Книга вторая

I. Прелиминарни забелешки (1, 1) Бидејќи Светото писмо ги нарекува Грците крадци (Јован 10:8) на варварската филозофија, нашата следна задача ќе биде накратко да ја разјасниме оваа околност. Ќе покажеме дека во своите дела тие не само што ги копираат неверојатните приказни што ги открива нашата традиција, туку и ги позајмуваат најважните од нашите учења и искривуваат сè што се однесува на верата и мудроста, гнозата и научното знаење, надежта и милоста, покајанието и воздржаноста и, конечно, стравот Божји, кој навистина е во фокусот на доблестите што водат кон вистината. (Фактот дека нашето Свето писмо е многу постаро е веќе докажано; 196 (2) и во нашите белешки ќе користиме сè што е потребно и погодно за да го покажеме овој факт.) Ќе навлеземе во темнината на варварската филозофија, ќе ја разгледаме нејзината симболика и мистериозните слики, кои особено се занимаваа со ревнителите на древните традиции. И сето ова е корисно, или уште подобро, апсолутно неопходно, да се анализира за да се знае вистината. (2, 1) Понатаму, тргнувајќи од претходното и побивајќи ги приговорите што Хелените ги покренаа против нас, ќе се свртиме кон анализата на поединечни пасуси од Светото писмо на таков начин што Евреин, доколку дојде во контакт со нашиот збор, ќе има шанса да се пресели од она што веќе го верува на она што сè уште не верува. (2) Тогаш ќе биде сосема природно да се испитаат критички, но со љубов животите на најпознатите филозофи и новите доктрини што тие ги создале. Нашата цел не е одмазда на нашите обвинувачи. Нема шанси. Научивме да се однесуваме поволно со оние кои не пцујат, дури и ако шират неосновани гласини за нас. Наша задача е да ги конвертираме. Можеби критиката од варварин ќе ги засрами сите овие учени мудреци и ќе им даде можност да разберат која е вистинската вредност на сите нивни фалени учења, поради кои тие ја напуштаат својата татковина и, поминувајќи го морето, ги заобиколуваат далечните земји. (3) За да им ја намалите ароганцијата, треба да им покажете што точно украле. Ќе разговараме и за она што тие наводно го откриле „гледајќи во себе“ 197. Затоа, мораме да преминеме кон она што се нарекува стандардно хеленско образование, да дознаеме како и до кој степен е корисно, допирајќи дополнително до науки како што се астрологијата, математиката, магијата и уметноста на магии, (4), односно сето она со што Хелените се фалат како најголемо знаење. „Кој прекорува со смелост, станува миротворец“ (Изр. 10:10). (3, 1) Како што е забележано повеќе од еднаш, немаме намера да практикуваме елегантна елинска литература, признавајќи дека не сме доволно подготвени за тоа. Елоквентноста е неопходна само за да го одвлече вниманието на толпата од вистината, но вистинската филозофија повеќе се грижи за значењето и разбирањето отколку за зборовите. (2) Според мене, шампионот на вистината не треба да се стреми кон убавина на стилот и внимателен избор на изрази, туку кон најточно изразување на своите мисли. За оние кои се фокусираат исклучиво на методот на изразување, темата на говорот го избегнува вниманието. (3) Земјоделецот откинува роза што расте меѓу трње без да си наштети. На ист начин, искусен рибар лесно може да најде бисер во телото на школка. (4) Велат дека месото е повкусно од оние птици кои не се премногу гојат со готова храна и за себе добиваат храна со гребење на земјата. (5) Исто така, човек кој размислува за веројатното и се труди да ја знае вистината, изгубена во хеленската аргументација, како што се губат вистинските црти на лицето зад страшната маска, мора да вложи напори да ја открие. На крајот на краиштата, моќта и се појави на Херма и вети: „Сè што може да ти се открие ќе биде откриено“. 198 II. Патот до Бога лежи низ верата (4, 1) „Не се надушувај со својата мудрост“, вели книгата Пословици, „признај ја на сите свои патишта“ (Изр. 3:5-6), „за да ги исправи твоите патеки, да не се сопнува твојата нога“. 199 Со ова сака да каже дека сите наши постапки мора да бидат во согласност со разумот и дека од секое учење мора да го учиме само она што е корисно и само да се придржуваме до него. (2) Патиштата на мудроста се различни, но сите тие водат кон патот на вистината, а овој пат е верата. „Нека не се сопнува твојата нога“, вели тој за луѓето кои се противат на едната божествена промисла. (3) Затоа, тој додава: „Не бидете мудри во вашите очи“ (Изр. 3:7), следејќи го безбожниот расудување на оние што се противат на Божествената влада, но „бојте се од Бога од единствениот моќен“, 200 на кои, според тоа, ништо не може да му одолее. (4) Особено, оттука е јасно дека стравот од Бог е начин да се избегне злото. „И го избегнуваше секое зло“, вели тој. „Ова е заповедта на мудроста“ (Изреки 3:7). Зашто „оние што Господ ги сака, ги учи“, предизвикувајќи ги да страдаат во процесот на учење, но на крајот ги враќа учениците во мир и непропадлива вечност. (5, 1) Значи, варварската филозофија што ја следиме е совршена и вистинита. „Тој самиот“, се вели во книгата Мудрост, „ми даде вистинско знаење за нештата, за да го знам составот на светот“ и понатаму, до зборовите: „... и силата на корените“ (Мудр. 7:17–20) Оваа изјава содржи опис на севкупниот тоталитет на феномените на физичкиот свет. (2) Следува навестување дека тука е вклучен и разбирливиот свет: „Знам сè скриено и очигледно; Мудроста ме научи, таа е вешта во сè“ (Мудр. 7:21). (3) Процесот на спознание, подложен на правилно водство, нè води од Мудроста, господарот на сè, кој го обликувал целиот свет, до самиот творец на овој свет, неразбирливо и неостварливо битие, кое вечно бега од погледот на истражувачот. (4) Но истиот тој Бог, колку и да е далеку од човекот, на неверојатен начин е истовремено и блиску до него. „Јас сум Бог кој се приближува“, вели Господ. (Ерем. 23:23.) Далечен во своето битие (зашто како може создаденото нешто да биде слично на несоздадено нешто?), тој е близок преку својата моќ, која опфаќа сè. (5) „Ако некој направи нешто тајно, нема ли да го видам?“ 201 Божјата сила е постојано присутна, нè заштитува, користи и нè води со својата сила. (6, 1) Затоа, Мојсеј, уверен дека со својата мудрост човекот не може да го запознае Бог, рекол: „Покажи ми се“ (2. Мој. 33:13). И се обиде да навлезе во темнината (2. Мој. 20,21), каде што грмеше гласот Божји, односно каде што престојува недостапната и невидлива мисла за се. Но Бог не е во облакот или на кое било друго место. Таа е надвор од просторот и времето и не е опфатена со својствата на создадените нешта. (2) Исто така, Тој не се наоѓа во ниту еден дел, Тој не содржи ништо во Себе и не е содржан во ништо, не може да биде ограничен со ништо или разделен. (3) „Каква куќа ќе ми изградиш?“ - вели Господ (Иса. 66,1). Дури ни Самиот не создаде куќа за Себе, бидејќи е неограничен. И иако небото се нарекува Негов Престол, Тој сè уште не е затворен во него, туку само почива на него, задоволен од делото на Неговите раце. (4) Значи, очигледно е дека вистината е скриена од нас, како што станува јасно во нашиот случај и дополнително ќе се докаже со многу други примери. (7, 1) Невозможно е да се одбие пофалбата на оние кои сакаат да ја знаат вистината и кои, според зборовите на Соломон, „се способни да знаат мудрост и поука, да ги разберат зборовите на расудувањето, да го совладаат ткаењето на говорите, да ја сфатат вистинската праведност“ (Пословици 1: 2-3) (на тој начин признавајќи го законот, кој е различен поучен за друг. филозофи, а што не е во согласност со вистината) (2) „и поправете го судот“ (што значи не судски одлуки, туку оние здрави и разумни стандарди што мора да ги имаме во себе), „да им дадеме лукавство на добродушните, а разум и разбирање на детето и на младите, така што слушајќи ги, мудрите“ (т.е. „да се придржуваат на навиките“ gnosis), „разумниот ќе има контрола, ќе ја разбере параболата и темниот збор, зборовите на мудрите и гатанките“ (Изреки 1:2-6). (3) Оние што се инспирирани од Бога и оние што ги следат не учат ништо што води во заблуда, а уште помалку настојуваат да воведат некого во замка, како софистите, кои ги збунуваат младите со својата итрина, без да се грижат за ништо вистина. Носителите на Светиот Дух ги истражуваат „длабоките Божји работи“ (1. Кор. 2:10), односно ги толкуваат вистините скриени во сликите на пророчките списи. (4) „Кучињата“ 202, односно луѓето кои сè уште остануваат диви животни, не смеат да му се примат на светителот. Со други зборови, на оние кои се завидливи, непостојани и неверни, кои бесрамно лаат на ветрот, не треба да им се дозволи да се приближат до чистиот извор на жива вода. (8, 1) „Нека не се трошат водите на вашиот извор, вашите води нека се шират по вашите патишта“ (Изр. 5:16). „Повеќето луѓе не внимаваат на она што го гледаат и, дури и откако го знаат, не разбираат, но сонуваат“, вели благородниот Хераклит. 203 (2) Зарем не мислиш дека со ова ги обвинува и неверниците? „Мојот праведник ќе живее со вера“, вели пророкот 204. Друг пророк исто така вели: „Ако не верувате, нема да разберете“ (Ис. 7:9). (3) Зашто, како душата може да го прифати учењето ако неверието што живее во неа се спротивставува на нејзината асимилација? (4) Верата, која Хелените ја исмеваат и ја сметаат за празна и варварска работа, е слободно исчекување (πρόληψις εκούσιος) и побожна согласност, или, според божествениот апостол, „остварување на она што се очекува, сигурност на она што е невидливо; Старите најмногу сведочеа за тоа; а без вера, верата е невозможно да се угоди на Бога“. на ментална претпоставка на имплицитното, како доказ, што ни го открива постоењето на нешто, иако непознато, но очигледно. (2) Значи, верата е чин на слободен избор (προαιρεσις), бидејќи е еден вид желба, и разумна желба. Но, бидејќи секоја акција започнува со слободен избор, излегува дека верата е основата на секој разумен избор. И токму со тоа се водиме во сите наши работи, бидејќи тоа укажува на разумни причини за дејствување. (3) Слободната потрага по она што изгледа најдобро е почеток на разбирањето. Изборот, ако е непоколеблив, е силен импулс кој турка кон знаење. Грижата за верата веднаш станува знаење, кое исто така се заснова на цврста основа. (4) Студентите на филозофите го дефинираат знаењето како состојба што не може да се побие со никакви рационални аргументи. 206 Но, можеби постои друга основа за вистинска побожност, освен онаа што ја дава единствениот ментор Логос? Не размислувај. (5) А Теофраст сетилната перцепција ја нарекува почеток на верата. 207 Зашто преку него примарните елементи допираат до нашиот ум и навлегуваат во нашето разбирање. (6) Затоа, кој верува во Светото писмо и има правилен суд, во нив го слуша гласот на самиот Бог, неспорно сведоштво. На таквата вера веќе не му треба доказ. Затоа, блажени се оние кои не виделе, а поверувале (Јован 20:29). (7) Среќни се оние кои не ги слушале песните на сирените, кои се одликуваат со натприродно влијание кое го заробува секој што плови, ја потиснува волјата и ги принудува да ги слушаат нивните песни. III. Критика на ставовите на Валентин и Василид за верата и слободата на избор (10, 1) Следбениците на Василид веруваат дека верата е природна предиспозиција (φυσικήν ηγούνται τήν πιστιν), која, сепак, се заснова на избраноста (επι της εκλογής). Верата дозволува да се постигне знаење (τά μαθήματα), заобиколувајќи го доказот, преку рационално разбирање (καταλήψει νοητική). (2) Валентинците ја препуштаат верата на такви простаци (τοις άπλοις) како ние, но се сметаат себеси веќе спасени од природата преку гнозата, бидејќи [од другите родови] се разликуваат по семето на повисоката природа вложено во нив. [Гнозата] се разликува од верата, велат тие, како духовното од материјалното. (3) Понатаму, следбениците на Василид веруваат дека [јачината на] верата и [степенот на] избраноста се индивидуални, и дека степенот на избраност, кој е од натприродна природа, ја одредува силата на верата што секој може да ја постигне на овој свет. Дарот на верата, велат тие, е пропорционален на степенот на надежта на секој од нив. (11, 1) Но, ако верата е природна предност на нашата природа, тогаш тоа веќе не е прашање на доброволен и неограничен избор. Неверникот не е одговорен и не може да му се суди праведно, бидејќи не по своја вина не верувал. Понатаму, разликата помеѓу верата и неверувањето не може да се смета како легитимна основа за награда или осуда, бидејќи и двете произлегуваат од природна и внатрешна неопходност, назначена од универзална моќ. Во овој случај, излегува дека ние сме како некакви неживи марионети, целосно зависни од силите на природата, што значи дека нашата желба, како и нашата неподготвеност, се однапред одредени со силата на неопходноста. (2) Тогаш, нема потреба да се навлегува понатаму во прашањето што е ова животно, обдарено со желби, кое е контролирано од нужност и активирано од некоја надворешна сила. 208 Тогаш, до што ќе доведе покајанието од неверувањето, проследено со простување на гревовите? Тогаш нема дар на крштевање добиен од Логосот, нема печат на благослов, нема Син, нема Татко. (12:1) Значи, од Светото Писмо знаеме дека човекот е обдарен од Бога со неограничена слобода на прифаќање или отфрлање и дека е свој господар. Затоа, да се задржиме на верата и да се потпреме на неа како непроменлив критериум на судот. Да ја покажеме моќта на „духот што го потврдува животот“ 209 и да го избереме животот верувајќи во Бог преку Неговото слово. Оној кој верува во Логосот ги гледа работите во нивното вистинско светло, зашто Логосот е самата вистина. Секој што не му верува на оној што го кажа зборот, не верува во Бога. (2) „Со вера разбираме дека светот е создаден со словото Божјо, бидејќи видливото е направено од видливи нешта“, вели апостолот. „Со вера Авел му принесе на Бога подобра жртва од Каин; со тоа доби доказ дека е праведен, како што Бог сведочеше за неговите дарови; дури и по смртта тој сè уште зборува со него“. И така натаму до зборовите: „наместо да се има привремено грешно задоволство“ (Евр. 11:3–4, 25). Верата ги оправдувала луѓето кои живееле пред законот, правејќи ги наследници на божествените ветувања. (13, 1) Но, дали вреди дополнително да се умножуваат доказите за верата користејќи го примерот на историјата? „Немам доволно време да кажам за Гедеон, за Варак, за Самсон и Јефтај, за Давид, Самоил и пророците“ и така натаму (Евр. 11:32). (2) Вистината се заснова на четири основи: сензација, разбирање, знаење и хипотези. Разумот, природно, го зазема првото место. Во однос на нас и во врска со нас, ова место ќе го заземе сетилната перцепција. Суштината на знаењето е соединувањето на чувството со разбирањето, бидејќи и двајцата подеднакво се стремат кон јасност. (3) Сензорната перцепција е пристапот кон знаењето. Што се однесува до верата, таа не застанува на хипотезите формирани врз основа на сетилни впечатоци, туку, пробивајќи го својот пат низ нив, ита кон она што не е лажно и се утврдува во вистината. (4) Ако некој вели дека знаењето е рационално докажливо, тогаш го потсетуваме дека оригиналните принципи не можат да се објаснат на кој било начин, бидејќи тие не се познати ниту со вешти методи, ниту со рационално расудување. На крајот на краиштата, разумот се занимава само со променливи работи, додека уметноста се занимава со производство наместо со шпекулации. (14, 1) Само преку вера може директно да се сфати почетокот на сè. Научното знаење се постигнува како резултат на образованието, кое, пак, е резултат на претходно стекнато знаење. (2) Грците, на пример, немале такво претходно знаење за првите принципи. Да го земеме, на пример, учењето на Талес, кој верувал дека водата е основната причина за сите нешта, или другите физичари кои тргнале по неговите стапки. Анаксагора веројатно бил првиот што сугерирал дека на сите нешта му претходи Умот. Меѓутоа, тој, откако не успеа да го одбрани достоинството на активната основна причина, почна да поучува за вртлогот на некои бесмислени виорови, претставувајќи го Умот како ирационален и неактивен. (3) Не за џабе Логосот вели: „Никого на земјата не викај учител“ 210. Целата поента на науката е доказ. Верата, напротив, е посебен дар кој му овозможува на својот сопственик да се искачи од недокажливи работи до универзална едноставност, која не е материја, на никаков начин не е поврзана со материјата и не подлежи на ништо материјално. (4) Заедно со вистинските монети често се во оптек и фалсификувани монети, кои можат да го измамат неискусното око, но нема да го измамат менувачот на пари, бидејќи тој знае да ги разликува и издвои оригиналните од фалсификуваните. Само менувач на пари може веднаш да му покаже на неукиот почетник која паричка е фалсификувана. Зошто? Затоа што, нормално, студирал кај банкар и ја знае оваа работа. (5) Аристотел вели дека верата е научен суд кој вели дека нешто е вистина. Следствено, верата е поважна од знаењето и е нејзин критериум. 212 (16, 1) Претпоставката или неоснованата претпоставка е фалсификат на верата и ништо повеќе од ласкав кој се претставува како пријател или волк кој се преправа дека е чувар. Набљудувајќи го фактот дека столарот станува добар занаетчија само како резултат на напорна работа, а кормиларот може да управува со брод дури откако ќе ја совлада науката за пловидба, разбираме дека за да се постигне мајсторство, не е доволна само желбата. Неопходно е и послушно ученик. (2) Послушноста кон Логосот, кого го нарековме наш учител, се состои во целосна доверба во него без отпор, зашто кој може да му се спротивстави на Бога? Така, довербата се покажува како откриено знаење, гнозата, а откриеното знаење се открива во верата, соединувајќи се со неа во сличност на нераскинлива заедница. (3) Дури и Епикур, кој го става задоволството над вистината, верува дека верата е исчекување на рационално расудување. 213 Тој го разбира ова исчекување (πρόληψις) како внимание насочено кон „фаќање“ на очигледното, проследено со јасно разбирање на темата. Покајанието го означува постепениот пат до гнозата, а гнозата е првиот чекор што води од гревот. (27:1) Покајанието е резултат на верата, бидејќи без да знаеме дека врските со кои сме заплеткани се врски на гревот, невозможно е да ги оставиме. А ако некој не верува дека гревовите неизбежно ќе бидат казнети и дека исполнувањето на заповедите е патот до спасението, тогаш нема да може да се преобрати. На крајот на краиштата, надежта произлегува од верата. (28, 1) Недовербата е претпоставката дека е точно спротивното, па затоа е секогаш слаба и негативна. На ист начин, сомнежот е состојба на недоверба што е тешко да се помири со верата. Напротив, верата е слободно направена претпоставка, разумно исчекување на она што останува да се знае, очекување на она што ќе дојде. 