¹ The Lord appeared to Abram and said to him, ‘I am your God. Be well pleasing before me and be blameless. I will establish my covenant between me and you, and I will multiply you greatly; and you will be the father of a multitude of nations. And your name will not be Abram, but your name will be Abraham, because I have established you as father of many nations. And I will increase you very greatly, and I will establish you for nations, and kings will come from you. And I will establish my covenant between me and you and between your seed after you for their generations as an eternal covenant, and I will be their God.’ And Abraham fell on his face and worshipped the Lord. And God said to Abraham, ‘You are to keep my covenant, you and your seed after you to their generations. And this is the covenant which you are to keep between me and between your seed after you to their generations. Every male among you shall be circumcised; and you shall be circumcised in the foreskin of your flesh, and it shall be for a sign of the covenant between me and you. And every male child among you shall be circumcised at eight days for your generations. And an uncircumcised male that is not circumcised in the flesh of his foreskin on the eighth day, that soul shall be wiped out from its race; because it has rejected my covenant.’

²² Pan mię miał przy początku drogi swej, przed sprawami swemi, przed wszystkiemi czasy.

²³ Przed wieki jestem zrządzona, przed początkiem; pierwej niż była ziemia;

²⁴ Gdy jeszcze nie było przepaści, spłodzonam jest, gdy jeszcze nie było źródeł opływających wodami.

²⁵ Pierwej niż góry założone były, niż były pagórki, spłodzonam jest.

²⁶ Jeszcze był nie uczynił ziemi, i równin, ani początku prochu okręgu ziemskiego.

²⁷ Gdy gotował niebiosa, tamem była; gdy rozmierzał okrągłość nad przepaściami;

²⁸ Gdy utwierdzał obłoki w górze, i umacniał źródła przepaści;

²⁹ Gdy zakładał morzu granice jego, i wodom, aby nie przestępowały rozkazania jego; gdy rozmierzał grunty ziemi:

³⁰ Tedym była u niego jako wychowaniec, i byłam uciechą jego na każdy dzień, grając przed nim na każdy czas.

³¹ Usta sprawiedliwego rozmnażają mądrość; ale język przewrotny będzie wycięty.

³² Wargi sprawiedliwego znają, co się Bogu podoba; ale usta niepobożnych są przewrotne.

¹ Waga fałszywa obrzydliwością jest Panu; ale gwichty sprawiedliwe podobają mu się.

² Za pychą przychodzi hańba; ale przy pokornych jest mądrość.

³ Szczerość ludzi cnotliwych prowadzi ich; ale przewrotność przestępców potraci ich.

⁴ Niepomogą bogactwa w dzień gniewu; ale sprawiedliwość wybawia od śmierci.

⁵ Sprawiedliwość uprzejmego sprawuje drogę jego; lecz bezbożny dla bezbożności swojej upada.

⁶ Sprawiedliwość uprzejmych wybawia ich: ale przewrotni w złościach pojmani bywają.

⁷ Gdy umiera człowiek niepobożny, ginie nadzieja jego, a oczekiwanie mocarzy niszczeje.

⁸ Sprawiedliwy z ucisku wybawiony bywa; ale niepobożny przychodzi na miejsce jego.

⁹ Obłudnik usty kazi przyjaciela swego; ale sprawiedliwi umiejętnością wybawieni bywają.

¹⁰ Z szczęścia sprawiedliwych miasto się weseli; a gdy giną niezbożni, bywa radość.

¹¹ Dla błogosławieństwa sprawiedliwych bywa wywyższone miasto; ale dla ust niepobożnych bywa wywrócone.

¹² Głupi gardzi bliźnim swym; ale mąż roztropny milczy.

⁹ Jamci jest drzwiami; jeźli kto przez mię wnijdzie, zbawiony będzie, a wnijdzie i wynijdzie, a pastwisko znajdzie.

¹⁰ Złodziej nie przychodzi, jedno żeby kradł, a zabijał i tracił; jam przyszedł, aby żywot miały, i obficie miały.

