II. Творение мира видимого

§ 18 მოზაიკის ლეგენდა მატერიალური სამყაროს შექმნის შესახებ გამოცხადებაში მატერიალური სამყაროს წარმოშობის შესახებ სწავლება შეიცავს სამყაროს წმინდა ისტორიას, რომლითაც იწყება წმინდა წერილი, ანუ მოსეს ცნობაში ხილული სამყაროს წარმოშობის შესახებ (დაბ. 1). ყოველდღიური ცხოვრების ეს აღწერა არის მთელი გამოვლენილი სწავლების საფუძველი ხილული სამყაროს წარმოშობის შესახებ. არც ერთი წმინდა მწერალი, არა მხოლოდ ძველი აღთქმის, არამედ ახალი აღთქმის შესახებ, არ საუბრობს უფრო სრულად და უფრო დეტალურად, ვიდრე ყოველდღიურობის ამ აღწერაში; ამ ლეგენდის დასრულება გვიანდელი წმინდა მწერლების მიერ მხოლოდ სულიწმიდის ყველა პიროვნების შემოქმედებაში მონაწილეობის უფრო ნათელ მინიშნებაშია, ვიდრე მოსეს. სამება. და ამავე დროს, არ აქვს მნიშვნელობა რომელი წმინდა მწერალი საუბრობს ერთსა და იმავე თემაზე, თითოეული მათგანი ლაპარაკობს მთლიანად ცხოვრების ამ აღწერის შესაბამისად. ყოველდღიური ცხოვრების ეს იგივე აღწერა უდევს საფუძვლად ღმერთის, როგორც მატერიალური სამყაროს შემოქმედის შესახებ დოგმატის ყველა საეკლესიო პრეზენტაციას. მაშასადამე, ხილული სამყაროს შემოქმედი ღმერთის მოძღვრების გამოვლენისას საჭიროა ამ მონათხრობის ბუნებისა და მნიშვნელობის გარკვევა. 117 § 19. მისი ისტორიული ხასიათი მოსეს ლეგენდის თანახმად, სამყარო, მასზე მცხოვრები ყველაფრით, გაჩნდა არა ყოვლისშემძლე შემოქმედის ნების ერთი ტალღით, არამედ ღვთის განმეორებითი შემოქმედებითი ქმედებებით. გარდა არაჩვეულებრივი დასაწყისისა, მშვიდობის დამყარებას, საბოლოო დასრულებამდე, ექვსი არაჩვეულებრივი შემოქმედებითი დღე ჰქონდა. ჩნდება კითხვა: არის თუ არა მოსეს თხრობა მშვიდობის დამყარების ასეთი ეტაპობრივი პროცესის შესახებ მშვიდობის დამყარების რეალურ ისტორიას, თუ ეს არის ალეგორია, რომელშიც წმინდანი თავისუფლად არის გამოსახული? შესაძლებელია თუ არა მწერალს, ან მეტ-ნაკლებად სავარაუდო, სამყაროს წესრიგი უფრო ვიზუალური გამოხატვისთვის, რომ ღმერთი არის სამყაროს შემოქმედი? კითხვას, ცხადია, მნიშვნელოვანი მნიშვნელობა აქვს და არა მხოლოდ სამშვიდობო დოგმატებთან, არამედ მართლმადიდებლური სარწმუნოების სხვა დოგმებთან მიმართებაშიც. 118 ჯერ კიდევ უძველეს დროში გამოითქვა შეხედულება მოსეს თხრობაზე, როგორც ალეგორია 119. მაგრამ განსაკუთრებული დაჟინებით დაიწყეს ამ ნარატივის ისტორიული ბუნების უარყოფა თანამედროვე დროში, პროტესტანტული რაციონალიზმის გაჩენის შემდეგ (მე-18 საუკუნეში) და საბუნებისმეტყველო მეცნიერების სფეროში აღმოჩენების გავლენის ქვეშ, რომელიც დაიწყო მე-11 და მე-17 საუკუნეებში. ასე რომ, მაგრამ ზოგიერთი რაციონალისტის აზრით, მოსეს შესახებ ლეგენდა სამყაროს წარმოშობის მხოლოდ სპეკულაციური თეორიაა (ფილოსოფია) - მისი თეოლოგიური და ფილოსოფიური აზრებისა და ბუნების შესახებ ცნობების ნაყოფი; სხვების აზრით, ეს არის წმინდა მწერლის პოეტური ფანტასტიკა (ეპოსი), რომელიც თავისუფლად იყენებდა თავისი დროის არასრულყოფილ ინფორმაციას ბუნების შესახებ სამყაროს შემოქმედის ღმერთის აზროვნების პერსონიფიკაციისთვის, სხვები კი ამ ამბავს მიაწერენ მითების სფეროს, მსგავსი ან თუნდაც ნასესხები ცრუ წარმართული ზღაპრებიდან სამყაროს წარმოშობის შესახებ (კოსმოგონია). ეს მენაია ასევე უარყოფს მოზაიკური ნარატივის გამოვლენილ საწყისს. მაგრამ თანამედროვე საბუნებისმეტყველო მეცნიერების მონაცემების გავლენის ქვეშ, რომლებიც, სავარაუდოდ, შეუთავსებელია ბიბლიასთან, ბევრი, თუნდაც ის, ვინც აღიარებს ამ ლეგენდის გამოვლენილ წარმოშობას, მიდრეკილია მასში გადმოცემული ექვსდღიანი შემოქმედების ამბავი გააერთიანოს სიცოცხლის მწერლის წინასწარმეტყველური ხილვების რაოდენობასთან და, ზოგადად, ყველა ცალსახად, მაგრამ არა ასიმილაციაში. მაგრამ ყველა ასეთი მოსაზრება უნდა ჩაითვალოს უსაფუძვლოდ. მოსეს შესახებ ლეგენდა შეიცავს სამყაროს შექმნის ისტორიის სურათს, რომელიც რეალურად მოხდა და რაც მოხდა ზუსტად იმ თანდათანობითა და თანმიმდევრულობით, რომელიც მითითებულია ყოველდღიური ცხოვრების წმინდა მწერლის მიერ. არ შეიძლება მოზაიკის ნარატივს შევხედოთ როგორც ნებისმიერ თეორიას (ფილოსოფიას), რომელიც თავად მოსემ მოიგონა სამყაროს წარმოშობის ასახსნელად. სასულიერო მწერლები, რომლებიც ხელმძღვანელობენ ღვთის სულით თავიანთი ნაწარმოებების წერისას, არ არიან მიდრეკილნი თავიანთ ნაწერებში სთავაზობდნენ თავიანთ თეოლოგიურ და ფილოსოფიურ სპეკულაციებს ან თავიანთი დროის რაიმე სამეცნიერო თეორიებს ღმერთის ჭეშმარიტების ნაცვლად. ასეთი თეორიის გამოცხადების დასაწყისშივე განთავსება განსაკუთრებით ეწინააღმდეგება ბიბლიის სულს. მასში არაფერია მსგავსი თეოლოგიური და ფილოსოფიური სპეკულაციების მსგავსი. გადმოცემული სპეკულაციური ჭეშმარიტების სიღრმისა და სიმაღლის გათვალისწინებით, ყოველდღიური ცხოვრების მწერლის ამბავი მარტივია, როგორც ქრონიკა და უცხოა ნებისმიერი აბსტრაქტული სპეკულაციისთვის; ის უბრალოდ, უხელოვნად აცხადებს ღმერთის შემოქმედებით ქმედებებს, მთხრობელის პირადი შეხედულებებისა და დასკვნების ყოველგვარი შერევის გარეშე. ასევე უსაფუძვლოა მოსაზრება, რომ მოსეს ამბავი მშვიდობის შექმნის შესახებ მხოლოდ მღვდლის პოეტური გამოგონებაა. მწერალი (ეპოსი). თავად მოთხრობაში არ არსებობს საფუძველი ასეთი გაგებისთვის. ღვთის შემოქმედებითი ქმედებებისა და ხატოვანი ენის აღწერის პოეტური სიმაღლის მიუხედავად (მაგალითად, ღმერთის მიერ სიტყვის ასიმილაცია, მისი ბრძანების გამოსახვა და ა. მასში არაფერია ხელოვნური ან ფანტასტიკური, როგორც ვხედავთ ძველ ლექსებში, როგორიცაა მაგაბარათა ან ჰომეროსის სიმღერებში. ამ უკანასკნელში მთხრობელი მიმართავს ფანტაზიას, ცდილობს მის მოხიბვლას ნათელი ფერებით, გამოთვლებით, სურათებით, აღწერებით და ბოლოს, ოსტატურად გამოგონილი ნაკვეთებით, რომლებიც წყდება გაუთვალისწინებელი მოვლენებით. ამასობაში წიგნში. სამყაროს წარმოშობისა და მასში ცხოვრების ამბავი წარმოდგენილია სრულიად მარტივად, მკაფიოდ, მშვიდი ტონით, ყოველგვარი დეკორაციის გარეშე, როგორც ეს დამახასიათებელია ისტორიკოსისთვის, რომელიც ამბობს (პროზაში და არა პოეზიაში) რაც იცის, მოხსენებული მოვლენების ჭეშმარიტებაში სრული ნდობით, როგორც რეალურ თუ ისტორიულ მოვლენებს. კიდევ უფრო ნაკლები მიზეზი არსებობს მშვიდობის დამყარების ბიბლიური ისტორიის წარმართული რელიგიების მითიურ კოსმოგონიებთან დაახლოებისთვის. არც თავის ძირითად აზრში და არც გამოხატულებაში მას არაფერი აქვს საერთო მათთან. მიუხედავად იმისა, რომ წარმართული კოსმოგონიები ყოველთვის საუბრობენ ან სამყაროს განვითარებაზე ღვთიურიდან, ან ღმერთის მიერ მისი წარმოქმნის შესახებ თვითარსებული მატერიიდან და, შესაბამისად, არიან პანთეისტური ან დუალისტური, ბიბლიური ლეგენდა გვასწავლის სამყაროს წარმოშობის შესახებ შემოქმედებით. ბიბლიური თხრობა თავისი ფორმებით განსხვავდება წარმართული მითოლოგიებისგან. მასში არაფერია ისეთი ზღაპრული ლეგენდების მსგავსი, როგორიც არის ბრაჰმას ოქროს კვერცხში ყოფნა ან ოსირისის სხეულის წევრების დამუშავება შემოქმედი კნეფის მიერ ჭურჭლის სკამზე; ყველაფერი მასზე არის ამაღლებული, სულიერი. მართალია, წარმართულ ლეგენდებში ასევე არის თვისებები, თუმცა ძალიან ზღაპრული შეღებვით, მაგრამ აქვს გარკვეული მსგავსება, მაგალითად, ბიბლიურ თხრობასთან. ბიბლიური აზროვნება პირველადი ნივთიერების საწყის მდგომარეობაზე მახინჯი ან უფორმო ფორმით, ფრინველის შესახებ, რომელიც სამყაროს კვერცხს ინკუბაციას უწევს (ბიბლიური გამოთქმის აზრის გაუკუღმართება: ღვთის სული აფრინდა წყლებზე), დაახლოებით ექვსი დღე ან ექვსი ცალკეული ქმნილება და ზოგიერთ კოსმოგონიაში, თუნდაც იმავე თანმიმდევრობით, როგორც ადამიანის ბოლო ქმნილებაზე, დედამიწა და ცოლი ქმრისგან, დაახლოებით შვიდდღიანი კვირა და ა.შ.. 120 მაგრამ ამ მსგავსების მიზეზი არ არის ის, რომ ბიბლიური ლეგენდა არის ნასესხები ამ კოსმოგონიებიდან, არამედ ის, რომ სხვადასხვა ლეგენდები სამყაროს დასაწყისზე მომდინარეობს ერთი ჭეშმარიტი ტრადიციიდან, რომელიც შეიცავს წმინდას. წიგნები. სამყაროს შექმნის გამოცხადება, უდავოდ, მიეცა არა მხოლოდ ღვთის წინასწარმეტყველს, მოსეს, არამედ პირველ ადამიანებსაც და შენარჩუნებული იყო ადამიანთა მოდგმაში ტრადიციების მეშვეობით მწერლობამდე. ამ უკანასკნელის ზოგიერთი ფრაგმენტი შეიძლებოდა შენარჩუნებულიყო სხვა ხალხებშიც - ეს არის ამ უკანასკნელის კოსმოგონიებში აღმოჩენილი მსგავსი ნიშნების მიზეზი. მაშასადამე, ეს მსგავსება არ ემსახურება მოზაიკური ნარატივის ისტორიული ხასიათის წინააღმდეგობას, არამედ, პირიქით, მის დადასტურებას. დაბოლოს, არ არსებობს მიზეზი, რომ მოსეს ამბავი წინასწარმეტყველურ ხილვად მივიღოთ. მის მოთხრობაში არ არის გავრცელებული წინასწარმეტყველებისთვის გამოთქმები, როდესაც ისინი გამოხატავდნენ თავიანთ ხილვებს: „აი ხილვა“..., ან „თვალები გავახილე და დავინახე“. და ქმნილების ამბავს ის გადმოსცემს არა უფლის პიროვნებისგან (გამონათქვამების გამოყენების გარეშე: ასე ამბობს ან თქვა უფალი), არამედ საკუთარი პიროვნებიდან და ღვთისგანნათლული ისტორიკოსის ტონით და არა წინასწარმეტყველის. მოსეს თხრობის შესახებ გამოთქმული შეხედულებების უარყოფითად შეუსაბამობა იწვევს დარწმუნებას, რომ ეს ლეგენდა არის შემოქმედებითი ღვთაებრივი ქმედებების ჭეშმარიტი და რეალური ისტორია. ამ გაგების სისწორეს ადასტურებს თავად მოსეს შეხედულება მის ამბავზე, შემდგომი წმინდა მწერლების მიერ მისი ისტორიად მიღებით, ისევე როგორც უძველესი თარჯიმნების მიერ. მოსე თავის ამბავს ისტორიას უყურებდა. მან ის თავისი ისტორიული წიგნის დასაწყისშივე განათავსა 121. თუ მთელი მისი წიგნი ისტორიულია, მაშინ, რა თქმა უნდა, მშვიდობის დამყარების ნარატივსაც უნდა შევხედოთ. მოსე სხვაგვარად შეხედვის საფუძველს არ იძლევა და თუ ის გადმოსცემდა არა ისტორიას, არამედ მის პირად ვარაუდებს და შეხედულებებს სამყაროს შესახებ ან მიმდინარე ლეგენდებზე, რომლებსაც არ ჰქონდათ სრული სანდოობის უფლება, მაშინ, რა თქმა უნდა, ის ამას ახსენებდა ან რაიმეს შენიშვნას მისცემდა. რაც მთავარია, კანონები შაბათის დასვენების შესახებ (გამ. 20:8–11; 31:12–17) და საიუბილეო დღესასწაულების შესახებ ამ ნარატივს ეფუძნება, რომელ კანონებს არ ექნებათ სავალდებულო ძალა, თუ ისინი არ იქნებოდა დაფუძნებული ისტორიულ სიმართლეზე. ძველი აღთქმის უფრო გვიანდელი წმინდა მწერლები, ისევე როგორც ახალი აღთქმის მწერლები, მოსეს ამბავს უყურებდნენ, როგორც სამყაროს შექმნის ნამდვილ ისტორიას. ეს ჩანს მათი მრავალრიცხოვანი ჩვენებებიდან, რომლებიც ადასტურებენ მოზაიკის ლეგენდის ნამდვილობას მშვიდობის შექმნის შესახებ (იხ., მაგალითად, ფსალმ. 33:6, 9 შდრ. დაბ. 1:2; – 148:4; შდრ. დაბ. 1:7; – 103:19; შდრ. დბ. 1:1; შდრ. 1:3 – ებრ. 4:3–4; თავად მაცხოვარი, ადამიანის შექმნის შესახებ თხრობაში (დაბ. 1:27 და 2:24), დაადასტურა ქორწინების, როგორც ღვთაებრივი ინსტიტუტის განუყოფელობა და დაგმო განქორწინება (მათ. 19:4–6), ხოლო აპ. პავლე აქედან იღებს აგრეთვე წესებს, რომლებიც განსაზღვრავს ცოლ-ქმრის ქორწინებაში ქცევასა და ურთიერთკავშირს (1 კორ. 11:3-12; ეფეს. 5:25-33 და სხვ.). ებრაელმა თარჯიმნებმა (ფილონის გამოკლებით) მოსეს ისტორია ისტორიად მიიღეს, მის ღვთაებრივ წარმომავლობაში ეჭვის გარეშე. იგივე გაგება დომინირებდა ძველ მამობრივ სწავლებაში მშვიდობის დამყარების შესახებ. მხოლოდ რამდენიმე მათგანმა შეხედა მას, როგორც ალეგორიას, რომელშიც ერთადერთი დარწმუნება ის არის, რომ ღმერთი არის ყველაფრის შემოქმედი (კლიმენტ ალექსი, ორიგენე და წმ. ავგუსტინე). ეკლესიის უმრავლესობამ და უფრო მეტიც, ყველაზე ავტორიტეტულმა და სახელოვანმა მამებმა და მასწავლებლებმა (ბასილი ვ., ამბროსი მედიოლელი, გრიგოლ ნიზ., იოანე ოქროპირი - ასევე წმ. ეპიფანე, ნეტარი თეოდორეტე, ეფრემ სირიელი, ი. დამასკელი და მრავალი სხვა) ესმოდა მოსეს ლეგენდა2 და განიმარტა იგი ლეგენდაში2. „არავინ იფიქროს, ამბობს, მაგალითად, წმიდა ეფრემ სირიელი, რომ ექვსდღიანი შემოქმედება ალეგორიაა“ 123. მოზაიკის ნარატივის ალეგორიული ბუნების შესახებ მოსაზრების უახლესი დამცველები მშვიდობის შექმნის ჭეშმარიტ ისტორიად მიღების წინააღმდეგ, უპირველეს ყოვლისა, მიუთითებენ ამ ლეგენდის საბუნებისმეტყველო მეცნიერების დასკვნებთან შეჯერების შეუძლებლობაზე. ისინი ამბობენ, რომ ანტიკურ ხანას არ ჰქონდა ასეთი ფართო და ზუსტი ინფორმაცია ბუნების შესახებ, რის გამოც მაშინ შესაძლებელი იყო ბიბლიური ამბის, როგორც წმინდა ჭეშმარიტების შეხედვა. მაგრამ თანამედროვე მეცნიერების აღმოჩენები ანგრევს ამ შეხედულებას, რის გამოც მოსეს ლეგენდებში მხოლოდ ღმერთის მიერ გამოცხადებულად უნდა იყოს აღიარებული აზრი, რომ ღმერთია სამყაროს შემოქმედი, და ყველაფერი მასში არის ადამიანური მოსაზრებების ნაყოფი. ასეთი მსჯელობა არ შეიძლება ჩაითვალოს მართებულად. „თუ ბიბლია და ბუნება, — ამბობს ერთი მეცნიერი, გამოცხადების ორი ორგანოა, თუ ერთი და მეორის მეშვეობით ღმერთი ესაუბრება ადამიანს, თუ ორივე, თითქოსდა, ღვთის ხელით დაწერილი წიგნებია, რათა ადამიანმა შეძლოს მათში ჭეშმარიტების წაკითხვა, მაშინ არ შეიძლება იყოს წინააღმდეგობა ბიბლიის ნათქვამსა და ბუნებას შორის 124. თავად საბუნებისმეტყველო მეცნიერების ისტორია აჩვენებს, რომ რაც უფრო ვითარდება იგი, მით უფრო მეტად ემთხვევა მისი დასკვნები გამოცხადებას, რაც ადასტურებს, რომ მოსეს ამბავი რეალური და ნამდვილი ისტორიაა. იმავე შემთხვევაში, როდესაც, როგორც ჩანს, მათ შორის არ არსებობს შეთანხმება, ან ბიბლიის განმარტება ან საბუნებისმეტყველო მეცნიერების დასკვნები არასწორი უნდა იყოს აღიარებული. თუმცა, უნდა გვახსოვდეს, რომ მოსეს ამბავი არ არის ჩვეულებრივი ისტორიული თხრობა. ვინაიდან ქმნილების მოწმე ვერავინ იქნებოდა, მისი საგანი მხოლოდ თვით ღმერთს შეეძლო გამოეცხადებინა. ეს არის ღმერთის გამოცხადება. იგი, უეჭველად, მიეცა არა მარტო წინასწარმეტყველ მოსეს, არამედ პირველ ადამიანებსაც. ბუნების ჭვრეტით და საკუთარი დასკვნებით, პირველყოფილმა ადამიანმაც კი ვერ მიაღწია იმის ცოდნას, რომ სამყარო ექვს დღეში შეიქმნა, რომ მეშვიდე დღე იყო კურთხეული და განწმენდილი. მაშასადამე, მოსეს მიერ ასახული ექვსდღიანი შემოქმედების ამბავი დაფუძნებული იყო როგორც საღვთო გამოცხადებაზე, ასევე ტრადიციაზე. § 20. მატერიალური სამყაროს შექმნის ისტორია სამყაროს შექმნის ისტორიის გამოკვეთისას მოსე განასხვავებს შემოქმედების ორ ძირითად ტიპს: ზოგად ქმნილებას, ორიგინალს, რომელიც შედგებოდა სამყაროს თვით სუბსტანციის შექმნაში (ე.