244 Во сите други случаи, очекувањето е помислата на претстојните настани кои не се веродостојно познати. Довербата е, иако прелиминарна, но веќе силна доверба во нешто. (2) Затоа се надеваме само на Бога, за кого знаеме дека ќе ни помогне да се спасиме и да станеме соучесници во неговата слава, и дека нема да ги прекрши своите ветувања и нема да нè лиши од благодетите што ни се создадени и во добро задоволство наменети како награда за верните. (3) Добронамерноста се состои во тоа да се посакува доброто на другиот заради самото ова добро. На самиот Бог ништо не му треба. Човекот е единствената цел на Господовата добрина; божествените благодати немаат за цел ништо друго освен доброто на создавањето. (29, 1) „Го наследивте заветот на Израел“, додава пророкот 248, јасно алудирајќи на преобраќањето на оние што се повикани меѓу паганите, кои се како неплодна жена напуштена од нејзиниот сопруг Логос. (2) „Праведниците ќе живеат по вера“ 249, таа вера која се заснова на заветот и заповедите, бидејќи и двата завети, различни по име и термини, се дадени од Промислата во согласност со околностите на времето и целта, но во нивното достоинство тие претставуваат една целина. И Стариот и Новиот Завет подеднакво произлегуваат преку Синот од истиот Бог. (3) Затоа апостолот во Посланието до Римјаните го вели ова: „Во Него се открива Божјата праведност од вера во вера“ (Рим. 1:17). Апостолот нè поучува за еден единствен процес на спасение од пророците до Евангелието, во кој се завршува со посредство на единствениот Господ. (4) „Те учам, сине мој Тимотеј, во согласност со пророштвата што беа врз тебе, на таков тестамент дека треба да се бориш според нив, како добар воин, со вера и чиста совест, што некои го отфрлија и доживеаја бродолом во вера“ 250 затоа што ја осквернавија совеста дадена од Бога со неверување. (30, 1) Значи, неразумно е да се верува дека верата е нешто обично, лесно достапно, вулгарно и, пред сè, нешто случајно. Да беше човечки изум, како што веруваат Хелените, одамна ќе пресушеше. Впрочем, секој ден се шири сè пошироко, а нема место каде што не постои. (2) Затоа, ги имам сите причини да тврдам дека тоа, било засновано на природна љубов или, како што велат клеветниците, на страв, е нешто божествено, зашто ниту една земна страст не може да ја совлада и ниту еден моментален страв не може да го уништи. (3) Љубовта генерира верност врз основа на склоноста на пријателот за доверба, додека верноста, врз основа на придобивките што ги носи, е основата на љубовта. И бидејќи стравот е учител на законот заснован на верата, затоа и самиот страв е заснован на верата. (4) Постоењето се манифестира во дејствијата, додека стравот се занимава со она што е напред и претставува закана, без да се манифестира на кој било начин во сегашноста. Тоа значи дека самиот страв е резултат на верата, генериран и делува врз основа на верата, а не обратно. Верата е таа што создава услови да ги имаме сите причини за страв. (31, 1) Благодарение на прекрасната промена што Бог ја прави преку верата, претворајќи го неверникот во верен, верата го проникнува и со надеж и со страв. (2) Значи, верата ни се чини дека е првиот чекор кон спасението. Стравот, надежта и покајанието, во комбинација со воздржување и трпение, благодарение на неа се будат и нè водат кон љубовта и откриеното знаење, гнозата. Затоа апостол Варнава сосем со право вели: „Од она што јас самиот го примив, се сметав себеси за должен да ви испратам малку, за да имате совршена гноза заедно со верата. Стравот и трпението се како чувари на нашата вера; долготрпеливоста и самосовладувањето нè поддржуваат во неволја. Оние во кои овие доблести живеат во чистота, откриваат научно задоволство и радост, влегуваат во Бога. знаење“ 251 . (3) Доблестите штотуку наведени се темелите на откриеното знаење. Но затоа верата е уште пофундаментална, бидејќи таа е неопходна за вистински гностик не помалку од воздух за сите што живеат на оваа земја. Животот е невозможен без четирите основни елементи. Без вера, знаењето е невозможно. Значи, верата е основа на вистината. (3) Може да се слушне мислењето дека стравот е неразумно отстапување, болест на душата. Но, за што зборуваме? Која е поентата да се инсистира на таква дефиниција на стравот кога заповедта за него ни ја дал самиот Логос? Заповедта содржи забрана. Таа им се заканува со закана со казна на оние кои се способни да ги прифатат упатствата. (4) Затоа, стравот не е нешто нелогично, напротив, тој доаѓа од Логосот. И зошто е неразумно да се предвидува казна за неисполнување на заповедите како „не убивај, не врши прељуба, не кради и не сведочи лажно“ 252 . И ако ги следиме софистичките дефиниции, можеме, следејќи ги филозофите, да го наречеме стравот разумно избегнување. 253 (33, 1) Меѓутоа, не за џабе фацилитантот Критолај ги нарекува таквите филозофи „борци во вербалниот ринг“. Честопати нашите клеветници ги сметаат заповедите духовити и доста добри ако прво се преименуваат. (2) Разумноста во оваа смисла е целосно доследна на разумот, бидејќи нè принудува да избегнуваме штетни работи и е придружена со покајание за претходно направените грешки. Но, токму „стравот од Господа е почеток на мудроста, и сите што ја стекнуваат имаат добро разум“ (Изр. 1:7). Овде зборуваме за делото кое води кон мудроста, чиј почеток е стравот Божји; затоа, стравот ни го отвора патот кон мудроста. (3) А ако законот предизвикува страв, тогаш познавањето на законот е и почеток на мудроста, а без законот нема мудар човек. Оние кои бараат да се укине законот се луди и затоа зли. (4) Поучувањето е почеток на мудроста. „Злобните“, вели Светото писмо, „ги занемаруваат мудроста и поуката“ (Изр. 1:7). (34:1) Но, да видиме од какви зли дела ни наложува законот да се плашиме. И ако оние услови кои ја сочинуваат средината помеѓу порокот и доблеста, како што се, на пример, сиромаштијата, болеста, омаловажувањето, малородноста и слично, се целосно прифатени од граѓанското законодавство на многу народи, тогаш перипетиците, кои зборуваат за тројната природа на добрата и сметаат дека сè што е спротивно на нив за зло, целосно се согласуваат со ова гледиште. 254 (2) Овој закон ни заповеда да ги избегнуваме следниве работи како зло: прељуба, претерувања, содомија, незнаење, неправда, ментална слабост и смрт (не она што ја одвојува душата од телото, туку она што ја отстапува душата од вистината). Ова се главните пороци, навистина сериозни и страшни, од кои треба да се плашиме, како и нивните последици. (3) Како што велат божествените изреки, не треба „неправедно да се поставуваат мрежи за птиците, зашто многумина се соучесници во убиствата и си собираат неволји“ (Изр. 1:17-18). (4) Како тогаш некои од еретиците можат да го хулат законот, не гледајќи ги придобивките што произлегуваат од него, и да го обвинуваат апостолот кој рекол: „Преку Законот е познавање на гревот“? 255 Ќе им одговориме дека законот не создава грев, туку само укажува на него. Укажувајќи што треба да се направи, тој со тоа го осудува спротивното. (5) Но, да се научи што е спасоносно, да се посочува што е погубно, да се советува едно, да се забранува друго - не е ли тоа еден од знаците на добрината на законот? (35:1) Тие не го разбраа апостолот. Според него, преку законот се открило спознанието за гревот; но апостолот не рекол дека изворот на гревот лежи во законот. (2) Законот е добар ако нè поучува и ни е даден како учител што води кон Христос, 256 за, поправени со страв и избирање друг пат, да одиме директно до совршенството постигнато преку Христа. „Не сакам“, како што се вели, „смртта на грешникот, туку неговото покајание“ 257. Покајанието произлегува од заповедта, која забранува што не треба и поттикнува на добро дело. (4) Смртта, како што мислам, Господ во овој случај ја нарекува незнаење. Зборовите: „Кој е блиску до Господа е полн со рани“ (Јудит 8:27) очигледно укажуваат на тоа дека оној што му пристапува на Бог со знаење, од љубов кон вистината, храбро се бори со опасностите, стравовите, грижите и страстите. „Синот што беше поучен си отиде мудар, а синот на разумот се спаси од топлината; мудриот син ќе ги научи заповедите“ 258. (5) „Тешко на оние што се мудри во своите очи и разумни во своите очи“ (Иса. 5:21), - вели апостол Варнава повикувајќи се на Светото писмо и потоа додава: „Да станеме духовни, да бидеме храм на Бога, достојни за неговата величина. Колку што е во наша моќ, да се грижиме за стравот Божји, држејќи ги Неговите заповеди, наоѓајќи радост во исполнувањето на Божествените оправдувања“ 259. Ова е значењето на Божествената изрека: „Почеток на мудроста е стравот Божји“. VIII. Гностиците Базилиди и Валентинус за стравот (36, 1) Толкувајќи ги овие зборови, следбениците на Василид велат дека Архонтот, откако ги слушнал зборовите на Слугата Дух (του διακονουμένου πνεύματος) 260, бил шокиран, не очекувајќи да слушне и види таква голема и добра вест. Овој негов шок го нарече страв, кој е почеток на мудроста, делење, делење, усовршување и враќање τελεωτικής καΐ ίχποκαταστατικής). На крајот на краиштата, [Бог] што постои над сè (ö επί πάσι) предизвикува не само космосот, туку и поделбата на избраните [видови]. (36, 2) Се чини дека Валентин има нешто слично на ум кога во едно од своите писма го напиша следново: „Ангелите беа опфатени со нешто слично на страв од ова создание [Адам], кога тој изговори зборови што ја надминаа неговата создадена природа, благодарение на семето од повисоката природа што беше невидливо всадено во него и слободно се изразуваше преку него, затоа, во генерациите на луѓето со право на земјата, (3). на пример, статуи, слики и сè слично, создадени од луѓето во името на Бога, [предизвикува страв] (4) На ист начин, Адам, обликуван во името на Човекот, го всадил [во ангелите] стравот од овој Човек, кој постоел од самиот почеток, како тој самиот да бил присутен во него [и ангелите] 1 веднаш ги шокирал. (37, 1) Но, бидејќи има само еден почеток, како што ќе се види подоцна, станува јасно дека овие луѓе измислуваат бесмислени глупости. (2) Бидејќи Бог сметал дека е неопходно, уште пред испраќањето на Господ, да им даде на луѓето прелиминарно образование преку законот и пророците, стравот Божји бил наречен „почеток на мудроста“, тој страв објавен од Господ преку Мојсеј, кој е насочен против срцата на непослушните и суровите. Оние кои не се избрани од Господ се скротени од страв. (3) Логос, нашиот учител, го предвидел тоа однапред и затоа обезбедил соодветно средство, прочистувајќи го во согласност со неговиот план за извршување на побожни дела. (4) Шок (έκπληξις) е страв што се јавува во врска со некој непознат или неочекуван настан, како на пример при примање неочекувани вести. Стравот е огромно изненадување за работи кои штотуку се случиле или постојат. 262 (5) Тие не разбираат дека преку овој „потрес“ му припишуваат страсти на големиот Бог што го слават, кого самите го ставаат во „незнаење“ и пред секој понатамошен шок. (6) Но, ако незнаењето постоело и пред шокот, а шокот и стравот се „почеток на Мудроста“ 263, тогаш излегува дека ова незнаење е првата причина што и претходи на Мудроста Божја, создавањето на светот, како и обновувањето на избраните. (38:1) Дали ова незнаење било незнаење за доброто или злото? Ако незнаењето е добро, тогаш зошто престанува кога ќе помине шокот? Во овој случај, Небесниот гласник, проповедањето и крштевањето губат секакво значење. Ако ова незнаење било непознавање на злото, тогаш како се покажало дека злото е причина за појавата на добри нешта? (2) Но, ако незнаењето не му претходеше на сè друго, тогаш Пратеникот немаше да слезе од небото и немаше да го погоди Архонтот со чудење, како што велат, и стравот немаше да стане почеток на Мудроста, која ги водеше неговите постапки во издвојувањето на избраните меѓу другите космички суштества. (3) Ако стравот од Човекот, кој постоел од самиот почеток, ги принудил ангелите да се свртат против сопственото создание затоа што во оваа креација претходно била ставена некоја повисока суштина, тогаш останува да се претпостави дека тие или паднале во состојба на неоснована љубомора (но тешко е да се поверува дека ангелите, како и децата, биле осудени на целосно недостаток на значење на сопственото разбирање на работата); (4) или, напротив, така постапиле со намера (но во овој случај никогаш не би замислиле таква креација, на која, како што однапред знаеле, ќе мора да полагаат раце; немаше да бидат зачудени од глетката на нивното создавање, доколку, врз основа на нивната предвидливост, го препознале во него семето на повисоката природа); (5) или, конечно, останува да се претпостави дека токму поради нивното вродено совршено искрено знаење решиле да извршат такво дело. Но, тоа е исто така невозможно, бидејќи тие мора да разбрале што би произлегло од обидот да се заговори злото против Човекот во Плером, против човекот „создаден по негово подобие“, во кој, како што знаеја, се видливи самиот прототип и, во согласност со остатокот од откровението, бесмртноста. 264 (39, 1) Ним и на некои други, особено на следбениците на Маркион, Светото Писмо ги повикува, иако тие не сакаат да слушаат: „Кој ме слуша мене, ќе почива со доверба во мир и ќе остане без страв, неповреден од секакво зло“ 265. (2) Што предлагаат тие да прават со законот? Не можат да го прогласат за лош. Правејќи разлика помеѓу добро и праведно, тие се принудени да се согласат дека законот е праведен. (3) Кога Господ заповеда да се плашиме од злото, тој воопшто не повикува да се замени едното зло со друго, туку го користи спротивното за да го уништи другото спротивно. Злото е спротивно на доброто, исто како што правдата е спротивно на неправдата. (4) Значи, ако тој вели дека слободата од злото настанува како резултат на ослободувањето од стравот, кој произлезе од стравот од Господа, тогаш овој страв е добро дело и стравот од законот не е само праведен, туку и добар, бидејќи нè избавува од злото. Да се ​​ослободите од стравот преку страв не е исто што и да ги победите страстите преку препуштање на страстите. Напротив, тоа наликува на процесот на контролирање на страстите преку образованието. (5) Затоа е речено: „Почитувај го Господа и биди силен, не плаши се од никој освен Него“ (Изр. 7:2). Тоа значи дека стравот Божји лежи во стравот од гревот и во послушното исполнување на Божјите заповеди, што е еквивалентно на побожност. (40, 1) Треперењето е страв од божественото. Но, ако стравот е страсна состојба на умот, како што велат нашите противници, тогаш не секој страв е еквивалентен на ментална конфузија. Стравот од демоните се карактеризира со збунетост на душата, бидејќи самите демони се во постојана надворешна и внатрешна возбуда. (2) Бог, напротив, е бестрашен, затоа стравот што го вдахнува не внесува никаква збрка во душата. Во реалноста, тоа не е страв од Бога, туку страв од губење на него. Стравот од овој вид е стравот да се биде во оковите на злото, стравот од злото. Стравот од окови е желбата за бесмртност и желбата за ослободување од страстите. (3) „Мудриот човек, кој се плаши, се оддалечува од злото, а безумниот, кој се надева на себе, се соединува со злите“ (Изр. 14:16). И понатаму: „Во стравот од Господа има силна надеж“ (Изреки 14:26). IX. Односот на доблестите и нивниот однос кон вистината (41:1) Овој страв од Бог нè води кон покајание и надеж. Надежта е очекување на придобивки или надеж за добивање можна корист. Склоноста […] нè води кон надеж, а ние сме научени дека надежта, како да се каже, нè води за рака кон љубовта. (2) Љубовта е истомисленост во оценувањето, животот и однесувањето; накратко, тоа е заедница на животот, обединета со пријателско разбирање и нежност, во согласност со знаењето за тоа што им користи на пријателите. Пријателот е како второ јас. Затоа ги нарекуваме браќа оние кои се преродени со нас од истиот Логос. (3) Гостопримството, уметноста на грижа (φιλοτεχνία) за благосостојбата на странците, е поврзана со љубовта. „Скитници“ се оние на кои им е туѓо се што е земно. (4) Оние чии надежи се ограничени на земните работи, кои целта на својот живот ја гледаат во земните задоволства и се посветени само на сетилните задоволства, ние ги сметаме дека припаѓаат на овој свет. „Немојте да се приспособувате на овој свет“, вели апостолот, „туку преобразете се со обновувањето на вашиот ум, за да препознаете што е добрата, прифатлива и совршена волја Божја“ (Рим. 12:2). (5) Гостопримството се однесува на она што го промовира доброто на странците; ги примаме гостопримливо затоа што се гости; гостите се пријатели, а пријателите се браќа. „О, драг мој брат! - извикува Хомер. 266 (6) За љубовта подеднакво придонесуваат и филантропијата, пријателската помош во она што е корисно за луѓето и нежната привлечност што произлегува од неа, која нè располага кон пријателите и роднините. (42:1) Ако нашиот внатрешен човек е духовен, тогаш филантропијата се манифестира во форма на братска љубов кон оние кои го делат истиот дух. Добронамерноста се состои од непроменлива добра волја и љубов. Последново претставува целосно и безусловно прифаќање. Да се ​​сака значи да се задоволува со својот став, без разлика што се однесува. (2) Она што нè води кон меѓусебно сочувство е истомисленоста, препознавањето на доброто еден во друг и взаемниот стремеж на нашите умови кон создавање на ова општо добро. (3) „Љубовта ваша“, вели апостолот, „да биде непризнаена, оддалечувајте се од злото, држете се до добрината и братската љубов“ 267 И така до зборовите: „Ако ви е можно, бидете во мир со сите луѓе“ (Рим. 12, 18). И понатаму: „Не ве победува злото, туку победете го злото со добро“ (Рим. 12:21). (4) Истиот апостол сведочи за Евреите дека тие „се ревносни за Бога, но не според знаењето: зашто, не разбирајќи ја Божјата праведност и стремејќи се да ја утврдат сопствената праведност, не ѝ се потчинија на Божјата праведност“ (Рим. 10:2-3). (5) Зашто тие не ја познаваа волјата на законот и не ја исполнија, сметајќи дека тоа е она што самите го направија. Тие не веруваа во пророчкиот збор на законот, следејќи го неговото писмо; а ако му останале верни, тоа било од страв, а не од љубов кон него или од верба во него. „Зашто крајот на законот е Христос, чиешто доаѓање беше проречено со Законот за оправдување на сите што веруваат во Него“ (Рим. 10:2-4). (43:1) Затоа Мојсеј вели за Евреите: „Ќе ве предизвикам на љубомора поради безумниот народ“, 268 што значи оние што се подготвени да послушаат. (2) А преку пророкот Исаија се вели за нив: „Оние што не ме бараа ме најдоа, јас им се открив на оние што не ме прашаа“, 269 очигледно мислејќи на времињата пред доаѓањето на Спасителот, по чие доаѓање Израел може да ги слушне зборовите упатени кон него на ист начин: „Цел ден ги подавав рацете на тврдоглавиот и тврдоглавиот народ“. 270 (3) Не гледате ли сега зошто ги повика да се оддалечат од паганството? Тој јасно кажува дека причината за тоа била непослушноста и страста за противречност. Но, благодатта Божја се протега и на нив. (4) Апостолот зборува за тоа вака: „Од нивниот пад има спасение за незнабошците, за да предизвикаат кај нив љубомора“ 271 и желба за покајание. (5) Зборувајќи за мртвите, Пастирот дефинитивно разбира дека и кај Евреите и кај незнабошците, многу од умрените праведници нашле милост од Господа; и тие беа од оние кои живееја не само пред доаѓањето на Спасителот, туку и пред давање на законот; такви се Авел, Ное и други. (44:1) Затоа, вели тој, апостолите и нивните ученици, кои го проповедаа името на Божјиот Син, ја продолжија својата служба и по смртта; со силата на нивната вера во Христа Господ и неговата благодат, тие беа гласници на неговото доаѓање меѓу праведниците кои умреа пред нив. (2) Понатаму се вели: „И овие последни ги запечатија со печатот на нивната проповед. Заедно со нив слегоа во водата и излегоа од неа. Но оние што слегоа во неа живи станаа живи. и најдоа соодветно место за себе во една зграда, вградена во неа без дополнителен резби, зашто умреа во голема праведност и чистота“ 272. „Зашто, кога незнабошците, кои го немаат законот, по природа го прават она што е дозволено“, вели апостолот, „тогаш, бидејќи немаат закон, тие се закон за себе“ (Рим. 2:14). (45, 1) Значи, доблестите се во меѓусебна согласност. По ова, дали е потребно повторно да се повтори она што е веќе докажано, дека верата е во согласност со покајанието и надежта, разумноста е доследна со верата, а постојаното придржување кон овие доблести, во комбинација со продлабочувањето во нив, конечно води кон љубов, која, пак, се подобрува преку знаењето? (2) Но, мора да се забележи дека мудроста во вистинската смисла на зборот е вродена само во Бога. Затоа, мудроста што поучува во вистина е моќта Божја. Преку него е достижно совршенството на откриеното знаење, гнозата. (3) Филозофот ја сака вистината и станува нејзин пријател. Почнувајќи од позицијата на слуга, тој преку љубовта се издигнува до позицијата на вистински пријател. (4) Платон го нарекува изненадувањето почеток на секој потфат во Театет. 