¹¹ Jam jest on dobry pasterz; dobry pasterz duszę swoję kładzie za owce.

¹² Lecz najemnik i ten, który nie jest pasterzem, którego nie są owce własne, widząc wilka przychodzącego, opuszcza owce i ucieka, a wilk porywa i rozprasza owce.

¹³ A najemnik ucieka, iż jest najemnik i nie ma pieczy o owcach.

¹⁴ Jam jest on pasterz dobry i znam moje, a moje mię też znają.

¹⁵ Jako mię zna Ojciec i ja znam Ojca, i duszę moję kładę za owce.

¹⁶ A mam i drugie owce, które nie są z tej owczarni, i teć muszę przywieść; i głosu mego słuchać będą, a będzie jedna owczarnia i jeden pasterz.

⁸ Patrzcież, żeby was kto sobie w korzyść nie obrócił przez filozofiję i przez próżne oszukanie, ucząc według ustawy ludzkiej, według żywiołów świata, a nie według Chrystusa,

⁹ Gdyż w nim mieszka wszystka zupełność bóstwa cieleśnie.

¹⁰ I jesteście w nim dopełnieni, który jest głową wszelkiego księstwa i zwierzchności,

¹¹ W którym i obrzezani jesteście obrzezką nie ręką uczynioną, to jest, zewlekłszy ciało wszystkich grzechów ciała przez obrzezkę Chrystusową.

¹² Pogrzebieni z nim będąc w chrzcie; w którymeście też społem z nim wzbudzeni przez wiarę, którą sprawuje Bóg, który go wzbudził od umarłych.

²⁶ Takiegoć zaiste przystało nam mieć najwyższego kapłana, świętego, niewinnego, niepokalanego, odłączonego od grzeszników i który by się stał wyższy nad niebiosa:

²⁷ Który by nie potrzebował na każdy dzień, jako oni najwyżsi kapłani, pierwej za swoje grzechy własne ofiar sprawować, a potem za ludzkie; bo to uczynił raz samego siebie ofiarowawszy.

²⁸ Albowiem zakon ludzi podległych krewkości stanowił za najwyższych kapłanów: ale słowo przysięgi, które się stało po zakonie, postanowiło Syna Bożego doskonałego na wieki.

¹ Ale suma tego, co się mówi, ta jest: Iż takiego mamy najwyższego kapłana, który usiadł na prawicy stolicy wielmożności na niebiesiech;

² Sługą będąc świątnicy, a prawdziwego onego przybytku, który Pan zbudował, a nie człowiek.

²⁰ And the shepherds returned, glorifying and praising God for all the things that they had heard and seen, as it was told unto them.

²¹ And when eight days were accomplished for the circumcising of the child, his name was called JESUS, which was so named of the angel before he was conceived in the womb.

⁴⁰ And the child grew, and waxed strong in spirit, filled with wisdom: and the grace of God was upon him.

⁴¹ Now his parents went to Jerusalem every year at the feast of the passover.

⁴² And when he was twelve years old, they went up to Jerusalem after the custom of the feast.

⁴³ And when they had fulfilled the days, as they returned, the child Jesus tarried behind in Jerusalem; and Joseph and his mother knew not of it.

⁴⁴ But they, supposing him to have been in the company, went a day’s journey; and they sought him among their kinsfolk and acquaintance.

⁴⁵ And when they found him not, they turned back again to Jerusalem, seeking him.

⁴⁶ And it came to pass, that after three days they found him in the temple, sitting in the midst of the doctors, both hearing them, and asking them questions.

⁴⁷ And all that heard him were astonished at his understanding and answers.

⁴⁸ And when they saw him, they were amazed: and his mother said unto him, Son, why hast thou thus dealt with us? behold, thy father and I have sought thee sorrowing.

⁴⁹ And he said unto them, How is it that ye sought me? wist ye not that I must be about my Father’s business?