წ. "დღეები" ისტორიაში. ყველაფერი, ზოგადად, მარადიულად ცოცხალის მიერ არის შექმნილი (სერ. 18:1), - ამბობს სირახის ბრძენი ძე, რომელიც გულისხმობს შემოქმედების ამ პირველ ტიპს და მთელი სენსორული სამყაროს ექვსდღიან ჩამოყალიბებაზე ღვთის შემოქმედებითი და ორგანიზებული მოქმედებით ამ უპირველესი სუბსტანციიდან, ძველი აღთქმის კიდევ ერთი ბრძენი ამბობს: შენმა ყოვლისშემძლემა ხელმა შექმნა სამყარო წარმოუდგენელი ნივთიერებისგან. ბრძნ.11:18). ეკლესიის ყველა უძველესი მასწავლებელი სამყაროს წმინდა ისტორიის ახსნაში ასეთ განსხვავებას აკეთებდა ორივე ტიპის შემოქმედებას შორის. მოსეს მიერ გადმოცემული სამყაროს წმინდა ისტორია (დაბ. 1:1-25), იწყება სამყაროს შექმნისას ღმერთის თავდაპირველი მოქმედების მითითებით - ღმერთის მიერ სამყაროს სუბსტანციის შექმნა, საიდანაც იგი წარმოიშვა და მისი საწყისი მდგომარეობის გამოსახულება. ყოველდღიური ცხოვრების მწერალი ამბობს: თავდაპირველად ღმერთმა (Elohim) შექმნა (bara) ცა (schamaim - მრავლობითი ცა) და დედამიწა. დედამიწა იყო უფორმო და ცარიელი, და სიბნელე იყო უფსკრულზე და ღვთის სული ტრიალებდა წყლებზე (მუხლები 1–2). სამყაროს შექმნისას ღმერთის პირველი შემოქმედებითი მოქმედება იყო ცისა და დედამიწის შექმნა. მაგრამ რა უნდა იგულისხმებოდეს ცაში და მიწაში ყოველდღიურ ცხოვრებაში? სიტყვები ცა და დედამიწა, ერთად აღებული, ჩვეულებრივ, ძველი აღთქმის წერილში აღნიშნავენ სამყაროს, სამყაროს, ანუ დედამიწისა და საჰაერო სივრცის ცნებას ყველა ხილული და უხილავი ციური სხეულებით (მაგალითად, დაბ. 2:1; კან. 4:19, 30; ნეჰ. 9: 6 – 2:7, ა.შ.) სიტყვა ებრაულ ენაზე. მაგრამ რადგან ხილული ცა და მთელი მისი დეკორაცია, ისევე როგორც დედამიწა მასში მცხოვრები ყველა არსებით, ყოველდღიური ცხოვრების მითითებების მიხედვით, მოგვიანებით მოხდა, ამიტომ, ცისა და დედამიწის ქვეშ - შემოქმედის თავდაპირველი ნამუშევრები, არ შეიძლება გაიგოს არც მიწისზედა - ვარსკვლავური სამყარო, არც გლობუსი, ჩვენი პლანეტა. დედამიწის საწყისი მდგომარეობის შემდგომი აღწერა გვიჩვენებს, რომ „დედამიწაში“ ყოველდღიური ცხოვრების დამწერი არ გულისხმობდა დედამიწას სათანადო გაგებით, არამედ სუბსტანციას, რომელიც თავდაპირველად იყო დაბნეულობისა და არეულობის მდგომარეობაში, საიდანაც მოჰყვა შემდგომი სამყაროს ფორმირება. მაგრამ რა იგულისხმება სამოთხეში? სიტყვებს „ცა, ცა“, გარდა კოსმიური მნიშვნელობისა (ანუ მათი გამოყენება წმინდა წერილში ატმოსფერული და ასტრონომიული ცის აღსანიშნავად), ძველ აღთქმაში სიმბოლური, ხატოვანი მნიშვნელობაც აქვს. ზეცას ხშირად წმინდა წერილში ესმით, როგორც სამყაროს ზემოთ, გრძნობებზე მაღლა (2 კორ. 12:2), ადგილი, სადაც ღმერთი ბინადრობს (ფსალმ. 67:34; 113:24: 1 მეფეები 8:27, 30; მათ. 6:9; იოანე 6:38; საქმეები 1:11: 4; ებრ. ა.შ.), ა.შ. (ფსალმ. 149:1-2; მთ.18:10; 24:36; ეფეს.1:20 და ა.შ.), მოუწოდა ზეციურ ლაშქარს (1 მეფეთა 22:19–21; ფსალმ. 149:2; იობ. 25:3; 15:15; ლუკა 2:13: 14, ა.შ. მეფ. 2:11; მათე 6:20; ებრ.10:31; არსებობს მოსაზრება, რომ წიგნის დასაწყისში სიტყვა „ცა“ გადატანითი მნიშვნელობითაა გამოყენებული. დაბადება, კერძოდ, სამოთხეში, აქ ვგულისხმობთ ზეცის ცას (1 მეფეთა 8:27, 30, 39), ანუ უხილავ, ანგელოზურ სამყაროს, რომელიც შეიქმნა ხილულ სამყარომდე. ვარაუდობენ, რომ უფორმო და ურყევი მიწიდან, ღმერთის შემოქმედებითი მოქმედების შედეგად, წარმოიშვა არა მხოლოდ ჩვენი პლანეტა, მთელი თავისი არსებებით, არამედ ყველა სხვა სამყაროს სხეულიც. მაგრამ პირველყოფილ ცის ქვეშ მყოფი ანგელოზური სამყაროს გაგებას არ აქვს გადამწყვეტი საფუძველი 125. წმ. I. ოქროპირმა ამის გათვალისწინებით თქვა: „მოსე არ ლაპარაკობს უხილავ ძალებზე, არ ამბობს: თავიდან ღმერთმა შექმნა ანგელოზები ან მთავარანგელოზები... ჯერ ღმერთმა გაავრცელა ცა, შემდეგ კი ააშენა სახურავი, ჯერ მიწას აჩენს“. შესტოდნევის სხვა ცნობილმა ძველმა თარჯიმნებმა პირველად ცა და დედამიწა ესმოდათ მთელი ხილული სამყარო, ცა და დედამიწა პირდაპირი მნიშვნელობით და არ ესმოდათ სიტყვა ცა არასათანადო სულიერი გაგებით. სამყაროს შესახებ, სადაც ისევ მთლიან, მაგრამ უკვე მოწყობილ ქმნილებას ეწოდება ცა და დედამიწა (2:1). თანაბრად, ამ გაგებით, ბიბლიური სწავლება ყოველივე არსებულის შექმნის შესახებ, თვით მატერიის გამოკლებით, უფრო მკაფიოდ არის დადასტურებული ღმერთის ყოვლისშემძლეობის ერთადერთი ძალითა და მოქმედებით. და ბოლოს, ხატოვანი გამოთქმის გამოყენება ისეთ მნიშვნელოვან ადგილას, როგორიც არის წიგნის დასაწყისი. გენეზისი, ისტორიული წიგნი, სადაც ყოველდღიური ცხოვრების მწერლის პირდაპირი მითითებებია ანგელოზებზე მის ნაწერებში სხვა ადგილებში, გაუგებარი ჩანს. ყოველივე ამის გათვალისწინებით, დედამიწის თავდაპირველი მდგომარეობის შესაბამისად და პირველყოფილი ცის ქვეშ, უფრო სწორია გავიგოთ სამყაროს უპირველესი სუბსტანციის დაბნეულობისა და განუკითხაობის იგივე მდგომარეობა, საიდანაც შემდგომში ჩამოყალიბდა ყველა ზეციური სხეული ღმერთის შემოქმედებითი და ორგანიზებული საქმიანობით 128 . ღმერთმა შექმნა ცა და დედამიწა, ანუ მთელი ხილული სამყაროს (ბარა) ზოგადი შემადგენლობა არაფრისგან და, შესაბამისად, სამყაროს შემადგენლობაში შესული არაფერი იყო არც ფორმალური და არც მატერიალური, რომელიც ამ ღვთაებრივ საქმემდეც კი არსებობდა ღვთისგან დამოუკიდებლად. ღმერთმა თავიდან შექმნა ცა და დედამიწა. სიტყვა დასაწყისში არა მხოლოდ უარყოფს სამყაროს უსაწყისობას ან მის მარადიულობას, არამედ მიუთითებს იმაზე, რომ მისი შექმნა არის ყოველგვარი სასრული არსებისა და დროის დასაწყისი. გამოთქვამდა ზოგადი პოზიცია, რომ ფუნდამენტური პრინციპი, ზოგადად სამყაროს მიზეზი ღმერთშია, მთხრობელი დეტალურად აღწერს დედამიწის მხოლოდ პირველყოფილ ფორმას და შემოქმედებით ფორმირებას; ის ცის ფორმირების შესახებ იმდენს აცნობებს, რამდენიც საჭიროა დედამიწასთან მისი კავშირის გასაგებად. ეს იმიტომ, რომ ის წერს დედამიწის მკვიდრთათვის და რელიგიური მიზნით - არა ცნობისმოყვარეობის დასაკმაყოფილებლად, არამედ სამყაროს შემოქმედი ღმერთისადმი რწმენის გასაძლიერებლად. – დედამიწის პრიმიტიული მდგომარეობა, როგორც ყოველდღიური ცხოვრების მწერალი ასახავს, ​​სწორედ ასეთი იყო: დედამიწა უფორმო და ცარიელი იყო (ებრ. Tohu vabohu), სიბნელე კი უფსკრულზე იყო და ღვთის სული ცურავდა წყლებს (2 ვ.). დედამიწის პრიმიტიული მდგომარეობის ასეთი გამოსახულება ასევე ეხება ცას, რადგან იგივე პირველადი სუბსტანციიდან, საიდანაც დედამიწა წარმოიშვა, ცა თანდათან ჩამოყალიბდა. "წმინდა წერილი", - ამბობს ვასილი ვ., სამართლიანად უწოდებს დედამიწას დაუცველს. მაგრამ იგივე შეგვიძლია ვთქვათ ცაზე. და მას ჯერ კიდევ არ ჰქონია სრული წარმონაქმნი, არ მიუღია მისთვის დამახასიათებელი დეკორაცია, რადგან არ იყო განათებული მთვარისა და მზისგან და არ იყო დაგვირგვინებული ვარსკვლავების მასივით. ეს ყველაფერი ჯერ არ მომხდარა; და ამიტომ ჩვენ არ შევცოდავთ ჭეშმარიტების წინააღმდეგ, თუ სამოთხეს დაუცველს ვუწოდებთ“ 129. თავდაპირველი დედამიწა, რომელიც გაჩნდა (სინამდვილეში უნივერსალური სუბსტანცია) იყო უფორმო და ცარიელი (ებრ. tohu vabohu), 130 ანუ ეს იყო მახინჯი, ცარიელი, უსიცოცხლო მასა; სიტყვა: უფორმო ან ჩამოუყალიბებელი მიუთითებს მის უფორმობაზე, სიტყვა ცარიელი მიუთითებს სიცარიელეს, პირველყოფილ სუბსტანციაში რაიმე კონკრეტული საგნის არარსებობას. ამგვარად, თავდაპირველი სუბსტანცია ძლივს ამაღლებული იყო უმნიშვნელოზე, უცხო რაიმე განსაზღვრული სტრუქტურისთვის და არ გააჩნდა არც ერთი ის ნიშანი და თვისება, რომლითაც იგი გამოჩნდა მოგვიანებით, შექმნის დასრულების შემდეგ. ამ პირველ მდგომარეობას უფსკრულს უწოდებენ (ებრაულად tehom - წყლის სივრცე, საოცარი სიღრმით ან უზარმაზარობით) ან, თითქოსდა, უსაზღვრო ზღვა, ისევე როგორც წყლები, რაც აჩვენებს, რომ მთელი სამყაროს სუბსტანცია, შექმნისთანავე, იყო მოუწესრიგებელი, მიმოფანტული უკიდეგანო, როგორც ოკეანე, გარკვეული სითხის ნაზავი, რომელიც ცალსახა საგანი იყო. განმარტება მიტროპოლიტი ფილარეტი ზაპში. დაბადება "სხეულების ცნობილი ტიპებიდან, მსოფლიოს პირველადი ნივთიერება ყველაზე ახლოს იყო თხევადი სხეულების თვისებასთან"). მთელი ეს დაუსახლებელი, ცარიელი მასა, ეს უფსკრული თუ საოცარი სიცარიელე სრულ სიბნელეში იყო, რადგან სინათლე ჯერ არ არსებობდა. თუმცა, პირველადი სუბსტანციის ეს მდგომარეობა - ტოჰუ ვაბოჰუ - არ ნიშნავს იგივეს, რაც წარმართული მითოლოგიებისა და კოსმოგონიების თავდაპირველი ქაოსი, საიდანაც წარმოიქმნება თვით სიცოცხლე, ან რომ პირველადი სუბსტანცია იყო ქაოტურ აშლილობაში, აშლილობაში, რომელშიც მოხდა ელემენტების უწესრიგო ბრძოლა 131. საგანთა პირველი მდგომარეობა არის მხოლოდ ადამიანურობასთან შედარებით, უფრო მეტი გაუმჯობესება. მაგრამ დალუქული იყო ღვთის სულისაგან, შესაბამისად, ჰარმონიული: და სული ღვთისა (რუახ ელოჰიმი) არის ღვთაებრივი შემოქმედებითი სული, ყოველი სიცოცხლის დასაწყისი (ფსალმ. 103:30; 32:6), წმინდა სამების მესამე პირი, 132 წყალზე, ანუ მახინჯ, უსიცოცხლო მასაზე ტრიალებდა. სიტყვა ნახმარი იყო (მერაშეფეტი) ორიგინალური ტექსტის თარგმანებში, წმ. ბასილი დიდი, გამოყენებული სიტყვის ნაცვლად „გახურებული, გაცოცხლებული“ ფრინველის მსგავსებით, რომელიც კვერცხებს აგროვებს და აძლევდა მაცოცხლებელ ძალას გახურებულს. ღვთის სულის გავლენა პირველყოფილ უნივერსალურ სუბსტანციაზე შეიძლება შედგებოდეს იმაშიც, რომ მან გავლენა მოახდინა მასზე გამყოფი გზით, მოამზადა იგი მისგან წარმოქმნილი მრავალფეროვნებისთვის, გამოყოფდა მასში ჰეტეროგენულს და აერთიანებდა ერთგვაროვანს და ზოგადად ხელს უწყობდა იმ ბუნებრივი ძალებისა და კანონების მოქმედებას, რომლის მიხედვითაც მოხდა ღმერთის მიერ შექმნილი ქმნილების ჩამოყალიბება და განვითარება. ამ დროიდან შემოქმედება არ არის მხოლოდ მკვდარი მატერია: იგი დაჯილდოვებულია სიცოცხლის მომტანი სულისგან, რამდენადაც სასიამოვნოა შემოქმედისთვის და გახდა ბუნება, არსება, სიცოცხლე (natura). 134 ამიტომაც წმინდა წერილი მიუთითებს, რომ ღვთის სიტყვის შემდგომი შემოქმედება ლაპარაკობს და აჩენს სიცოცხლეს, თითქოს უკვე იმალება ზეცაში და მიწაში: აწარმოოს მიწამ..., გამოიღოს წყალი და ა.შ., თუმცა ცხადყოფს, რომ სამყაროს პირველშექმნილ ჩანასახს არ შეეძლო თავისით გაევლო მისთვის განკუთვნილ ყველა საფეხურს შემოქმედების გარეშე. პირადი ან საგანმანათლებლო ქმნილება შედგებოდა ღმერთის მიერ პირველქმნილი სამყაროს სუბსტანციიდან მისი ყოვლისშემძლე სიტყვის მოქმედებით, წინასწარ განსაზღვრული შემოქმედებითი გეგმისა და შემოქმედების სხვადასხვა სახის მიზნების მიხედვით და ზოგადად ხილული სამყაროს მოწყობაში ექვსი შემოქმედებითი დღის თანდათანობით. პირველი დღე. (3–5 ხელოვნება) – შემოქმედებითი კვირის ან სამყაროს პირველი დღის დასაწყისი სინათლის შექმნით ჩაეყარა. და ღმერთმა თქვა: იყოს ნათელი. და იყო ნათელი (ებრ. ან), ან, როგორც მოციქული ამბობს, სინათლე უფსკრულის სიბნელიდან გამობრწყინდა (2 კორ. 4:6). სინათლეში, ღვთაებრივი სიტყვის პირველ პროდუქტში, ვგულისხმობთ მანათობელ სუბსტანციას ან მატერიას, რომელიც განსხვავდება სინათლის მატარებლებისგან, მოგვიანებით შექმნილ მანათობელ სხეულებს. სინათლე იყო პირველი, ვინც გამოიძახა პირველადი სუბსტანციიდან და გამოეყო მისგან, როგორც ღვთაებრივი სულის მიერ მასში ჩადებული სასიცოცხლო ძალების პირველი გამოვლინება. და ეს იმიტომ, რომ სინათლე და მასთან დაკავშირებული სითბო (ებრაული ან აერთიანებს ზუსტად ორ მნიშვნელობას - სინათლეს და სითბოს) არის პირველი, ყველაზე მნიშვნელოვანი პირობა ორგანული ცხოვრებისთვის მსოფლიოში: სინათლისა და მასთან დაკავშირებული სითბოს გარეშე ვერც მცენარე და ვერც ცხოველი ვერ განვითარდება და არაორგანული ნაერთებისთვის სინათლის გავლენა უმეტეს შემთხვევაში აუცილებელია. – ბუნებისმეტყველება ასევე ხედავს ნათესაობას და კავშირს სინათლისა და სითბოს მოვლენებს შორის. საბუნებისმეტყველო მეცნიერება აღიარებს, რომ სითბო და სინათლე გამოწვეულია მატერიის ნაწილების მოძრაობით და წარმოადგენს, ასე ვთქვათ, მოძრაობას. ზოგადად, მეცნიერებამ დაადგინა, რომ მოძრაობის გარეშე არ შეიძლება იყოს არც სითბო და არც სინათლე. რა თქმა უნდა, სითბო და სინათლე ასევე შეიძლება აღგზნდეს ქიმიური და სხვა პროცესებით, მაგრამ აქაც საქმე გადადის მოძრაობის სპეციალურ ფორმებზე. ამან შეიძლება გარკვეულწილად განგვიმარტოს ღმერთის შემოქმედების არსი სამყაროს პირველ დღეს. შემოქმედის სიტყვები: იყოს სინათლე შეიძლება ზუსტად ასე გავიგოთ: უფალმა თავისი ბრძნული და ყოვლისშემძლე სიტყვით ჯერ მოძრაობაში მოიყვანა პირველადი სუბსტანცია, რომელიც თავისთავად, გარე ბიძგების გარეშე, ვერ მოძრაობდა და შემდეგ და ამით აღვიძებდა მასში სინათლეს, სიცხესთან და სხვა მოვლენებთან ერთად. ამრიგად, ღმერთი ჯერ არის ინერტული მატერიის შემოქმედი (რომელიც თავისთავად არ ძალუძს დატოვოს მოსვენების მდგომარეობა), შემდეგ კი მისი მთავარი მამოძრავებელი. – რასაც მეცნიერება ამბობს და რაც ბევრმა ფილოსოფოსმა ივარაუდა, ბიბლიური თვალსაზრისით სიმართლეა. სინათლის შექმნით და მისი სიბნელისგან განცალკევებით, შემოქმედმა დაადგინა მტკიცე კანონი სინათლისა და სიბნელის მუდმივი ცვლილებისთვის, დღისა და ღამის გარჩევისთვის და ერთად სამუდამოდ განსაზღვრა მათი მნიშვნელობა და მიზანი მსოფლიოს სხვა ქმნილებებს შორის. მეორე დღე. (6–8 ქ.). - მეორე დღეს, ღვთის შემოქმედებითი ბრძანების თანახმად, გაჩნდა სამყარო - ებრ. რაკია - შუა წყალში. 135 ევრო სიტყვა რაკია (ზმნიდან რაკა - გაჭიმვა, გავრცელება) ნიშნავს ჰაერის სივრცის გაფართოებას, დაჭიმვას, რომელიც, ატმოსფეროს მსგავსად, კარვის (ფს. 103:2) ან გამჭვირვალე საბანის მსგავსად (ეს. 40:22) გარს აკრავს გლობუსს და აშორებს მას სამყაროს სხვა სხეულებისგან, რომელიც არის სამყაროს მიერ ახლა ცარიელ გამონათქვამი. სამოთხე. 136 ციხის შექმნამ დაამყარა გაყოფა წყლებს შორის, რომლებიც ცისქვეშა წყლებსა და წყლებს შორის, რომლებიც მაღლა დგანან. „შეიძლება იფიქროს, რომ „დაბადების“ დამწერმა აქ უწოდა წყლებს, რასაც მანამდე იგივე სახელი უწოდა, და ასევე უფსკრული, ანუ პირველყოფილი უსტრუქტურო სუბსტანცია, იმ განსხვავებით, რომ ეს უსტრუქტურო სუბსტანცია, სინათლის შექმნის შემდეგ, ნაწილობრივ გამჭვირვალე გახდა“ (მიტროპოლიტი ფილარეტი). ამ შემთხვევაში შემოქმედების სამუშაო მეორე დღეს შეიძლება ასე წარმოვიდგინოთ: პირველყოფილი მატერიის განუზომლად უზარმაზარ მასაში, რომელსაც არ გააჩნდა გარკვეული მოხაზულობა, ხდებოდა დაყოფა ნაწილებად, ე.ი. ცისა და მიწის სხეულებზე საზღვრების ან სივრცითი საზღვრების პოზიციით ან დადასტურებით, გაყოფილი მთელი სამყაროს ნაწილებს შორის ან უნივერსალურ პირველყოფილ მატერიას შორის - საზღვრები, მაგრამ ისინი არ გაივლიან (ფსალმ. 