273 А Матеј во неговите „Традиции“ 274 вели: „Восхитувајте се на она што е пред вас“, имајќи предвид дека чудото е првиот чекор кон спознанието за она што е подалеку. (5) Затоа е напишано во „Евангелието по Евреите“ 275: „Кој е способен за чудење ќе царува, а кој владее ќе постигне мир“. (6) Оној што не е упатен во науките, се додека е неписмен, нема да може да стане филозоф. На крајот на краиштата, тој нема поим за мудроста, а филозофијата е страст за вистински постоечки нешта и истражување што води до тоа. (7) И, дури и како резултат на вежбање, овие луѓе ја стекнале вештината на доброто, тие сè уште треба да разберат како да ја применат својата вештина во пракса и за што може да биде корисно во согласност со принципот на сличност со Бог 276 (мислам на Бог Спасителот), служејќи му на Богот на вселената преку неговата висока света Реч, која ни овозможува да разбереме што е навистина благородно и праведно. Побожноста […] е практика на следење на Бога. X. За христијанскиот филозоф (46, 1) Три карактеристични карактеристики се карактеристични за нашиот филозоф. Прво, тој се стреми кон созерцание, второ, ги исполнува заповедите и трето, се занимава со воспитување доблесни луѓе. Комбинацијата на овие три квалитети во една личност е својствена за вистински гностик. Но, ако му недостига барем една од овие три квалитети, тогаш неговата гностичка состојба е несовршена. (2) Писмото одлично зборува на оваа тема: „И Господ му рече на Мојсеј, велејќи: „Кажи им на синовите Израилеви и кажи: Јас сум Господ, вашиот Бог. (3) Не постапувајте според обичаите на египетската земја, каде што живеевте, и не одете според обичаите на земјата Ханаанска, каде што Јас ќе ги пазам Моите заповеди (4) и ќе ве запазувам. Јас сум Господ, твојот Бог (5) И ќе ги пазиш сите Мои заповеди и ќе ги извршуваш, ќе живее во нив. (47:1) Без разлика дали Египет и земјата Ханаан ги симболизираат световните грешки или духовните страсти и пороци, божествената реч јасно ни открива што треба да се избегнува и кон што, напротив, треба да се стремиме, бидејќи тоа му припаѓа повеќе на Бога отколку на светот. (2) Зборовите: „Кој ги прави, ќе живее во нив“, се однесуваат и на опомената на Евреите и на нивните ближни, односно на нас, и на подобрувањето на нашиот живот, кој, подложен на дисциплина и подобрување, значи живот и за нив и за нас. (3) „А оние што беа мртви во престапи беа оживеани од Христос“, 277 преку заветот што ни беше даден. (4) Не е случајно што Светото писмо постојано ги повторува зборовите: „Јас сум Господ, твојот Бог“. Нè повикува да се преобратиме, нè учи да го следиме Бога и заповедите што му се дадени. Содржи потсетник да го бараме Бог и, колку што е можно, да се трудиме да го запознаеме. Ова е најголемата контемплација, мистериозната практика (ή εποπτική) и вистинската наука, веќе непобитна со аргументите на разумот. Ова е гноза, единственото знаење достојно за мудрост, кое во никој случај не може да се одвои од праведното дејствување. XI. За убедливоста на верата (48, 1) Спознанието на оние кои се сметаат себеси за мудри, било да се тоа хеленски филозофи или еретички варвари, според апостолот, „издува“ (1. Кор. 8:1). Сепак, постои и доверливо знаење. Ова е научно демонстративно знаење својствено за традицијата на вистинската филозофија. Мора да го препознаеме како разумно знаењето што бара докази за сомнителното во несомненото и неспорното. (2) Верата е двојна: едната се заснова на знаење, другата на мислење. Затоа, ништо не нè спречува да ги поделиме доказите на два вида: докази засновани на знаење и мислење. Според тоа, се користат два различни поими: знаење (γνώσις) и прелиминарно знаење, прогноза (πρόγνωσις), додека првиот вид знаење е целосен по природа, другиот е нецелосен и елипсовиден. (3) Дали имате некаква причина да се сомневате дека доказите што ги презентираме сами по себе водат кон вистината, под услов да ги позајмиме од Светото писмо и од „богоучената“ мудрост, според апостолот 278? (4) Нашето разбирање на оваа мудрост се постигнува со послушност кон Божјите заповеди, односно со силата на верата во Бога. И оваа вера е божествена сила која ја има моќта на вистината. (49:1) Сето ова е потврдено во Светото Писмо: „Ако имаш вера како зрно синап, планини ќе поместиш“ 279. И пак: „Според твојата вера, нека ти биде“. 280 Едниот, со силата на својата вера, беше исцелен, другиот, кој веќе беше умрен, воскресна со силата на верата на оној што веруваше во неговото воскресение (Лука 18:42). (2) Доказ заснован на мислење се постигнува со реторички аргументи или со дијалектички силогизми. (3) Доказот, кој погоре го нарековме научен, влева вера преку упатување на Светото Писмо, преку неговото откривање и објаснување на луѓето жедни за знаење. И ова е вистинско знаење. (4) Ако аргументот со кој нешто се докажува се прифати како вистинито врз основа на тоа дека е потврдено од Бога и од пророштвото, тогаш, како што е лесно да се заклучи, заклучоците извлечени од него ќе бидат вистинити. Во оваа смисла, откриеното знаење, гнозата, исто така се заснова на вистински заклучок. (50, 1) Кога на Мојсеј 281 му е заповедано да го чува во златен сад во спомен на божествената и небесната храна и да го смета овој потсетник за свет, се вели: „Гомор беше десетина од трите мерки“ (2. Мој. 16:33). Преку ова се посочува дека ние самите имаме три мерки, три способности на расудување: чувство за перцепција на материјалните предмети, причина за разбирање на значењето на имињата и изјавите и причина за познавање на разбирливи нешта. (2) Затоа Гностикот мора подеднакво да се воздржува од гревовите на говорот, како и од грешните мисли, чувства и дела. Слушнал дека „оној што гледа сладострасно, врши прељуба“ (Мат. 5:28) и се проткајува со значењето на изреката: „Блажени се чистите по срце, зашто тие ќе Го видат Бога“ (Мт. 5:8). „Не го осквернува човекот она што влегува во устата, туку она што излегува од устата го осквернува човекот, зашто од срцето излегуваат лоши помисли“ 282 . (3) Ова, верувам, е навистина божествената мерка, вистинска и верна, со која може да се мери сè што може да се мери; еве мерка која ги опфаќа сите десет составни делови на една личност, кои во нивните главни карактеристики се означени погоре како три мерки. (4) Десетте делови на човечкото битие се: телото, душата, петте сетила, дарот на говорот, продуктивната моќ и умствената или духовната способност, како и да се вика. (51, 1) Но, оставајќи ги настрана сите други делови, да се фокусираме на умот. На ист начин, да престанеме да се грижиме за деветте составни делови на светот, меѓу кои се четирите елементи, кои претставуваат нешто обединето, бидејќи тие се наоѓаат во мешана форма на секое дадено место, седумте планети скитници и, конечно, сферата на неподвижните ѕвезди. Оставајќи ги сите зад себе, да се свртиме кон почитувањето на најсовршениот број, десеттиот дел, кој го претставува спознанието за Бога, итајќи од создавањето кон самиот Создател. (2) Затоа, една десетина од ефата и една десетина од сите жртви му биле посветени на Бога секој ден. Затоа, празникот Велигден, кој го означува откажувањето од сите страсти и сензуални привлечности, започнува на десеттиот ден. 283 (3) Така гностикот го вкоренува своето знаење во верата. Оние кои се замислуваат себеси за мудри остануваат нечувствителни на вистинските учења, намерно игнорирајќи ја вистината. (4) Затоа со право е напишано: „И Каин отиде од Божјото присуство и се насели во земјата Наид, спроти Еден“ (1. Мој. 4:16). Наид значи „неволја“, а Еден значи „задоволство“. (5) Верата, знаењето и мирот ја сочинуваат радоста од која се лишени оние што се протерани поради непослушност. Оној што се смета за мудар не сака да ги слуша Божествените заповеди; како и секој самоук, тој е арогантен, доброволно се предава на брановите бранови, спуштајќи се од височините на вечното знаење кон нештата кои се минливи и празни. (6) Не залудно се вели дека „оние кои не се контролираат паѓаат како лисја“ (Изреки 11:14). Затоа претпазливоста се нарекува кормилар на душата, која, како нејзина владејачка сила, е стабилен и водечки принцип. Она што води кон непроменливост е она што само по себе не е предмет на флуктуација. (52, 1) Така „Авраам застана пред Господа и се приближи и зборуваше“ (1. Мој. 18:22–23); а на Мојсеј му е кажано: „Застани овде со мене“ (5. Мој. 5:31). (2) Врз основа на тоа, следбениците на Симон замислуваат дека нивното обожавање на Постојаниот (τω εστώτι) сведочи за непоколебливоста на нивната доктрина. 284 (3) Значи, верата и познанието на вистината, како што навлегуваат во душата предадена на нив, ѝ даваат согласност со себе и еднаквост со себе. (4) Лажното знаење е неизбежно поврзано со брзање од едно во друго, отстапување и повлекување, додека вистинското знаење на душата и дава тишина, мир и мир. (5) И како што ароганцијата и вообразеноста ја расипаа филозофијата, така и лажното знаење, иако покриено со истото име, го расипува вистинското знаење. Токму за ова лажно спознание апостолот пишува: „О Тимотеј, чувај го она што ти е дадено, оттргнувајќи се од безвредни празноговори и приговори кои произлегуваат од лажна гноза, со тоа што некои се оддалечиле од верата.“285 (6) Токму затоа што овие зборови ги разобличуваат еретиците, многу од нив не ги препознаваат еврејските верници. (7) Значи, ако Господ е вистината (Јован 14:6) и мудроста и моќта Божја 286, што тој навистина е, тогаш јасно е дека оној што го познава самиот него и, преку него, неговиот Отец, е вистински гностик. Тој го разбира значењето на реченото: „Усните на праведниците знаат високи работи“ (Изреки 10:21). XII. За двојноста на верата (52, 1) Верата, како и времето, е двојна; Затоа, може да се разликуваат два вида доблести. Меморијата гледа во минатото, но надежта гледа во иднината. Ние веруваме дека минатото навистина постоело, како и дека иднината е пред нас. Згора на тоа, нашата љубов ја покажуваме токму затоа што, под влијание на верата, непоколебливо сме убедени дека минатото било токму онака како што ни се пренесувало; Негувајќи надеж, чекаме одреден тек на настаните кои се уште не се случиле. (2) Вистинскиот гностик се однесува со сè со љубов, знаејќи дека постои еден Бог. „И ете, сè што направи Бог е многу добро“ (1. Мој. 1:31); тој го знае ова и е исполнет со изненадување. Побожноста му додава „должина на животот“, а „стравот од Господа додава денови“ 287. (3) Нашите денови на оваа земја, иако завршуваат со смрт, сепак се дел од животот што тече во вечноста, затоа стравот станува почеток на љубовта; како што се развива, прво се претвора во вера, а потоа се претвора во љубов. (4) Но, овој страв не е како стравот што ни го всадува диво животно, бидејќи ова последното е комбинирано со омраза (запомнете дека стравот е од два вида). Овој страв повеќе потсетува на стравот од татко ми, од кого се плашам, но во исто време и го сакам. Да се ​​плашиш од казна значи да се сакаш себеси; на ист начин, да се плашиш да направиш нешто за да не му угодиш на татко ти, значи да го сакаш. (5) Блажен е оној кој ќе стане верен под влијание на љубов и страв. Верата во овој случај е силата што води кон спасение, силата што води кон вечниот живот. (54, 1) Пророштвото е предвидување, предвидување (πρόγνωσις) на иднината; Гнозата се состои во разбирање на значењето на пророштвото, односно навлегување во значењето на она што претходно го примил пророкот од Господ, кој однапред открива некои работи. (2) Знаењето за она што е проречено се манифестира на три начини: се однесува или на минатото, или сегашноста или иднината. (3) Во исто време, и минатото, кое ги опфаќа настаните што веќе се случиле, и иднината, која го складира во своите длабочини она што ќе следи, се однесуваат на верата, но она што се случува сега нè убедува и ја потврдува веродостојноста на доказите за минатото и предвидувањата за иднината. (4) На пример, ако еден дел од пророштвото е веќе исполнет, а другиот се исполнува, тогаш она што се очекувало е сигурно, а она што веќе се случило е точно. (5) Зашто минатото некогаш било присутно, а потоа останало зад нас; така, она што некогаш беше верба во идните настани, откако тие веќе се случија, станува знаење за минатото. За возврат, верувањето во очекуваните настани се претвора во знаење штом иднината стане сегашност. Следбениците на Платон, како и стоиците, се согласуваат дека внатрешниот договор (συγκατόβεσις) постигнат од нашиот разум е во наша моќ. 288 (55, 1) Сите мислења и судови, секоја мисла и обичај од кои се составени нашиот живот и комуникација се, строго кажано, внатрешен договор од ваков вид. Во оваа смисла, тие претставуваат акти на доверба. Неверувањето, напротив, се покажува како чин на предавство кога веќе не се можни ниту договор ниту доверба. На крајот на краиштата, не можете да зборувате за недостаток на нешто ако тоа воопшто не постои. (2) Ако внимателно ја разгледаме работата, ќе откриеме дека иако некој е склон да се согласи со она што е лажно, сепак во него живее предиспозиција да верува во вистината. (3) „Доблест со која црквата се одржува заедно“, вели Пастирот, „е верата; благодарение на неа се спасуваат избраните од Бога. Таа е зајакната со друга доблест - умереноста. Потоа следат едноставноста, разумноста, добрината, скромноста, љубовта - сето тоа се ќерки на верата" 289. (4) совршенство“. (5) А на друго место: „За да се изгради и да се изградува, треба да се плаши од Бога; соборувањето и уништувањето се плод на стравот од сатаната. Господовите заповеди, односно заповедите, мора да се сакаат и исполнуваат; од делото на демонот треба да се плаши и да се избегнува. Зашто стравот Божји поучува, поправа и води кон љубов, а стравот од омразата ги обесхрабрува делата 9“ (2) Понатаму, истиот автор го нарекува покајанието „голема опомена“. „Бидејќи се покајавме за нашите дела, ние веќе не си дозволуваме да ги правиме, ниту со дело, ниту со мисла. Да се биде мачен и измачуван во душата поради своите гревови е добро дело“ 291. „Простувањето на гревовите и покајанието не се иста работа, туку и двете се во наши раце“ 292. XIII. Покајание и одговорност (56:1) Значи, откако еднаш добил простување на гревовите, веќе не смее да греши, зашто по првото и единствено покајание за гревовите (сторено за време на првиот и пагански живот, кое поминало во незнаење), на повиканите им се нуди непосредно покајание, чистење на душата од сè што е невообичаено за неа и подготвување место за основање на верата во неа. (2) Господ, бидејќи е „познаник на срцето“ 293 и знаејќи однапред сè што требаше да се случи, ја предвиде несериозноста на човекот и злобата и злобата на ѓаволот, и како ѓаволот, љубоморен на можноста за простување на гревовите што му се даде на човекот, ќе продолжи да дава лажни причини за грешните Божји дејствија да ги наведат грешните по него слугите. падне. (57:1) Затоа, на оние од верниците кои ќе паднат во каков било грев, тој, во својата голема милост, дава второ покајание, така што оној што паднал во грев откако еднаш бил повикан и го обзема збунетост, може да донесе уште еднаш „непроменливо покајание“ 294, сакајќи да се врати на добриот пат. (2) „Зашто, ако намерно грешиме откако го примивме знаењето за вистината, нема повеќе жртва за гревот, туку одредено страшно очекување на судот и на гневот на огнот, подготвен да ги проголта противниците“ (Евр. 10:26–27). (3) Постојаните и еден по друг последователен чин на покајание за гревовите не се разликуваат од целосното неверување, освен во случајот на признавање на својата грешност. И не знам што е полошо: да грешиш намерно или, покајајќи се за гревовите, повторно да ги земеш. (4) Вината и на двајцата е очигледна: за тоа се сведочи со осудување на неговиот незаконски чин токму во моментот кога ќе му се препушти; другиот - со тоа што, и покрај тоа што ја препознава грешноста на своето дело уште пред да го изврши, тој сепак го прави. Човек се препушта себеси, па дури и ужива во своите гревови, иако не знае во што ужива; другиот, откако се покаја за она што претходно го уживал, потоа повторно се предава на задоволување на истите желби и се приближува до оној кој од самиот почеток греши по своја волја. Зашто да се покаеш за нешто и веднаш да го преземеш повторно значи да грешиш намерно. (58:1) Значи, оние од паганите кои го напуштиле својот поранешен и зол живот и дојдоа во вера веднаш добиваат простување; но кој по ова се врати на првото, и покрај неговото покајание и добиеното простување, треба да се засрами од самиот себе, зашто повеќе не може да прими друго миење со водите на крштевањето за простување на гревовите. Оној што „не е роден од крв, ниту од волја на телото“ (Јован 1:13), туку обновен од Духот, мора да ги остави не само идолите на кои некогаш им даваше божествени почести, туку и делата од својот поранешен живот. (3) Ова ќе се состои од конечно покајание, ослободено од претходните гревови. Зашто честото покајание покажува само снисходлив однос кон минатите гревови; а склоноста кон нови падови открива недостаток на вежбање во вистинското покајание. (59:1) Значи, постојаното барање прошка за сторените гревови воопшто не е покајание, туку само негова појава. „Праведноста ги исправа патиштата на праведноста“, нè учи Светото Писмо. И повторно: „Праведноста на љубезниот човек го исправа неговиот пат“. 295 (2) Следниве зборови на Давид се исто така точни: „Како што таткото ги помилува синовите свои, така Господ ќе ги помилува оние што се бојат од Него“ (Пс. 102:13). (3) „Оние што сеат во солзи, ќе жнеат со радост“ (Пс. 126:5), вели Светото писмо за оние што го исповедаат Господа во покајание, „зашто блажени се сите што се бојат од Господа“ (Пс. 127:1). Дали гледате дека Светото Писмо од Стариот Завет, како и Евангелието, ги нарекува луѓето блажени (Матеј 5:4)? (4) „Не плашете се“, вели Давид, „кога човек ќе се збогати, кога ќе се зголеми славата на неговиот дом, зашто кога ќе умре, тој остава сè, и неговата слава нема да го следи“ (Пс. 49:17-18). (5) „Но според твојата милост ќе влезам во твојата куќа, ќе се поклонувам во твојот свет храм во твојот страв; Господи, упати ме во Твојата праведност“ (Пс. 5:8). (6) Желбата е насока на мислата кон или оддалеку од нешто. Страста е желба на душата за нешто што надминува секоја разумна мерка или желба што ги надминува границите на разумот и не е контролирана од неа. Следствено, страстите се неприродни движења на душата, кои ја избегнале контролата на умот. Но, предавството, затајувањето и непослушноста зависат од нашата волја, исто како што послушноста е во наша моќ. Затоа се предмет на судење како бесплатни дејствија. И секој што вредно го испитува потеклото на оваа или онаа страст веднаш ќе открие дека тоа се неразумни аспирации. (60, 1) Неслободните дела, напротив, не подлежат на надлежност. Постојат два вида: некои се извршени од незнаење, други - под влијание на неодолива сила. Всушност, на каков суд можат да бидат подложни оние што згрешиле несвесно? (2) Во такви случаи, човекот е или сам, како Клеомен и Атамус, кои ги совлада лудилото, 296 или не знае што прави, а таков случај се случи и со Есхил, кој отворено од сцената го изговараше она што се открива само во тајните. За ова, поетот одговарал пред Ареопагот, но бидејќи можел да докаже дека не припаѓа на бројот на иницијатори во мистериите, бил ослободен. (4) На каков суд може да му биде подложен тој кој поради недостиг на промисленост дозволува непријателот да избега, а наместо тоа, поради незнаење, предизвикува смрт на еден од неговите пријатели? Впрочем, тој го прави ова од незнаење. (5) Причината може да биде оружје. Така, спортист кој додека вежба мечување нема да биде невин нема да забележи како безбедносната топка му паѓа од копјето, поради што со гол го убива противникот. (6) Причината може да лежи во самата ситуација. Така, оној кој случајно го удира својот противник за време на натпревари, каде што е тешко да се разбере како што се случува и каде се борат без намера да убијат, туку само со помисла на победа, не е предмет на судење. (7) Конечно, лекот можеби е погрешен. На пример, лекарот може да му даде на пациентот лек кој неочекувано предизвикува смрт на пациентот. Лекарот не е виновен, бидејќи целта на докторот била лек, а не смрт на пациентот. (61, 1) Меѓутоа, законот предвидува казна за ненамерно предизвикување смрт, како и за неволно испуштање на сперма (3. Мој. 15:16), но оваа казна е поблага отколку за намерно кривично дело. (2) А сепак, кој ја злоупотребува вистината во жарот на својата страст е подложен на истата казна како што е изречена за прекршок извршен со слободно самоопределување. А всушност, личноста која преку дисипација го остава неактивен семето посеано во неговата душа од творечкиот Логос, се препушта на неразумноста на својата душа, која е блиску до празно зборување. „Верните избираат да прикријат нешта без да издишат ниту збор“ (Изр. 11:13). Значи, секое дејствие извршено со слободен избор повлекува одговорност за тоа, (3) зашто „Господ ги испитува срцата и тајните мисли“ (Пс. 7:10; Ерем. 17:10). „Оној што гледа со страст“ (Мат. 5:28) е исто така подложен на осуда, поради што се вели: „Не посакувај“ (2. Мој. 20:17). Исто така, се вели: „Овој народ ме почитува со своите усни, но неговото срце е далеку од мене“. 297 (4) Бог гледа во најдлабоките длабочини на нашата душа. Сети се на жената на Лот. За само едно неовластено вртење на погледот кон световната нечистотија, Бог го претвора во нечувствителен столб од сол, како неподвижна статуа (1. Мој. 19:26). И ова не е глупава и бескорисна слика, туку способна да ја изградува и зацврсти во верата на оние кои се способни да го видат духовното значење. 298 XV. Продолжување: за слободната волја, покајанието и молбата (62, 1) Слободната волја се манифестира преку желба, избор или дизајн. Од ова е јасно дека гревот, несреќата и криминалот често се меѓусебно поврзани. (2) Толку е грешно, на пример, да се води сладострасен и неумерен живот. Несреќа е случајно да убиеш пријател наместо непријател. Сквернавењето на гробовите и насилството се злосторства. (3) Престапот произлегува од нашето незнаење што треба да правиме или од нашата неспособност да направиме било што. Нешто слично на ова се случува кога некој од невнимание ќе падне во ров и не може да излезе од него поради физичка слабост. (4) Но, нема сомнеж дека трудољубивоста во научните определби целосно зависи од нас; несомнено, во наша моќ е и послушноста на заповедите. (63, 1) Но, ако не сакајќи да се вклучиме во нешто такво, сепак се најдеме во состојба на гнев или сладострасност, тогаш грешиме, или - подобро кажано - делуваме злосторнички кон душата. (2) Добро познатиот Лаи на сите вас вели во трагедијата: Целосно го послушав твојот совет, И не будала. Обвинете ја сето тоа на природата. 299 Со други зборови, дозволил страстите да го поробат. (3) Медеја извикува нешто слично на сцената: Она што се осмелувам да го направам, гледам само гнев (4) Ајакс не молчи, но и тој вика подготвувајќи се да изврши самоубиство. Ништо не може да ја измачува душата на слободниот човек повеќе од незаслуженото обесчестување. Се повредив. Во мојата душа има длабока рана Не дава мир, се грижи и мачи. Погоден во срцето од стрела на лудило. 