⁵⁰ And they understood not the saying which he spake unto them.

⁵¹ And he went down with them, and came to Nazareth, and was subject unto them: but his mother kept all these sayings in her heart.

⁵² And Jesus increased in wisdom and stature, and in favour with God and man.

¹⁷ A zstąpiwszy z nimi stanął na miejscu pola równego, i gormada uczniów jego, i wielkie mnóstwo ludu ze wszystkiej Judzkiej ziemi, i z Jeruzalemu, i z kraju pomorskiego, leżącego przy Tyrze i Sydonie, którzy byli przyszli, aby go słuchali, i byli uzdrowieni od chorób swoich;

¹⁸ I ci, którzy byli trapieni od duchów nieczystych, byli uzdrowieni.

¹⁹ A wszystek lud szukał, jakoby się go dotknąć; albowiem moc wychodziła z niego, i uzdrawiała wszystkich.

²⁰ A on podniósłszy oczy swoje na uczniów, mówił: Błogosławieni jesteście wy, ubodzy! bo wasze jest królestwo Boże.

²¹ Błogosławieni jesteście, którzy teraz łakniecie; bo będziecie nasyceni. Błogosławieni jesteście, którzy teraz płaczecie; bo się śmiać będziecie.

²² Błogosławieni będziecie, gdy was ludzie nienawidzieć będą, i gdy wyłączą, i będą was sromocić, i imię wasze wyrzucą jako złe, dla Syna człowieczego.

²³ Radujcie się dnia tego i weselcie się; albowiem oto zapłata wasza jest obfita w niebiesiech; boć tak właśnie prorokom czynili ojcowie ich.

¹ Tedy Jezus rzekł do ludu i do uczniów swoich, mówiąc:

² Na stolicy Mojżeszowej usiedli nauczeni w Piśmie i Faryzeuszowie.

³ Przetoż wszystkiego, czegokolwiek by wam rozkazali przestrzegać, przestrzegajcie i czyńcie, ale według uczynków ich nie czyńcie; albowiem oni mówią, ale nie czynią.

⁴ Bo wiążą brzemiona ciężkie i nieznośne, i kładą je na ramiona ludzkie, lecz palcem swoim nie chcą ich ruszyć.

⁵ A wszystkie uczynki swoje czynią, aby byli widziani od ludzi, i rozszerzają bramy swoje, i rozpuszczają podołki płaszczów swoich.

⁶ Nadto miłują pierwsze miejsca na wieczerzach, i pierwsze stołki w bóżnicach.

⁷ I pozdrawiania na rynkach, i aby je nazywali ludzie: Mistrzu, mistrzu!

⁸ Ale wy nie nazywajcie się mistrzami; albowiem jeden jest mistrz wasz, Chrystus; ale wy jesteście wszyscy braćmi.

⁹ I nikogo nie zówcie ojcem waszym na ziemi; albowiem jeden jest Ojciec wasz, który jest w niebiesiech.

¹⁰ A niechaj was nie zowią mistrzami, gdyż jeden jest mistrz wasz, Chrystus.

¹¹ Ale kto z was największy jest, będzie sługą waszym.

¹² A kto by się wywyższał, będzie poniżony; a kto by się poniżał, będzie wywyższony.

¹³ Lecz biada wam, nauczeni w Piśmie i Faryzeuszowie obłudni! iż zamykacie królestwo niebieskie przed ludźmi; albowiem tam sami nie wchodzicie, ani tym, którzy by wnijść chcieli, wchodzić nie dopuszczacie.

¹⁴ Biada wam, nauczeni w Piśmie i Faryzeuszowie obłudni! iż pożeracie domy wdów, a to pod pokrywką długich modlitw, dlatego cięższy sąd odniesiecie.

¹⁵ Biada wam, nauczeni w Piśmie i Faryzeuszowie obłudni! iż obchodzicie morze i ziemię, abyście uczynili jednego nowego Żyda; a gdy się stanie, czynicie go synem zatracenia, dwakroć więcej niżeliście sami.