103:9, სრ. 148:5-6), ამიტომ, საზღვრების პოზიცია და სამყაროს სხეულებისა და დედამიწის პირველყოფილ სუბსტანციად დაყოფა ტოლია. მათი გზები, სიტყვის მიხედვით: შენ უჩვენე ვარსკვლავებს მათი გზა; გაყოფილი მთლიანობის ნაწილებს შორის წარმოქმნილი სივრცე გახდა მათი ყარაყარი, იმ გაგებით, რომ ამ სივრცეში და, თითქოს თავად ცისა და მიწიერი სხეულების ფორმირებას სიმტკიცე და ძალა მისცეს, სამყაროს სხეულებმა, რომლებმაც დაიწყეს ფორმირება, ფაქტობრივად მიიღეს ღმერთის შემოქმედებითი მოქმედებით, სიმტკიცე და ძალა ვერც გააუმჯობესეს თავიანთი სიცოცხლის მანძილზე. ხელს უშლიან ერთმანეთს მათ მოძრაობაში (ამ თვალსაზრისით ცა ან საჰაერო სივრცე წყლების თითოეული ნაწილისთვის არის ნამდვილად στερέωμα ან ფირმამენტუმი). – იმის აღიარებით, რომ შემოქმედებითი ბრძანების თანახმად, წყალში არსებობდეს ფირმა, დაიწყო მსოფლიო სხეულების ფორმირება, უნდა ვიფიქროთ, რომ მეორე დღეს ჩვენმა პლანეტამ დედამიწამ მიიღო ცალკე არსებობა გარკვეული მოხაზულობითა და მოცულობით, მის გარშემო არსებული ატმოსფეროთი; მაგრამ ის მაინც წყალია ცის ქვეშ ან ცის ქვეშ, ისევე როგორც სხვა სხეულები - წყალი ცის ქვეშ (2 პეტ. 3:5: შდრ. 10 და 16). მესამე დღე (9–13 ქ.). მესამე დღეს, შემოქმედის ყოვლადბრძენი და ყოვლისშემძლე სიტყვის მიხედვით, მოხდა აქამდე განუსაზღვრელი მთელი მიწიერი სხეულის წყალად და მიწად დაყოფა ან დაშლა (უფრო დეტალურად არის ახსნილი ფსალმ. 104:6-10) და გაჩნდა პირველი სიცოცხლე ხმელეთზე - მცენარეული სიცოცხლე. და თქვა ღმერთმა: შეიკრიბოს ცის ქვეშ მყოფი წყალი და გამოჩნდეს ხმელი. და ასე გახდა. როგორ მოხდა მიწიერი წყლების შეგროვება ცნობილ წყალსაცავებში და მიწის გაჩენა, ყოველდღიური ცხოვრება არ გვეუბნება, რადგან ის საერთოდ არ აღწერს მომხდარის პროცესებს. შეიძლება წარმოიდგინოთ მესამე დღის შემოქმედებითი მოქმედება, სავარაუდოდ, ასე. დედამიწის სხეულის ზემოთ უკვე ორთქლისაგან გასუფთავებული ატმოსფერო იყო, მაგრამ თავად დედამიწა ისევ წყალი იყო. შემოქმედებითი ბრძანების მიხედვით, შესქელებული და თანდათან გაცივებული ნივთიერება ზოგან მატულობდა და ზოგან იძირებოდა; ამაღლებული ადგილები წყალს ექვემდებარებოდა და ხმელეთად იქცა, ხოლო ჩაღრმავები და ღრმულები ივსებოდა მათში ჩაედინება წყლით და ქმნიდნენ ზღვებს (ფსალმ. 23:2). ხმელეთი და ზღვა დედამიწის ორი კომპონენტია და მათი განცალკევებით მისი ფორმირება მთლიანად დასრულდა. მესამე დღეს დედამიწის ფორმირებაზე მიუთითებს, მოსე დუმს იმის შესახებ, მოხდა თუ არა სხვა მსოფლიო სხეულების ფორმირება ერთად და ჩვენი პლანეტის ჩამოყალიბებასთან ერთად. მაგრამ იმის გათვალისწინებით, რომ მეორე და მეოთხე დღის აღწერილობაში შემოქმედის მოქმედება მთელ სამყაროშია წარმოდგენილი და რომ დედამიწა წარმოადგენს ამ მთლიანობის უმცირეს ნაწილს, „შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ მესამე დღეს შემოქმედებითი მოქმედება არ შემოიფარგლებოდა მხოლოდ მიწით, არამედ ზეციური სივრცის სხვა მსგავსმა სხეულებმა ამ დღეს შეიტყვეს მათთვის დამახასიათებელი უფრო განსაზღვრული ფორმირება. მიწის მოსვლასთან ერთად შესაძლებელი გახდა მცენარეთა სიცოცხლე. მცენარეთა სამეფოს არსებობის სხვა პირობები უკვე არსებობდა (სინათლე და სითბო, ჰაერი, ტენიანობა). მესამე დღის მეორე შემოქმედებითი მოქმედება იყო მცენარეთა სამეფოს შექმნა. ღმერთი ბრძანებს დედამიწას მცენარეების გამომუშავებას: აწარმოოს დედამიწამ სიმწვანე (წმინდა ბიბლიაში - წინა), ბალახი, რომელიც თესავს თესლს, ნაყოფიერი ხე, თავისი სახის მიხედვით, რომელშიც არის მისი თესლი დედამიწაზე. და ასე გახდა. თუმცა აქ არ უნდა ვივარაუდოთ ფენომენი ე.წ. სპონტანური თაობა. თავისთავად, ყოველგვარი თესლების გარეშე და თავისი ბუნებრივი ძალებით, ნიადაგს არ შეუძლია წარმოქმნას მცენარეები, თუნდაც ყველაზე მარტივი. ზუსტმა ექსპერიმენტებმა გაანადგურა ზოგიერთი ბუნებისმეტყველის მიერ გაუგებარი ფაქტების საფუძველზე ნაჩქარევად გამოთქმული ვარაუდები, რომ მცენარეთა სიცოცხლის თავდაპირველი წარმოშობა დედამიწიდან მოხდა ე.წ. სპონტანური თაობა. მკვდარ ბუნებას (მინერალები, ქვები) და ორგანულ, ცოცხალ და გამრავლებულ ბუნებას შორის არის ისეთი უფსკრული, რომ შეუძლებელია შემოქმედების გარეშე გადალახვა. მცენარე შეიძლება გამოჩნდეს და რეალურად იზრდებოდა მხოლოდ ღმერთის შემოქმედებითი ბრძანებით. შემოქმედი ბრძანებს დედამიწას მცენარეების გამომუშავებას და არ უბრძანებს მათ უბრალოდ იმიტომ, რომ მათი წარმოშობის დასაწყისი თავად ჩადო დედათა სიღრმეში (შეიძლება ვიფიქროთ, ღვთის სულის მოქმედებით, რომელიც ცურავს პირველყოფილ უფსკრულს), და ასევე იმიტომ, რომ დედამიწა მათთვის იყო გამიზნული ზრდის ადგილი და კვების წყარო. დედამიწამ, ღვთის შემოქმედებითი ბრძანების თანახმად, გამოაჩინა: სიმწვანე, ბალახი, რომელიც იძლევა თესლს თავისი სახის მიხედვით და ხეები, რომლებიც ნაყოფს იძლევა, რომლებშიც არის მათი თესლი თავისი სახის მიხედვით. 137 ეს სამი კლასი მოიცავს მცენარეთა სამეფოს ყველა სახეობას. აღსანიშნავია მცენარეთა სამეფოს ახლად შექმნილი სახეობების - ჯერ უმარტივესი, შემდეგ კი უფრო რთული და სრულყოფილი სახეობების ჩამოთვლა. შეიძლება ვიფიქროთ, რომ აღწერილობის თანმიმდევრობა ასევე მიუთითებს თავად მცენარეთა სამეფოს სახეობების შექმნის თანმიმდევრობაზე, ანუ მცენარეთა სამეფოს უმარტივესი სახეობების გამოჩენა წინ უძღოდა უფრო რთული და სრულყოფილი სახეობების გამოჩენას. მაგრამ ვინც არ ეთანხმება ბიბლიას, წარმოიდგენს ამ საკითხს ისე, რომ მცენარეთა სამეფოს უფრო რთული და მოწინავე ტიპები დაუყოვნებლივ არ გაჩნდა, არამედ თანდათანობითი განვითარების ან გადასვლის გზით (მილიონობით წლის განმავლობაში) უმარტივესი ფორმების უფრო რთულ ფორმებში. მცენარეები იქმნებოდა მათი სახის მიხედვით, ანუ სხვადასხვა სპეციფიკური ფორმით. მეოთხე დღე (14–19 ქ.). მას შემდეგ, რაც დედამიწა მცენარეებით შეიმოსა და ცოცხალი არსებებისთვის მასზე საცხოვრებლად მოემზადა, მეოთხე დღეს შეიქმნა მზე, მთვარე და ვარსკვლავები - ციური სხეულები, რომლებიც უნდა მიეღოთ პირველადი სინათლე და ისე არეგულირებდნენ მის გავლენას დედამიწაზე, რათა მისი მოქმედების წყალობით ცოცხალი არსებები წყალში, ჰაერში და ხმელეთზე არსებობდნენ და განვითარდნენ. ამ სხეულების არსებობის შესახებ შემოქმედებითი ბრძანება გამოსახულია სიტყვებში: იყოს მნათობნი (ებრ. maor) ზეცის სამყაროში. ეს გამოთქმა არ მიუთითებს საწყის ქმნილებაზე, ანუ არაფრისგან, არამედ, როგორც გამონათქვამები: იყოს სინათლე..., წყალი შეგროვდეს..., საგნების შემოქმედებით ფორმირებაზე. საბაზისო მატერია არა მარტო დედამიწისთვის, არამედ ცისა და ციური სხეულებისთვისაც თავდაპირველად შეიქმნა (ცა და წყლები ცისქვეშეთში); ციური სხეულების ფორმირება, შეიძლება ვიფიქროთ, მოხდა დედამიწის წარმოქმნის პარალელურად და იმავე თანმიმდევრობით. მეოთხე დღეს ამ სხეულების შემოქმედებითი ფორმირება მხოლოდ სრულდება, ისევე როგორც მესამე დღეს სრულდება ჩვენი პლანეტის შემოქმედებითი ფორმირება. მათ სრულ განათლებასთან ერთად, მეოთხე დღიდან, სპეციალური შემოქმედებითი ბრძანებით, ისინი გახდნენ დედამიწის მნათობები - პირველყოფილი სინათლის მატარებლები, მისი წამქეზებელი ან ინსტრუმენტები (ეს არის ზუსტად ებრაული მაორის მნიშვნელობა, განსხვავებით ან პირველყოფილი სინათლისგან), რაც მანამდე ისინი არ იყვნენ - მხოლოდ ისინი გახდნენ ე.წ. თვითმნათობი სხეულები (მზე და ფიქსირებული ვარსკვლავები), სხვები - ანათებენ ნასესხები შუქით (მაგალითად, მთვარე და სხვა პლანეტები ან ე.წ. ბნელი სხეულები). ”მოქმედება, რომლითაც წარმოიქმნება მნათობები, დიდი ალბათობით, არის კონცენტრაცია გარკვეულ ადგილებში და პირველყოფილი სინათლის ყველაზე სრულყოფილი ფორმირება, ამ ორგანოებისთვის მისი მუდმივი კანონებისა და მოქმედების წრის დამყარებით” (მიტროპოლიტი ფილარეტი) 138. ზეციურმა სხეულებმა სინათლის გამომქმნელებად გამოჩენის შემდეგ მიიღეს შემდეგი დანიშნულება დედამიწასთან მიმართებაში. მათ უნდა: 1) ემსახურონ დღისა ღამისგან (მ. 14) ან სინათლისგან სიბნელის (მ. 18) განცალკევებას, ანუ მომავლისთვის განსაზღვრონ დღისა და ღამის სხვაობა, რომელიც წარმოიშვა სინათლის შექმნისას; 2) ემსახურება როგორც დედამიწის ნიშნებს, ნაწილობრივ, როგორც არაჩვეულებრივი მოვლენების მაცნეებს (მაგალითად, მათ. 2:2; ლუკა 21:25) და ღმერთის განაჩენებს (იოანე 3:15–16; იერ. 10:2; მათ. 24:29), ნაწილობრივ, როგორც ნიშნები ამინდისა და ქვეყნების წინასწარმეტყველებისთვის. 3) განსაზღვროს მუდმივი სეზონები - ბუნებრივი, სამოქალაქო და წმინდა; 4) ხელი შეუწყოს დღეების და წლების ათვლას; 5) იყოს ნათურები დედამიწისთვის, ანუ განათდეს მას დღე და ღამე იმ საჭირო ზომით, რაც აუცილებელია მიწიერი არსებების სიცოცხლის განვითარებისთვის. მნათობთა მხოლოდ ერთ მიზანზე მიუთითებს - ეს არის დედამიწისა და მისი მაცხოვრებლების მსახურება, ყოველდღიური ცხოვრება არ უარყოფს, რომ ციურ სხეულებს სამყაროში ურთიერთობისას, ისევე როგორც თითოეულ მათგანს, სხვა მიზნები აქვთ ღვთის შემოქმედებაში. ეჭვგარეშეა, ეს ჩუმდება, რადგან ასტრონომიული და ფიზიკური ცოდნა თავისთავად არ ეხმარება ადამიანს ღვთის სიამოვნების საკითხში. ეჭვგარეშეა, რომ ყოველდღიური ცხოვრების დამწერი უფრო დეტალურად და ცალ-ცალკე საუბრობს მზესა და მთვარეზე, მნათობებზე, რომლებიც მჭიდრო კავშირშია დედამიწასთან და მის ბინადრებთან და ასახელებს უთვალავ უამრავ უამრავ სხვა სამყაროს სხეულებს საერთო სახელწოდებით ვარსკვლავებით. რაც შეეხება მზისა და მთვარის სახელს, როგორც დიდ მნათობებს, რომელთანაც ვარსკვლავები მცირე მნათობებია, მათ ასე ასახელებენ არა ვარსკვლავებთან შედარებითი სიდიდის მიხედვით, არამედ დედამიწიდან ხილული ზომის მიხედვით და მიწიერ საგნებზე მათი გავლენის ხარისხის მიხედვით. მეხუთე დღე (20–23 ხელოვნება). მეხუთე დღეს დაიწყო ცხოველთა სამეფოს შექმნა: ჯერ წყლების მკვიდრნი შეიქმნა, შემდეგ კი იმავე დღეს ჰაერის ბინადარნი. წყლების მკვიდრთა შექმნისას ღმერთმა თქვა: დაე, წყალმა წარმოქმნას ქვეწარმავლები და ცოცხალი სულები. გამოთქმას: დაე, წყალი წარმოიქმნას (ებრ. Ieschrezu - რეალურად ნიშნავს: დაეშვა) არ აქვს ასეთი მნიშვნელობა, რომ წყალში მცხოვრები ცხოველები ამ ელემენტის პროდუქტია, თუმცა, რა თქმა უნდა, ისინი წარმოიქმნებიან დედამიწის ელემენტებიდან (და არა მარტო წყლისგან). ეს მხოლოდ ნიშნავს: წყალი ივსოს მასში მცხოვრები ცოცხალი არსებებით, მაგრამ არა სუბსტანციაზე მინიჭებული ძალების მოქმედებით, არამედ ღმერთის შემოქმედებითი ბრძანების მოქმედებით 139. ცხოველების ჩამოყალიბებასთან ერთად ბუნებაში შემოდის სიცოცხლის ახალი, უმაღლესი პრინციპი; ჩნდებიან ცოცხალი, ნებაყოფლობით მოძრავი და მგრძნობიარე არსებები. მაგრამ ცოცხალ პრინციპს, ცხოველთა სულს (ებრ. nephesch) თავად მატერია ვერ წარმოქმნიდა. და ყოველდღიური ცხოვრების მწერალი პირდაპირ მიუთითებს, რომ წყლის მკვიდრთა (ისევე, როგორც ჰაერის მცხოვრებთა) წარმოშობა იყო ღმერთის შემოქმედება: და ღმერთმა შექმნა (ბარა, ზმნა, რომელიც გამოიყენება მხოლოდ იქ, სადაც ქმნილება არის მითითებული) (მატერიის უნარის წარმოშობის იდეის პირდაპირი უარყოფა) დიდი თევზი (ებრ. ტანინი - დიდი, ზღვის მონსტრები, რომელიც ეხება როგორც დიდ თევზებს, ასევე ამაზრზენ ხვლიკებს, საურებს და ა.შ.) და ქვეწარმავლების ყოველი სული (ებრ. scherez - ქვეწარმავლები ან მრავალრიცხოვანი, scharaz-დან - crawl, swarm, swarm, მოიცავს ყველა წყალს, რომელიც ყველაზე დიდ წყალს წარმოქმნის, დაწყებული ყველაზე პატარა, დაწყებული). 140 მეხუთე დღე მოიცავს შემოქმედებას და ჰაერის მკვიდრთ. ღმერთის განცხადება მათი არსებობის შესახებ გამოიხატება სიტყვებით: დაე, ფრინველებმა იფრინონ ​​დედამიწაზე ზეცის სამყაროზე. „მოსეს სიტყვების უახლოესი გამოყენებით, ღვთის ცნობას განმარტავს მეუფე მიტროპოლიტი ფილარეტი: დაე, ყველაფერი, რაც დაფრინავს (მაშასადამე, არამარტო ჩიტები, არამედ მწერებიც) იფრინონ ​​დედამიწაზე ზეცის სამყაროში. 141 ღმერთმა შექმნა (ბარა) ჰაერის მკვიდრნი მათი სახის მიხედვით. თითოეული ტიპის ცხოველიდან ერთი წყვილი ან რამდენიმე შეიქმნა, ყოველდღიურობა არ ამბობს; მაგრამ სიტყვები, რომ წყალი უნდა იყოს სავსე ცოცხალი არსებებით, ცხადყოფს, რომ შეიქმნა არა მხოლოდ ცხოველთა სხვადასხვა გვარი და სახეობა, არამედ ყველა სახის ცხოველი. ღმერთმა დალოცა მეხუთე დღის ახლადშექმნილი ცხოველები და თქვა; იყოს ნაყოფიერი და გამრავლებული. მისი კურთხევით ღმერთმა, თითქოსდა, მათ საკუთრებად აქცია ძალა, რომლითაც მათ მიიღეს არსებობა, ანუ მისცა მათ უნარი გააგრძელონ რბოლა და გამრავლდნენ. მეექვსე დღე (24 - 25 ხელოვნება). მეექვსე დღეს გაჩნდნენ დედამიწის ცხოველები და ადამიანები, დედამიწის არსებების გვირგვინი. ისევე, როგორც წინა დღეს შემოქმედებითი სიტყვა (კონსტრუქციულად) მიმართა მრავალრიცხოვან წყლებს, ახლაც მიბრუნდება დედამიწაზე და უბრძანა, გამოიყვანონ ცოცხალი ცხოველები მათი გვარის მიხედვით: აწარმოოს დედამიწამ ცოცხალი არსებები მათი გვარის მიხედვით, პირუტყვი და მცოცავი, და დედამიწის გარეული მხეცები მათი გვარის მიხედვით. გამოთქმა: დაე, დედამიწა აწარმოოს, არ ნიშნავს, რომ დედამიწამ უნდა წარმოქმნას ცოცხალი არსებები მისი თანდაყოლილი ძალების დახმარებით. „როცა ღმერთმა თქვა: დაე, დედამიწამ წარმოქმნას, - აღნიშნავს წმ. ვასილი V., - ეს არ ნიშნავს იმას, რომ დედამიწა გაცვდება იმას, რაც უკვე იყო, არამედ ის, ვინც ბრძანება გასცა, დედამიწას კირის ძალა მისცა“. ცხოველთა შემოქმედი ღმერთია, რომელმაც ისინი დედამიწიდან შექმნა (2:19), ისევე როგორც ადამიანები (2:7). ყოველდღიური ცხოვრების აღწერა ყოფს დედამიწიდან (ანუ დედამიწის ელემენტებიდან) შექმნილ მიწიერ ცხოველებს სამ კლასად: ჯერ ერთი, პირუტყვი (ებრ. behema) - ოთხფეხა ცხოველები, რომლებსაც ყველაზე მეტად შეუძლიათ მოთვინიერება, რომლებსაც, მოთვინიერებას, მოშინაურებულს უწოდებენ; მეორეც, მცოცავი საგნები (ებრ. დედამიწის რემები - რეალურად მცოცავი - ყველა პატარა ცხოველი, რომელიც მოძრაობს ფეხების გარეშე ან ძლივს შესამჩნევი ფეხების დახმარებით (მაგალითად, ჭიები, უფრთო მწერები); მესამე, დედამიწის მხეცები (ებრ. haija haarez - მოხეტიალე მხეცები), ანუ ველურში მცხოვრები გარეული ცხოველები. ეს კლასები მოიცავს ყველა სახის მიწიერ ცხოველს. ისინი შექმნეს (ებრ. ასჰ) თავიანთი სახის მიხედვით და მიიღეს გამრავლების კურთხევაც, თუმცა ყოველდღიური ცხოვრების დამწერი ამაზე დუმდა. ეს არის ბიბლიური ისტორია ხილული სამყაროს შექმნის შესახებ. ამ მოთხრობიდან ბუნებრივად გამოდის შემდეგი ზოგადი დოგმატური წინადადებები. I. ცა და დედამიწა და მთელი მათი მასპინძლები, თორემ მთელი მატერიალური სამყარო, მასზე მცხოვრები ყველაფერი, შემოქმედს ევალება არა მხოლოდ თავის არსებობაზე, არამედ მის განსაკუთრებულ ფორმირებასა და სრულყოფაზე. ღმერთი არის მატერიალური სამყაროს ძირითადი ელემენტების - სამყაროს უპირველესი სუბსტანციის შემოქმედი. ის არის პირველყოფილი მატერიიდან დიდებული და ლამაზად მორთული სამყაროს (კოსმოსის) შემოქმედი და ორგანიზატორი; პრიმიტიული მატერიის გადასვლა უფორმო და ცარიელი მდგომარეობიდან კარგად მოწესრიგებული და კარგად მორთული სამყაროს დონეზე ვერ მოხერხდებოდა თავისით, ე.