301 (64, 1) Сите тие страдаа поради гнев, сензуалните страсти донесоа многу други личности на трагичната сцена, на пример Федра, Антеа и Ерифила, Таа одвратно го изневерила сопругот, заведена од златен ѓердан. 302 (2) Во друга драма, познатиот стрип лик Тразонидес ги изговара следниве зборови: „Безвредното девојче целосно ме пороби“ 303. (3) Несреќата е неволен грев, направен надвор од диктатите на разумот. Без да значи, правиме ненамерен грев. Гревот, од друга страна, е намерно дело. Ако сум направил грев, тоа е сепак мое дело, но не сум го сакал. (4) Затоа е напишано: „Гревот не смее да владее над вас, зашто не сте под законот, туку под благодатта“ (Рим. 6, 14), - вака им вели апостолот на верниците, „зашто со неговата неволја се излечивме“ (Ис. 53:5). (5) Несреќен случај ќе биде и неволно дело сторено од друг на моја штета. Неправдата е намерно дејствие извршено по моја или туѓа волја. (65:1) Псалмистот нè прави да ја разбереме оваа разлика помеѓу гревовите кога ги повикува блажените чии беззаконија Господ ги откупил и чии гревови ги покрил, на кои некои од неговите грешки не им се обвинуваат, но во други тој е оправдан. (2) „Зашто е речено: „Блажени се оние чии беззаконија се простени и чии гревови се покриени. Блажен е човекот кому Бог не му ја препишал неговата вина и во неговата уста нема измама“. Ова непречено, трајно и целосно блаженство слегува врз Божјите избраници со посредство на Христос Исус, нашиот Господ, зашто љубовта покрива мноштво гревови“ 304 . Оној што ги брише гревовите е Бог, „кој го претпочита своето покајание отколку смртта на грешникот“ (Езек. 18:23). (66, 1) Дејствијата што не зависат од слободната волја не се одржуваат против нас. „А кој сакаше, веќе изврши прељуба“, како што е речено (Матеј 5:28). Логосот, кој „нè просветлува“ (Јован 1:9), има право да простува гревови. (2) „И во тоа време“, вели Господ, „ќе се бара беззаконието на Израел и нема да се најде, гревот на Јуда и нема да се најде“ (Ерем. 50:20). „Зашто, кој е како мене и кој може да застане пред мене? ( Ерем. 49:19 ). (3) Гледаш дека се објавува само еден Бог и дека добар Бог, кој го наградува она што заслужува и простува гревови. (4) Во најобемните писма, Јован јасно покажува дека постои разлика меѓу гревовите. Тој вели: „Ако некој го види својот брат како прави грев што не води до смрт, нека се моли за него, и Бог ќе му даде живот на оној чиј грев не води до смрт. Но има грев што води до смрт, а јас не велам дека некој треба да се моли за простување на овој грев. Сета неправда е грев, а има грев што не води до смрт“ (1. Јованово 17:5). (67, 1) Но Давид, а уште порано Давид Мојсеј, го откриваат значењето на овие три доктрини на следниов начин: „Блажен е човекот кој не го следеше советот на злите“ и не беше како рибите што живеат во темнина без дно (што значи риби што немаат лушпи, кои Мојсеј забранил да ги допираат, а кои ја пронашле својата храна „и не ја направиле“ (2). Тој не е како оние кои само по изглед се плашат од Господа, туку во реалноста се како свиња: квичи од глад, а кога се сити не го препознава својот сопственик. „И не седеше на столчето на грешниците“ (Пс. 1:1), како да е птица подготвена да се нафрли на својот плен. (3) Мојсеј забранува да се јаде месо од свињи, орел, јастреб, гавран и сите риби што немаат лушпи. 305 Ова го читаме од Варнава. 306 (4) Што се однесува до мене лично, од човек упатен во такви работи слушнав дека „соборот на нечестивите“ го означува паганското општество, „патот на грешниците“ е идеја на Евреите, а „седиштето на грешниците“ укажува на ереси. (68:1) Друг зборуваше уште повистинско; тој ја примени првата од овие три пофалби на оние кои не споделуваат криминални мисли кои се оддалечуваат од Бога; вториот - на оние кои не останаа на „широк и широк пат“ 307, односно на оние што беа воспитани со законот и оние меѓу незнабожците што се покајаа. Што се однесува до „столицата на грешниците“, со тоа мислел на спектакли и судови, каде луѓето се навикнуваат на зли и уништувачки сили и најмногу се вклучуваат во нивните дела. (2) „Но неговата волја е во законот Господов“ (Пс. 1:2), вели Петар во својата проповед, нарекувајќи го Господа „Закон и Логос“. 308 (3) Ни се чини дека Законодавецот нè учи на други начини да разликуваме три вида гревови. Вербалната злоупотреба е симболизирана со неми риби. Навистина, се случува тишината да е пожелна од зборовите, а „тишината е безбеден подарок“ 309. Грешните дела се симболизирани со месојади и птици грабливки [... 310 ] Конечно, свињата е таа што се чувствува добро во нечистотијата и канализацијата, што укажува дека „не треба да имаме осквернета совест, кога пророкот вели:9) (3111) „Ова не се случува со злите. Тие се како прашина што ветерот ја брише од лицето на земјата. И затоа злите нема да се кренат на суд“ (Пс. 1:4-5). Тие се осудени, бидејќи „неверникот е веќе осуден“ (Јован 3:18), „грешниците во собранието на праведниците“ нема да воскреснат (бидејќи се веќе осудени и не можат да се вбројат меѓу оние што не знаат за Господа, но не се вбројуваат во неправедните патишта). ќе пропадне патот на нечестивите“ (Пс. 1:5–6). (2) Укажувајќи ги средствата за исцелување на нашите ментални болести и гревови и објавувајќи преку устата на пророкот Езекиел дека ни одговара да бидеме исцелени од нашите пастири, Господ повторно јасно покажува дека падовите и гревовите се резултат на моето мислење. не го исполни она што им беше заповедано (3) „Не го зајакнавте слабиот“, вели тој, а понатаму зборовите: „И немаше кој бараше, ниту пак се враќаше“ 312. „Зашто голема е радоста на Отецот“, вели Господ, „зашто е спасен еден грешник“ 313. (4) него“ (1. Мој. 12:4). (70, 1) Оттука еден од хеленските мудреци го позајмил следниов гном: „Следете го Бога“. 314 „Побожните“, вели Исаија, „мудро советуваа“ (Исаија 32:8). (2) Советите се однесуваат на тоа како да се избере вистинскиот од различни патишта, а мудар совет е примената на ова знаење на практична мудрост. (3) Што тогаш? Набргу по простувањето на Каин, зарем Бог тогаш ѝ го открил на земјата Енох, синот на покајанието, и дали со тоа не покажал дека покајанието предизвикува простување? 315 Простувањето не е за казна, туку за исцелување. Истото се случи и со Арон кога златното теле беше фрлено за луѓето. (4) Оттука и друга изрека на хеленскиот мудрец: „Простувањето е подобро од казната“. На ист начин, изреката: „Каде има гаранција, има и неволја“ 316 - инспирирана од зборовите на Соломон: „Синко, ако гарантираш за пријателот, ќе му ја дадеш раката на непријателот. Устата на човекот е силна замка, а зборовите на неговата уста го фаќаат“ (Изр. 6:1-2). (5) Помистериозна е изреката: „Спознај се себеси“, но нејзиниот извор се следните зборови: „Кој го видел својот брат, го видел Бога“ 317. (71:1) Затоа, „љуби го Господа, твојот Бог, со сето свое срце, и својот ближен како себе си“. Целиот закон и пророците се засноваат на овие заповеди. (2.) Следниве зборови го изразуваат истото значење: „Ви го кажав ова, за да се исполни Мојата радост. Ова е Моја заповед, да се љубите еден со друг, како што јас ве сакав“ (Јован 15:11–12), (3) зашто „Господ е дарежлив и милосрден“ (Пс. 102:8) и „Господ е добро“ (4P.9). Мојсеј, појасно пренесувајќи го значењето на изреката „Спознај се себеси“, често повторува: „Внимавај на себе“ 318 . (4) „Преку љубовта и вера гревовите се чистат, но со стравот Господов секој се оддалечува од злото“ (Изр. 15:27). И „стравот од Господа е поука и мудрост“ (Изр. 15:33). XVI. Зошто Светото писмо го прикажува Бог антропоморфно? (72, 1) Овде нашите обвинувачи повторно креваат крик, тврдејќи дека таквите чувства како сожалување и радост се духовни страсти. Во нивното разбирање, радоста е импулс на душата што се согласува со разумот; радувањето е радост од глетката на нешто особено убаво. Штета е тага инспирирана од глетката на незаслужена несреќа. Сето ова се однесува на сферата на емоционалните искуства и се страсти. (2) Можеби изгледа дека го разбираме Светото писмо во телесна смисла и, потпирајќи се на сетилни аналогии, погрешно ја разбираме Божествената волја како нешто слично на нашите емоционални емоции. (3) Но, да му се припишат на Семоќните состојби карактеристични за нас, да мислиме, на пример, дека Бог слуша како што слушаме, би било безбожна грешка, (4) зашто суштината на Божеството не може да се изрази. Меѓутоа, и покрај тоа што сме облечени во телесната обвивка, сепак можеме да го слушнеме Бога, кој од снисходење кон нас и заради нашето спасение, се примени на нашата слабост и ни се откри преку пророците. (73:1) И бидејќи волјата Божја е насочена кон спасување на сите луѓе кои ги држат заповедите и се каат за своите гревови, ние се радуваме на нашето спасение. Нашиот Господ, кога зборува преку устата на пророците, оваа радост Себе си ја припишува, како да е негова сопствена радост. Укажувајќи на својата љубов кон човештвото, Тој го вели ова во Евангелието: „Бев гладен, и ми дадовте храна, бев жеден и ми дадовте да пијам: зашто што и да направивте за едно од овие малечки, правевте за Мене.“319 (2) Бог е задоволен затоа што сиромашните, според Неговата волја, се хранат, иако не му треба храна. И се радува без да се менува во Својата бестраст, бидејќи, строго кажано, се радува човек кој се покајал според волјата Божја. (3) Дарежлив во милоста и доброто, ни ги дава Своите заповеди преку законот, нè предупредува преку пророците и сега, најјасно, нè спасува преку Својот Син, сочувствувајќи се со оние кои заслужуваат милост. Нормално, посилниот е тој што чувствува сочувство за послабиот, но човекот, бидејќи е личност, тешко дека е многу посилен од друга личност. Бог е посилен од која било личност во кој било поглед. Затоа, доликува само Бог да покаже милост. (4.) Праведноста го прави човекот сочувствителен, и ако ги споделува со другите даровите што ги примил од Бога, тоа го прави од природна добронамерност и верност на заповедите. (74, 1) Меѓутоа, спротивно на мислењето на ересиарсите, Бог по својата природа нема ништо слично со нас. Во овој случај, не е важно дали сме создадени од ништо или од материја, бидејќи првото воопшто не постои, а второто мора да се препознае како сосема различно од Бога, освен ако не се смета човекот за дел од Божественото, едносуштински со него (ομοούσιους). 320 (2) Да ја кажам вистината, не разбирам како може ладнокрвно да се изразат такви ставови, особено ако се погледне нашиот живот и несреќите со кои е полн. (3) Во овој случај, излегува дека Бог може да згреши со некои делови од своето битие (и тоа е сосема неприфатливо). На крајот на краиштата, овие делови навистина мора да бидат делови од целината (ако не ја сочинуваат целината, тогаш тие не се делови). (4) Бидејќи е суштински богат со милосрдие, Бог, по силата на Неговата добрина, се грижи за нас, иако по природа не сме ниту дел од Него, ниту деца. (75:1) Најголем доказ за Божјата добрина е тоа што, и покрај нашата подложност и целосна туѓост, Тој сè уште се грижи за нас. (2) Приврзаноста на животните кон нивните деца, како и пријателството што произлегува од блискоста на истомислениците, се заснова на природна поврзаност. Божествената милост се излева врз нас во изобилство, иако ние немаме никаква сличност со Бога ниту по својата суштина, ниту по потеклото, ниту по некои посебни својства, освен што ние сме дело на неговата творечка волја. И ако некој, со помош на поучување и поучување, доброволно го избере спознанието за вистината, Бог му ветува посвојување, најголемото стекнување. (3) „Човечките беззаконија се фатени и секој е врзан со синџирите на своите гревови“ (Изр. 5:22), но „не е виновен Бог“ 321; и навистина „блажен е човекот кој од сѐ се плаши од почит“ (Изр. 28:14). XVII. Видови и методи на знаење 322 (76, 1) Научното знаење е предиспозиција за знаење (ή επιστήμη έπιστητική έστιν έξις), од која произлегува второто и води до разбирање на она што повеќе не може да се побие со расудување. Незнаењето, напротив, е како сенишни визии кои се уништени со моќта на разумот. Од нас зависи и стекнувањето на знаењето што може да биде уништено со разум и на она што е потврдено со разумот. (2) Слично на научното знаење се и експерименталното знаење (εμπειρία), теоретското знаење (ειδησις), споредбата (σύνεσις), шпекулацијата (νόησις) и, конечно, откриеното знаење (γνώσις). (3) Теоретското знаење е познавање на целината преку разграничување на видовите. Искуството се занимава со проучување на својствата на сетилните објекти во нивните најмали детали. Шпекулациите се насочени кон предмети кои се сфатени само со разум. Споредбата се состои во откривање на меѓусебната кореспонденција на одделни делови или во точно проучување на меѓусебната кореспонденција или во способноста да се открие точната кореспонденција меѓу нештата во сферите на практичната мудрост и научното знаење и во способноста да се подведат под една дефиниција. Гнозата е знаење кое навлегува во самата суштина на некој предмет, или знаење за него кое е во согласност со неговата природа. Конечно, вистината е научно откритие за она што навистина постои. Состојбата да се има вистина е да се знае што е вистина. (77, 1) Научното знаење се заснова на разумот, затоа веќе не може да се побие со други разумни аргументи. (2) Кога се воздржуваме од какво било дејство, тоа се случува или поради неможност, или поради неподготвеност, или поради двете. (3) На пример, не летаме затоа што не можеме и не сакаме да летаме. Не пливаме, барем во моментов, затоа што не сакаме, иако имаме таква можност. И во овој поглед ние се разликуваме од Господа: често сакаме ова или она, но не можеме. (4) „Зашто ниту еден ученик не е поголем од учителот; доволно е ако е како учител“ 323. Се разбира, не во суштина, зашто е невозможно дериватот да стане еднаков на она што е примарно по својата природа, туку затоа што сме обдарени со бесмртност и ни е дозволено да размислуваме за она што постои, се нарекуваме синови и јасно го познаваме Отецот. (5) Значи, волјата претходи на сè, но умствените сили само ѝ служат. „Желба“, вели Господ, „и можеш“ 324. За вистински гностик, волјата, расудувањето и дејството се едно. (6) Зашто, ако намерите на човекот се насочени кон една работа, тогаш неговото учење и судови ќе бидат исти. Затоа неговите зборови, неговиот живот и сето негово однесување се согласуваат со заповедите. „Вистинското срце бара знаење“ 325 и го слуша. „Бог ме научи на мудрост и го запознав знаењето за Светиот“ 326. XVIII. Мојсеевиот закон е извор на сите етички и духовни учења (78, 1) Очигледно е дека сите други доблести заповедани во книгите на Мојсеј им служеле на Хелените како извор на нивните етички учења. Мислам на сè што велат за храброста, умереноста, претпазливоста, праведноста, понизноста и трпеливоста, чесноста, воздржаноста и побожноста, што ги надминува сите овие доблести. (2) Зашто е јасно дека побожноста е таа што нè исполнува со стравопочит кон врховната и првобитната причина и нè тера да ја обожаваме. 327 (3) Истиот Мојсеевиот закон ни ја всадува идејата за правда и нè учи на разумност, заповедајќи ни да избегнуваме да им служиме на бесчувствителните и бесмислени идоли. Од овој извор учиме споредба. (4) „Жртвите на злите му се одвратни на Господа, но молитвите на праведниците Му се прифатливи“ (Изр. 15:8), зашто „праведноста е поприфатлива за Господа од жртвата“ 328. (79, 1) Нешто слично читаме во Исаија: „Какво е за мене мноштвото твои жртви, вели Господ“ (Ис. 1:11), и целиот последователен пасус: „Ослободете ги сите окови на неправедноста“ (Ис. 58:6). „Жртвата што му е угодна на Бога е скрушеното срце што го бара Создателот“ 329. „Лажната вага му е одвратна на Господа, но вистинската тежина е прифатлива за Него“ (Изр. 11:1). Затоа Питагора предупредува: „Не гази ја калта“. (3) Еретичките учења учат на лажна праведност. „Јазикот на нечестивите ќе загине, а усните на праведниците ја изоструваат мудроста“ 330, иако првите мудрите и разумните ги нарекуваат „жалосни“ 331. (4) Сепак, може бескрајно да се набројуваат сведоштвата за овие доблести, бидејќи целиот текст на Светото Писмо е континуирана пофалба за нив. (5) Храброста е дефинирана како трезвена проценка на она што е опасно, безбедно или рамнодушно и што лежи меѓу нив. Разумноста се состои во мудро избегнување сомнителни одредби. Храброста се состои, понатаму, во трпеливоста или постојаното воздржување, а тоа е знаење за тоа кои работи треба да се издржат, а што не. Тука спаѓа и великодушноста, благодарение на која човекот се издигнува над настаните. Разумноста е поврзана со претпазливост, следејќи ги советите на разумот и блиску до самоконтрола. 332 (80, 1) Средството за да си го обезбедите животот и да стекнете душевен мир е почитувањето на заповедите, вечно безбедно засолниште. Без храброст е невозможно да се биде трпелив, без претпазливост самоконтролиран човек е незамислив. (2) Доблестите меѓусебно се придружуваат и оној што ги поседува е целосно блиску до спасението, кое ни ги зачувува придобивките што веќе ги поседуваме. (3) Од нашата анализа на сите доблести, ако, се разбира, доволно темелно сме го разбрале нивното значење, произлегува дека вистински гностик, поседувајќи една од овие доблести, учествува и во другите поради нивната меѓусебна поврзаност. 333 (4) Умереноста е состојба на умот што никогаш не ги надминува границите на здравиот разум. Умерен човек е оној кој ги задржува аспирациите што се спротивни на здравиот разум или се контролира себеси толку многу што го посакува само она што е праведно и чесно. (5) Ова зауздување на желбите е незамисливо без храброст, бидејќи верноста на заповедите раѓа разумност, послушност кон Бога, Кој располага (... 334) и праведност, која го пресликува божествениот поредок. Штом оваа праведност нè зацврсти во воздржаноста, тогаш ние, очистените, се склонуваме кон побожност и живот според волјата Божја, станувајќи слични на Бога, колку што е способна за тоа нашата смртна природа. (81, 1) Еве што значи дефиницијата: „Да се ​​стане праведен и побожен во согласност со разумноста“ 335. Бог нема ниту потреби ниту страсти, затоа, тој не е самоконтролиран во вистинската смисла на зборот, бидејќи не паѓа во никакво искушение што мора да го надмине. Нашата природа, вознемирена од страстите, има потреба од самоограничување. Токму преку ова воздржување, откако научи да се задоволи со малку, таа се обидува со својата предиспозиција да се издигне до божествената природа. (2) Зашто доблесниот човек е задоволен со малку. Тој е на линијата што ја одвојува бесмртната од смртната природа. Потребите на човекот доаѓаат од физичкото тело и се раѓаат со него, но самоконтролата со помош на разумот го учи да ги сведе овие потреби на минимум. (3) Правото на законот за забрана на мажот да носи женска облека 336 укажува токму на тоа. Очигледно, законот сака да не гледа како храбри, а не женствени, без разлика дали тоа се однесува на нашиот физички изглед или на нашите постапки, начин на размислување и зборови. (4) Тој му наредува на ревнувачот на вистината да се вооружи со храброст и да го покаже тоа секаде каде што е потребно трпение и издржливост - во животот, однесувањето, зборовите, делата, дење и ноќе, па дури и ако посветеноста на вистината треба да се докаже по цена на својата крв. (82, 1) Поради неговата вродена љубов кон човештвото, тој исто така вели дека „ако некој изградил нова куќа, но сè уште не живеел во неа, или ако некој засадил лозје, но сè уште не го собрал неговиот плод, или ако некој, свршен за девојка, сè уште не се оженил со неа, тие се ослободени од војна“ Малку е веројатно дека ќе бидат ревносни во прашање на војна, бидејќи само оние кои се ослободени од желби бестрашно се соочуваат со сите опасности. (3) Од друга страна, законот филантропски го зел предвид неверството на воениот случај и одлучил дека би било неправедно едни да ги загубат плодовите на својот труд, а други да ги присвојуваат бесплатно. (83:1) Законот укажува и на духовната храброст, заповеда на оној што сее да му се даде можност да жнее, на оној што изградил куќа да живее во неа, а на оној што се довил треба да му се даде можност да се ожени. Следствено, тој не ги разочарува надежите на оние кои тргнале по патиштата на вистинските упатени. (2) „Кога ќе умре праведникот, надежта не пропаѓа“ (Изр. 11:7), како да е жив. „Ги сакам оние што ме сакаат“, вели Виздом, „и оние што ме бараат ќе најдат мир“ 338 и така натаму. (3) Навистина, зарем жените на Мадијамците не ја искористиле нивната убавина за да ги принудат Евреите кои се бореле против својот народ да преминат од умереност кон неумереност и од неумереност кон зло? 339 (4) Отпрвин успеале да им станат љубовници и со својата убавина ги привлекувале од строг и чесен живот до развратни забави. Потоа успеале да ги убедат на идолопоклонство и на жени од вонземско племе. Победени од својата убавина и задоволства, Евреите го напуштиле Бога, го напуштиле законот и благодарение на овој трик на жените за малку ќе го предале целиот народ во рацете на своите непријатели, додека конечно не биле спречени со опомена за страв. (84:1) Тогаш преживеаните Евреи храбро влегоа во битка со непријателот за побожност и вера и излегоа како победници. Значи, „почетокот на мудроста е почитта, но разбирањето на светото е проникливоста, познавањето на законот припаѓа на добрата причина“ 340. (2) Оние кои веруваат дека законот влева страв, кој е директно поврзан со страстите, со тоа покажуваат дека не го разбираат законот и не навлегле во неговата суштина. „Стравот од Господа оживува, а кој греши, ќе биде исцрпен во трудот на кој знаењето нема да присуствува“ (Изр. 19:23). (3) Нема сомнение дека во оваа мистериозна смисла мора да се разберат и зборовите на Варнава: „Бог, владетелот на целиот свет, нека ви даде мудрост, разум, знаење, отворено познавање на неговите праведни дела и трпение. Бидете верни ученици на Господа, барајќи го она што Господ го бара од вас, за да бидете оправдани на судниот ден“. Поради својата вродена гноза, тој ги нарекува оние што се приближуваат до оваа цел „деца на љубовта и мирот“. 