¹⁶ Biada wam, wodzowie ślepi! którzy powiadacie: kto by przysiągł na kościół, nic nie jest: ale kto by przysiągł na złoto kościelne, winien jest.

¹⁷ Głupi i ślepi! albowiem cóż jest większego, złoto czy kościół, który poświęca złoto?

¹⁸ A kto by przysiągł na ołtarz, nic nie jest; lecz kto by przysiągł na dar, który jest na nim, winien jest.

¹⁹ Głupi i ślepi! albowiem cóż większego jest? dar, czyli ołtarz, który poświęca dar?

²⁰ Kto tedy przysięga na ołtarz, przysięga na niego, i na to wszystko, co na nim jest;

²¹ A kto przysięga na kościół, przysięga na niego, i na tego, który w nim mieszka;

²² I kto przysięga na niebo, przysięga na stolicę Bożą, i na tego, który siedzi na niej.

²³ Biada wam, nauczeni w Piśmie i Faryzeuszowie obłudni! iż dawacie dziesięcinę z miętki i z anyżu i z kminu, a opuszczacie poważniejsze rzeczy w zakonie, sąd i miłosierdzie i wiarę; te rzeczy mieliście czynić, a onych nie opuszczać.

²⁴ Wodzowie ślepi! którzy przecedzacie komara, i wielbłąda połykacie.

²⁵ Biada wam, nauczeni w Piśmie i Faryzeuszowie obłudni! iż oczyszczacie kubek z wierzchu i misę, a wewnątrz pełne są drapiestwa i zbytku.

²⁶ Faryzeuszu ślepy! oczyść pierwej to, co jest wewnątrz w kubku i w misie, aby i to, co jest z wierzchu, czystem było.

²⁷ Biada wam, nauczeni w Piśmie i Faryzeuszowie obłudni! iżeście podobni grobom pobielanym, które się zdadzą z wierzchu być cudne, ale wewnątrz pełne są kości umarłych i wszelakiej nieczystości.

²⁸ Także i wy z wierzchu zdacie się być ludziom sprawiedliwi; ale wewnątrz jesteście pełni obłudy i nieprawości.

²⁹ Biada wam, nauczeni w Piśmie i Faryzeuszowie obłudni! iż budujecie groby proroków, i zdobicie nagrobki sprawiedliwych,

³⁰ I mówicie: Byśmy byli za dni ojców naszych, nie bylibyśmy uczestnikami ich we krwi proroków.

³¹ A tak świadczycie sami przeciwko sobie, że jesteście synowie tych, którzy proroki pozabijali.

³² I wy też dopełniacie miary ojców waszych.

³³ Wężowie! rodzaju jaszczurczy! i jakoż będziecie mogli ujść przed sądem ognia piekielnego?

³⁴ Przetoż oto ja posyłam do was proroki, i mędrce, i nauczone w Piśmie, a z nich niektóre zabijecie i ukrzyżujecie, a niektóre z nich ubiczujecie w bóżnicach waszych, i będziecie je prześladować od miasta do miasta;

³⁵ Aby przyszła na was wszystka krew sprawiedliwa, wylana na ziemi, ode krwi Abla sprawiedliwego aż do krwi Zacharyjasza, syna Barachyjaszowego, któregoście zabili między kościołem i ołtarzem.

³⁶ Zaprawdę powiadam wam: Przyjdzie to wszystko na ten naród.

³⁷ Jeruzalem! Jeruzalem! które zabijasz proroki, i które kamionujesz te, którzy do ciebie byli posyłani: ilekroć chciałem zgromadzić dzieci twoje, tak jako zgromadza kokosz kurczęta swoje pod skrzydła, a nie chcieliście?

³⁸ Oto wam dom wasz pusty zostanie.

³⁹ Albowiem powiadam wam, że mię nie ujrzycie od tego czasu, aż rzeczecie: Błogosławiony, który idzie w imieniu Pańskiem.