წ. ბუნებრივი განვითარება ემბრიონიდან, მხოლოდ შემოქმედებითი განვითარების დასაწყისში. სამყარო ღვთის შემოქმედებითი ძალის ბრძნული მოქმედების შედეგად ღვთის დიდების დიდებულ ორგანოდ გამოჩნდა მთელი თავისი ნაწილით. სწორედ ის ძალები და კანონები, რომლებიც მიზანმიმართულად მოქმედებს სამყაროში, მიეცა სამყაროს ყოვლადბრძენი შემოქმედის შემოქმედებითი ნებით. ღვთის შემოქმედების მოქმედებით წყალში, ჰაერსა და მიწაში მცხოვრებმა ყველა არსებამ, თითოეულმა თავისი სახის მიხედვით, მიიღო არსებობა და ბუნების სრულყოფილება. II. სამყარო არ შექმნილა მყისიერად, არა ღმერთის ერთი შემოქმედებითი მოქმედებით, არამედ, გარდა ცისა და დედამიწის შექმნის დასაწყისში, მისი სრული ფორმირება მოხდა ექვს დღეში. როგორი დღეებია ეს, ჩვეულებრივი თუ რაიმე განსაკუთრებული დრო, რომლის ხანგრძლივობა მხოლოდ ღმერთმა იცის, მაგრამ ჩვენგან დაფარულია, ორივე ერთნაირად წარმოდგენაა სამყაროს, როგორც ღმერთის შემოქმედებითი მოქმედების კონცეფციით. მაგრამ „შექმნის დღეები აჩვენებს შემოქმედებითი ძალის პირდაპირი მოქმედებების ნამდვილ წესრიგს, რომელიც მოხდა გარკვეულ დროს“. 142 შესაბამისად, სამყარო არ არის მარადიული, არამედ დროში მიიღო თავისი არსებობა და სტრუქტურა. მშვიდობის დამყარების დაწყებისთანავე დრომ მიიღო დასაწყისი, როგორც რაღაც გაზომვადი. III. სამყაროს აღმშენებლობის წესრიგი შედგებოდა ეტაპობრივი ასვლისგან ზოგადიდან უფრო და უფრო კონკრეტულზე, უმარტივესიდან უფრო და უფრო რთულამდე, ცხოვრების ქვედა ხარისხებიდან უმაღლესამდე, ზოგადად - ნაკლებად სრულყოფილიდან უფრო და უფრო სრულყოფილებამდე და ღმერთის ქმნილებათა ჯაჭვის ყოველი რგოლი არის მზადება უმაღლესისა და უმაღლესისთვის, აქვს თავისი უშუალო მიზანი. სამყაროს მთელ ისტორიაში არ შეიძლება არ დაინახოს მზადება დედამიწაზე ისეთი არსების შესაქმნელად, რომელსაც შეეძლო გაეგო ღვთის ქმნილების საოცრება და გონივრულად გამოიყენოს შექმნილი, ანუ ბუნების მეფედ დანიშნული ადამიანი, რომლის შემოქმედებითაც დასრულდა ღმერთის შემოქმედება. ბუნების ბუნებრივი ძალების მონაწილეობა მსოფლიო ფორმირების ისტორიაში, როგორც ღვთის ნების ინსტრუმენტები. ექვსდღიანი შემოქმედების ბიბლიური ამბავი ნათლად ადასტურებს ჭეშმარიტებას ღმერთის მრავალფეროვანი შემოქმედებითი მოქმედების შესახებ სამყაროს წარმოშობის ისტორიაში. მაგრამ ბიბლია უშვებს ან მთლიანად გამორიცხავს ე.წ. ბუნებრივი განვითარება თუ ბუნების ბუნებრივი ძალების მონაწილეობა ემბრიონიდან სამყაროს ჩამოყალიბებაში, შემოქმედებითი სამყაროს დასაწყისში? უფრო სწორია ამ კითხვაზე დადებითი პასუხის გაცემა, ანუ სამყაროს ფორმირების ისტორიაში ბუნების ბუნებრივი ძალები, რომლებიც თავად შემოქმედმა შექმნა, მონაწილეობა მიიღეს სამყაროს ფორმირების ისტორიაში, თუმცა მეორეხარისხოვანი, ძალიან შეზღუდული და პირობითი სახით. ეს შეიძლება დავასკვნათ მშვიდობის დამყარების თანდათანობით. ღმერთს, როგორც ყოვლისშემძლე არსებას, შეეძლო სამყაროს შექმნა მყისიერად; თუმცა, მას სიამოვნებით შეექმნა სამყარო გარკვეული დროის განმავლობაში. რადგან ღვთის სიტყვა ჯერ ცისა და დედამიწის შექმნაზე საუბრობს (საყოველთაო მატერიის შექმნიდან სამყაროს პირველ დღემდე დროის ხანგრძლივობა ბიბლიაში არ არის განსაზღვრული), შემდეგ კი შექმნის ექვსი დღის შესახებ. როგორ ავხსნათ ასეთი თანდათანობითი შემოქმედების დროს? ადამიანის აზროვნებისთვის, საკითხი ყველაზე ნათლად წყდება იმით, რომ ღმერთის შემოქმედებითი ძალის მოქმედების დროს, სამყაროს ფორმირებისას ის ძალები, რომლებიც ღმერთმა მატერიაში ჩადო მისი შექმნის დროს, ასევე მოქმედებდა, რა თქმა უნდა, მის მიერ კონტროლირებად მათ მოქმედებაში. ასეთი ვარაუდის საფუძველი მოცემულია თავად დაბადებაში. თავიდან ღმერთმა შექმნა ცა და დედამიწა - ეს მტკიცედ მიუთითებს იმაზე, რომ სამყაროს პირველი დასაწყისი შემოქმედებითად დაარსდა; მაგრამ, მეორეს მხრივ, მას ეძლევა იმის გაგება, რომ როგორც კი დასაწყისი დამყარდა, ეს უკვე სამყაროს დასაწყისია, ბუნების დასაწყისი, არსება, რომელიც ცხოვრობს და ატარებს თავის თავში სიცოცხლის თესლს. ბიბლია ნათლად ამბობს, რომ სამყაროს შემოქმედებითი დასაწყისისა და ღვთის სულის მიერ მისი აღორძინების შემდეგ, ღვთის ყოვლისშემძლე სიტყვა წარმოშობს სხვადასხვა არსებებს არა არაფრისგან, არამედ თავად ზეციდან და მიწიდან. წმინდა წერილის ისეთი გამონათქვამები, როგორიცაა: იყოს ნათელი - (რაც, მოციქულის განმარტებით, ნიშნავს, რომ სინათლეს ბრძანა სიბნელიდან გამონათება, ე.ი. უფსკრულის სიბნელიდან, ან წყლის სიბნელიდან), შეიძლება იყოს წყლები შუაგულში, შეიძლება გამოჩნდეს ხმელი, და განსაკუთრებით დედამიწამ წარმოქმნას სიმწვანე, ბალახი..., წყალმა გამოიღოს ქვეწარმავლები..., დაე, დედამიწამ წარმოქმნას ცოცხალი სული... რაც შეეხება სამყაროს ისტორიაში შემოქმედებით და ბუნებრივ (ან კოსმოგონიურ) ფიგურებს შორის ურთიერთობას, მაშინ, გამოცხადების საფუძველზე, საკითხი ასე უნდა იყოს წარმოდგენილი. არა მხოლოდ პირველადი სუბსტანციის შექმნა, არამედ სამყაროს შექმნის ექვსი ეტაპიდან თითოეული იყო ღვთაებრივი შემოქმედების არაჩვეულებრივი ნამუშევარი. თავად მატერიამ ვერაფერი გამოიმუშავა თავისგან; განვითარების ყოველ ახალ საფეხურს წინ უძღოდა ახალი შემოქმედებითი საქმიანობა. მისი დაწყებისთანავე შეიქმნა ბუნებრივი განვითარების პროცესი (კანონები) მსოფლიოს ცხოვრების თითოეული სფეროსთვის მისი ტიპის მიხედვით; ბუნება, თავისი ძალებითა და დადგენილი კანონებით, იყო ინსტრუმენტი ღვთის შემოქმედებითი განკარგულებების შესასრულებლად. ამ გაგებას შეესატყვისება მოზაიკის ლეგენდის გამონათქვამების გამოსახულებაც, მაგალითად: გამოიღოს მიწამ..., და მიწამ გამოიღო გამწვანება, ბალახი..., ან: დედამიწამ გამოიღოს ცოცხალი სული... და გახდა ასე და ა.შ. მაგრამ ეგრეთ წოდებულ ბუნებრივ კურსში, განვითარებული, რომელსაც არ აკონტროლებს უმაღლესი ძალა, არ შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ გადაეცა ცხოვრების ერთი და იგივე წესრიგის განვითარებას, მაგრამ აუცილებელია ვივარაუდოთ ბრმა განვითარების შესაძლებლობა უსასრულობამდე, არსების ახალი ფორმების გაუთავებელი გამოჩენა, საიდანაც შემდგომი გაანადგურებს წინას. ამიტომ აუცილებელია იმის აღიარება, რომ შექმნისას შემოქმედების ყოველი ეტაპი შემოქმედებითად სრულდებოდა; წინააღმდეგ შემთხვევაში, ღმერთმა შემოქმედებითად დაუწესა საზღვრები განვითარებას. 143 არსებობის ყოველი ეტაპისთვის შემოქმედებითი სამუშაო დასრულდა, ბიბლიის მიხედვით, ზუსტად სიცოცხლის გარკვეული სფეროს შემდგომი ბუნებრივი თვითმოქმედების საბოლოო დამკვიდრებით, რაც გამოიხატება დაბადებიდან სიცოცხლის გაგრძელების შემოქმედებით განსაზღვრაში. იყავით ნაყოფიერი და გამრავლდით და აავსეთ წყლები, ჰაერი, დედამიწა - ეს არის შემოქმედების დასრულება, ბუნებრივი განვითარების სისრულე. ბუნებრივი განვითარების ლიმიტის, ანუ არსებობის ერთი ეტაპისთვის შემდგომი ცხოვრების კანონების დადგენით, დაიწყო უმაღლესი საფეხურის შექმნა. ამრიგად, ღმერთის შემოქმედებითი ნება იწყებოდა და სრულდებოდა შექმნის ყოველი დღე, ხოლო ფორმირების შუა პერიოდში მონაწილეობდნენ ბუნების ძალები და კანონები, რომლებიც მართავდნენ ღვთის განზრახ ნებას. მათი მოქმედების დეტალური აღწერა ბიბლიაში არ არის. ცხადია, ბიბლია მოუწოდებს ადამიანებს თავად შეისწავლონ ბუნების წიგნი და გაარკვიონ და განსაზღვრონ თავიანთი ქმედებები მსოფლიო ფორმირების ისტორიაში, რა თქმა უნდა, ბიბლიურ ნიადაგზე. ასე რომ, ბიბლიური სიუჟეტის სიტყვისა და სულის მიხედვით, შეიძლება ითქვას, რომ შემოქმედების ისტორია შედგება ღმერთის შემოქმედებისა და ბუნების ბუნებრივი ძალების მოქმედებებისგან, რომლებიც ასრულებდნენ ღვთის შემოქმედებით სიტყვას, წინააღმდეგ შემთხვევაში, სამყაროს შექმნა არის ამავე დროს სამყაროს განვითარება, კოსმოგონია. ძველი და ახალი წარმართული მსოფლმხედველობის მცდარი წარმოდგენა არ მდგომარეობს იმაში, რომ ორივე, ერთი ფანტაზიის წარმოსახვაში, მეორე ბუნებრივი სამეცნიერო კვლევის საფუძველზე, საუბრობს მსოფლიო განვითარებაზე (კოსმოგონია), არამედ იმაში, რომ მათ იციან მხოლოდ განვითარება, შემოქმედების ცოდნის გარეშე. შექმნის დღეები. – სამყაროს სრული ფორმირება პირველყოფილი ციდან და მიწიდან ექვს დღეში მოხდა. რა უნდა იგულისხმებოდეს შექმნის დღეებში, ტოლია ისინი ჩვენს ჩვეულებრივ დღეს (24 საათი), თუ შეიძლება ეს დღეები ნიშნავდეს რაიმე განსაკუთრებულ, უფრო დიდ დროს? არც ჩვენი სარწმუნოების სიმბოლოში და არც მთელი ეკლესიის მიერ მიღებულ რწმენის თანმიმდევრულ განმარტებებში, შემოქმედების დღეების ხანგრძლივობის საკითხი არ წყდება დოგმატური გაგებით. ეკლესია პატივს სცემს ექვსდღიანი შემოქმედების დიდ საიდუმლოს; ის იძლევა თავისუფლების თავისუფლებას ამ თემაზე კერძო თეოლოგიური მოსაზრებების შესახებ. ამიტომ უძველეს ეკლესიაშიც განსხვავებული მოსაზრებები გამოითქვა შესაქმის დღეებზე. ძველი ეკლესიის მამებსა და მასწავლებლებს შორის გაბატონებული გაგება იყო ამ დღეების გაგება პირდაპირი მნიშვნელობით, მაგრამ ზოგიერთმა (ალექსანდრიული სკოლის წარმომადგენლებმა - კლიმენტი, ორიგენე, ათანასე V., ასევე ავგუსტინე, პროკოპი ღაზაელი) მოსეს ლეგენდაში სიტყვა „დღე“ მიიღეს, როგორც ალეგორიული გამოთქმა. ეპოქაში, რადგან გეოლოგია მაშინ საერთოდ არ არსებობდა). ძალიან საყურადღებოა, რომ IV საუკუნის შემდეგ მრავალი კრება იყო, მაგრამ ეს უკანასკნელი აზრი ეკლესიამ არ დაგმო. შემოქმედების დღეებს თანამედროვეობაში სხვაგვარად ესმით. ზოგი მათში ჩვეულებრივ, ასტრონომიულ დღეებს გულისხმობს, ზოგი – განსაკუთრებულ და განუმეორებელ დღეებს, საყოველთაო დღეებს, უფლისა თუ წინასწარმეტყველურ დღეებს, საერთოდ – მეტ-ნაკლებად ხანგრძლივ ხანებს (საუკუნეებს). შემოქმედების დღეების საუკუნეების გაგების შესაძლებლობა ეფუძნება ზოგიერთ ბიბლიურ მონაცემს; თუმცა, ეს გაგება გარკვეულ კავშირშია ასტრონომიისა და გეოლოგიის განცხადებებთან, რომ სამყაროს ჩამოყალიბებას დიდი დრო დასჭირდა. მაგრამ, რა თქმა უნდა, შემოქმედებითი დღეების ხანგრძლივობის იდეა ვლინდება თეოლოგიაში სამყაროს ჩამოყალიბების ისტორიაში ღმერთის ყოვლისშემძლეობის მუდმივი გამოვლინების შესახებ გამოცხადების ჩვენების შესაბამისად და, შესაბამისად, ჩნდება სრულიად განსხვავებული ფორმით, ვიდრე გეოლოგიურ და ასტრონომიულ თეორიებში სამყაროს თვითფორმირების შესახებ. ამ ფორმით, ეს მოსაზრება აშკარად არ ეწინააღმდეგება ღმერთის საფუძვლიან რწმენას, რომელიც მოითხოვს ღმერთის, როგორც ყველაფრის შემოქმედის აღიარებას და შემოქმედების დოგმატი არ იქცევა სამყაროს თვითგანათლების დოქტრინად. იმავდროულად, ამ მოსაზრების დამცველთა თვალსაზრისით, შემოქმედების დღეების ხანგრძლივად გატარებით, გონებას უადვილდება რწმენის ერთ-ერთი საიდუმლოს გაგება, ხოლო რწმენაზე თავდასხმის ერთ-ერთი მიზეზი თავისუფალ აზროვნებას ართმევს და ამით მიიღწევა შეთანხმება რწმენასა და გონებას, მეცნიერებასა და გამოცხადებას შორის. ამ აზრის დაგმობა ან აღიარება აშკარა მწვალებლობად, როდესაც ის არ არის დაგმობილი ეკლესიის მიერ, რა თქმა უნდა, უსამართლო იქნებოდა, მაგრამ მას სიფრთხილით უნდა მოეპყრო. შემოქმედება, როგორც ყოვლისშემძლე ღმერთის საქმე, ღრმა საიდუმლოა, რომელიც მხოლოდ რწმენით ვიცით (ებრ. 11:3), განსაკუთრებით რეალური ცხოვრების პირობებში, როცა რწმენით ვივლით და არა ხილვით (2 კორ. 5:7). აქ ჩართული დეტალების ახსნაც კი შეუძლებელია. მაშასადამე, შეუძლებელია პირდაპირი და გადამწყვეტი პასუხის გაცემა, თუ კონკრეტულად რა უნდა გაიგოს შემოქმედების დღეებში - ჩვეულებრივი დღეები, თუ რაიმე განსაკუთრებული, უფრო გრძელი დრო. 144 თუ რამე შესაძლებელია ამ კუთხით, ეს მხოლოდ ვარაუდი და ვარაუდია. მტკიცება, რომ შექმნის დღეები უჩვეულოდ გრძელი დროა, ისევე როგორც მრავალმილიონიანი ეპოქები, რომლებიც წარმოიდგენდნენ ნატურალისტების მიერ, რომლებიც თვლიან სამყაროს თვითგანვითარებას, რა თქმა უნდა, უნდა უარვყოთ. სამყაროს ფორმირების ისტორიაში ღვთის ყოვლისშემძლეობის სასწაულებრივი გამოვლინებით, ბუნებაში ასეთი მოვლენები ადვილად შეიძლება მოხდეს მოკლე დროში, რაც ახლა ძალიან დიდ დროს მოითხოვს. თუმცა, არ არსებობს გადამწყვეტი და უდავო მტკიცე საფუძველი იმის დასამტკიცებლად, რომ შექმნის დღეები სრულად შეესაბამებოდა ჩვენს დღეებს და მოიცავდა ზუსტად 24 საათს, არც მეტი და არც ნაკლები. მაშასადამე, საკმარისია, ყოველგვარი მოსაზრებების გარეშე დავეთანხმოთ რუსი ღვთისმეტყველის (მიტროპოლიტ. ფილარეტი), რომ „შექმნის დღეები გვიჩვენებს შემოქმედებითი ძალის უშუალო მოქმედებების ნამდვილ წესრიგს (მაშასადამე, ისინი არ არის მხოლოდ შექმნის იდეები), რომელიც მოხდა გარკვეულ დროს“ და შექმნის დღე უნდა იყოს აღებული „გარკვეული დროით“, „რადგან იუდეველები იღებენ დღეს ყველაზე ვრცელ ნიშანში გარკვეული ცნობილი დროისთვის (ეს. 2:12, 17). განისაზღვრა ნებით, მაგრამ სრულიად დაფარული იყო ჩვენგან, ოღონდ მეტ-ნაკლებად მოკლე დროით და არა უზარმაზარი დროის განმავლობაში. § 21. სამყაროს წმინდა ისტორიის კავშირი ბუნების მეცნიერებათა სამყაროს წარმოშობის მტკიცებულებასთან მეცნიერებები, რომლებიც სწავლობენ დედამიწისა და ციური სხეულების სტრუქტურას და რა არის მათში და მათზე (ასტრონომია, გეოლოგია, ბიოლოგია, პალეონტოლოგია და ა.შ.) ძალიან მჭიდრო კავშირშია სამყაროს წმინდა ისტორიასთან. ამ მეცნიერებათა მხრიდან მოზაიკის ლეგენდის ერთ გვერდზე მრავალი განსხვავებული წინააღმდეგობა იყო და ითქვა; ისინი მასში ხედავენ როგორც წინააღმდეგობებს ექსპერიმენტული მეცნიერების დასკვნებთან და შინაგან შეუსაბამობებთან. ერთის მხრივ, სამყაროს შექმნის დოქტრინის მნიშვნელობა, რომელთანაც მჭიდროდ არის დაკავშირებული როგორც ღმერთის მოძღვრება, ასევე ხსნის მთელი ეკონომიკის დოქტრინა, და მეორე მხრივ, მნიშვნელობა, რომელიც ამ მეცნიერებებმა შეიძინეს მათთვის ხელმისაწვდომ მხარეში გამოკვლევებითა და აღმოჩენებით, აუცილებელს ხდის საკითხის განხილვას საკრალური სამყაროს ბუნებრივ წარმოშობის ისტორიასთან. 