341 (4) Многу е кажано за великодушноста и материјалната помош, но тука е доволно само да се забележи дека законот на Мојсеј забранува давање пари на камата меѓу браќата. Под брат подразбира не само оној кој е роден од исти родители, туку и оној кој припаѓа на истото племе, се придржува до истата вера со нас, зборува ист јазик. Законот верувал дека законот сметал дека е неправедно да се збогатува на сметка на другите. Напротив, тој ги охрабрува оние кои великодушно и со чисто срце даваат за сите оние кои имаат потреба. (5) Зашто и оваа добра склоност е од Бога. Дарежливиот човек добива одличен приход во вид на добра кои луѓето најмногу ги ценат, како што се нежност, добрина, дарежливост, добро име и слава. (85, 1) Зар не мислите дека оваа заповед е многу хумана? Исто како и следново: „На сиромавиот да му се даде истиот ден“ 342. Писмото нè учи дека не треба да го одложуваме плаќањето на нашите слуги ниту за момент. Навистина, ако на човекот му недостасува леб, тогаш неговата ревност слабее. (2) Законот вели и дека доверителот нема право да влезе во куќата на должникот и насилно да го земе залогот од него, туку мора да бара од него доброволно да го извади. Се вели и дека должникот не може да биде ограбен до последната нишка. ( 5. Мој. 24:10 ) 3) За време на жетвата, законот му забранува на сопственикот на нивата да ги собере клатите што паднале од сноповите; на ист начин ги советува жетварите да остават зад себе неколку неожнеани клави. 343 Оваа инструкција содржи двојна лекција: од една страна, учи да бидете дарежливи и да давате од вашиот имот на оние кои имаат потреба; од друга страна, на сиромашните им се даваат средства за егзистенција. (86:1) Гледате како законот ја потврдува и правдата и Божјата добрина, кои обезбедуваат обилна храна за секого. (2) На ист начин, на берачите на грозје им е забрането да се враќаат по заборавеното грозје или да го подигнат паднатото. 344 Оваа заповед подеднакво важи и за собирачите на маслинки. (3) Конечно, десетокот од плодовите и стадата 345 ги научи Евреите да му благодарат на Бога и да се стремат не само за профит, туку и да му дадат нешто на својот ближен. Верувам дека свештениците добивале храна од овие десетоци и први плодови. (4) Јасно е дека законот учи на побожност, повикува на давање од нашите добра, повикува на правда и милост. (5) Не е тој што заповеда да се остави запоставената нива во седмата година, 346 година, за да може сиромавиот слободно да ужива во плодовите со кои Бог ќе го покрие таа година, зашто самата природа го презеде на себе во оваа година одгледувањето на нивата за оние кои сакаа да ги искористат нејзините благодати. Како тогаш некој може да ја негира неговата добрина на законот и да тврди дека тој не учи правда? (6) За педесеттата година пропишува исто како и за седмата (Лев. 25:8–11). Дополнително, оваа година законот им го враќа земјиштето на сите од кои претходно е отуѓено поради некоја тажна потреба. Со тоа што го одредува периодот на користење на земјиштето, законот ја ограничува алчноста на оние кои посакуваат набавки и покажува сочувство кон оние кои биле казнети од долга неволја и не сакаат оваа казна да трае цел живот. (7) „Милоста и верноста се чувари на царството“ 347. „Благословот почива на главата на оној што дава“ (Изр. 11:26). „Кој има милост кон сиромавиот ќе биде пофален“ 348, зашто тој покажува љубов кон својот ближен во името на таа љубов што го поврзува Создателот со човечкиот род. (87, 1) Од сето она што е кажано, природно може да се извлечат и други препораки во однос на починатиот и постапката за прифаќање на наследство, на пример, но тука не е местото подетално да се задржуваме на ова. (2) Љубовта може да се манифестира на различни начини, како што се нежност, добра природа, трпение, недостаток на завист, љубомора, омраза или простување на навреди. Сепак, таа е секогаш неделиво присутна во сè во целост, проширувајќи го своето влијание на сè. (3) Законот исто така вели: „Ако во пустината наидете на залутан товарен ѕвер, кој му припаѓа на некој ваш близок или на некој од вашите пријатели, или воопшто на некој што го познавате, тогаш вратете го и вратете го на неговиот сопственик. наклонетост, треба да видиме во она што го наоѓаме она што ни е дадено привремено на чување, додека не треба да се сеќаваме на навредите нанесени од непријателот. (88, 1) „Заповедта Господова е извор на животот“ навистина „одминува од замката на смртта“ (Изр. 14:27). Всушност, зарем законот не ни заповеда да ги сакаме странците на ист начин како што се сакаме себеси, а не само како пријатели и луѓе блиски до нас по душа и тело? (2) Згора на тоа, законот ги почитува и незнабошците, забранувајќи им да ги мразат оние што постапиле неправедно. Јасно е кажано: „Не презирај го Египќанецот, зашто си бил туѓинец во неговата земја“ (5. Мој. 23:8), што значи од Египќанец или кој било незнабожец, или воопшто било кој странец. (3) Забрането е дури и да се сметаат непријателите за непријатели, дури и ако веќе се приближиле до градските ѕидини и имаат намера да го заземат градот, додека не им се испратат пратеници со предлог да склучат мир (5. Мој. 20:10). (4) И навредливото постапување со заробеник е исто така забрането. „Дајте ѝ триесет дена да плаче колку што сака, а потоа соблечете ја заробената облека и живеејте со неа како законска жена“ (5. Мојсеева 21:10–14). Зашто законот бара мажот да се сретне со жена не за да ги задоволи животинските страсти или за пари, како со проститутките, туку во бракот за раѓање деца. (89, 1) Така, апстиненцијата се манифестира во хармонија со филантропијата. Законот не дозволува господарот понесен од страста за својот заробеник веднаш да ја задоволи својата страст. Неговата желба мора да се одреди во пропишан временски период. За таа цел се отсекува косата на заробеникот, така што господарот ќе се засрами од својата страст. Ако по разумно размислување реши да ја земе за жена, тогаш ќе ја задржи кај себе и покрај нејзината понижена положба. (4) Ако се случи господарот, откако го задоволил својот страствен импулс, да не сака повеќе да живее со својот заробеник, не му е дозволено не само да ја продаде, туку дури и да ја задржи како слугинка: законот бара нејзино ослободување и избавување од секакво ропство, така што новата жена, влегувајќи во куќата, да не и нанесе неподнослива штета надвор од неа. (90, 1) Ајде да одиме понатаму. Господ ни заповеда да ги олесниме товарните ѕверови на нашиот непријател кога се оптоварени со неподнослива тежина и да им помогнеме да станат кога ќе паднат. 350 Зар со овој пример постепено не учи да не се радуваме на туѓите несреќи и да не уживаме во несреќите на нашите непријатели? И ова, се разбира, со цел да се подготват луѓето преку вежбање во овие доблести за последователно прифаќање на заповедта да се молат за своите непријатели. (2) Грев е да завидуваме на среќата на нашите ближни или да уживаме да ја гледаме нивната несреќа. „А ако, вели Светото Писмо, најдеш товарен ѕвер на некој непријател, заборавај ги сите причини за непријателство и, откако го донел, дај му го“ 351 . Простувањето на навредите, како и не сеќавањето на злото, е вродено во благородните природи. (3) Така се согласуваме, што потоа води до среќа. А ако забележите самоомраза кај некоја личност или откриете дека е алчен или лут, тогаш дајте му пример за подобар живот. (91, 1) Како што веќе видовме, законот е добар и човечки и е „учител кој води кон Христос“ (Гал. 3:24). И самиот Бог е добар и праведен, го следи процесот на спасение за секој човек од почеток до крај. (2) „Покажете попустливост“, вели Господ, „за да ви биде простено, простете, за да ви биде простено и вам; како што давате, така ќе ви се даде; како што судите, така ќе бидете осудени; како што правите добро, така и тие ќе ви прават добро; со иста мерка што ја користите, ќе ви се измери“. 352 (3) Законот дополнително го забранува презирното постапување со оние кои, родени слободни, се продале во ропство од потреба, а на оние кои се наоѓаат во должничко ропство во седмата година им дава целосна слобода. (4) Законот заповеда да се ослободат од казна оние кои молат за милост. Следниве изреки се длабоко вистинити: „Како што златото и среброто се испитуваат во сад, така Господ ги избира срцата на луѓето“ 353. (5) И повторно: „Милостивиот човек е трпелив, и во секој што е вреден има мудрост. Грижата за разумниот човек ќе се случи; кој е мудар ќе го бара животот; и кој е мудар, ќе го најде Бога своето знаење, а оној што гледа прави. мир“ 354. (92, 1) Ми се чини дека Питагора, пропишувајќи благ однос кон животните, ја позајмил оваа идеја од законот. Забранува, на пример, конзумирање на новородени јагниња, јариња и телиња заради профит или дури и под изговор за жртвување. Во овој случај, тој се грижеше и за мајките и за децата, посакувајќи преку попустливост кон безумните животни, човекот да стане кроткост кон своите ближни. (2) „Остави го“, вели Светото писмо, „детето со мајката барем во првите седум дена“ (2. Мој. 22:30). Зашто, ништо не се случува без причина, и ако од вимето на животното изобилува млеко за да ги нахрани своите деца, тогаш нивното одземање од доилка е навреда за природата. (3) Засрамете се, Грци и сите што го прекорувате Законот: на крајот на краиштата, тој покажува сочувство дури и кон неми животни, додека оние што го навредуваат Законот фрлаат човечки деца на уништување. 355 Но, законот го осуди ова варварство со пророчка заповед: (4) на крајот на краиштата, ако забранува разделување на мајката и детето за време на доењето, тогаш дотолку повеќе причина треба да се вооружи против суровата и безмилосна бруталност на луѓето, така што тие барем го почитуваат законот ако не сакаат да го послушаат повикот на природата. (93:1) И ако е барем делумно оправдано да се одвојат јарињата и јагнињата од нивната мајка, бидејќи нивното месо е дозволено за храна, тогаш која е причината за напуштање на децата? На човек што не сака да ги воспитува своите деца, воопшто треба да му се забрани да се жени, за да не стане убиец поради неговата неконтролирана страст. (2) Понатаму, во својата добрина, законот забранува жртвување на дете и мајка во ист ден. Затоа кај Римјаните, ако бремената жена била осудена на смрт, егзекуцијата била извршена дури по раѓањето на детето. 356 (3) Законот забранува убивање на бремена жена додека таа не се породи, со што се ограничува, иако индиректно, суровоста на луѓето еден кон друг. (4) Законот признава одредени права дури и на животните за да, поучувајќи нè на благ однос кон суштествата кои не ни се ближни, да всади кај човекот уште поголемо сочувство за суштества од ист вид како него. (94:1) Оние кои, пред колењето, намерно ги клоцаат трудниците во стомакот, мислејќи дека месото, посипано со млеко, ќе стане повкусно, ја претвораат мајчината утроба, создадена за размножување, во гроб на нејзиното потомство. Меѓутоа, законот јасно го забранува ова: „Немој да вариш јагне во мајчиното млеко“ (5. Мој. 14:21). (2) Би било неприродно да се направи зачин за мртвите од млеко што ги храни живите. Изворот на животот не може да се послужи за уништување на телото. (3) Истиот закон ја забранува муцката на волот што ги гумнува ушите, зашто „работникот е достоен за својата храна“ 357. (4) Забрането е, исто така, да се впрегнат вол и магаре заедно за да ја обработуваат земјата (5. Мој. 22:10). Можеби законот ја зема предвид разликата помеѓу двете животни. Но, без сомнение, тој истовремено го осудува неправедното постапување со странците и забранува да се поробуваат ако тие не се виновни за ништо пред нас, освен што припаѓаат на друго семејство. На крајот на краиштата, потеклото не може да се обвини никому, бидејќи тоа не е порок или последица на порок. (5) Ми се чини дека оваа забрана може да има и алегориско значење. Имено, не е достојно упатствата на Логосот да им се откриваат подеднакво на чистите и на нечистите, на верните и на неверните. Всушност, волот се смета за чисто животно, а магарето за нечисто. (95, 1) Во својата љубов кон човештвото, добриот Логос нè учи дека не само што не треба да сечеме дрвја со јадливи плодови (5. Мој. 20:19–20) или да косиме жито пред времето на жетвата заради да предизвикаме штета, туку и генерално да ги уништуваме плодовите, како на полето, така и на живо суштество. 358 Не дозволува да се опустоши непријателската земја. (2) Земјоделците можат директно да имаат корист од одредбите на законот. На пример, се вели дека во текот на првите три години, новозасадените дрвја треба да се грижат многу внимателно: непотребните пукања треба да се отсечат за дрвјата да не паднат под дополнителна тежина и да станат слаби поради недостаток на исхрана. Потоа треба да ја олабавите и закопате почвата околу овие млади растенија, така што плевелите и паразитите не го попречуваат нивниот раст. (3) Исто така, не е дозволено отстранување на незрели плодови од млади дрвја. Само три години подоцна, кога дрвото целосно ќе порасне, пропишано е да се принесат првите плодови на Бога. 359 (96, 1) Оваа земјоделска аналогија има за цел да нè научи дека никулците на гревовите и плевелот на мислата, кои растат заедно со младиот плод, мора да се извлечат и искоренат додека зрното на нашата вера не достигне развој и целосна сила. (2) Само до четвртата година (бидејќи на почетникот му треба време да ја совлада науката) преобратеникот му презентира на Бога четири доблести (... 360). Седиштето на тројцата се приклучува на четвртата ипостас Господова. (3) Приносот за благодарност е подобар од жртвата паленица. „Зашто тој самиот“, вели законот, „ви дава сила да стекнеш сила“ (5. Мој. 8:18). (4) Овие зборови јасно покажуваат дека самиот Бог ни дава добри дарови и ние, како слуги на божествената благодат, мораме да ги жнееме овие плодови и да се грижиме за ширењето на нејзините придобивки, свртувајќи ги сите наши ближни кон добрина и чесност. Целта на умерениот човек е да им помогне на разумните, храбрите треба да му служат на благородните, мудрите на разумните, а праведните на праведните. (97, 1) Вистинскиот гностик, „образот и подобие Божји“ 361, е токму вака. Имитирајќи го Бога колку што е можно, без занемарување на ништо што може да го зајакне ова подобие, тој е самоконтролиран, постојан, се труди да живее праведно, доминира со своите страсти, го споделува со другите она што го има, ширејќи ја добрината околу себе со зборови и дела најдобро што може. 362 (2) „Тој ќе биде најголем“, вели Господ, „во Царството, кој создава и поучува“, имитирајќи го Бог во великодушност, зашто Божјите дарови имаат корист на сите (Матеј 5:19). (3) „Кој прави нешто од гордост“, вели законот, „го предизвикува Божјиот гнев“ (4. Мој. 15:30). Зашто надменоста е порок на душата, а законот заповеда да се ослободи од неа, како и од другите недостојни за човекот и ниските особини, преку покајание, исправање и уредување на животот со зауздување на устата, срцето и рацете. (98, 1) На крајот на краиштата, тие се симболи, соодветно, на зборови, склоности и постапки. Затоа, со право се вели за оние кои се каат: „Денес го избравте Бога за свој Бог, а Господ сега ве избра вас да бидете Негов народ“ (5. Мој. 26:17-18). Бог го прави свој секој кој е подготвен да му служи на вистинскиот постоечки и се обратил кон него како молител. (2) Дури и ако има само еден таков обожавател, Бог му дава пофалби споредливи со достоинството на цел народ. Бидејќи, како дел од народот, тој го претставува целото нивно мноштво и го надополнува недостатокот на подобри луѓе. На крајот на краиштата, целото понекогаш делумно позајмува име. (3) Вистинското благородништво се наоѓа преку совршен избор и правилна акција. Каква корист имал Адам од неговото благородно раѓање? На крајот на краиштата, тој не е роден смртен и тој самиот стана родоначалник на целото наше семејство. (4) Откако го послуша советот на неговата сопруга, го избра срамното, не грижејќи се за доброто и вистинитото, и ја замени, иако не засекогаш, бесмртноста за смрт. (99:1) Напротив, Ное, иако е роден природно, за разлика од Адам, бил спасен од Божествената промисла затоа што доброволно ѝ се предал на волјата Божја. Авраам имаше деца од три жени, но тие не беа производ на сладострасност, туку, како што ми се чини, произлегоа од желбата брзо да се умножи човечкиот род. И само еден од синовите го наследил својот татко, останатите биле одвоени од неговото племе. (2) Овој син имаше близнаци, а помалиот му угоди на татка си и стана негов наследник, а постариот стана роб на помалиот, зашто губењето на слободата е благослов за оној што има лош карактер. (3) Овој тек на настаните има пророчко и симболично значење, бидејќи Светото писмо јасно покажува дека не постои ништо што не поседува мудриот човек“. 363 Се вели: „Бог ме помилува и имам сè“ (1. Мој. 33:11). Со тоа нè учи да се стремиме само кон еден, преку кого настанало сè и кој го ветува својот благослов само на достојните. (100, 1) Светото писмо го назначува доблесниот човек за наследник на царството и сограѓанин на древните праведници кои го следеле законот или живееле во согласност со законот уште пред да се даде законот. Затоа нивните дела ни станаа закон. (2) Писмото понатаму нè учи дека мудар човек е крал 364 на кого луѓето од туѓо племе му велат: „Ти си цар од Бога меѓу нас“ (1. Мој. 23:6), бидејќи поданиците доброволно им се покоруваат на праведниците од желба за доблест. (3) Филозофот Платон, верувајќи дека целта на човечкиот живот е среќата, вели дека таа се состои од „да се биде што е можно повеќе сличен на Бог“. 365 Оваа идеја произлезе или поради неговото разбирање на основните принципи на правото, или како резултат на вечната желба за знаење и подготвеност да ги прифати познатите учења. (Питагорејскиот Филон, објаснувајќи го значењето на Мојсеевиот закон, вели: „Големите души и ослободени од страсти многу успешно ја постигнуваат целта на вистинското учење“ 366). (4) Законот вели: „Одете по Господа, вашиот Бог и пазете ги Моите заповеди“ (5. Мој. 13:4). Законот ја нарекува „сличноста“ „следење“. Следува во оваа смисла максималната можна сличност. „Бидете“, вели Господ, „милостив и сочувствителен, како што е сочувствителен вашиот Отец небесен“ 367 . (101, 1) Стоиците ја гледаат целта на човечкиот живот како живеење во хармонија со природата, 368 неоправдано претпочитајќи да го користат зборот „природа“ наместо да кажат „Бог“. На крајот на краиштата, природата обично се однесува на треви, зрна, дрвја, камења и слично. (2) Затоа многу јасно се вели: „Злобните луѓе не го разбираат законот, а оние што го сакаат законот си прават ограда“ (Изр. 28:5). „Мудроста на вештите се познава по нивните патишта, а глупоста на безумните е во заблуда“ (Изр. 14:8). Зашто: „Кому ќе гледам освен на оној што е кроток и смирен и трепери од Моите зборови? (Иса. 66:2). (3) Велат дека има три вида пријателство. Првата и најдобрата е онаа што се заснова на доблест, зашто силна е само онаа љубов која се заснова на разумот. Вториот, среден помеѓу првиот и третиот тип, е оној што произлегува од меѓусебното разбирање. Таквото пријателство се стреми кон взаемна корист и е многу корисно во животот. Пријателството засновано на доброволна комуникација е взаемно. Третиот и последен тип на пријателство произлегува, според нас, од навиката. Според други, ова е вид на пријателство што расте или слабее по желба на задоволство. 