146 ბიბლიასა და მეცნიერებას შორის რეალური წინააღმდეგობის შეუძლებლობა. მათ შორის არის შეთანხმება სამყაროს წარმოშობასთან დაკავშირებულ მთავარ და არსებით საკითხებზე. – ბიბლიასა და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებას შორის წინააღმდეგობის შესაძლებლობის იდეა მცდარი იდეაა. ღმერთი, როგორც გამოცხადებისა და ბუნების თანაბრად ავტორი, არ შეეძლო ეწინააღმდეგებოდა საკუთარ თავს და ბიბლიის გვერდებზე დაწერა იმის საპირისპიროდ, რაც მან დაწერა სამყაროს დიდ წიგნში. გონების შუქის გამოყენებით მეცნიერება ვერ მიაღწევს ზუსტ დასკვნებს, რომლებიც ეწინააღმდეგება გამოცხადების სწავლებას და, შესაბამისად, არ შეიძლება იყოს რეალური წინააღმდეგობა ბიბლიასა და ბუნებისმეტყველებას შორის. იმავე შემთხვევაში, როდესაც ისინი აშკარად ეწინააღმდეგებიან ერთმანეთს, მაშინ მათ შორის ეს წინააღმდეგობა ან უთანხმოება ყოველთვის წარმოსახვითი აღმოჩნდება, გამომდინარე იქიდან, რომ ან ბიბლია, ან ბუნების წიგნი, ან ორივე ეს წიგნი არასწორად არის წაკითხული. ბიბლიის კითხვისა და გაგებისას, რომელიც ამტკიცებს გამოცხადებასა და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებას შორის შეურიგებელი განსხვავებების არსებობას, დიდწილად მხედველობიდან რჩება შემდეგი. 1) მიუხედავად იმისა, რომ ღვთის სიტყვა ვერანაირად ვერ ლაპარაკობს ჭეშმარიტების საწინააღმდეგოდ, მას არ აქვს დავალება აგვიხსნას ბუნებრივი მეცნიერული კითხვები, გვასწავლოს, მაგალითად. ასტრონომია, თეოლოგია, ფიზიკა და ზოგადად ბუნებისმეტყველება. ნებისმიერი ასეთი ცოდნა თავად ხალხის გონებისა და შრომის საკითხია. ღმერთი აგზავნის თავის სინათლეს ადამიანებს მხოლოდ იქ, სადაც, მის გარეშე, ადამიანის თვალი და შრომა ვერ აღწევს, მაგრამ უნდა. მაშასადამე, გამოცხადება აზიარებს მხოლოდ იმას, რაც აუცილებელია გადარჩენისთვის; ყველაფერი დანარჩენი ეხება იმდენად, რამდენადაც ეს დაკავშირებულია მისი სწავლების ძირითად საგანთან. ეს ყველაფერი ეხება მშვიდობის დამყარების მოზაიკურ ზღაპარს. ამიტომ, სამყაროს წარმოშობის შესახებ საბუნებისმეტყველო თეორიებთან შედარებისას აუცილებელია გავითვალისწინოთ, რომ ეს ლეგენდა სხვა არაფერს წარმოადგენს, თუ არა ზოგად და შეკუმშულ მონახაზს და არა სრულ კოსმოგონიას ან გეოგონიას; მასში ბევრი შეიძლება იყოს გამოტოვებული ან უთქმელი; მსოფლიო ფორმირების ისტორიაში მხოლოდ ძირითადი ან საწყისი პროცესების მითითება შეიძლებოდა და ამავდროულად შეიძლება დუმილი ყოფილიყო დაქვემდებარებული და ქვედა, ან მხოლოდ მოსამზადებელი პროცესების მიმართ. მაშასადამე, თუ მისგან რაიმეს მოთხოვნა შეიძლება საბუნებისმეტყველო მეცნიერებების დასკვნებთან შედარებისას, მაშინ მხოლოდ ის ემთხვევა მათ ძირითად და არსებითად და არ ეწინააღმდეგება იმავე მეცნიერების კონკრეტულ დასკვნებს, რომლებიც გამოირჩევიან სრული სანდოობის ბუნებით. 2) გარდა ამისა, მათ ხშირად ავიწყდებათ, რომ ბიბლიური ყოველდღიურობა, ზოგადად წმინდა მწერლების მსგავსად, როდესაც საუბრობენ მხოლოდ გამოცხადების მთავარ საგანთან - ადამიანის ხსნის მოძღვრებასთან დაკავშირებულ საკითხებზე, ასეთ შემთხვევებში საუბრობენ თავიანთი დროის ენაზე და ადაპტირებულია თავისი დროის ხალხის ცნებებთან და შეხედულებებთან 3) დაბოლოს, ბიბლიური სწავლებების შედარებისას მეცნიერულ სწავლებებთან, ბიბლიის ინტერპრეტაციები - საკუთარი თუ სხვისი - ხშირად წარმოდგენილია როგორც პოზიტიური გამოცხადების სწავლება, მხედველობიდან კარგავს იმ ფაქტს, რომ მას მხოლოდ ალბათობის ხასიათი შეიძლება ჰქონდეს, მაგრამ არა მტკიცებულება, ყოველგვარი ეჭვის გამორიცხვით. მეორეს მხრივ, საბუნებისმეტყველო მეცნიერებასთან დაკავშირებით მათ ავიწყდებათ, რომ 1) განსჯა საბუნებისმეტყველო მეცნიერების გამოცხადებასთან შეთანხმების ან უთანხმოების შესახებ უნდა ეფუძნებოდეს მხოლოდ მეცნიერების სანდო და უდავო პოზიციების ბიბლიის სწავლებებთან შედარებას და არა ბედისწერას, სავარაუდო ვარაუდებს (ჰიპოთეზებს), კვლევისთვის მიუწვდომელია, რატომ არის მეცნიერება ჯერ კიდევ შორს მისი ბოლო სიტყვის თქმისგან, და ამიტომ, გადამწყვეტი დასკვნები ბიბლიის ბუნებისმეტყველებასთან ურთიერთობის შესახებ განსაკუთრებული სიფრთხილით უნდა გაკეთდეს და ბევრ საკითხში ნაადრევი იქნებოდა - და ბოლოს, 3) რომ მისი კვლევის სფეროა მსოფლიოს დღევანდელი რეალობა და მხოლოდ ამ სფეროშია შესაძლებელი ზუსტი დასკვნები. 147 ბუნებისმეტყველს შეიძლება ჰქონდეს საკუთარი შეხედულებები და შეხედულებები მათ მიმართ, მაგრამ მას აქვს არა როგორც ბუნებისმეტყველი, არამედ როგორც ფილოსოფოსი ან ამა თუ იმ რელიგიის მიმდევარი. თუკი მეცნიერული მიუკერძოებლობის ყველა ეს ბუნებრივი მოთხოვნილება მხედველობაში მიიღება სამყაროს წარმოშობის შესახებ ბიბლიური სწავლების ექსპერიმენტული მეცნიერებების მტკიცებულებებთან შედარებისას, მაშინ, უდავოდ, ისინი უფრო მეტ თანხმობას დაინახავდნენ, ვიდრე უთანხმოებას ბიბლიასა და მეცნიერებას შორის და ეს უთანხმოებაც კი არ ჩანდა ასე გადამწყვეტი და შეურიგებელი არც ახლა და არც მომავალში. სინამდვილეში, ეს არის ზუსტად კავშირი ბიბლიისა და ბუნებისმეტყველების მტკიცებულებებს შორის სამყაროს წარმოშობის შესახებ. რომ მართლაც, უმთავრეს და არსებით საკითხებში სამყაროს წმინდა ისტორია არათუ არ ეწინააღმდეგება ბუნებისმეტყველების სწავლებას, არამედ, პირიქით, ამით დასტურდება და აიხსნება, ეს შეიძლება საკმაოდ მტკიცედ ჩაითვალოს. ამრიგად, საბუნებისმეტყველო მეცნიერება აღიარებს, რომ სამყარო თავიდანვე არ იყო ისეთი, როგორსაც ახლა ვხედავთ, რომ მისი ჩამოყალიბება მოხდა თანდათანობით და აქვს თავისი ისტორია, საიდანაც გამომდინარეობს, რომ ის არ არსებობს მარადისობიდან, არამედ გაჩნდა დროში. 148 ბიბლია იგივეს ამბობს. გარდა ამისა, მეცნიერული ვარაუდების თანახმად, ახლა საყოველთაოდ მიღებული, მატერიის ყველა ელემენტი, რომლებიც ქმნიან სამყაროს სხეულებს, თავდაპირველად სამყაროს სივრცეში იყო მიმოფანტული და არ ჰქონდათ კონკრეტული ფორმა, ისინი იყვნენ აირისებრ მდგომარეობაში; ციური სხეულების ქიმიური შემადგენლობა (როგორც ეს განსაკუთრებით დასტურდება ე.წ. სპექტრალური ანალიზით) და ხმელეთის, მატერიის მახინჯი მასისგან წარმოქმნილი, არსებითად ერთი და იგივეა, მაგრამ გვხვდება მხოლოდ სხვადასხვა კომბინაციებში და მდგომარეობებში. ეს ვარაუდი, ცხადია, სრულად ემთხვევა ბიბლიურ სწავლებას უნივერსალური სუბსტანციის, მახინჯი მდგომარეობის (tohu vabohu) და მისგან ზეციური სხეულებისა და დედამიწის შექმნის შესახებ. – სამყარო, თანამედროვე ასტრონომიის სწავლებით, არის სისტემების კრებული (ათი რიცხვი), ნაწილობრივ ჩვენი მზის სისტემის მსგავსი, ნაწილობრივ შედგება ორმაგი ან ხალხმრავალი ვარსკვლავებისა და ნისლეულებისგან (მილიონობით ვარსკვლავი ან მზე და მათი სისტემები) - მათემატიკური კანონზომიერების სისტემები, რომლებიც მდებარეობს სივრცეში და მოძრაობენ, როგორც ჩანს, ერთი საერთო ცენტრის გარშემო. 149 და ეს საბუნებისმეტყველო სწავლება ასევე არ ეწინააღმდეგება ბიბლიურ სწავლებას. ბიბლია არ ასწავლის ასტრონომიას, მაგრამ ასტრონომიული აღმოჩენები გაუმჯობესებული ტესტირების ინსტრუმენტების მეშვეობით ციური სხეულების წარმოუდგენლად დიდი მრავალფეროვნებით არის მხოლოდ ბიბლიური აზრის ახსნა ცის ვარსკვლავთა უთვალავობაზე (დაბ. 15:5; 22:17). 150 ასტრონომიაში არ არსებობს ისეთი მტკიცედ ჩამოყალიბებული ცნობა ციური სამყაროების ფორმირების მეთოდის შესახებ, რომელსაც არ ჰქონდეს ძალიან მნიშვნელოვანი წინააღმდეგობები ბუნებისმეტყველების თვალსაზრისით. ეს გასაგებია, რადგან ამ საკითხთან დაკავშირებით შესაძლებელია მხოლოდ მკითხაობა, რომელიც იცვლება თავად საბუნებისმეტყველო მეცნიერების წარმატებაზე. ბოლო დრომდე ციური სისტემების ფორმირების ყველაზე დამაჯერებელი ახსნა ე.წ. კანტო-ლაპლასის ჰიპოთეზა. ამჟამად, საბუნებისმეტყველო მეცნიერების ახალი მონაცემების გათვალისწინებით, ეს ჰიპოთეზა აღიარებულია, როგორც დამატებები და შესწორებები. თუმცა, ჯერ კიდევ არ არსებობს არსებითად ახალი თეორია მსოფლიო სხეულების ფორმირების შესახებ და ახალი ექსპერიმენტები, რომლებიც გაჩნდა ბუნებრივი კოსმოგონიის მშენებლობაში (ფეი, ლიგონდე და სხვ.) ეფუძნება კანტო-ლაპლასიური ჰიპოთეზას. 151 ციური სისტემების ფორმირების მეთოდის შესახებ საბუნებისმეტყველო მეცნიერებაში ამ პოზიციის გათვალისწინებით, თავისთავად ცხადია, რომ ამ საკითხთან დაკავშირებით მეცნიერება არ იძლევა საკმარის საფუძველს გამოვლენილ და ბუნებრივ სწავლებას შორის რაიმე წინააღმდეგობის შესახებ დასკვნებისთვის. კანტო-ლაპლასის ჰიპოთეზა, პირიქით, საოცრად შეესაბამება ბიბლიურ სწავლებას. ამ ჰიპოთეზის მთავარი პოზიცია, რომ მთელი მზის სისტემა თავდაპირველ მდგომარეობაში იყო უზარმაზარი აირისებრი ბურთი, საიდანაც მოძრაობის კანონების მიხედვით, ერთი რგოლის მიყოლებით, მზის სისტემის ყველა პლანეტა ჩამოყალიბდა და რომ დედამიწა მზეზე ძველია, მხოლოდ ბიბლიური ლეგენდის გამეორებაა. ამ ჰიპოთეზას აკლია მხოლოდ ბიბლიაში მოცემული პირდაპირი მითითება უნივერსალური სუბსტანციის პირველ მამოძრავებელზე და წყლის უფსკრულის ფრაგმენტაციის საზღვრების დამდგენის შესახებ, მაგრამ ჯანსაღი მეცნიერული აზროვნება ამას ვერ უარყოფს (კანტი და ლაპლასი არ უარყვეს). ციური სხეულების წარმოქმნის ისტორიის აგების ახალი ექსპერიმენტები, რომლებიც იმავე ჰიპოთეზას ეფუძნება, არსებითად არ ეწინააღმდეგება ბიბლიას. განსხვავებები, რომლებიც ზოგადად ამ საკითხში გვხვდება ბიბლიასა და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებას შორის, ეხება არა იმდენად არსს, რამდენადაც გარკვეულ დეტალებს, რომლებსაც არ აქვთ რელიგიური მნიშვნელობა და მიეკუთვნებიან მეცნიერული ცნობისმოყვარეობის სფეროს. ასე, მაგალითად სამყაროს ბუნებრივი ისტორიები დეტალურად აღწერს ბუნების სხვადასხვა ბუნებრივი ძალების სავარაუდო მოქმედების შესახებ სხვადასხვა მსოფლიო სხეულების ფორმირებისას (ცენტრიფუგული და ცენტრიდანული ძალების მოქმედებები, მიზიდულობის შეკრული ძალები, მოგერიება, მოქმედება და სითბოს განვითარება და ა. არ შეიცავს ასეთ დეტალებს, მაგრამ ბიბლია უპირობოდ არ უარყოფს ბუნებრივი ძალების მოქმედებას მსოფლიო ფორმირების ისტორიაში, როგორც საღი ბუნებისმეტყველება, ის იძულებულია აღიაროს, რომ მხოლოდ ბუნების მექანიკური ძალების მოქმედებით, ყოვლისშემძლე ძალის მიერ არ კონტროლდება, მიზანმიმართულად სტრუქტურირებული სამყარო ვერ ჩამოყალიბდება. იგივე შეიძლება ითქვას ბიბლიური სწავლების ურთიერთობაზე ბუნებისმეტყველებასთან ჩვენი პლანეტის ფორმირების საკითხზე. ბიბლიის სწავლება ამის შესახებ მოკლეა. იგი იუწყება მხოლოდ დედამიწის მთლიანი შემადგენლობის ან მისი მთელი ემბრიონის შიდა დაყოფის წყალსა და ხმელეთად და შემოქმედებით მოყვანაზე ისეთ მდგომარეობაში, რომ მასზე სიცოცხლე გამოჩნდეს. მაგრამ, რა თქმა უნდა, ეს სულაც არ უარყოფს მეცნიერი ბუნებისმეტყველების ბედისწერას, რომ დედამიწას თავისი თანდათანობითი ფორმირების ისტორიაში, შესაბამისად, შეეძლო გაიაროს იმ ეტაპები, რომლებიც მათ ივარაუდეს, საერთო მსოფლიოს ყველა კუთხეში, დაწყებული მისი პლანეტარული მასის საწყისი ცეცხლოვან-თხევადი ინდიფერენტული მდგომარეობიდან დაწყებული მისი პლანეტარული მასის თანდათანობით ფორმირებამდე (ბოლოს მის სხვადასხვა ფენამდე). მივიდა ბოლო მდგომარეობამდე. 152 ბიბლია პირდაპირ უარყოფს მხოლოდ იმას, რომ ეს ყველაფერი შეიძლება განხორციელდეს მხოლოდ ბუნების ბუნებრივი, მექანიკური ძალების მოქმედებით, შემოქმედის ყოვლისშემძლეობისა და სიბრძნის მონაწილეობის გარეშე. და ბოლოს, ძირითადი და არსებითი თვალსაზრისით, საბუნებისმეტყველო სწავლება და დედამიწაზე მცენარეთა და ცხოველთა სიცოცხლის წარმოშობის დრო და თანმიმდევრობა თანხმდება ბიბლიურ სწავლებასთან. საბუნებისმეტყველო მეცნიერება, ბიბლიასთან შეთანხმებით, დედამიწაზე მცენარეული და ცხოველური სიცოცხლის გაჩენას ჩვენი პლანეტის სრულყოფილი ფორმირების დროით ადასტურებს, ამავდროულად ადასტურებს ბუნების ამ სამეფოების შექმნის ბიბლიურ თანმიმდევრობას. ის გვასწავლის, რომ ჩვენს პლანეტაზე ჯერ მცენარეული სიცოცხლე გაჩნდა და განსაკუთრებით სიუხვე, შემდეგ კი ცხოველთა სამყარო, და როგორც მცენარეთა სამყაროში უფრო რთული და სრულყოფილი სახეობების გამოჩენას წინ უძღოდა მარტივი და ნაკლებად სრულყოფილი სახეობების გამოჩენა, ასევე ცხოველთა სამყაროში პირველად გამოჩნდა ქვედა ორგანიზმები - წყლის ცხოველები და ქვეწარმავლები, შემდეგ განვითარდნენ ფრინველები, შემდეგ უფრო რთული. - გვირგვინი და მიწიერი შემოქმედების დასრულება. იგივე წესრიგი ზოგადად არის გამოსახული მშვიდობის დამყარების ბიბლიურ ისტორიაში. ძირითად საკითხებზე თანხმობისას, ბიბლიური ნარატივი ხშირად წარმოაჩენს საოცარ შეთანხმებას საბუნებისმეტყველო მეცნიერების დასკვნებთან და ბევრ დეტალში. რაც უფრო მეტ წარმატებას მიაღწევს ბუნებისმეტყველება, მით უფრო და უფრო უახლოვდება ბიბლიას მისი დაახლოება. საბუნებისმეტყველო მეცნიერებების პროგრესთან ერთად, ბევრი რამ, რაც ადრე ეწინააღმდეგებოდა საბუნებისმეტყველო მეცნიერებას ბიბლიურ კოსმოგონიაში, ახლა, პირიქით, ძალიან შეესაბამება უფრო ზუსტ და ვრცელ კვლევებს. ამის დასადასტურებლად შეიძლება რამდენიმე მაგალითის მოყვანა. ამრიგად, ძველ დროში, როდესაც ფიზიკაში დომინირებდა თვითმნათობი სხეულებიდან სინათლის გადინების ჰიპოთეზა, შემოქმედების მოზაიკის ლეგენდაში ბევრმა აღმოაჩინა შეუსაბამობა, რომ იგი საუბრობს სინათლის შექმნაზე პირველ დღეს, ხოლო მზის შექმნაზე მეოთხე დღეს და დღეების და ღამეების არსებობაზე მზის გამოჩენამდე. თანამედროვე დროში გაჩნდა სხვა მოსაზრება სინათლის შესახებ (ჰაიგენსის აგზნების თეორია), თითქმის საყოველთაოდ მიღებული, რომლის მიხედვითაც სინათლე არის სივრცეში გაფანტული ერთგვარი დახვეწილი სითხე, რომელსაც ეწოდება ეთერი და საერთოდ არ არის გადინება მზისგან და სხვა ციური სხეულებიდან. ამ ეთერის ტალღოვანი მოძრაობები, რომლებიც შეიძლება გამოწვეული იყოს სხვადასხვა მიზეზით და არა მხოლოდ მზემ და წარმოქმნას ჩვენში სინათლის განცდა. ამით არა მხოლოდ მოგვარდა ადრე ერთი შეხედვით შეუქცევადი წინააღმდეგობა ბიბლიასა და მეცნიერებას შორის, არამედ დაზუსტდა მოსეს მიერ გაკეთებული დახვეწილი განსხვავება პირველი დღის „ნათელს“ (ან) და მეოთხე დღის „მნათობებს“ (მურს) შორის. ამავდროულად, მზის შექმნამდე სამი დღის არსებობის შესახებ დაბნეულობაც გაირკვა. იმისთვის, რომ ის იყოს დღე, ანუ სინათლე, მზის გამოჩენამდე, მხოლოდ აუცილებელი იყო, რომ ეთერული მანათობელი სითხე, რომელიც მაშინ უკვე არსებული იყო, რხევად მოძრაობაში დაყენებულიყო. რა თქმა უნდა, უცნობია, კონკრეტულად რამ გამოიწვია იგი მოძრაობაში - შემოქმედის პირდაპირი ძალით თუ რაიმე შუალედური მიზეზით, მაგრამ არ არსებობს საფუძველი იმის მტკიცების, რომ მზის გამოჩენამდე იგი ვერაფერს ამოქმედებდა და ამიტომ არ შეიძლება უარყო, რომ მზის გამოჩენამდე შუქი დედამიწაზე გავრცელდებოდა - შეიძლებოდა ყოფილიყო დღე. რაც შეეხება დღიდან ღამემდე ცვლილებას, ეს ცვლილება განისაზღვრება, როგორც ცნობილია, დედამიწის ბრუნვით მისი ღერძის გარშემო, რომელიც უნდა დაწყებულიყო დედამიწის შექმნის თავიდანვე. 153 - სცადეთ კიდევ ერთი. ოდესღაც ბიბლიის განცხადება დედამიწაზე მცენარეების მზემდე გაჩენის შესახებ არ შეესაბამება მეცნიერებისა და გამოცდილების მტკიცებულებებს, რადგან მცენარეები ჩვეულებრივ ვითარდება მხოლოდ მაშინ, როდესაც მათზე მზის სხივები მოქმედებს. მაგრამ უახლესმა კვლევამ აჩვენა, რომ ამ შემთხვევაშიც ბიბლიური ამბავი აფრთხილებდა ბუნებისმეტყველების აღმოჩენებს. დადგენილია, რომ მცენარის სიცოცხლე შესაძლებელია მზის მოქმედების გარეშე, მაგრამ მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ არის ზოგადი შუქი და სითბო (როგორც ეს იყო მზის გამოჩენამდე), რომ ელექტრო შუქს აქვს მცენარის ცოცხალი ნაწილების განვითარებისთვის აუცილებელი ყველა თვისება, ექსპერიმენტებიც კი ყოფილა (ფამინცინი ალგიებით) მზარდი მცენარეების მხოლოდ გაზის ნათურის ძლიერი შუქის ქვეშ. ნახშირბადის წარმონაქმნებში აღმოჩენილი მცენარეების ნაშთები (ნახშირი წარმოიქმნა ნალექი ფენების ქვეშ პირველყოფილი ტყეების დამარხვიდან) ადასტურებს, რომ პრიმიტიული მცენარეულობა განვითარდა სხვადასხვა კლიმატური გავლენის არარსებობის პირობებში, ისევე როგორც მზის სხივების პირდაპირი გავლენის ქვეშ (მხოლოდ მიმოფანტული სინათლის გავლენის ქვეშ). სახეობა და ყვავილების ბრწყინვალება, მაგრამ აქვს წლიური რგოლები ხეებზე უძველესი ნახშირის ფენებში, თუმცა მან მიაღწია უზარმაზარ ზომებს სწრაფი ზრდით, როგორც ითვლება, ატმოსფეროს ტენიანობის, ფართოდ გავრცელებული ტროპიკული კლიმატის და მცენარეებისთვის საჭირო ნახშირმჟავას სიმრავლის გამო. - ან სხვა მაგალითი. არც ისე დიდი ხნის წინ იყო დრო, როდესაც საეჭვოდ ითვლებოდა, რომ ადამიანი გაჩნდა თუ არა გადაშენებული ანტიდილუვიური ცხოველების იმავე პერიოდში, და კუვიერის სკოლის უფრო მტკიცე მიმდევრებმა პირდაპირ უარყვეს ადამიანის არსებობა წარღვნამდე. დღესდღეობით დადასტურებულად მიჩნეულია, რომ ადამიანი ერთსა და იმავე შემოქმედებით პერიოდში გამოჩნდა უმაღლეს ცხოველებთან და ანტიდილუვიური ადამიანის არსებობა უდავოა. ამ მაგალითებიდან შეიძლება ვიმსჯელოთ, რამდენად ნაადრევია იმის მტკიცება, რომ არსებობს შეურიგებელი წინააღმდეგობები ბიბლიასა და ბუნებისმეტყველებას შორის ამა თუ იმ საკითხში. ასე რომ, ბუნებისმეცნიერული იდეები სამყაროს წარმოშობის შესახებ სულაც არ ეწინააღმდეგება გამოვლენილ სწავლებას, როგორც სხვები ფიქრობენ. მართალია, საბუნებისმეტყველო თეორიები უარყოფენ ან დუმს შემოქმედის ზებუნებრივ მონაწილეობას სამყაროს ფორმირების ისტორიაში, მაგრამ ეს არ არის დაფუძნებული მეცნიერულ მონაცემებზე, არამედ მომდინარეობს წინასწარ ჩამოყალიბებული ათეისტური შეხედულებებიდან; საღი აზრის მიხედვით, შემოქმედის მოქმედების გარეშე კოსმოგონია შეუძლებელია. ასე უყურებს თავად საბუნებისმეტყველო მეცნიერების მრავალი წარმომადგენელი ბიბლიისა და საბუნებისმეტყველო მეცნიერების ურთიერთობას და, უფრო მეტიც, გამოჩენილ წარმომადგენლებს, რომლებმაც პოპულარობა და ავტორიტეტი მოიპოვეს თავიანთი სამეცნიერო ნაშრომებით. მათ შორის ვხვდებით ფიზიკოსებს, ქიმიკოსებს, ასტრონომებს, გეოლოგებს, მინერალოლოგებს, ზოოლოგებს, ბოტანიკოსებს და ა.შ. ამ თხრობაზე თავდასხმები აღიარებულია, როგორც უმეცრების ნაყოფს, ან, მაგალითად, გარდაცვლილმა რუსმა აკადემიკოსმა ბაერმა, „სასაცილო ანაქრონიზმები, რომლებიც დიდი ხანია განიხილება უახლეს ბუნებრივ მეცნიერებებთან“, მოზაიკის ნარატივის შესახებ ნათქვამია, რომ „როდესაც ვინმე ცდილობს სამყაროს ისტორიის დახატვას, ამ მცდელობას არ შეუძლია წარმოიდგინოს რაიმე უფრო მაღალი და ძვირფასი ნარატივი. ამერიკელი მეცნიერი ჯ. დოუსონი) 155 და ისინი თავად მოსეს შესახებ ამბობენ (როგორც, მაგალითად, ფიზიკოსი ბიო) ასეთი გადაწყვეტილება: „ან მოსეს ჰქონდა იგივე ღრმა მეცნიერული ცოდნა, რაც ჩვენ გვაქვს ახლა, ან ის იყო შთაგონებული ზემოდან“. 156 ბიბლიასა და ბუნებისმეტყველებას შორის ყველაზე მნიშვნელოვანი განსხვავებების მიმოხილვა სამყაროს წარმოშობის დოქტრინაში. - თუკი ბიბლიასა და ბუნებისმეტყველებას შორის, როგორც სამყაროს ერთი შემოქმედის სხვადასხვა სახის გამოცხადება, ვერ იქნება რეალური წინააღმდეგობა, და მათ შორის შეთანხმება მთავარ და არსებით საკითხებში უკვე საკმარისად არის დადგენილი, აქედან ირკვევა, თუ როგორ უნდა შევხედოთ მათ შორის არსებულ განსხვავებებს ან წინააღმდეგობებს, რაზეც მიუთითებენ ექსპერიმენტული მეცნიერების ცალმხრივი მიმდევრები. ზოგიერთი მათგანი სრულიად თვითნებურია, რადგან არ არის დაფუძნებული ზუსტ მეცნიერულ მონაცემებზე, სხვები ადვილად აღმოიფხვრება - თუ არა ახლა, მაშინ მომავალში. მოკლედ განვიხილოთ მათგან ყველაზე მნიშვნელოვანი. I. ერთ-ერთი პირველი და თვალსაჩინო განსხვავება შემდეგია: ბიბლიური სწავლებით სამყაროს ჩამოყალიბება ხდებოდა ექვს დღეში, ხოლო ასტრონომიული და გეოლოგიური გათვლებით ეს შეიძლება მომხდარიყო უაღრესად დიდ ხანში. შემდეგი მოსაზრებები შეიძლება იყოს პასუხი ამ წინააღმდეგობაზე. არც ასტრონომიას და არც გეოლოგიას არ შეუძლიათ და არც აძლევენ უდავო და ზუსტ დასკვნებს, პირველი იმის შესახებ, თუ რამდენი დრო იყო საჭირო სხვადასხვა ციური სხეულების ფორმირებისთვის, ეს უკანასკნელი დედამიწის სხვადასხვა ფენების ჩამოყალიბებასთან დაკავშირებით, მისი მდგომარეობის შესაბამისი მცენარეებითა და ცხოველებით. ასტრონომიაში, როგორც ზემოთ აღინიშნა, არსებობს მხოლოდ ჰიპოთეზები მზის სისტემის ფორმირების მეთოდის შესახებ, რის გამოც სამყაროს სიძველის გამოთვლებს მათი დამაჯერებლობის ვარაუდზე დაფუძნებული არ შეიძლება ჰქონდეს მტკიცებულების ღირებულება. გეოლოგიური მონაცემები, რომლის საფუძველზეც კეთდება დასკვნები მსოფლიო ფორმირების ისტორიაში მრავალმილიონიანი ეპოქების შესახებ, სინამდვილეში იმდენად ფრაგმენტულია, რომ არასაკმარისი აღმოჩნდება გარკვეული გეოლოგიური აღმოჩენების, აგრეთვე დედამიწის ცალკეული ფენების დასადგენად. 157 უფრო მეტიც, ისინი არასაკმარისია მთელი მსოფლიოს სიძველის ზუსტად დასადგენად. გეოლოგებს არ აქვთ მტკიცედ ჩამოყალიბებული მიწის ფორმირების თეორია. სწორედ ამიტომ, ჩვენ ვხედავთ გასაოცარ უთანხმოებებს ანტიკური სამყაროს გამოთვლებში როგორც გეოლოგებს შორის, ასევე ასტრონომებს შორის. ეს უთანხმოება მდგომარეობს არა მხოლოდ წლების, არამედ მთელი და მრავალი ათასი წლის და თუნდაც მილიონობით წლის უთანასწორო რაოდენობის მითითებაში. მთავარი ის არის, რომ სამყაროს ფორმირების ისტორიაში მრავალსაუკუნოვანი ეპოქების შესახებ დასკვნები გაკეთებულია საგნების არსებულ წესრიგზე დაკვირვებისა და ბუნების ზოგიერთი ბუნებრივი ძალის მოქმედების საფუძველზე, რომელიც უკვე ცნობილია, და ვარაუდობენ, რომ ეს ძალები მოქმედებდნენ სამყაროს საწყისი ფორმირების დროს ისევე, როგორც ახლა, და ამიტომ, მაგალითად, ცნობილი წარმონაქმნებისთვის. ამა თუ იმ გეოლოგიურ წარმონაქმნებას მაშინ სჭირდებოდა იმდენი დრო, როგორც ახლა. მაგრამ ასეთი ვარაუდები არ შეიძლება ჩაითვალოს მართებულად. სამყაროს საწყისი ფორმირების დროს არა მხოლოდ ახლა ცნობილი ძალები, არამედ სხვებიც, რომლებიც ჯერ კიდევ არ არის აღმოჩენილი ფიზიკისა და ქიმიის მიერ, შეეძლოთ მოქმედებდნენ, ხოლო ყველაზე ცნობილ ძალებს შეეძლოთ მოქმედებდნენ უფრო დიდი ენერგიით და მოკლე დროში წარმოქმნან ის, რაც დღევანდელ პირობებში ძალიან დიდ დროს მოითხოვს. რადგან შექმნის დღეებში ბუნების მდგომარეობა სრულიად განსხვავებული იყო ახლანდელისაგან. ახლა ყველაფერი ხდება სამყაროში, თუმცა ღმერთის მეთვალყურეობის ქვეშ, მაგრამ ღმერთის მიერ განსაზღვრული კანონების მიხედვით და მის მიერ დადგენილი ბუნების კანონების მოქმედებით. იმ დროს ღვთის შემოქმედებითი ნება უპირატესად მოქმედებდა, აწარმოებდა და ამკვიდრებდა ბუნების ძალებს და კანონებს. ღვთის შემოქმედების სასწაულებრივი გამოვლინებით, მოკლე დროში, ბუნებაში ისეთი მოვლენები ადვილად შეიძლება მოხდეს, რომლებიც ახლა დიდ დროს მოითხოვს, ისევე როგორც ადამიანს, მაგალითად, თავისი ცოდნისა და ხელოვნების ძალით. ქიმიკოსი ძალიან მოკლე დროში აწარმოებს ისეთ პროცესებს, რომლებიც მისი მონაწილეობის გარეშე ძალიან მალე ვერ მოხდებოდა. 158 მაგრამ მაშინაც კი, თუ უდავო დამაჯერებელი მტკიცებულებები აღმოჩენილიყო სამყაროს ფორმირების უფრო ხანგრძლივობით, ვიდრე სულ რაღაც ექვს დღეზე, მაშინაც კი, ბიბლიური და საბუნებისმეტყველო სწავლებები შეურიგებლად ეწინააღმდეგება. რამეთუ დასაშვებია შემოქმედების დღეების გაგება არა მზის პოზიციით განსაზღვრული ასტრონომიული დღეების, არამედ განსაკუთრებული და უნიკალური დღეების გაგება, რომელთა ხანგრძლივობა მხოლოდ ღმერთმა იცის. ბიბლიური ტექსტის ახსნის ამოცანა შორს არის დასრულებული. II. ბიბლიასა და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებს შორის მნიშვნელოვან განსხვავებად ისინი ასევე მიუთითებენ მოძღვრებაში ე.წ. ორგანიზმების თვითნებური წარმოქმნა (generatio aequivoca, spontanea ან originalia). საბუნებისმეტყველო მეცნიერებაში თვითნებური წარმოშობა ჩვენ ვგულისხმობთ ორგანული მცენარეებისა და ცხოველების წარმოშობას არა თესლიდან ან ემბრიონებიდან, ზოგადად მსგავსიდან, არამედ სხვა გზით (აქედან გამომდინარე, ამ დოქტრინის სახელწოდება ჰეტეროგენიზმი), კერძოდ, არაორგანული ნივთიერებებისგან არაორგანული (ფიზიკური და ქიმიური) ძალების მოქმედებით. 159 ამ დოქტრინის დამცველები ამტკიცებენ, რომ თვითნებური თაობა არსებობდა როგორც პირველყოფილ დროში, ასევე გრძელდება დღემდე. ისინი ასევე ხსნიან პირველი ორგანიზმების წარმოშობას, საიდანაც დედამიწაზე არსებული ყველა მცენარე და ცხოველი განვითარდა თვითნებური წარმოშობის მეთოდით. თუ ასეთი სწავლება ჭეშმარიტი იქნებოდა, მაშინ შეურიგებელი იქნებოდა ბიბლია, რომელიც ხსნის დედამიწაზე სიცოცხლის წარმოშობას ღვთის შემოქმედების მოქმედებით, და ბუნებისმეტყველებას შორის. მაგრამ სინამდვილეში ეს სწავლება სხვა არაფერია, თუ არა თვითნებური განცხადება. ამ დოქტრინის მხარდასაჭერად ისინი მიუთითებენ მხოლოდ არაორგანულ ნივთიერებებში ცილიტების უეცარი გაჩენის შემთხვევებზე, ე.წ. ცხოველების წიაღში ენტოზოა-პარიზიტები და ზოგიერთი ქიმიურ-ორგანული ნაერთების ხელოვნურად წარმოქმნის უნარი (მაგალითად, ჭიანჭველა მჟავა, სინერგიული სპირტი). მაგრამ ცილიატებზე ჩატარებულმა ზუსტმა ექსპერიმენტებმა აღნიშნული დოქტრინის გადამოწმების მიზნით (ფრანგი ქიმიკოსი პასტერი და ინგლისელი ფიზიკოსი ტინდალი) აჩვენა, რომ ცილიატების წარმოქმნა არ არის თვითნებური, არამედ აქვს თავისი მიზეზი ორგანიზმებით სავსე ატმოსფერულ ჰაერში და როდესაც ემბრიონები ჰაერიდან ამოღებულია სხვადასხვა გზით, არ არის შესაძლებელი სპიონი. დადგენილია, რომ ენტოზოანების წარმოშობა ექვემდებარება დაბადებით ყველა ცხოველური არსების წარმოშობის ზოგად კანონს (omne vivum ex ovo, ან კონკრეტულ - omnis cellula e cellula). ძალიან ცოტა ორგანული ნივთიერების ხელოვნურად წარმოების შესაძლებლობა, მაგრამ არ ასრულებენ რაიმე სასიცოცხლო ფუნქციას, ვერ ამტკიცებს თვითნებური წარმოქმნის შესაძლებლობას; ამ ნივთიერებებსა და ცოცხალ ორგანიზმს შორის არის გაუვალი უფსკრული. ორგანული ბუნების სამეფოში ფენომენები იმდენად მკვეთრად განსხვავდება არაორგანული ბუნების ფენომენებისგან, რომ მათი ახსნა შესაძლებელია მხოლოდ განსაკუთრებული მიზეზის ან ძალის არსებობის აღიარებით, რომელიც სრულიად განსხვავებული და გამოუცნობია ბუნების მექანიკური ძალებისგან (ამ ძალის მიერ წარმოქმნილი ფენომენების თვისებებით ისინი მას სასიცოცხლო ძალას უწოდებენ - vis vitalis). ყველა მიუკერძოებელი ქიმიკოსი და ფიზიოლოგი თანხმდება, რომ შეუძლებელია სიცოცხლის წარმოქმნა არაორგანული ბუნების ამჟამად აქტიური და ცნობილი ძალებისგან, არც ერთი ძალისგან, არც მათი კომბინაციებისგან. "არავის უნახავს რეალურად სპონტანური თაობა", - თქვა ცნობილმა პროფესორმა ვირჩოვმა მიუნხენის ბუნების მეცნიერთა კონგრესზე (1877). – და ვინც თვლის, რომ ეს მოხდა, ეწინააღმდეგება არა მხოლოდ თეოლოგიას, არამედ ბუნების ისტორიის მეცნიერებას. გულწრფელად რომ ვთქვათ, უნდა ვაღიაროთ, რომ ნატურალისტებს მცირე სიმპათია აქვთ სპონტანურ თაობასთან. თუ ეს შეიძლება დადასტურდეს, მაშინ, რა თქმა უნდა, რა შეიძლება იყოს უკეთესი! მაგრამ უნდა ვაღიაროთ, რომ ეს არ არის დადასტურებული“. 160 მიუხედავად ამ დოქტრინის ასეთი დაუმტკიცებლობისა, ჰეტეროგენისტები მაინც ამტკიცებენ, რომ თუ ახლა ორგანიზმები თავისთავად არ წარმოიქმნებიან, ისინი შეიძლება წარმოშობილიყვნენ უშუალოდ არაორგანული ნივთიერებებისგან ჩვენი პლანეტის საწყისი ფორმირების დროს, როდესაც ბუნების ძალები მოქმედებდნენ უფრო დიდი ენერგიით, როდესაც ქალწულ დედამიწას ჰქონდა არაჩვეულებრივი პროდუქტიულობა, რომელიც მას აღარ აქვს. მაგრამ, ცხადია, სრულიად თვითნებურია ვივარაუდოთ, რომ პირველყოფილ დროში არაორგანულ ნივთიერებას შეიძლება ჰქონდეს ისეთი თვისებები, რაც მას ახლა არ გააჩნია, მაგალითად. საკუთარი თავისგან ორგანული სიცოცხლის წარმოქმნის უნარი: მატერია არ შეცვლილა; ნივთიერებები, რომელთაგანაც ორგანიზმები შედგება (ჟანგბადი, წყალბადი, სხვადასხვა მარილები, მინერალები და სხვ.) და ამჟამად უხვად გვხვდება ბუნებაში; მათი თვისებები და თვისებები ასევე არ შეცვლილა. თანაბრად უსაფუძვლოა ვივარაუდოთ, რომ დედამიწის თავდაპირველ მდგომარეობაში შეიძლებოდა ყოფილიყო განსაკუთრებით ხელსაყრელი პირობები ორგანიზმების წარმოქმნისთვის უშუალოდ მატერიიდან: დედამიწაზე ორგანული სიცოცხლის გაჩენისთვის ხელსაყრელი პირობები არ შეიძლება იყოს იგივე, რაც ახლა არსებობს მისი შენარჩუნებისა და გაგრძელებისთვის. თუ ეს პირობები შეიცვლება (მაგალითად, ჰაერში ჟანგბადის მატება ან შემცირება, მზეზე სიცხე, პლანეტაზე სიმკვრივე და ა.შ.), ორგანული სიცოცხლე შეწყდება. ამავდროულად, თუ პირველყოფილ დროში ბუნებრივი ძალების რაღაც არაჩვეულებრივი კომბინაციით შესაძლებელი იყო სიცოცხლის გაჩენა უშუალოდ მატერიიდან, მაშინ რატომ არ შეუძლია მეცნიერება ორგანიზმების შემადგენელი ყველა არაორგანული მასალის არსებობით და ყველა შესაძლებლობით, რომ გაზარდოს და გააძლიეროს აუცილებელი ფიზიკური აგენტების მოქმედება ხელოვნურად, ერთი, თუნდაც უმარტივესი ორგანიზმის წარმოქმნა? ზოგადად, უნდა ითქვას, რომ ორგანიზმების სპონტანური წარმოქმნისადმი ნდობა ეფუძნება არა რაიმე ზუსტ მონაცემს, არამედ ცოცხალ კავშირს მთელ მატერიალისტურ მსოფლმხედველობასთან. ამ მსოფლმხედველობის მიმდევრებს არ შეუძლიათ არ დაუშვან სპონტანური წარმოქმნა: თუ მთელი სამყარო თანდათან წარმოიშვა და განვითარდა თავისთავად, შემოქმედის ნების გარეშე, მატერიაში თანდაყოლილი საკუთარი ძალების მექანიკური მოქმედებიდან, მაშინ ცოცხალი ორგანიზმებიც წარმოიშვნენ სპონტანურად, თვითნებურად. და პირიქით, თუ არ არის მართალი, რომ ორგანიზმებს შეუძლიათ და წარმოიქმნება თვითნებურად, მაშინ კიდევ უფრო მცდარია, რომ მთელმა სამყარომ თავისთავად მოიფიქრა და განვითარდა, მაშინ აუცილებელია სამყაროს შემოქმედის არსებობის აღიარება. 