369 (102, 1). Пријателството од првиот вид е вродено кај филозофите, другиот - кај другите луѓе, а третиот - кај животните. (2) Значи, само оној што им прави добро на своите ближни навистина го отелотворува Божјиот лик. Неговото милосрдие е корисно и за него, бидејќи, како кормиларот, тој ги спасува не само другите, туку и себеси. Затоа оној што прашува, откако го добил тоа што го побарал, на својот добротвор не му вели: καλώς έδιδοκας (благодарам што дадовте), туку: καλώς εἰληφας (благодарам што прифативте). Излегува дека давателот добива, а примачот дава. (3) „Праведниците имаат милост и сочувство“ 370. „Оние што прават добро ќе ја населат земјата, непорочните ќе останат на неа, но злите ќе бидат уништени од лицето на неа“ 371. (4) А Хомер, велејќи: „Дај на пријател“, 372 предвидел, ми се чини на човек со вера, карактерот. (Треба да му се помогне на пријателот за да стане уште поголем пријател. 373) Треба да му се помогне и на непријателот за да не остане непријател, бидејќи помошта ја зајакнува добрата волја и го растера непријателството. (5) „Зашто, ако има ревност, тогаш се прифаќа според тоа кој што има, а не според кој што нема. Не се бара олеснување за другите и тежина за сите, туку еднаквост во сегашно време“ 374. „Тој раскошуваше, им даде на сиромасите, неговата праведност останува довека“ (Пс. 111:9, 2. Кор. 9:9), вели Светото Писмо. (6) Значи, зборовите „по образ и подобие“, како што веќе рековме, не значат телесна сличност и невозможно е да се спореди смртно суштество со бесмртно. Ова се однесува на сличноста во разумот и способноста за судење, со што Бог му ја втиснува мерката на сличност во добри дела и моќ. (7) На крајот на краиштата, власта не се остварува со телесен напор, туку со рационална одлука. Градот е добро управуван од Советот на мажите особено советите на праведните луѓе. 375 (103, 1) Самата духовна сила го насочува човекот кон тоа да стане како Бог, трпеливо жнеејќи ги плодовите на безстрасноста. На ова се потсетува и приказната од Светото Писмо за Ананија и неговите придружници, од кои еден беше Даниел, пророк исполнет со божествена вера. (2) Даниел живеел во Вавилон, како што Лот живеел во Содом, а Авраам, кој подоцна станал „Божји пријател“, во земјата на Халдејците. (3) Така, по наредба на владетелот на Вавилон, Даниел бил спуштен во јама полна со диви ѕверови, но Царот на вселената, верниот Господ, го извел неповреден. Ова е трпението на вистинскиот гностик, тука се манифестира неговото знаење. Дури и во состојба на неподнослива тага, како храбриот Јов, тој изговара само зборови на благослов. (104, 1) Проголтан од чудовиште, тој се моли како Јона, а верата го враќа на земјата за да може да пророкува во земјата на Ниневијците. Фрлен во кафез со лавови, тој ги скротува жестоките ѕверови. Па дури и да биде фрлен во пламенот, тој ќе биде покриен со роса и ќе излезе неповреден. 376 Ќе сведочи дење и ноќе. Згора на тоа, за него сведочат самиот негов говор, живот и карактер. (2) Живее со Господ, како негов „соговорник“ 377 и во духовно единство со него. Чист по телото и срцето, тој е осветен со Логосот. (3) „Нему му е распнат мирот“, вели апостолот, „и тој на светот“ 378. Носејќи го крстот на Спасителот „по него по петиците, како да оди по Бога“, 379 тој самиот е светец на светителите. (105, 1) Божествениот закон, не оставајќи настрана ниту една од доблестите, особено повикува на самоконтрола, која служи како основа за сите други. Тој нè поучува во науката за воздржаноста, почнувајќи со забраната да се јаде месо од одредени животни, особено дебелите, како што се свињите, кои се натоварени со маснотии. На крајот на краиштата, таквата храна е погодна за оние кои наоѓаат радост само во задоволствата на трпезата. (2) Тие велат дека еден од филозофите го извел зборот свиња (ΰς) од изразот жртвување (θΰς), бидејќи ова животно е погодно само за жртвување и колење. И навистина, животот како да му е даден само за да го здебели телото. (3) За истата цел, законот забранува конзумирање на риби кои немаат перки и крлушки, бидејќи месото од овој посебен вид риба е особено масно. (106, 1) Тука, мислам, лежи значењето дека на иницираните во мистериите не само што им било забрането да допираат одредени животни, туку и да јадат одредени делови од жртвите од причина позната само за иницираните. (2) Ако сладострасноста и сексуалната страст треба да се ограничат, тогаш јасно е дека со оваа уредба Господ одамна наредил да се искорени страстите. И оваа цел ќе ја постигнеме ако искрено се воздржуваме од се што ги разгорува желбите или сладострасноста. (3) Некои тврдат дека задоволството е нежен и пријатен ефект што го перцепираат сетилата. (4) Велат дека по заземањето на Троја, Менелај најпрвин сакал да ја убие Елена, која била причина за толку долги и страшни катастрофи, но поробен на сладострасноста и нејзината убавина, која потсетувала на некогашното задоволство, не можел да го исполни својот план. (107, 1) Од таа причина тој стана предмет на постојано потсмев на трагичните поети: Едвај го видовте нежниот Перси, И мечот му падна од рацете... Ти се бакна Не се срамеше од предавникот - кучето. 380 Или ве маѓепса убавината на мечот? 381 (2) Го делам мислењето на Антистен, кој вели: „Да ја фатев Афродита, ќе ја прободев со стрела. Колку убави и чесни жени расипа!“ (2) Истиот Антистен го нарекол еросот „природно зло“. „Истите несреќници“, вели тој понатаму, „кои си дозволуваат да паднат во оваа несреќа, болеста што ги мачи ја нарекуваат божество“ 382. Од ова јасно се гледа дека луѓето се победени од сладострасност само од неискуство и незнаење. Човек не треба да подлегнува на тоа, дури и ако се нарекува божество и е дозволено од Бога за размножување и продолжување на човечкиот род. (4) Ксенофон отворено ја означува сладострасноста со името на расипаност, велејќи: „Клета жено, што разбираш за убавината? Што знаеш за тоа што сакаш? Не сакаш ни да чекаш додека не се роди во тебе желбата за нешто пријатно. Јадеш пред да почувствуваш глад и пиеш пред да почувствуваш жед. секаде во лето во потрага по мраз А за да спиеш удобно, не бараш само мек кревет, туку и држач за него“ 383. Затоа, како што вели Аристон, „за да се одвратат нападите на овие четворица сојузници - сладострасност, тага, страв и страст - треба многу работа и долготрајна борба, бидејќи тие Длабоко навлегуваат во нас и не повредуваат, Вознемирување на срцата на смртниците“ 384. Според Платон, „сладољубивоста ги прави дури и душите на големите и силните меки како восок“, зашто „секакви сладострасти и секаква тага врзуваат за телото“ 385 душата на оној што се предава на страстите и не се заштитува од нив со крст. (3) „Оној што ќе ја загуби својата душа“, вели Господ, „ќе ја спаси“, 386 или со доброволно изложување на опасност заради Спасителот, како што тој самиот направи за нас, или со лишување од задоволствата на секојдневниот живот. (4) Ако навистина сакаш да се одвоиш, да го оградиш (ова значи крстот) твојот живот од задоволства и задоволства, тогаш со тоа ќе го најдеш во животот на кој се надеваме и кој го наоѓаме во исчекување на мирот. (109, 1) „Грижа за смртта“ 387 се учи да се задоволува само со оние желби кои се неопходни по самата природа и кои, доколку не ги надминуваат границите на дозволеното и не се неприродни, не се претвораат во грешни склоности. (2) „Затоа мораме да го облечеме целиот Божји оклоп за да можеме да се спротивставиме на ѓаволските лукавства“, 388 зашто „нашиот оклоп не е телесен, туку моќен во Бога за уривање тврдини: со него ги отфрламе имагинациите и секое високо нешто што се возвишува против спознанието Божјо, и секоја мисла за Христос ја послушаме9, заробеништвото“. апостол (3) Ова е силата на човекот кој не е приврзан за ништо и не се срами во ситуации кои обично предизвикуваат страсти, како што се богатство и сиромаштија, слава и нејасност, здравје и болест, живот и смрт, работа и задоволство. (4) За да постигнеме непоколебливост во такви спротивни состојби, потребно е во себе да комбинираме многу одлични особини, бидејќи претходниот живот нè доведе до крајна слабост, лошото образование и обичаи нè одведоа на работ на пропаст, а незнаењето нè скршна од вистинскиот пат. (110, 1) Значењето на нашата филозофија е едноставно. Сите страсти се отпечатоци направени на нашата нежна и податлива душа и се, како да се рече, жигови втиснати во неа од одредени духовни сили, „против кои се бориме“ (Ефес. 6:12). (2) Зашто работата на злите сили, верувам, не е ништо друго освен желбата да се втисне во секој човек некоја честичка од неговата природа, за да можеме ние, кои се откажавме од нив, да нè победиме во борбата и да поробиме. (3) Јасно е дека некои од нас сами се откажуваат. Оние кои влегуваат во борбата со сета своја сила и ја водат според сите правила на боречката вештина, злите духови, откако ги почестиле со секакви конфронтации и дозволувајќи им да ја добијат круната само преку значителна пот и крв, конечно се оставени во мир, ослободени од понатамошни напади и признаени како победници. (4) Меѓу телата кои се движат, некои се привлечени од нивните сопствени желби и идеи (како што се животните), додека други се привлечени од надворешни сили (такви се неживите тела). Некои тврдат дека дури и меѓу неживите предмети, некои, како што се растенијата, се обдарени со моторна способност што им овозможува да растат (само ако прифатиме дека растенијата се неживи предмети). (111, 1) Камењата имаат посебна, единствена состојба. Растенијата имаат способност да растат. Немите животни, покрај двете претходни својства, имаат и желба и способност за перцепција. (2) Но, способноста за расудување е достапна само за човекот. 390 Како резултат на ова, човечката душа не треба слепо да ги слуша животинските импулси, туку да избира без да биде понесена од предметот на избор. (3) На душите подложни на заведување, силите што ги спомнавме се присутни во примамлива лесна убавина, слава, љубовни радости и секакви сензуални задоволства, делувајќи како овчари кои ги намамат животните по нив, мавтајќи со зелена гранка пред нив. 391 Потоа, заведувајќи ги оние што не можеа да го разликуваат вистинското задоволство од лажните и привремени и суетни украси од светата убавина, тие ги поробуваат невнимателните и ги одведуваат во заробеништво. (4) Секоја одлука, веднаш одразена на душата, остава втиснат нејзин лик. Како резултат на тоа, душата, без да го знае тоа, го носи во себе овој отпечаток на страст и никогаш не заминува. Причината лежи во понуденото искушение и нашиот договор да го прифатиме. Критика на ставовите на Василид и Валентинус (112, 1) Следбениците на Василид веруваат дека страстите се придржуваат до душата (προσαρτήματα). Некои духови први се држат до разумната душа, збунувајќи ја и вознемирувајќи ја, а околу нив и врз нивна основа растат други, од различен вид, како што се духовите на „волкот“, „мајмунот“, „лавот“ или „козата“. Секој од нив на свој начин ги буди во душата желбите карактеристични за овие животни, како што велат. (2) И луѓето толку се навикнуваат на нив што и самите почнуваат да ги имитираат овие животни, имитирајќи ги не само однесувањето и желбите на неразумните суштества, туку дури и движењето и убавината на растенијата (φυτών κινήματα και κάλλη), во оние случаи кога кај нив пораснале духовите на растителната природа. (113, 1) Тие дури го имитираат она што е карактеристично за неживата природа, на пример, тврдоста на дијамантот. 392 (2) Но на ова прашање ќе се задржиме подетално кога ќе зборуваме за душата. Ако кажаното е точно, тогаш човекот, според Басилид, наликува на дрвен коњ од поетски мит, во чиј стомак се сместила цела војска од разни духови. 393 (3) Синот на Василид, Исидор, во својата книга за прилепената душа (Περί προσφυοΰς ψυχής) буквално го вели следново во побивање на сопствените позиции: (4) „Ако покажеме дека душата не е едноставна и дека она што се прилепува за неа предизвикува да доживее лоши страсти, тогаш дури и најлошите луѓе ќе имаме одлична волја за себе“. кажи: „Ние бевме водени со сила, постапивме против нашата волја, без да сакаме“. Тие ќе најдат оправдување за себе во оваа расправија, дури и ако самите по сопствена иницијатива постапиле зло и не се спротивставиле на злото влијание“. (114, 1) „Со моќта на разумот мора да се бориме против пониските суштества што седат во нас!“ (2) Исидор, како и Питагорејците, за кои ќе стане збор подоцна, верува дека во нас коегзистираат две души. (3) Но, Валентин, во едно од неговите писма, зборува за прилепени [духови] (περί τών προσαρτημάτων): „Постои само едно добро суштество. 394 Неговиот слободен говор го наоѓа својот израз во Синот, и само преку него срцето може да се очисти, исфрлајќи ги од себе сите зли духови. него, принудувајќи го на различни начини да се препушти на недостојни желби (5) Според мене, срцето се чувствува како гостилница, каде што е полно со пукнатини, измет и нечистотија, бидејќи оние што остануваат таму воопшто не се загрижени за тоа што ќе се случи потоа со ова место, кое не им припаѓа само после тоа Татко, единственото добро битие, го посетува срцето, дали тоа ќе биде просветлено и исполнето со светлина. (115, 1) Би сакал да ги прашам што ја спречува промислата да биде присутна (του μή προνοεισθαι) во оваа душа уште од самиот почеток? Можеби таа е недостојна за него, а промислата му се придружува дури по преобраќање (μετάνοιας)? Или, бидејќи е спаслива по природа, како што верува Валентин, таа е нужно посетена од Провиденс и не дозволува никакви нечисти духови да ѝ пријдат, освен во случај кога ја опседнуваат однадвор и таа ќе испадне премногу слаба за да ја издржи оваа опсада? (2) Но, ако тој признае дека душата е способна да се преобрати и да го избере најдоброто, тогаш тој неволно го признава она што ние исто така го сметаме за вистина, имено, дека спасението се случува преку преобраќање и потчинување (έκ μεταβολής πειθήνιου)), а не по природа (έκ φύσεως). на душата, опкружувајќи ја [и заслепувајќи ја] со сетилни слики (116, 1) Тие ја затемнуваат светлината на умот, а душата, вдишувајќи ги испарувањата на телесните желби, се разболува од товарот на страстите што се акумулираат во постојаната потрага по телесните задоволства. (2) Златото свежо извлечено од земјата е само руда, која дури откако ќе се стопи и рафинира го добива името злато. Значи, „Барајте и ќе ви се даде“, 397 им се вели на оние кои се способни да го изберат најдоброто за себе. (3) За да покажеме како, според наше мислење, демонот и нечистите духови сеат во душата на грешникот она што го осквернува, не треба да прибегнуваме кон долги објаснувања. За ова, доволно е да се повикаме на сведочењето на Варнава, еден од седумдесетте апостоли и колега на Павле. (4) Еве ги неговите зборови: „Пред да веруваме во Бог, живеалиштето на нашите срца беше распадливо и слабо, како храм направен од раце, зашто беше исполнет со идолопоклонство и служеше како живеалиште за демоните, каде што се вршеа секакви безбожни дела“. 398 (117, 1) Тој вели дека грешниците прават работи што им се пријатни на демоните, но воопшто не тврди дека овие зли духови всушност живеат во душата на неверникот. (2) Затоа тој додава: „Молете се Господовиот храм да биде изграден со слава. Како? Откако добивме простување на гревовите и верувајќи во Името, ние сме направени нови, создадени одново“. (3) Следствено, не се истерани демоните од нашите срца, туку се простуваат нашите гревови, кои сме ги направиле како демони пред да веруваме. Затоа на кажаното го додава следново: „Затоа, Бог навистина живее во најтајното место на нашето живеалиште. Како се случува ова? Неговото Слово е слово на верата, неговиот повик е повикот на ветувањето, неговата мудрост е оправдување, а неговите заповеди се заповеди на доктрината“. (5) Тука е соодветно да се потсетиме на ерес, чиј водач сакал да ја победи сензуалноста преку потопување во неа. Тоа беше фингирана битка во која овој познат гностик (а тој се нарекуваше гностик) всушност прегази на страната на задоволството. (6) Тој веруваше дека нема ништо големо во воздржувањето од сетилни задоволства без претходно да се потопи во нив. Главната тешкотија, напротив, е да се нурнеме во нив без, сепак, да им дозволиме да нè надминат. Оттука и неговата изрека: „Јас се борам против сензуалноста живеејќи во неа“. (118, 1) Несреќни! Тој не ја разбра лажноста на својата позиција, заведувајќи се со лукавата измама на страста. (2) Аристип Кирински е како оној софист 399 кој тврди дека ја знае вистината. Велат дека кога Аристип бил обвинет дека поминувал премногу време во комуникација со одредена куртизана од Коринт, тој им одговорил: „Но, јас ја користам Лаида, а не таа ме користи мене!“ 400 (3) Оние кои се сметаат себеси за следбеници на Никола го учат истото. Тие ги толкуваат неговите зборови на свој начин: „Телото мора да служи поинаку од наменетата цел (δειν παραχρήσθαι τή σαρκι). 401 (4) Всушност, овој православен сакал да каже само со својата изрека дека мораме да го умртвиме телото, односно да ги скротиме неговите похоти и пориви со строго ограничување на сензуалноста и желбите. (5) Давејќи се во сладострасност, како козите, и како да го исмеваат телото, си го скратуваат животот во телесните забави, не размислувајќи за тоа дека телото, бидејќи е слабо по својата природа, затоа се уништува во ѓубре. Нивната душа, следејќи го повикот на телесните желби повеќе од учењето на апостолскиот човек, се валка во калта на порокот. (6) По што нивните животи се разликуваат од животот на Сарданапалус, за кого е напишано следново: 402 г. Обилна храна, страсти, љубовни задоволства, - Целиот овој луксуз - за жал! - сега недостапно. Сега сум прашина, некогаш поранешна Ниневија (7) Нема потреба неселективно да се препуштате на нагоните за сензуални задоволства. Некои од нив, сепак, произлегуваат од природни потреби, како што се чувството на глад, жед, студ или желба за размножување. (119, 1) Кога би било возможно да се пие, да се јаде и да се зачне деца без привлекување сензуална желба, тогаш воопшто не би имало потреба од тоа. (2) На крајот на краиштата, задоволството само по себе не е ниту занимање, ниту склоност, ниту генерално неопходен дел од нашето битие. Тоа е само помош, како солта во храната, за која се верува дека помага подобро да се вари. (3) Но, ако му дозволите да се ослободи и да го заземе домот, тогаш она што е на прво место е она што се сведува на неразумна попустливост и желба за препуштање на страстите. Тоа е она што го убеди Епикур да го прогласи задоволството како цел на животот на еден филозоф. (4) Тој исто така идолизираше „силна фигура и цврста надеж во неговото тело“ 403. (5) Сензуалноста е само сладострасна ненаситност и сосема непотребна и бесплодна посветеност на задоволството. (6) Во една од неговите трагедии, Диоген 404 се изразил многу јасно: Потопени во калта на сладострасноста, И сензуалност, недостојна за маж, Тие веќе не се способни ниту да прават мали работи, - на крајот на краиштата, љубителите на дисипација и задоволство несомнено заслужуваат токму такви прекор и срам. (120, 1) Затоа, ми се чини дека божествениот закон неизбежно мораше да воспостави страв [како меч] над нашите глави, за преку разумност и внимание филозофот да стекне и да одржува безгрижен дух, во сите перипетии на животот, останувајќи ослободен од падови и чист од гревот. (2) Мирот и слободата се постигнуваат само со будна и неуморна борба против духовните страсти. (3) А овие наши моќни противници, не полоши од оние што се натпреваруваат на Олимписки игри, имаат убод многу полош од пчела. Ова особено важи за различните сензуални импулси кои заговараат против нас, фрлаат магии и поставуваат замки не само дење, туку и ноќе во нашите соништа. (4) Како можат Грците, без да ѝ згрешат на правдата, да го клеветат законот, кога самите учат дека стравот е создаден за да се скроти сладострасноста? (5) На крајот на краиштата, токму затоа Сократ советува да бидеме подготвени против искушенијата што нè натераат да јадеме кога не сме гладни, да пиеме кога воопшто не сме жедни и да флертуваме и да комуницираме со убавиците, бидејќи со нивните бакнежи во нас продира отров уште поопасен отколку од каснувањето на скорпии или таранту. (121, 1) Антистен претпочита да полуди отколку да се потчинува на сладострасност. 