161 ასე რომ, განსხვავება ბიბლიასა და ბუნებისმეტყველებას შორის, რომელიც მითითებულია ორგანიზმების სპონტანური წარმოშობის თეორიით, არ შეიძლება ჩაითვალოს რეალურ განსხვავებად. ღმერთის შემოქმედების გარეშე სიცოცხლის წარმოშობა აუხსნელია. ჩარლზ დარვინსაც კი მოუწია ამის აღიარება. III. შემდგომი განსხვავება, ბიბლიური ლეგენდისგან განსხვავებით, არის ის, რაც შეიცავს უახლეს სწავლებას დედამიწაზე ორგანული სიცოცხლის განვითარების შესახებ, რომელიც ცნობილია ტრანსფორმაციის, ანუ ევოლუციის თეორიის, ისევე როგორც დარვინიზმის სახელით. 162 ამ თეორიის მთავარი იდეა ისაა, რომ ყველა მცენარეული და ცხოველური სახეობა (არსებული და გადაშენებული), ადამიანების გამოკლებით, წარმოიშვა ქვედა და მარტივი ორგანული ფორმების ბუნებრივი, თანდათანობითი გარდაქმნის შედეგად უფრო მაღალ და სრულყოფილებად რამდენიმე პრიმიტიული მარტივი ფორმიდან (დარვინის მიხედვით - ოთხი ან ხუთი ან თუნდაც ერთი პრიმიტიული ფორმა). მცენარეთა და ცხოველთა სამეფოში არსებული და გადაშენებული სახეობების მთელი მრავალფეროვნება წარმოიშვა ამდენი მარტივი ფორმებიდან ე.წ. (დარვინში) ბუნებრივი გადარჩევა ან გაუმჯობესებული ჯიშების შენარჩუნება არსებობისთვის ბრძოლაში და უკიდურესი თანდათანობითა და ნელი ტემპით - ძალიან დიდი ხნის განმავლობაში (მილიონობით წლის განმავლობაში). მაგრამ ეს ჰიპოთეზა თავისთავად არ იძლევა სამყაროს შემოქმედის უარყოფის საფუძველს. თუნდაც ვივარაუდოთ, რომ მისი სწავლების თანახმად, დედამიწაზე გაჩენილი მთელი ორგანული სიცოცხლე ბუნებრივი კანონების მიხედვით განვითარდა ერთი პირველადი ფორმიდან, მაშინ ეს ჰიპოთეზა მაინც არ გამორიცხავს კითხვას: საიდან გაჩნდა პირველადი ორგანული ფორმა? მისი წარმოშობის ბუნებრივი გზით ამოცნობა, არაორგანული ნივთიერებებისგან სპონტანური წარმოქმნის გზით, აშკარა წინააღმდეგობა იქნებოდა ექსპერიმენტული მეცნიერების ზუსტ მონაცემებთან. ამიტომ აუცილებელია ვივარაუდოთ ღმერთის შემოქმედებითი მოქმედება პირველადი ორგანული ფორმების წარმოშობის ასახსნელად. 163 Tertium non datur (მესამე შესაძლებლობა არ არსებობს). ეს საკმარისი არ არის. იმის აღიარება, რომ ღმერთმა შექმნა მხოლოდ ერთი ან რამდენიმე უბრალო ორგანიზმი და არ დაუშვას კიდევ მრავალი სრულყოფილის შექმნა, ნიშნავს ლოგიკური შეუსაბამობის აღიარებას. თუ რამდენიმე ორგანული ფორმის შექმნა შეიძლებოდა, რატომ არ შეიძლებოდა მრავალი ორგანული არსების შექმნა? მაგრამ თეორიის ასეთი ცვლილება, ცვლილება, რომელიც გამოწვეულია საქმის არსებით, აშკარად ანგრევს ამ თეორიას მისი ყველაზე ძირითადი მახასიათებლებით. გარდა ამისა, ეს თეორია ასახავს ბუნებაში მატერიაზე სულის მუდმივად მზარდი დომინირების სავარაუდო პროცესს - მსოფლიო ძალების მკაცრად გათვლილი, უწყვეტი და უცვლელად მიზანმიმართული მოქმედების პროცესს. მაგრამ განა ორგანული ბუნების ეს მუდმივი ზრდა და მისი მუდმივი ადაპტაცია ახალ პირობებთან სიცოცხლის უმაღლესი ფორმების წარმოებისთვის, მცენარეებიდან დაწყებული ადამიანების ჩათვლით, არ არის ორგანიზმების მიზანშეწონილი განვითარებისთვის გათვალისწინებული შემოქმედებითი გეგმის უძლიერესი მტკიცებულება? ამრიგად, სახეობათა აღორძინების ჰიპოთეზა იწვევს სამყაროს ყოვლისმომცველი შემოქმედის ქმედებების აღიარებას, რომელიც მოიცავს მთელ სამყაროს თავისი გონებითა და ძალით, ქმნის ბუნების ძალების გაუთავებელ კომბინაციებს სხვადასხვა არსებების შესაქმნელად და საბოლოოდ აღწევს იმ ფაქტს, რომ ირაციონალური ცხოველისგან მოდის რაციონალური არსება - ადამიანი. ამრიგად, ეს ჰიპოთეზა, თუნდაც ბუნებრივად მეცნიერული თვალსაზრისით მართებულად ვაღიაროთ, არ არის ისეთი სანდო და ერთგული მატერიალიზმის მოკავშირე, როგორც ბევრს ჰგონია. ბიბლიის მოწინააღმდეგეების მხრიდან მისით გატაცებაში არის გაუგებრობა. მაგრამ სახეობათა გადაგვარების დოქტრინა არ შეიძლება იყოს ძლიერი წინააღმდეგობა ბიბლიისა და საბუნებისმეტყველო მეცნიერების თვალსაზრისით. ამ თეორიის ძირითადი კონცეფცია დედამიწაზე ორგანული ფორმების თანდათანობით გამოჩენის შესახებ, ჯერ მარტივი, შემდეგ უფრო რთული, არანაირ წინააღმდეგობაში არ მოდის ბიბლიაში მითითებულ მცენარეთა და ცხოველთა სამეფოების შექმნის თანმიმდევრობასთან. მისი ბიბლიის განსხვავება და მნიშვნელოვანი წინააღმდეგობა შემდეგია: ბიბლია გვასწავლის, რომ ღმერთმა გარკვეული თანმიმდევრობით შექმნა მცენარეები და ცხოველები მათი სახის მიხედვით, ანუ მან შექმნა არა მხოლოდ ერთი სახეობა, არამედ მცენარეთა და ცხოველთა სამეფოს მრავალი მუდმივი სახეობა და ერთად სამუდამოდ განსაზღვრა სახეობების მუდმივობა. დარვინისტების აზრით, მცენარეთა და ცხოველთა სხვადასხვა გვარისა და სახეობის გამოჩენის თანმიმდევრობა, როგორც ჩანს, მიუთითებს მათი წარმოშობის მეთოდზე, კერძოდ, რომ მცენარეთა და ცხოველთა სამეფოს მთელი მრავალფეროვნება წარმოიშვა ზოგიერთი ფორმის სხვაზე, ნაკლებად რთული და არასრულყოფილი, უფრო რთულ და სრულყოფილში რამდენიმე ძირითადი მარტივი ფორმიდან. მაგრამ დარვინიზმის ასეთი მსჯელობა უბრალო ლოგიკური გაგებითაც კი დაუსაბუთებელია: ორგანიზმების გარეგნობის თანმიმდევრობა არ არის იგივე, რაც ორგანიზმების თვითფორმირება ან ერთის მეორეში გადაქცევა. ევოლუციის თეორიის მიმდევრების დასკვნა ამ შემთხვევაში მსგავსია, თუ იმის საფუძველზე, რომ კულტურის ისტორიაში სასახლეების გამოჩენას წინ უძღოდა მხოლოდ სახლის, ქოხის ან ქოხის გამოჩენა, დაასკვნეს, რომ თავად ქოხი გადაიქცა სახლად, ეს უკანასკნელი კი სასახლედ. დარვინიზმის ძირითადი პრინციპები ბუნებისმეტყველებაში არ წარმოადგენს უცვლელ ჭეშმარიტებას. დარვინისტების ყველა არგუმენტის საფუძველზე მცენარეთა და ცხოველთა ცხოვრების სხვადასხვა ფორმის წარმოშობისა და ამ წარმოშობის პირობების შესახებ (არსებობისთვის ბრძოლა, ბუნებრივი სექსუალური გადარჩევა, მემკვიდრეობა, ატავიზმი და ა. მაგრამ სინამდვილეში, სახეობების ცვალებადობის ზოგადი და დაჟინებული მტკიცების მიუხედავად, ეს ცვალებადობა არსად იყო; ჯერ არ გამოჩენილა არც ერთი ახალი სახეობა მთელი დროის განმავლობაში, რომლებზეც შეიძლება გაგრძელდეს სამეცნიერო დაკვირვებები. მოცემული ჯიშის ჯიშებში ცვლილებები შეიმჩნევა და ხდება, მაგრამ ჯიშების ტრანსფორმაცია ან ფორმირება არ შეინიშნება; აქამდე არც ბუნებრივი პირობების ხელსაყრელი შერწყმა და არც ადამიანის ხელოვნება არ შეეძლო ამის მსგავსი. სახეობათა მუდმივობა, რომელიც დადასტურებულია ბიბლიით, ზუსტი მეცნიერების უდავო ჭეშმარიტებაა - ჭეშმარიტება, რომელიც სამუდამოდ იდუმალი დარჩება ადამიანის გონებისთვის, რომ არა ყოველდღიური ცხოვრების გამოცხადება ღვთის მიერ კანონის სამყაროს მთელი არსებობისთვის დამკვიდრების შესახებ, რომ შემოქმედის ხელიდან გამოსული ყოველი არსება შეიცავს საკუთარ თავში თესლს, ყოველი მიზეზის და ემბრიონის გამო. მისი სახის. 164 დარვინიზმის ვარაუდი, რომ თავიდან არსებობდა მხოლოდ უმარტივესი, ურთულესი და ცოტა ორგანიზმები, საიდანაც წარმოიშვა მცენარეთა და ცხოველთა ცხოვრების მთელი სიმდიდრე და მრავალფეროვნება, არ არის გამართლებული ექსპერიმენტული მეცნიერების ზუსტი მონაცემებით. ამ ვარაუდის საპირისპიროდ, პალეონტოლოგია, უკვე უძველეს გეოლოგიურ ფენებში, სადაც პირველად გვხვდება ორგანული სიცოცხლე, აღმოაჩენს არა მხოლოდ ცხოველთა და მცენარეთა სამეფოს ძირითადი დანაყოფების, არამედ თითოეულ მათგანში სხვადასხვა სახეობის ერთდროულ და პარალელურ არსებობას. პალეონტოლოგთა უმეტესობა თანხმდება, რომ „უძველეს ფენებში აღმოჩენილი გვარები და გვარები, თუმცა ჩვენგან განსხვავებულები არიან, წარმოადგენენ ფორმების იგივე სრულყოფილებას მთლიანობაში და ნაწილებში, როგორც ცოცხალი ჯიშები“ (მ. სერესი). 165 და ბოლოს, თუ მცენარეთა და ცხოველთა სამეფოს ფორმირება მართლაც მოხდა ქანების ტრანსფორმაციის (ტრანსფორმაციის) გზით, მაშინ ორგანული სამყაროს ისტორიაში იქნებოდა ასეთი ტრანსფორმაციის კვალი მცენარეთა და ცხოველთა მრავალ შუალედურ გვარსა და სახეობებში, იქნებოდა ფორმები, რომლებიც შეადგენენ ეტაპობრივ გადასვლას, მაგალითად. მცენარეებიდან ცხოველებამდე, ჭიიდან თევზამდე, თევზიდან ჩიტამდე, წამწამებიდან მწერამდე და ა.შ., თანაბრად იქნებოდა გარდამავალი ეტაპები პალეონტოლოგიური ცხოველებიდან თანამედროვეობამდე. მაგრამ მეცნიერება ვერ პოულობს ასეთ შუალედურ ჯიშებს და ამავდროულად არ იძლევა ორგანულ ფორმებს შორის გენეტიკური კავშირის პოვნის იმედს. როგორც გადამწყვეტი მტკიცებულება იმისა, რომ დარვინისტების მიერ აღიარებული ჯიშების ტრანსფორმაცია რეალურად არ არსებობს, ასევე შეიძლება მივუთითოთ ე.წ. "ნაბიჭვრები" ან ჯვარედინი ორ სხვადასხვა ჯიშს შორის, ერთი და იმავე ჯიშის ჯიშებს შორის შერევის მარტივი, უწყვეტი ნაყოფიერებით. მრავალრიცხოვანმა დაკვირვებებმა სრულად დაადასტურა ეს როგორც მცენარეთა, ისე ცხოველთა სამეფოსთან მიმართებაში. ეს გვიჩვენებს, რომ არსებების ბუნებაში შემოქმედმა გადაულახავ დაბრკოლებას აყენებს ერთი ჯიშის მეორეში გადაქცევას და ხელოვნური საშუალებებითაც კი შესაძლებელია მხოლოდ ერთი სახეობის ცხოველის ან მცენარის ჯიშის ჩამოყალიბება, მაგრამ არა ახალი ჯიშის. ეს არის ბუნების უნივერსალური კანონი. გამოცდილებისა და დაკვირვების მონაცემთა უმთავრეს მახასიათებლებში ასეთი წინააღმდეგობების გათვალისწინებით და, ზოგადად, მტკიცებულებების ნაკლებობის გამო, ევოლუციის თეორიას ბევრი მოწინააღმდეგე ჰყავს თვით საბუნებისმეტყველო დარგის ავტორიტეტულ მეცნიერთაგან. ყველა ყველაზე ცნობილი ბუნებისმეტყველი არა მხოლოდ უარს ამბობს, არამედ პირდაპირ უარყოფს ინგლისელი მოაზროვნის ჰიპოთეზას, როგორც ჰიპოთეზას, თუმცა ეშმაკურად, მაგრამ დაუმტკიცებელ, როგორც წარმოსახვის ფიქციას, როგორც ბუნების აშკარა კანონებთან შეუსაბამოდ (როგორიცაა კუვიე, აგასიცცი, ვირკოო, ბაერი, კვატრეფაჟი, ფლორენსი, რ. ბერნარდი და მრავალი სხვა). და მონაცემების რაოდენობა, რომელიც აჩვენებს ამ თეორიის შეუსაბამობას, სულ უფრო და უფრო იზრდება საბუნებისმეტყველო მეცნიერების წარმატებები, ასე რომ, პროფესორ ვირკოუს (ჯერ კიდევ 1882 წელს) აზრით, და მომავალში არ აქვს საფუძველი მოელოდეს მეცნიერების აღიარებას. და სხვა ცნობილი ბუნებისმეტყველის, აგასისის (პალეონტოლოგი) ჩვენებით, „დედამიწაზე სიცოცხლის პირველი გამოჩენიდან დღემდე, არც ერთი ფაქტი არ არის დაკონკრეტებული და არც ერთი მონაცემი, რომელიც დაადასტურებს ცხოველთა ტიპების ცვალებადობას და ერთი სახეობის მეორისგან წარმოშობის შესაძლებლობას... ფაქტები და მეცნიერული დაკვირვებები გვაშორებს დარვინის ჰიპოთეზას. ცალკეული ინდივიდების განუზომელი მრავალფეროვნება და ცხოველთა არსებობის ტიპების უცვლელი სტაბილურობა“. 166 აქედან ცხადია, რომ თუ აქამდე დარვინის თეორიას აქვს გარკვეული ტენდენციის მტკიცე დამცველები ნატურალისტებს შორის, ეს არ არის იმის გამო, რომ იგი თანხმდება მეცნიერების ზუსტ მონაცემებთან, არამედ იმიტომ, რომ იგი წარმოადგენს ბუნებრივი სამყაროს ფორმირების თეორიას, ისეთ ფორმირებას, რომელშიც აღმოფხვრილია უზენაესი ინტელექტუალური ძალის ყოველგვარი გავლენა და ყველაფერი დაყვანილია აუცილებელი, ბუნებრივი კანონის მარტივ მოქმედებაზე. ასე რომ, დარვინის ჰიპოთეზაში მითითებული განსხვავება ვერ გამოდგება სამყაროს შექმნის შესახებ ბიბლიური ისტორიის სანდოობის წინააღმდეგ. IV. უფრო მნიშვნელოვანი განსხვავებები ბიბლიასა და ბუნებისმეტყველებას შორის, ვიდრე წინა, არის გეოლოგიისა და პალეონტოლოგიის მიერ მითითებული განსხვავებები. ამ მეცნიერების მიერ წამოყენებული წინააღმდეგობები შექმნის ბიბლიურ ისტორიას, როგორც ჩანს, მყარი საფუძველი აქვს დედამიწის ფენებზე და მცენარეებისა და ცხოველების ნამარხ ნაშთებზე დაკვირვებისას. გარდა იმ ვარაუდისა, რომ ათასწლოვანი პერიოდები, რომლის დროსაც შესაძლოა წარმოიქმნას ფენები დედამიწის შიგნით (გეოლოგიური წარმონაქმნები), გეოლოგიაში მტკიცედ არის აღიარებული, რომ ცხოველური სიცოცხლე მცენარეთა სიცოცხლის შემდეგ კი არ გაჩნდა, არამედ მის ზოგიერთ წარმომადგენელში ერთდროულად, და რომ ხმელეთის ცხოველები, თუმც ცოტანი არიან, თითქმის ერთბაშად ჩნდებოდნენ. ამ მეცნიერებების მტკიცებულებები ვარაუდობენ, რომ ორგანიზმები მთელ ჯგუფებად გამოჩნდნენ გარკვეულ გეოლოგიურ ეპოქებში და განაგრძეს ცხოვრება უცვლელი ქანების სახით, სანამ ეს ეპოქა გაგრძელდა. დედამიწაზე ცხოვრების ფიზიკური პირობების ცვლილებით, ახალი ეპოქის დადგომასთან ერთად, ზოგიერთი წინა ჯიში, რისთვისაც ეს ცვლილებები დამღუპველი იყო, გარდაიცვალა და მათ ადგილზე გაჩნდა ახალი ჯგუფები, რომლებიც ადაპტირდნენ ჩვენი პლანეტის ცხოვრების ახალ პირობებთან. აქედან გამომდინარეობს, რომ ცხოველები არ გაჩნდნენ მხოლოდ ერთ კონკრეტულ პერიოდში ან დღეს, როგორც ეს ბიბლიაშია ნათქვამი, არამედ გამოჩნდნენ მრავალი თანმიმდევრული პერიოდის განმავლობაში. იგივე ეხება მცენარეთა სამეფოს. რაც არ უნდა მნიშვნელოვანი იყოს ყველა ასეთი მონაცემი, პირველ რიგში, ბიბლიასა და მეცნიერებას შორის რეალური წინააღმდეგობის შეუძლებლობისა და მათ შორის დადებული შეთანხმების უმთავრეს საკითხებზე, მათ არ შეიძლება ეწოდოს სრულიად წინააღმდეგობრივი ბიბლია. აქ, განსაკუთრებით გადამწყვეტი დასკვნების გაკეთებამდე, უნდა გავითვალისწინოთ, რომ მოსეს არ ჰქონდა პირდაპირი მიზანი კოსმოგონიის ან გეოლოგიის ახსნა და მისი ლეგენდა სხვა არაფერია, თუ არა სამყაროს წარმოშობის ისტორიის ყველაზე ზოგადი და შეკუმშული მონახაზი. და მეორეც, არსებობს ამ განსხვავებებსა და ბიბლიურ ლეგენდას შორის შეთანხმების იმედი. ამ ხელშეკრულებაზე დიდი ხანია მუშაობენ როგორც გეოლოგები, ასევე თეოლოგები და მათ წარმოადგინეს ასეთი შეთანხმების რამდენიმე გამოცდილება. არსებობს ოთხი ასეთი ექსპერიმენტი ან, როგორც მათ ჩვეულებრივ უწოდებენ, ჰიპოთეზა: წარღვნა, აღდგენა ან აღდგენა (აღდგენითი), იდეალისტური და თვით შეთანხმების ჰიპოთეზა (კონკორდისტული ან ჰარმონიული) ან სხვაგვარად - დღეების ჰიპოთეზა - ეპოქები. წარღვნის ჰიპოთეზის მომხრეების აზრით (სტ. კუტორგა, აბ. სორინჟე, კეილი, ბოზიზიუ) გეოლოგიურ მონაცემებსა და მშვიდობის დამყარების ბიბლიურ ისტორიას შორის არსებული განსხვავებები აიხსნება მშვიდობის დამყარების შემდეგ და განსაკუთრებით გლობალური წარღვნის შედეგად ნოეს დროს. აღდგენის ჰიპოთეზის დამცველები (ბაკლენდი, კურცი, ა. ვაგნერი, გენგსტენბერგი და ა.