405 И гајбите од Теба вели: 406 Откако ќе ја победите страста во вашата душа, ќе ја заслужите вашата заслужна слава. Не дозволувајте алчноста или задоволството да ве совладаат Штетни склоности. Со нејзиниот бес ќе ги вкусите плодовите. Откако се ослободивте од недостојните човечки страсти, Ќе ја стекнете користа од бесмртното царство на слободата. (2) На друго место со сета искреност изјавува дека најдобар седатив за нескротливите склоности на телото е постот; Ако ова не помогне, тогаш јамка. (3) Стрип писателите, иако го исмеваат Зенон Стоикот, сепак, без да се посомневаат самите во тоа, сведочат во корист на неговото учење: 407 г. Сега мудриот дојде кај нас со нова мудрост. Тој ги намамил гладните ученици кон себе Парче леб, смоква и голтка вода. (122, 1) Дури и кога се потсмеваат, не сметаат дека е срамно да ги признаат придобивките од разумноста. На крајот на краиштата, вистинската мудрост и не спротивна на разумот им верува не само на зборовите и институциите, туку користи и доверливо оружје и ефикасна заштита 408, кои се божествените заповеди. […] Благодарение на колективните вежби и проучувања и преку вдахновениот и небесен принцип содржан во него, таа добива божествена моќ од Логосот. (2) Поетите го опишуваат покровителството на Зевс на следниов начин: 409 г Страшно за очи, сите опкружени со неверојатен Хорор: Има раздор, и моќ, и трепет од бегството, потера, Тука е главата на Горгон, страшно чудовиште, Страшен, застрашувачки, знак на семоќниот бог Зевс. (123, 1) Но, за оние кои можат да видат вистински спасоносен лек, што може да биде пољубезно од нежното величество на законот и неговата ќерка, разумноста? (2) Навистина, ако за некого велат дека „пее прегласно“, исто како што самиот Господ го крена гласот против оние кои поради прекумерна ревност без потреба го напрегале својот глас, кој ја изгубил својата хармонија. Колку што разбрав, поентата тука не е дека пејачот претерано го напрега гласот. Гласот Господов им се чинеше пресилен само на оние кои го отфрлија божествениот јарем. 410 На слабите и немоќните умерениот тон ќе им биде превисок, а за оние кои живеат неправедно дури и едноставните обврски се неподносливи. (3) Душите кои се распуштени и, како резултат на грешни врски, попустливи кон себе, вистината ја сметаат за премногу сурова, строгоста за претерана, а оној што не учествува во гревот со нив и не е занесен од него се нарекува безмилосен и тврдоглав. (124, 1) Трагичниот поет 411 бил во право кога за адот рекол: Дали сакате да знаете каде завршува моето патување? Ќе одговорам едноставно: Бог не знае ниту снисходење ниту милост, Само правдата му е јасна и слатка. (2) Но, дури и ако сè уште не сме способни да ги исполниме заповедите на законот, можеме барем да размислиме за многубројните славни примери што треба да ги следиме и да најдеме во нив сила да ја развиеме во себе љубовта кон слободата. Слободата ќе ни помогне ако доволно вредно и максимално го слушаме повикот, се засрамиме и се обидеме да станеме како нив. Зашто, овие древни праведници, кои живееле во согласност со заповедите на законот, „не биле направени од даб блато“ и „не биле направени од цврста карпа“. 412 Во својата желба да станат вистински филозофи, тие целосно му се предале на Бога и „тоа им се сметало за вера“. (125, 1) Зенон еднаш величествено рече за Хиндусите дека би сакал да види барем еден од нив на клада, изгорен од пламенот, за да го тестира нивното размислување за долготрпеливоста. 413 (2) И секој ден гледаме многу маченици изгорени, распнати, обезглавени пред нашите очи! (3) Стравот од законот ги доведе сите, како учител, до Христос (Гал. 3:24) и им ја всади решителноста да ја запечатат верата по цена на крв. (4) „Бог стана во собирот богови, меѓу боговите ќе изрече суд“ 414. Какви богови се овие? Ова се победниците, кои ја слават својата победа над страста за задоволство, разбирајќи го значењето на нивните постапки, вистински гностици, надминувајќи го целиот свет. (5) „Реков: сите вие ​​сте богови и синови на Севишниот“ (Пс. 81:6). За кого зборува Господ овде? За оние кои максимално ги отфрлаат оковите на телесноста. (6) А апостолот вели: „Вие веќе не сте во тело, туку во Дух“ 415. И пак: „Ние, што сме во тело, не се бориме според телото“ 416, зашто „телото и крвта не можат да го наследат царството Божјо, а распадливоста не ја наследува нераспадливоста“ (1. Кор. 15:5). „Ете, сите умрете како луѓе“ (Пс. 81,7), вели Духот, осудувајќи нè. (126, 1) Значи, да се воздржуваме од сè што ги возбудува страстите. Дозволете ни, како што правеа вистинските филозофи, да избегнуваме храна што ја разгорува сензуалноста и кревети што ја разгалуваат нивната мекост, како и секој друг луксуз и страсти поврзани со неа. Она што другите го постигнуваат со најголеми напори, се чини дека не постои за нас. Умереноста е најголемиот од Божјите дарови. „Зашто тој самиот рече: „Никогаш нема да те оставам, ниту ќе те оставам.”417 Со тоа изгледа како да ни вели: „Обидете се да бидете достојни за изборот што ве обединува со мене“. (3) Значи, ние што се стремиме напред мораме со почит и доброволно да го земеме на себе „лесниот јарем“ 418 Господов. Тој е единствениот што нè придвижува кон спасението, така што секој, напредувајќи „од вера во вера“ (Рим. 1:17), ја постигнува среќата што му одговара. (4) Според Хипократ од Цеос, постои вежбање и за душата и за телото, а состојбата на здравјето е „умереност во работата и недостаток на храна“ 419. XXI. Мислења на различни филозофски школи за смислата на човечкиот живот (127, 1) Епикур верувал дека среќата се состои во способноста да се постигне рамнодушност кон жедта, гладот ​​и студот и, безобразно противрејќи им на боговите, извикал: „За ова јас сум подготвен да се расправам со самиот татко на боговите - Зевс“. Така, тој е склон да им даде првенство на свињите, кои се хранат со секакви нечисти работи, отколку на рационалните луѓе и филозофи. Меѓу оние кои задоволството го сметале за основа на сè [... 420 ], пред сè се издвојуваат Киренаците и Епикур. (2) Отворено потврдуваат дека целта е живот поминат во задоволство, а задоволството е единственото највисоко добро. Според Епикур, задоволството се состои од ослободување од болка. Тој тврди дека предмет достоен за избор може да биде само оној што доаѓа од себе и се враќа кон себе, со што е во постојано движење. 421 (3) Деиномах и Калифон тврделе дека целта е да се постигне задоволство на секој можен начин. 422 Според перипатетикот Јероним, целта на човечкиот живот е спокојството, а целта на човечкиот живот е среќата. Исто така, Диодор, како следбеник на истата школа, изјавува дека целта е да се живее благороден и чесен живот. (128, 1) Епикур и Киренаците веруваат дека желбата за задоволство е природна за човекот. Храброста, како што велат, се јавува заради задоволство и постепено развива задоволство. 423 (2) Калифон и неговите следбеници исто така веруваат дека храброста е придружен услов за задоволство, но подоцна, откако ја виде убавината што го придружува задоволството, храброста зазеде место еднакво на првиот принцип, односно задоволството. (3) Следбениците на Аристотел тврдат дека целта е храбар живот. 424 Меѓутоа, не секој храбар човек е награден со среќа и ја постигнува својата цел. Мудрец може да биде подложен на зли несреќи или да доживее разни перипетии на судбината кои не зависат од неговата волја. Наоѓајќи се во таква состојба, тој дури може да смета дека е добро да го напушти овој живот. Во овој случај, тој тешко може да се нарече среќен или просперитетен. (4) Освен тоа, потребно е извесно време за да се постигне доблест; последните фази на совршенство не можат да се постигнат во еден ден. За целосно да го разберете, треба да бидете целосно свесна и возрасна личност. Затоа велат дека детето тешко дека е целосно среќно. За да се постигне ова совршенство ќе биде потребен целиот човечки живот. (5) Комплетноста на среќата се должи на трикратното добро 425. Не може да биде среќен човек кој е сиромашен, непознат, со лошо здравје или осуден на ропски живот, според филозофите на оваа школа. (129, 1) Да продолжиме понатаму. Стоикот Зенон верува дека целта е доблесен живот. Клиантес смета дека оваа цел е да се живее во хармонија со природата 426; [Диоген 427], давајќи должна заслуга на рационалниот факултет, верувал дека целта е свесен избор во согласност со природата. (2) Неговиот ученик Антипатар е на мислење дека сите човечки напори треба да бидат насочени кон постојан и непогрешлив избор на нештата во согласност со природата; но со иста цврстина треба да се одрече од се што не се согласува со тоа. 428 (3) Архедем, исто така, смета дека целта на човечкиот живот треба да биде тоа што, од сите нешта во согласност со природата, да се претпочита најважното и најважното, без да се обрнува внимание на сè друго. 429 Следува Панетиус, кој вели дека треба да живееме во согласност со желбите кои природата ги поставила во нас. Конечно, Посидониј советува да го поминете животот во контемплација на вистината и светскиот поредок и да се однесувате на таков начин што, колку што е можно, да не го слушате неразумниот дел од вашата душа. (5) Некои од поновите стоици исто така веруваат дека целта е да се живее во согласност со човековата природа. (6) Да не го додадеме Аристон на оваа листа? Целта ја сметал за постигнување на рамнодушност, но не прави разлика меѓу различни видови на рамнодушност. (7) Можеби треба да се спомене и Герил, кој верува дека целта е да се живее „според знаењето“. 430 (8) Некои велат дека современите академици ја дефинираат целта како воздржување од расудување во однос на сите појави. (9) Како и Перипатетикот целта ја сметал за постигнување духовна радост. Ликиск објаснува дека тоа значи радост поради убавото. 431 (10) Критолај, исто така перипатетик, вели дека животот е совршен ако тече во согласност со природните склоности, што значи три облици на совршенство во согласност со три вида добро. 432 (130, 1) Но, тоа не е сè. Да продолжиме и да разгледаме, колку што е можно, сè што е звук што може да се најде во доктрините на физичарите. (2) Традицијата му го припишува на Анаксагора од Клазомен ставот дека целта е контемплативниот живот и слободата што на тој начин се постигнува. 433 Хераклит од Ефес ја видел задоволна. 434 (3) Според сведочењето на Хераклид од Понт, Питагора поучувал дека среќата се состои во научно знаење за совршениот број на душата. 435 (4) Посебен став на оваа тема имале и абдерите. Демокрит, во својот есеј За целта, ја идентификува целта со мирот на умот, што тој го нарекува благосостојба, често повторувајќи дека „задоволството и неговото спротивно ги формираат границите помеѓу среќата и несреќата“ и дека „човечкиот живот, без разлика дали е млад или зрел, има одредена цел“. 436 (5) Хекатај верува дека целта на човечкиот живот е да се постигне самодоволност. Аполодот Кизикиски го гледа во духовно задоволство (ψυχαγωγία), а Наусифан во рамнодушност (што Демокрит, според него, го нарекол бестрашност). 437 (6) Понатаму, Диотим смета дека целта е да се совладаат сите видови добра; во тоа го гледа совршенството и таквиот живот го нарекува просперитет. 438 (7) Антистен верува дека се состои во надминување на секаква иритација. Таканаречените Аникаријанци, наследници на киринската школа, не дефинирале некоја посебна цел за животот воопшто. Според нивното мислење, целта на секоја акција е посебното задоволство што го создава секоја акција. (8) Овие Киренејци ја отфрлаат дефиницијата за задоволство дадена од Епикур, односно „отсуството на болка“, споредувајќи ја оваа состојба со нечувствителноста на труп. На крајот на краиштата, радоста и радоста ни носат не само телесните задоволства, туку и пријателството и честа. (9) Се чини дека Епикур тврди дека целата ментална радост доаѓа само од чувството што го доживува телото. 439 (131, 1) Метродор, во својата книга за тоа како вистинскиот извор на блаженството лежи во нас, а не во надворешни работи, го вели ова: „Доброто на душата не се состои во ништо друго освен во силата на телото и цврстата надеж дека може да се потпреме на него“ 440. XXII. Највисоката цел на човечкиот живот според Платон (2) Филозофот Платон тврди дека целта на човечкиот живот е двојна. 441 Од една страна, таа се состои во учество во идеи и произлегува од самите овие идеи. Ова е она што се нарекува Добро. Од друга страна, тоа се состои во учество во Доброто и во прифаќање на сличноста што произлегува од него. Токму тоа е целта што ја следат оние кои се занимаваат со храброст и вистинска филозофија. (3) Затоа, Клеантес, во вториот дел од својата расправа „За задоволството“, потсетува дека Сократ никогаш не се изморил да повторува дека праведниот и среќниот човек се едно исто. Го проколнал оној кој прв ги разделил праведните и корисните, сметајќи дека овој чин е злобен чин. Навистина, зло е да се оддели она што е корисно од она што е праведно и пропишано со закон. 442 (4) Но самиот Платон ја гледа среќата во тоа да има добар „дајмон“. Дајмон е највисокиот и владејачки дел од нашата душа. Среќата е највисоко и најцелосно добро. 443 (5) Понекогаш оваа среќа ја поистоветува со живот кој е уреден и хармоничен во сè, а понекогаш тврди дека среќата се состои во совршенството, кое е доследно на храброста. И ова совршенство, според неговото мислење, се состои во научно познавање на Доброто и сличност со Бога. Тој ја дефинира оваа сличност како „праведност и побожност во комбинација со разумност“. 444 (6) Но, зарем некои од нашите учители не се согласуваат со него дека човекот од раѓање е „образ Божји“, станувајќи „подобието Божјо“ подоцна, благодарение на постигнатото совршенство? (132, 1) Освен тоа, кога Платон поучува дека оваа сличност, комбинирана со понизност, е својствена за доблесна личност, тој само ги толкува следните зборови од Светото Писмо: „Секој што се понизува ќе биде возвишен“ (Лука 14:11) (2) Во своите закони тој вели: „Според сè што е старото предание, Бог завршува сè до средината и по традицијата. плодни на директен начин, во согласност со природата, вечно се враќа Правдата го следи цело време, одмаздувајќи им се на оние кои отстапуваат од Божествениот закон. (3) Излегува дека и Платон повикува на почитување на божествениот закон. Затоа тој додава: „Кој сака да биде среќен, мора да се придржува до овој закон и да го следи понизно и во строг редослед“. (4) Потоа, откако извлекол неколку заклучоци од оваа позиција и додавајќи предупредување засновано на страв, тој продолжува: „Каков начин на дејствување му е угоден и погоден на Бог? А тој одговара: „Само еден, според старата изрека: сличното е љубезно да се сака ако ја задржи својата мерка; непропорционалните нешта не се љубезни и едни кон други и спрема нештата што се пропорционални. Неопходно е секој што сака да му стане драг на Бога да стане колку што е можно повеќе како него“. (133, 1) „Така, кој е разумен меѓу нас, му е драг на Бога, зашто во тоа е како него, но кој е неразумен е различен од него во сè и неправеден“. 445 Нарекувајќи го ова учење античко, Платон на тој начин навестува дека тоа му дошло од Законот. (3) Во Theaetetus, откако најпрво рече дека злото е нужно блиску до нашата смртна природа и во светот каде што живееме, тој додава: „Затоа мора да се обидеме да избегаме од овде-таму што е можно побрзо. Лет значи да се стане што е можно поизводлив за Бога, а да се стане како Бог значи да се стане рационално праведен и рационално побожен“ 446. (4) Според Спеусип, внук на Платон, среќата е совршена состојба својствена за оние кои живеат во хармонија со природата; со други зборови, таква е состојбата на оние кои постигнале добро. И ова е државата кон која се стремат сите луѓе, но добрите луѓе се стремат кон неа како држава ослободена од секакви несреќи. Каква состојба на среќа можат да постигнат само храбри луѓе. 447 (5) Ксенократ Халкидонски ја гледа среќата во поседувањето храброст во согласност со нашата природа и силата неопходна за нејзино спроведување. (6) Потоа испитува каде е седиштето на оваа среќа и ја наоѓа во душата. На што се заснова? Излегува, на доблести. Од што е направен? Од благородни дела, искрени односи, директно размислување, аспирации и навики. Нивните неопходни компоненти се физичките и надворешните околности. 448 (7) Затоа, Полемон, ученик на Ксенократ, би сакал среќата да се состои во самодоволност во однос на сите добра. Како и да е, тој вели дека без доблест не е можна среќа; и обратно, доблеста и без физички и надворешни добра е сосема доволна за среќа. (134, 1) Но, доволно за ова. Ние ќе ги додадеме нашите приговори за некои од горенаведените ставови на соодветното место. Нам ни е ветено дека дефинитивно ќе ја постигнеме конечната цел, насочена кон вечноста, доколку ги почитуваме заповедите, односно Бог, и живееме во согласност со нив беспрекорно и со знаењето кое произлегува од сфаќањето на божествената волја. (2) Можно е целосно подобие со вистинскиот Логос, надежта дека ќе станеме деца преку Синот Божји - ова е нашата цел, во синот, придружена со прославување на Отецот во името на големиот Првосвештеник, кој не се презира да нè нарече браќа и сонаследници 449. (3) Апостолот ја резимира целта на римскиот живот на овој начин: ослободени од гревот и станавте Божји робови, вашиот плод е светост, а крајот е вечен живот“ (Рим. 6:22). (4) Тој знае дека надежта е двојна и, од една страна, ветува, а од друга, антиципира, затоа понатаму учи дека целта на човечкиот живот е обновувањето на оваа надеж. „Од трпението доаѓа искуството, од искуството доаѓа надежта. Но надежта не разочарува, бидејќи Божјата љубов се излеа во нашите срца преку Светиот Дух, Кој ни е даден“ (Рим. 5:4-5). Преку оваа љубов и на оваа надеж за обновување ние сме предодредени да почиваме, како што е кажано на друго место. 450 (135, 1) Слично нешто ќе најдете и кај Езекиел: „Грешната душа ќе умре. И ако мажот е праведен и прави правда и праведност, не вкуси по планините и не ги крене очите против идолите на домот Израел, и не ја оскверни жената на својот сосед и не се приближи до својата жена за време на очистувањето (се разбира дека човечкото семе не треба да се обесчестува), и не прави зло, ако не му го врати долгот, не сака да го земе. го расипува својот леб со грабеж. ќе им даде на гладниот и ќе го облече голот, (2) нема да ги дава своите пари на камата и нема да зема вишок, ќе ја одврати раката од неправедноста, ќе суди вистински меѓу човекот и ближниот; (3) [ако] одеше по моите закони и ги држеше моите заповеди за исполнување на праведноста, тогаш тој е праведен и ќе живее по живот, вели Господ Адонај“ 451. А Исаија, повикувајќи ги верниците на чесен живот, а вистинскиот мудар човек на внимание, сведочејќи, сепак, дека човечката доблест не е идентична со божествената, се изразува на следниов начин: (4) „Барајте го Господа, и кога ќе го најдете, повикајте го; кога ќе ви се приближи, злите нека ги остави своите патишта, а на нечесниот нека му се покаже милост на Господа своите патишта“ а мојата мисла е од твоите мисли“ 452. (136, 1) „Зашто ние“, вели благородниот апостол понатаму, „од верата ја очекуваме онаа праведност на која се надеваме, зашто во Христа нема сила ниту обрежувањето, ниту необрежувањето, туку верата што дејствува преку љубовта“ (Гал. 5:5-6). (2) „Сакаме секој од вас, заради потполна сигурност на надежта, да ја покаже истата ревност“ - и понатаму, до зборовите: „...да станеш Првосвештеник засекогаш според наредбата на Мелхиседек“ (Евр. 6:11-20). (3) Мудроста, која ги опфаќа сите доблести, вели исто како и Павле: „Кој ме слуша и има доверба, ќе се зацврсти во надежта“ 453 . Очигледно, што доведува до надеж може да се нарече и надеж. (4) Затоа, Мудроста додаде „доверба“ на зборот „воспоставен“, со што покажува дека верните, анимирани од овој стремеж, прават сè да зависи од исполнувањето на надежта. Затоа таа додава: „И тој ќе остане во мир, не плашејќи се од никакво зло“. (5) А во Првото послание до Коринтјаните, апостолот, веќе не криејќи се, вели: „Угледајте се на мене, како што сум јас на Христос“ (1. Кор. 11:1), за да биде вака: „Вие сте мои, а јас сум Христов; угледајте се на Христа, како што Христос е од Бога“ (1 Кор. 23 32). (6) Значи, како цел на верата, тој воспоставува асимилација со Бог, колку што е во наша моќ, за да станеме „разумно праведни и разумно побожни“. 454 Оваа цел е да се сфати ветувањето преку вера. Од тука тече сето она што беше кажано претходно и целите на човечкиот живот. Но, доволно е кажано за ова. 455 XXIII. За целта на човечкиот живот и придобивките од бракот (137, 1) Бидејќи задоволството и задоволството често се поврзуваат со брачните врски, соодветно е да продолжиме да разговараме на оваа тема. Бракот е заедница на маж и жена, почетен, врз основа на соодветни закони, за раѓање на легитимни деца. (2) Еве зошто Менандер во Комедија 456 вели: (3) Значи, дали е потребно да се омажиш? Ова е едно од прашањата, чиј одговор зависи од нашите идеи за целта. Кој треба да се ожени? Во кои случаи? Кој треба да се ожени и под кои околности? Не може секој да се ожени и не во секое време. Има ограничувања на времето, кругот на луѓе и возраста. (4) Не е уредно да се омажи во секое време, од која било причина и на кој било начин, туку во вистинско време, да се биде во вистинска состојба и со жена во брачна возраст за да има легитимни деца, под услов жената целосно да се согласи на тоа и да не постои каква било присила кон мажот што ја сака, или каква било потреба. (138:1) Затоа Авраам зборува за својата сопруга, препуштајќи ја како сестра: „Таа ми е сестра по татко, но не по мајка, и затоа ми стана жена“, 457 со што покажува дека не може да се ожени со ќерките на своите мајки. (2) Да започнеме со кратка скица на историјата на нашата тема. Платон го класифицира бракот меѓу надворешните добра. Бракот ја одржува бесмртноста на човечкиот род; Низ континуитетот на бракови, синџирот на генерации продолжува, пренесувајќи го животот од рака на рака еден на друг, исто како што во штафетната трка се предава факелот на друг. (3) Демокрит, напротив, го отфрла бракот и раѓањето деца поради оптоварувањата поврзани со нив и затоа што тие го одвлекуваат вниманието од попотребните активности. (4) Епикур е на истото мислење, како и сите оние кои го гледаат доброто во задоволството, слободата од вознемиреност и отсуството на тага. 458 (5) Според стоиците бракот и децата се рамнодушна работа. Според Перипатетиците, ова е добро дело. 459 (6) Општо земено, сите овие филозофи, чие учење не одеше подалеку од празни зборови, беа робови на телесните задоволства. Некои од нив живееле со наложници, други имале врски со хетери, но повеќето не презирале да водат љубов со момчиња. Познатата четворка во градината, заедно со хетерите, ја практикуваа својата мудрост обожувајќи се на сладострасноста со своите дела. 460 (139, 1) Овие луѓе, воздржувајќи се од одредени работи што ги препознаваат како штетни, сепак ги препорачуваат на другите или, обратно, ги одвраќаат другите да го прават она што си го дозволуваат. Затоа, тие целосно ја заслужуваат проклетството на Вусиг. 461 Писмото ни забранува таков начин на дејствување со зборовите: „Она што ви е омразено, не правете го на другите“ (Тов. 4:15). (3) Оние кои го одобруваат бракот велат дека самата природа не создала способни за сексуален живот, што го докажува структурата на нашето тело. Тие постојано ги повторуваат зборовите: „Плодете се и множете се“ (1. Мој. 1:28). (4) Но, дури и да е така, како да не го гледаат срамот во тоа што човекот, Божјото создание, се покажува понеконтинентно од неразумните животни, кои не се дружат во секоја прилика и не со ниту една женка, туку само со една, и од одреден вид и од ист род. Такви се домашните и дивите гулаби, желките и слични птици. (5) Освен тоа, велат тие, бездетните се лишуваат со тоа што остануваат без наследници кои би можеле да го заземат нивното место. Зашто совршен е само оној кој создал суштество слично на себе; или, подобро да се каже, секој станува совршен само кога тој самиот ќе го види синот како го прави истото, односно кога и тој направил наследник на местото на својот татко. (140, 1) Бракот, значи, е апсолутно неопходен - за благосостојбата на татковината, за продолжување на семејството и заради благосостојбата, колку што е во наша моќ, на овој светски поредок. Затоа поетите тагуваат за несовршените и бездетни бракови, прогласувајќи ги за совршени само оние бракови кои даваат изобилен плод. 462 (2) Во потребата од брак нè убедуваат и физичките болести. Навистина, се знае колку грижата и неуморната трудољубивост на сопругата ја надминуваат посветеноста на сите други членови на домаќинството и пријатели. Таа ги надминува сите во моќта на сочувство и грижа и е, како што вели Светото писмо, навистина неопходен „помошник“ за нејзиниот сопруг (1. Мој. 2:18). (141, 1) Исто така, комичниот поет Менандер, иако ги критикува брачните врски, не заборава да ги посочи нивните предности. Затоа, на поплаките на одредено лице: Сметам дека оваа работа е лоша - Му приоѓаш од погрешен крај. Претставувајќи ги грижите и проблемите, Не гледате никаква заслуга во него. 463 (2) Бракот, исто така, е од корист за оние кои ќе наполнат старост преку обезбедување женска грижа и оставање на децата да се грижат за своите постари родители. За, според трагичарот Софокле 464, децата ... ќе стане постхумна слава на сопругот; Како плови кои поддржуваат сена, Тие ќе ја спасат ленената мрежа од длабочините. (4) Некои законодавци не им дозволиле на ергени да извршуваат високи државни функции. А спартанскиот законодавец им одреди парична казна не само на самците, туку и на разведените, на оние кои предоцна се венчаа и на оние кои се воздржуваа од брак. (5) Благородниот Платон го обврзува секој ерген да уплати во државната каса сума еднаква на трошоците потребни за одржување на неговата сопруга, плаќајќи ја соодветната казна на архонтите, бидејќи, избегнувајќи брак и раѓање деца, таквите луѓе придонесуваат за осиромашување на населението и опустошуваат цели градови што го сочинуваат населениот свет. 465 (142, 1) Таквото однесување е злобно бидејќи го попречува раѓањето, кое е божествена институција. Желбата да се избегне грижата за жената и децата е исто така доказ за кукавичлук и кукавичлук недостојна за маж. (2) Поседувањето на нешто, чие губење е зло, треба да се признае како добро. Ова е општо правило. Губењето деца, како што велат, е едно од најголемите зла; затоа, имањето деца е благослов. И ако е така, да живее бракот! Како не може да има деца без татко, Значи без мајка има раѓање. 466 Сопругот станува татко во брак, додека жената станува татко кога ќе се омажи. (143, 1) Хомер смета дека не само „изобилството во домот“ е највисокото добро, туку и „мирот во семејството“. 467 Повеќето ја наоѓаат хармонијата на бракот само во сензуалните задоволства, но вистинските љубители на мудроста се спогодуваат врз основа на разумот. И причината е што на жената и наредува да го „украси“ 468 не само лицето, туку и нејзиниот карактер, а на мажите им наредува да не ги користат своите сопруги само како љубовници, да не бараат само сензуални задоволства во бракот, туку да се стремат да најдат помошник кај својата жена во текот на целиот живот, никогаш да не губат контрола над себе. (2) Пченицата и јачменот, посеани во вистинско време, како што ми се чини, имаат помала вредност од семето од кое доаѓа човекот. На крајот на краиштата, сè друго расте во негова корист. Селаните забележуваат трезвеност во сезоната на сеидба. (3) Тоа значи дека оние што се соединуваат со жена мора да бидат чисти од секаква нечистотија и безобразие, за да се избегне прекорот дека дури и животните се здружуваат со поголема воздржаност и во поголема хармонија со природата отколку луѓето. (144, 1) Навистина, многу животни се парат со женките само во одредени периоди, оставајќи го остатокот на волјата на Промислата. (2) Во трагични поети може да се прочита како Поликсена, дури и смртно ранета и умирачка, Пристојно и се крие, умирајќи, Нешто што треба да биде тајна за сопрузите. 469 (3) Да! Бракот беше катастрофа за неа. Последниот степен на ропство е потчинување на моќта на страстите, додека победата над нив е единствената вистинска слобода. (4) Затоа, кршењето на заповедта, според сведоштвото на Светото писмо, е еднакво на продавање на туѓинци, 470 односно гревови спротивни на природата. И ова ропство продолжува до преобраќање и покајание. (145, 1) Значи, бракот треба да се чува чист, исто како што е заштитена светата статуа. Се будиме со Господ и заспиваме со благодарност, кажувајќи молитва Без разлика дали одите на спиење, или ќе се сретнете со изгледот на светата светлина. 471 Целиот наш живот нека биде исповед Господова. Самите длабочини на нашите души нека бидат проткаени со побожност. И нека телесната апстиненција ви помогне да го постигнете тоа. (2) Бог поттикнува доследност и умереност во зборовите и делата. Вербалната безобразност, која повлекува непристојност во постапките, е карактеристична само за бесрамноста. (3) Светото Писмо го озаконува бракот под услов негова нераскинливост, што може да се види од следнава законска одредба: „Не се разведувај од жената освен поради прељуба“ 472. Секој брак склучен за време на животот на еден од поранешните сопружници се смета за прељуба. (146, 1) Единствената жена над секое сомневање е онаа која не се украсува или помазува повеќе отколку што треба, 473 туку ревносно се посветува на добри дела и молитви, 474 која го напушта својот дом само повремено и останува, колку што е можно, подалеку од луѓето на кои не треба да им гледа дома и да ги преферира. (2) „Кој зема разведена жена, прави прељуба“, вели Господ, „а ако некој се разведе од жена си, ја расипува“, 475 односно ја принудува на прељуба. (3) Не е виновен само тој што ја отфрла сопругата; оној што ја прифаќа, станува и виновник за нејзината прељуба, затоа што ѝ дава причина за грев; ако не ја примал, таа ќе се вратела кај сопругот. (147, 1) Каква цел служи законот? Затворајќи го патот на страстите, тој наредува да се погуби неверната жена фатена во прељуба, а ако е ќерка на свештеник, тогаш тој да биде запален. 476 И прељубникот мора да биде каменуван, но не на истото место со неговиот соучесник, за да не умрат заедно. (2) Така, античкиот закон не му противречи на Евангелието, туку го повторува. Но, како би можело да биде поинаку, бидејќи тие доаѓаат од истиот Бог? Жената виновна за прељуба повеќе не живее само за грев; за да ги исполни заповедите на законот таа умре. Она што го оплакува својот грев и со своето преобраќање, како да се каже, наоѓа ново битие преку смртта на својата поранешна непристојност, постигнува живот што се раѓа од покајанието. (3) Духот зборувајќи преку устата на пророкот го потврдува она што го реков: „Јас не ја сакам смртта на грешникот, туку тој да се сврти“ (Езек. 33:11). (4) Машките прељубници биле каменувани затоа што нивните закоравени срца ги направиле мртви пред законот против кој се побуниле. Но, зошто ќерката на свештеникот беше построго казнета? Бидејќи „кому ќе му се даде повеќе, ќе се бара многу“ 477. (5) Ми се чини соодветно втората книга на Строматус да ја завршам овде со оглед на нејзината пространост и многуте поглавја што ги содржи. Последните две реченици се преуредени заради кохерентност на текстот. Хераклит, о. 101 DK; Плутарх., Моралија, 1118 в. Херма, Визиони III 13, 4. Хераклит, о. 17 DK (3 Маркович). Евр. 11:1–2,6. Терминологијата е стоичка и епикурејска. Видете Стром за повеќе детали. V, 1, 4 и коментар на ова место. Спореди: Фило, Де конгр., 140; Chrysippus, SVF 2, 93-95; Секстус Емпирикус, Адв. Математика. VII 151; Диоген Лаерт. VII 47.165. Теофраст, о. 13 Вимер. ср. Хрисип, о. физ. 988 Арним (SVF III). ср. Теодорит., Гр. aff. курација I 90. Епикур, о. 255 Корисник. Хераклит, о. 11 Маркович; 18 DK Платон, Политикус, 259 a-b. ср. Фило, Вита Мос. I 162, 2.4; Платон, Politicus 295 e, 311 b-c. Скитала е дрвен клуб кој го користат Стартанците за пренос на шифрирани пораки. Се користел следниов метод: околу стап се обвиткувал појас, на кој била напишана порака во попречен правец. Потоа појасот беше отстранет од стапот и испратен до неговата дестинација. Примачот го навртувал ременот на стап со позната големина и на тој начин ја прочитал пораката. Види: Плутарх., Лисандер 19. Пиндар. фр. 49 (ап. Платон, Горгија 484 б). Спеусипус, фр. 193 SVF III 619. [Платон] Минос 319 г. Хомер, Одисеја XIX 179. Платон, Алкибијад I, 135 стр. Платон, Политикус 259 а-б. Бесплатен цитат од Платон, Лег. I 630 b-c. Ксенократ, о. 9 (6 Хајнце). Епихарм, о. 249 Кајбел. Хераклит, о. 1 g Маркович (19 DK). За магнезискиот камен, види: Платон, Јон 533 d-e. Климент користи два различни збора за килибар. η μεν πιστις υποληψεις εκούσιος και προληψις ευγναμαν προ καταληψεως, προσδοκία δε [δοξα] μελλοντος Повеќе парафраза отколку цитат. За фрагмент сличен по значење, видете: Is. 54: 2 кв. Потеклото на овој пасус е непознато. Варнава, Послание 1, 5, 2, 2–3. Терминот е стоички. Види SVF III 175, 431; Цицерон, Тускулански. Спор. IV 6 13. За тројната поделба на стоките, види: Aristotelis Ethica Nicom. I 8, 1098 b 12 кв. ср. Езек.33:11, 18:23, 32. ср. Изреки 10:1–4; 4:1–8. Варнава, Послание 4, 11. ср. Excerpta ex Theotodo, 16, каде што Климент верува дека станува збор за Светиот Дух, кого Валентинијците го нарекуваат Дух на планот на Отецот, и следбениците на Василид - Слугата. Фрагментарноста на изјавата не ни дозволува дефинитивно да кажеме што направиле ангелите. Предложениот превод на ἀφανίζειν како да се сокрие или прикрие ми се чини дека е најточен. Р. Хардт го преведува ἡφάνισαν како расипано, Грант уништен. А. Орбе верува дека оваа загадочна забелешка може да укажува на 1. Мој. 2:2. За повеќе информации за учењата на Валентин и неговите следбеници и збирка фрагменти и докази, видете: Е.В. Афонасин. Училиште за вљубените. Санкт Петербург, 2002 година. ср. Аристотел, Тома IV 5, 126 б 17. Ова се однесува на Гностичката Софија. Текстот на пасусот не е многу јасен и веројатно е корумпиран. Плерома е гностички термин што значи божествена Полнота, живеалиште на Еоните. Рим. 10:19 ; втор. 32:21. Херма, Поим. Сличност. 9, 16, 5-7. Платон, Театет 155 г; сп. Аристотел, Метафизика I 982 б 12. Апокрифи му се припишуваат на Матеј. Апокрифон, исто така припишан на Матеј, на кој Климент често се повикува. ср. Платон, Театет 176 a-b. Овде и понатаму Климент го користи Филон Александриски (De congr. erud. gr. 100). Овде Климент повторно се потпира на Филон (De congr. 102–106). Овој факт го споменуваат и други ранохристијански автори. Јустин вели, на пример, дека следбениците го почитувале Симон како бог, па дури и му подигнале статуа со натпис Simoni Deo Sancto (Апол. I 26:3). Вреди да се одбележи дека статуа посветена на богот Семо всушност постоела, но Симон Магионичарот најверојатно нема да има никаква врска со тоа. Повеќе детали: види Валентина училиште, стр. 48–54. Хризип, фр. физ. 992, SVF II. Херма, Поим. Визии, 3:8. Изворот на следниот цитат е непознат. Херма, мандати 4, 2, 2. Пров. 11:5. Цитирано од Климент во две различни грчки верзии. ср. Е. 29:13; Мет. 15:8. ср. Фило. Де сомн. Јас 247. Еврипид, Хризип, фр. 840. Еврипид, Медеја 1078–79. Clemens Rom, I Epistula ад. Кор. 50:6–7; Пс. 32:1–2; Јас милениче. 4:8. Лав 11:10 ; втор. 14:10 часот. Варнава, Послание 10, 3. Керигма Петри, о. 1 Добшуец; Хенеке-Шнемелхер, Новозаветни апокрифи, II 94–102. ср. Во ред. 15:7.10. Климент го парафразира овој пасус или користи поинаква верзија на Евангелието. Овие зборови му се припишуваат на Питагора. ср. Фило, Де Абрахам., 17. Изреки што им се припишуваат на седумте мудреци. Види: Диоген Лаерт. јас 76. Тертулијан исто така ги цитира овие зборови. Видете Стром. Јас 61, 3. Живот 24:6; Уп. 10:34; втор. 4:9, 15:9. Очигледно ова се однесува на „духовните луѓе“ за кои учеле Валентин и другите гностици. Види: Irenaeus, Adv. Хаер. јас 5, 1, 5; Клеменс, Извадок од Теодото 42, 3; 50, 1; 58, 1. За повеќе детали видете: Е.В. Афонасин. Филозофија на Климент Александриски (Новосибирск, 1997), стр. 39–44. Темелно проучување на Климентовите епистемолошки погледи може да се најде во A. Mehat, Etudes sur les Stromateis de Clement d'Alexandrie (Париз, 1966), стр. 29–40. ср. Мет. 10:24 ; Во ред. 6:40. Пров. 30:3; Сре Прем. 10:10. За дефиниции кои потсетуваат на стоиците, видете: SVF III 175. ср. Платон, Протагора 329 в. Израз од Платон, Theaetetus 176 a-b. Ова и понатамошното размислување во голема мера го копираат Фило: Фило, Де Форт. 3 кв. Варнава, Послание 21, 5–6,9. Лав. 19:13; втор. 24:14–15. ср. Лав. 19:9, 23:22; втор. 24:19. Лав. 19:9; втор. 24:20–21. Лав. 27:30–32; Број 18:21–24. Уп. 23:10; Лав. 25:4–7. ср. Уп. 23:4; втор. 22:1–3. ср. втор. 22:4; Уп. 23:5. ср. втор. 22:1; Уп. 23:4. ср. Мет. 5:7, 6:14–15, 7:1–2, 12; Во ред. 6:37–38; Климент Римски, јас ад Кор. 13, 2. ср. Пров. 19:8, 14:23, 17:12, 16:8. Ова право му е дадено на таткото со законот од дванаесетте табели ако детето е слабо или е родено со деформитет: Lex XII таб. IV 1 (Cicero, De leg. III 8, 19). Ова се наведува во записот на Адријан. Види: Улпијан I 3, 18; Плутарх, Моралија 552 г. ср. втор. 25:4; Мет. 10:10. Можно е празнина во текстот. Климент позајмува нумерички аналогии од Филон (De car., 21). Овде и понатаму, Климент продолжува да го парафразира и коментира Филон (главно: De car. 23 sqq., меѓутоа, како што со право забележува О. Сталин, други трактати: De poenit. 2; De nobil., 3; De mut. nom., 152 итн.). Познат стоички парадокс. стоички парадокс. Видете SVF III 589–603. Фило, Вита Мос. I 22. Климент повторно го нарекува Филон „Питагорејец“ (I 72, 4). За повеќе информации за оваа извонредна околност, како и за питагорејските предиспозиции на самиот Климент, види: Е.В. Афонасин. „Епистемологијата“ на Климент Александриски и неопитагоровата традиција. – Историски и филозофски годишник, 99. М., 2001, стр. 31–63, особено стр. 40. Хризип, фр. мор. 4–9; SVF III 4–9. ср. Аристотел, Етика Никомахеја, VIII 3, 1156 г. ср. Хомер., Одисеја XVII 415 година. Додадено за да се пополни можната празнина и да се разјасни значењето. Еврипид, Антиопа, фр. 200 Н. [Платон] Минос, 319; Хомер го нарекува Минос „соговорник“ на Бога (Одисеја, XIX, 179). Платон, Федр 266 а; Хомер., Одисеја II, 406. Еврипид, Андромаха, 629 г. Еврипид, Орест, 1287 година. Ксенофон, Меморабили II 1, 30. Аристон, фр. 370 SVF I 85. Платон, Нога. јас 633 г; Федо, 83 г. ср. Фило, Легес Алег. II 22. ср. Платон, Федрус, 230 г. ср. E. de Faye, Gnostiques et Gnosticisme (Париз, 1925), стр. 46, бр.1, каде што е забележана сличноста на овој пасус со Платон, Реп. 588 б. H. Jonas ја споредува оваа слика со слична во Porfiry, Ad. Марк. 21 (Гностичката религија, Бостон, 1963, стр. 283). Хиполит ја прераскажува оваа слика во Реф. VI 34. Идејата дека демони ги населуваат луѓето и ги користат за свои цели била доста честа појава во антиката. За сликата на гостилница (или каравансарај), видете ја и Платоновата Република (Реп. 580 a 4 f.), Corpus Hermeticum 16.14; Епист. Барнаб. 16,7; Ориген, De principiis III, 3.5. За интересни детали види: J. Whittaker, 'Valentinus fr.2', Studies in Platonism and Patristic Thought, XXVI. Ск.: чисто - сп. Мет. 5:8. Варнава, Послание 16, 7–9. Не е јасно на кого мисли овде Климент. Можеби Никола или Карпократ? Овој заговор подетално се дискутира во третата книга на Стромат. За киренејскиот Аристип, види Диог. Лаерт. II 85–6. Самата анегдота е доста популарна, види Диог. Лаерт. II 76; Стобаеус, Флорилегија 17,18. За Николај, видете исто така: Стром. III 25, 5 – 26, 2. Авторството на овие редови му се припишува на Хорил од Јасос, дворскиот поет на Александар Македонски. Choerilos, fr. 1 Кинкел. Прегер, Инскр. грец. метар., стр. 183, бр.232. Корисник, Епикуреа, фр. 68. Циничен филозоф од крајот на 5 - почетокот на 4 век. BC TGF, 808. Малку е веројатно дека фрагментот всушност му припаѓа на овој автор. Каси, fr. 3, 8, 9, 17 (14 Diels); сп. Диоген Лаерт. VI 86. Филимон, Филозофи, о. 85 CAF II 502. Читање L.: musthri oi" (тајни) по Munzel се заменува со a) munthri oi" (заштита). Хомер., Одисеја XIX, 163. Евр. 13:5; втор. 31:6, 8. ср. Хипократ, епидем., VI 4, 18. Веројатно празнина во текстот. Корисник, Epicurea 200, 406, 450, 502. ср. Цицерон, Disputationes Tusculan., V 30, 85. Корисник, Епикуреа, фр. 509. Aristoteles, Ethica Nicomacheia, passim, на пр. Јас 6, 1098 и 18. Ова се однесува на надворешни (материјални), физички (здравствени) и ментални придобивки. Зенон, о. 180 SVF I; Клиантес, о. 552 SVF I. Додадено од О.Штелин. Диоген Вавилониј, о. 46 SVF III. Антипатрос, о. 58 SVF III. Архедемос, о. 21 SVF III. Аристон, фр. 360; Херилос, фр. 419 SVF. Ликус бил раководител на перипатското училиште. Ликискус или Леуким (читањето на името е сомнително) е непознато. Го следиме О.Штелин. ср. Стобеус, Екл. II 7, 3 b 46, 10–13 Wachsm. Анаксагорас, А 29 DK; сп. Аристотел, Етика Ником. 1141 b (A 30 DK). Хераклеид Понтикус, фр. 13 Вос. Демократи, Б 4 ДК; има празнина во текстот која е исполнета со слични докази од Стобај. Хекатај, фр. 20 FHG (FGrH III 264); Аполодот Кизик се споменува еднаш во: Диоген Лаерт. IX 38; Nausiphanus, 75 B 3 DK; Демократи, 68 B 4 DK. Корисник, Епикуреа, фр. 451. Метродорус, о. 5 Коерте. Климент, најверојатно, користи некој учебник на платонската филозофија. Клиантес, о. 558 SVF I. Платон, Тимеј 90 в. Така, среќата (eu)daimoni a) е зачувување на „дајмонот“, чуварскиот дух, во добра состојба. Платон, Лачес 188 г. Театет 176 б. Платон, Нога. IV 715 e – 716 d; цитатот е скратен од Климент и малку искривен. Платон, Театет, 176 a-b. Спеусипус, фр. 194 Mullach. Ксенократ, о. 77 Хајнце. Езек. 18:4–9; цитатот е малку коригиран за да одговара на текстот на Септуагинтата. ср. Платон, Театет 176 б. Веројатно тука треба да заврши втората книга на Стромат. Следното поглавје е преодно и се однесува и на целта на човечкиот живот и на христијанските погледи за бракот, односно директно се придружува на почетокот на третата книга. ср. Платон, Нога. VI 773 б; Симпозиум 207 г – 208 б; Демократи, А 170 DK; Корисник, Epicurea 526. ср. Хризип, фр. мор. 163 SVF III. На митолошкиот јунак Бузиг му се припишува скротувањето на биковите и измислувањето на јаремот, како и воведувањето на многу аграрни обичаи, чие прекршување било казниво со проклетство (Верг. Георг. I 19). Хомер., Илиј II, 700; X 496. Всушност, цитатот од Есхил не е целосно точен (Чоефори 505–507). Климент веројатно цитира од сеќавање. Еврипид, Хекуба 568–570. Хесиод., Опера и умира, 339. ср. Мет. 19:9; Мк. 10:11. ср. Лав. 20:10 часот; втор. 22:22.