შ.) იმავე განსხვავებებს ეთანხმებიან იმით, რომ მიწიერი წარმონაქმნების ჩამოყალიბება მათ მცენარეულ და ცხოველურ ორგანიზმებთან მიეკუთვნება არა ექვსდღიან შემოქმედებას, არამედ ექვსდღიან შექმნას წინა პერიოდს: რომელიც თავდაპირველად კარგად მოწესრიგებული ჰქონდა შექმნილი. შეთანხმების ეს გამოცდილება ძირითადად დაფუძნებულია დაბადების 1:1–2-ის თავისებურ ინტერპრეტაციაზე. იდეალური ჰარმონიის ჰიპოთეზა (განსაკუთრებით მიქელისისა და შულცის მიერ შემუშავებული), ბიბლიისა და მეცნიერების შეჯერების იგივე მიზნებისთვის, ბიბლიურ ექვსდღიან პერიოდში არსებითად აღიარებს მხოლოდ ზოგად დებულებებს ან იდეებს; ექვსი დღე არის ღმერთის ექვსი შემოქმედებითი ქმედება ან ჭეშმარიტება შემოქმედების შესახებ, რომელიც გამოვლინდა მოსეს წინასწარმეტყველურ ხილვებში. და ბოლოს, შეთანხმების ჰიპოთეზის ან დღეების - ეპოქების ჰიპოთეზის მომხრეები (რეიმი, ლანგე, ებრადი და სხვები - თეოლოგები, ნატურალისტები - კუვიე, მარსელ დე ცერესი, პფაფი, ჰუგ მილერი და ა. ექვსდღიანი შექმნის ისტორია. 167 არცერთი ეს ჰიპოთეზა არ იძლევა საკმარის ახსნას ყველა თვალსაზრისით იმ განსხვავებების შესახებ, რომლებიც არსებობს გეოლოგიურ მონაცემებსა და ბიბლიურ სწავლებას შორის. მაგრამ მომრიგებელთა მრავალწლიანი შრომა მთლად ამაო არ ყოფილა. არა, შეთანხმების ექსპერიმენტების არსებობა აჩვენებს, რომ ასეთი შეთანხმება მიღწევადია. უკვე ბევრი რამ არის მიღწეული ამ განსხვავებების გასარკვევად. ახლა, რა თქმა უნდა, ძალიან სასურველია ასეთი შეთანხმების დამყარება, მაგრამ ამის დრო თითქმის არ მოსულა. გეოლოგიაც და პალეონტოლოგიაც ჯერ კიდევ შედარებით ახალ მეცნიერებებს მიეკუთვნება და ბიბლიური ტექსტის ახსნა ჯერ კიდევ არ არის დასრულებული. ამიტომ სჯობს დაველოდოთ, ვიდრე მივმართოთ ისეთ შეთანხმებებს, რომლიდანაც ყოველთვის იტანჯება ბიბლიური ან ბუნებრივი სამეცნიერო სწავლება. არსებობს საკმარისი მიზეზები ასეთი შეთანხმების იმედისთვის. საბუნებისმეტყველო დარგში აღმოჩენების ისტორია გვიჩვენებს, რომ რაც უფრო მდიდრდება მეცნიერება მათით, მით უფრო ახლოვდება მისი ბიბლიასთან დაახლოება; ამ ტიპის მაგალითები საკმაოდ ბევრია. დადგება დრო, როდესაც ის უმნიშვნელო განსხვავებები, რომლებიც დღეს გვხვდება, აღმოიფხვრება და ბიბლია და ბუნება გამოჩნდება, როგორც ღმერთის იგივე გამოცხადების გვერდები. § 22. ხილული სამყაროს მიზანი ხილული სამყარო, როგორც უაღრესად ბრძენი არსების ნაწარმოები, შეიქმნა, რა თქმა უნდა, გარკვეული გონივრული მიზნით. გამოცხადების მკაფიო სწავლების თანახმად, ხილული სამყაროს უმაღლესი და საბოლოო მიზანი, ისევე როგორც მთელი შექმნილი არსება, არის ღვთის დიდების მსახურება ან ღმერთის სრულყოფილების გამოვლენა. ზეცა იტყვის ღვთის დიდებას (ფსალმ. 18:2). მთელი დედამიწა სავსეა ცაბაოთ უფლის დიდებით (ეს.6:3). მაგრამ თავად ხილულმა ბუნებამ, თავისი მშვენიერებითა და სრულყოფილებით, ღვთის დიდების ქადაგებით ეს არ იცის. ყველა მიწიერი ქმნილებადან მხოლოდ ერთ ადამიანს, როგორც ცნობიერ, რაციონალურ არსებას, შეუძლია გაიგოს მისი ქება-დიდება და მისი ცნობიერებითა და თავისუფლებით შეიძლება მიწიერი არსებების არაცნობიერი ქება შემოქმედს მივიტანოთ. ამრიგად, მატერიალურ სამყაროს შეუძლია მიაღწიოს თავის უმაღლეს და საბოლოო დანიშნულებას ადამიანის საშუალებით. აქედან გამომდინარეობს, რომ გარდა ბუნების ზოგადი დანიშნულებისა - იყოს ღმრთის დიდების ორგანო, მას აქვს განსაკუთრებული თუ კერძო დანიშნულებაც - ემსახუროს ადამიანს და უპირველეს ყოვლისა ემსახუროს ღმერთს მსგავს ადამიანურ სულს. ამ კუთხით მისი მიზანია, გამოაცხადოს ადამიანისთვის ღვთის დიდება, აამაღლოს მისი ღმერთის მსგავსი სული პროტოტიპისა და მისი ყველა ხილული მშვენიერებისა და სრულყოფილების შემოქმედის, მისი მარადიული ძალისა და ღვთაებრიობის პატივისცემით ჭვრეტამდე, მისი მარადიული ძალაუფლებისა და ღვთაებრიობის (რომ. 1:20) და, ზოგადად, წვლილი შეიტანოს მისი გავლენით მისი სიკეთის გამჟღავნებასა და ფორმირებაში. მისი უმაღლესი მიზნის მიღწევა. ადამიანის (განსაკუთრებით ადამიანის სულის) ამგვარ მსახურებასთან ერთად, ხილული ბუნება - თავად დედამიწა და მიწიერი არსებები - სხვა მხრივ ემსახურება მას. დედამიწა შეიქმნა, უხვად აივსო, ბრწყინვალედ იყო მორთული, როგორც საცხოვრებლად ადამიანი (ესაია 45:18). მას და მასზე მცხოვრებ ყველა ქმნილებას ეძლევა ადამიანის სრული ძალაუფლება და განკარგვა, დანიშნულია მისი ყველა მოთხოვნილებისა და მოთხოვნილების დასაკმაყოფილებლად, მისცეს მას სხვადასხვა სიამოვნება და სიამოვნება (ფსალმ. 103:15; სერ. 31:31-32). ისტორია მიუთითებს, რომ ღმერთმა, აკურთხა პირველყოფილი წყვილი, თქვა: ინაყოფიერეთ და გამრავლდით, აავსეთ დედამიწა და დაიმორჩილეთ იგი, და ბატონობდით თევზებზე, ზღვაზე და ცის ფრინველებზე და ყოველ ცოცხალ არსებაზე, რაც დედამიწაზე მოძრაობს (დაბ. 1:28). ღმერთმა დედამიწაზე ბატონობის იგივე უფლება დაადასტურა ადამიანს ნოესა და მისი ვაჟების კურთხევით (დაბ. 9:1-3). იგივე აზრი ბუნების სამსახურის მიზნის შესახებ ადამიანთან მიმართებაში გამოხატულია წმინდა წერილში ბევრ სხვა ადგილას. ამგვარად, წმიდა დავითი აღიარებს: ზეცა უფალს სამოთხეა, მან კი მიწა კაცთა ძეებს მისცა (ფსალმ. 113,24). ღმერთმა ხელი დაადო მის საქმეს და ყველაფერი ფეხქვეშ დაუდო (ფსალმ. 8:7 და შემდგომ). სხვა წმინდა მწერლებმაც იგივე აღიარეს (Wis.9:1-3; Sir.17:1-4). როცა ადამიანი სიკვდილს განიცდის, მისი მოკვდავი სხეულის განსასვენებლად იგივე მიწაა დანიშნული: მტვერი ხარ და მტვერში დაბრუნდები (დაბ. 3:19). ეს არის ხილული სამყაროს და განსაკუთრებით დედამიწისა და მიწიერი არსებების მიზანი, რომელიც მითითებულია გამოცხადებაში. როდესაც დანიშნეს ღვთის დიდების საქადაგებლად, ისინი შეიქმნა ადამიანისთვის, რათა ემსახურონ მას. ეს არის ერთ-ერთი მიზეზი, რის გამოც ადამიანი შეიქმნა ყველა ხილული არსების შემდეგ. ”დედამიწის ყველა სხვა არსება შეიქმნა მის სამსახურში - ადამიანი”, - ამბობს წიგნის ცნობილი თარჯიმანი. ყოფიერება და მაშასადამე, იგი შეყვანილია სამყაროში, როგორც მმართველი სახლში, როგორც მღვდელი ტაძარში, მთლიანად მოწყობილი და მორთული“. 168 ის თვითონ არის მოქცეული ბუნებასთან ასეთ სუვერენულ ურთიერთობაში, მოწოდებული მას ემსახუროს, რადგან ყველა მიწიერ ქმნილებას მხოლოდ ის ამშვენებს ღმერთის ხატებითა და მსგავსებით, ხოლო ღმერთის ხატება ადამიანში სამყაროსთან მიმართებაში, როგორც ეკლესიის ძველი მამები განმარტავდნენ, არის ადამიანის უფლებამოსილება განაგებდეს ხილულ ქმნილებას. 169 წმინდა წერილის სურათების მიხედვით, ხილული სამყაროს ამ მიზანთან და დედამიწისა და მიწიერი არსებების ადამიანთან ურთიერთობასთან დაკავშირებით, სამყაროში ყველა ცვლილება, წარსული და მომავალი, გვხვდება. ასე მოხდა პირველი მშობლების დაცემა - უწესრიგობა მოჰყვა მთელ ხილულ სამყაროს (დაბ. 3:17); მოჰყვება ადამიანის აღდგენა და მკვდრეთით აღდგომა და ქმნილების აღდგენა ან განახლება (რომ. 8:19-22). გამოცხადება ასევე მიუთითებს დედამიწის მთელი სახის ან მისი ნაწილების ადამიანის გულისთვის შეცვლის სხვა შემთხვევებზეც, მაგალითად, როცა ყველა ადამიანი დასაჯეს გლობალური წარღვნით, სოდომისა და გომორის მკვიდრნი - მათი ქალაქების განადგურებით (მკვდარი ზღვის ველის ჩამოყალიბება), ეგვიპტე - სიკვდილით დასჯა მოსეს დროს და ა.შ. და მიწიერი ქმნილებები შეიქმნა და დანიშნა ღმერთის მიერ ადამიანისთვის და მის სამსახურში. ძველი ეკლესიის მამებიდან მათ დატოვეს ექვსდღიანი შემოქმედების შესახებ ბიბლიური თხრობის ახსნა: ექვსდღიან საუბრებში - ვასილი V. (შემოქმედების 1 ნაწილი რუსულ თარგმანში). გრიგოლ ნოსელი (ნაწარმოების 1 ნაწილი რუსულ თარგმანში), ამბროსი მედიოლ. (6 წიგნი შესტოდნევზე, ​​- უმეტესად თარგმნა ვასილი ვ. შესტოდნევმა ორგიენისა და იპოლიტეს დამატებებით) და წიგნის ინტერპრეტაციებში. Genesis - I. Zshtoust (IV ტომი 1 წიგნი შრომათა I. Chrysostom in the Russian translation. St. Petersburg 1898. ამავე გამოცემის VI ტომის 2 წიგნებში არის 6 საუბარი სამყაროს შექმნის შესახებ, რომელიც მიეკუთვნება გავალის ეპისკოპოსს სევერიანს), ეფრემ სირიელს (რუსული თარგმანი თხზულებათა VI ნაწილი). თეოდორიტე (შემოქმედებითი შრომის 1 ნაწილი რუსულ თარგმანში) და ბ. ავგუსტინე (დაბადების წიგნის შესახებ, სიტყვასიტყვით 12 წიგნი, - მისი ნაწარმოების მე-7 და მე-8 საათებში რუსულ თარგმანში). - ძველი მამების ექვსდღიანი შემოქმედების ახსნა-განმარტების მოკლე მიმოხილვა შეგიძლიათ იხილოთ წიგნში. პროტოპოპოვა N. Bibl. დანგრეული ფაქტები ეკლესიის წმინდა მამათა და მოძღვრების ინტერპრეტაციაზე. ყაზ. 1897 და ხელოვნებაში. პავლოვიჩ ა. ბიბლიური კოსმოგონია ეკლესიის მამათა და მოძღვართა სწავლებით (Strannik, 1898, Nos. 4–9). რუსულ ლიტერატურაში შეიძლება მივუთითოთ ექვსდღიანი შემოქმედების ისტორიის შემდეგი განმარტებები: მიტროპოლიტი ფილარეტი. შენიშვნები წიგნის დაბადებაზე (რედ. 1816, 1819 და 1867 წწ.) - თეოდორა არქიმანდრიტი. მშვიდობის დამყარების შესახებ. ახსნილი თავი 1 წიგნი დაბადება. პეტერბურგი 1862 – Sergievsky N. პროტ. სამყაროსა და ადამიანის შექმნა. მოსკოვი. 1883 – Vlastova G. Sacred Chronicle, 1 ნაწილი. პეტერბურგი. 1879 წ ვლ. ბიბლია და მეცნიერება 1 და 2 ნაწილი. პეტერბურგი. 1870 - N. E. სამყაროს შექმნა. ოპ. ინტერპრეტაცია Life თავი 1 (წაიკითხეთ სიყვარულის სული. pr. 1872 No. 2). - მენანა. სამყარო და პრიმიტიული ადამიანი, ტრანს. ფრანგული პეტერბურგიდან 1872 – Viguru F. Rukov. ბიბლიის კითხვა და შესწავლა I ტ. ფრანგი მღვდლის ვ.ვორონცოვისგან. მოსკოვი. 1897 – ბოგოროდსკი ია. პროფ. სამყაროს წარმოშობა (წესები. სობ. 1901, 4, 10 და 11 წიგნი) - ბანკალსკი. ისტორია ცა და დედამიწა წმინდა პისის გამოცხადების მიხედვით. და კვლევის მეცნიერება. 1889 – Arkhangelsky A. ბიბლიური კოსმოგონია (Proceedings of 1889, No. 7: article by A. Gusev. in Prospect Ob. 1889, July-Aug.). – Lovyagina E. ბიბლიური ლეგენდის მნიშვნელობა ხილული სამყაროს შექმნის შესახებ (Strannik, 1763 წლის ივნისი). ეს კითხვა ექვემდებარება სპეციალურ განხილვას ხელოვნებაში. კაპრალოვა ე. წინააღმდეგები მოზაიკის ლეგენდის პირდაპირი მნიშვნელობის შესახებ სამყაროს შექმნისა და მათი ანალიზის შესახებ. (Stavro. Epishop Ved., 1893, No. 12 და 13) და Pesotsky A. საკითხის შესახებ ისტორიულ. სამყაროს შექმნის შესახებ მოზაიკის ლეგენდის ბუნება (ტრ. კიევ. აკ. 1898, 3 წიგნი). ებრაელი თარჯიმნებიდან მხოლოდ ფილონმა ახსნა მოსეს შესახებ ლეგენდა ასე (De opificio mundi). ქრისტიან მწერალთაგან კლემენტ ალექსი იგივე შეხედულებას ატარებდა. (სტრომატა, VI, 16), ორიგენე (პრინციპებზე, III, 5, IV 16). მოგვიანებით ნეტარმა ეს ლეგენდა ალეგორიული გაგებით განმარტა. ავგუსტინე (დაბადების წიგნის შესახებ, ლიტ. IV წიგნი. 22 და 23 თავი; V, 3 და სხვ.). ამის შესახებ იხ. Menyan’s The World and Primitive Man, გვ. 6–11, - Philaret, arch. დოგმაში. ღმერთო. § 84, – პროფ. ლოპუხინი ბიბლიაში. ისტ. I ტომი, 1889, გვ. 89–92, - Vigouroux-ის ბრძანებულებაში. ზემოთ წიგნი გვ. 329–330, თხზ. ეპ. ქრიზანთესი რელ. სხვა სამყარო, ებრარდში, აპოლოგეტიკა, II ტ. და სხვები... წიგნის ისტორიულ ბუნებაზე. გენეზისი მოწმობს: 1) პრეზენტაციის წმინდა ისტორიულ მეთოდებს, როგორიცაა: ადგილების, პიროვნების, მოვლენების დროების ზუსტი მითითება, სამოთხის საზღვრების დადგენა და ა.შ.; 2) წიგნის ისტორიული ამოცანაა რჩეული ებრაელი ხალხის მეშვეობით მთელი კაცობრიობის ხსნის ეკონომიკის ისტორიის დასახვა, დაწყებული ქალის შთამომავლობის დაპირებით და, ბოლოს, 3) უახლესი არქეოლოგიური აღმოჩენებით აღმოსავლეთის ანტიკურ სფეროში. ნათლისღება, პროტ. ეჰ. 65 ეპ., - თეოდორე, წიგნზე. ცხოვრება 22 კითხვა, – დამასკე, ზუსტი. izl. 6, II, 7, – იხ. შენიშვნა. ზემოთ 155 გვერდზე. ეფრემ ბატონო. დაბადების VI შესახებ, ნაწილი 250 გვ. რუსულ ენაზე. შესახვევი Reusch, Bibel und Natur 17 გვ. ძველად ამ აზრს გამოთქვამდნენ ორიგენე (დაბადების წიგნზე. ბეს. 1) და ბლი. ავგუსტინე; თუმცა bl. ავგუსტინე ესმოდა ანგელოზებს პირველყოფილი შუქის ქვეშ (On the City of God. XI, 9), მაგრამ ის არ იყო წინააღმდეგი ცისა და მიწის ქვეშ მყოფი პირველადი მახინჯი სუბსტანციის გაგების წინააღმდეგ (პროტ. მანიჩი. I წიგნი 5, 7). ორიგენესაც ესმოდა კეთილ ანგელოზებს ცისქვეშეთის წყლების ქვეშ, ხოლო ქვედა წყლების ქვეშ - სიბნელის მთავრებს (იხ. ვასილ. V., ჰექს. დემონ. 3). რუსულ ლიტერატურაში ეს აზრი მყარდება წიგნის შენიშვნებში. ცხოვრება მიტროპოლიტი ფილარეტა. ძირითადად ემყარება იმას, რომ ცას აქ არ მიეწერება ის უწესრიგობა, რომელშიც ახლად შექმნილი დედამიწაა წარმოდგენილი. მაგრამ ეს არ არის გადამწყვეტი მტკიცებულება. დასაშვებია ვიფიქროთ, რომ მოსე უწესრიგობას მიაწერს მხოლოდ დედამიწას, არა იმიტომ, რომ ზეცაში ასეთი არეულობა არასოდეს ყოფილა, არამედ იმიტომ, რომ, როგორც დედამიწის მკვიდრი, რომელიც წერს დედამიწის მკვიდრთათვის, მას უპირველესად დედამიწაზე აინტერესებს. იხილეთ პროფ. ამ მოსაზრების ანალიზისთვის. გლორგაიტოვის განკარგულებაში. ხელოვნება. (მატიანე ხუ. 1861, ტ. 1) ოქროპირი. წიგნზე Life Demon. II, 2. ასე გაიგეს მათ ყოველდღიური ცხოვრების მწერლის გამოთქმა ცისა და მიწის შესახებ, მაგალითად. ვასილი V. - მეექვსე დღეს. დემონი. 1 და 2 (1 ნაწილი 14 და 24 გვერდი რუსულ თარგმანში 1891 წლის გამოცემის მიხედვით), გრიგოლ ნოსელი - შესტოდნევის შესახებ. (1 ნაწილი 11–12, 20–21 გვერდი რუსულ თარგმანში), კურთხეულია. თევდორეტი - დაბადება 5 კითხვებზე, ეფრემ სირიელი - დაბადება 1 თ. (6 ნაწილი 296 გვერდი რუსულად, თარგმანი), დამასკო – 1 სრულმეტრაჟიანი. izl. რწმენა, II, 5-6. ასევე არსებობს მოსაზრება, რომ ცხოვრების აღწერის საწყისი სიტყვები შეიცავს მხოლოდ ზოგად მინიშნებას მთელ თხრობაზე სამყაროს შექმნის შესახებ (როგორც, მაგალითად, 18, 1). მაგრამ ასეთი გაგება ტექსტის აშკარა დარღვევაა. დამაკავშირებელი „ჟე“ (ებრ. ვავ) აკავშირებს მე-2 ლექსის დასაწყისს პირველთან, როგორც ერთი აზრის ორი ნაწილი. გარდა ამისა, ასეთი ვარაუდი იძლევა, თითქოსდა, გარკვეულ საფუძველს მატერიის არა როგორც შემოქმედებითი ნების პროდუქტის, არამედ მისგან დამოუკიდებლად არსებულისა და თავად შემოქმედის თანა-მარადიულის დასაწყისად. ვასილი V. მეექვსე დღეს. დემონი. 2 (1 ნაწილი 22 გვერდი რუსულ თარგმანში). ებრ. სიტყვები: tohu vabohu, მათი წარმოებითა და ხმარებით (ეს. 34:11; იერ. 4:23) საოცარ სიცარიელეს ან გაურკვევლობას ნიშნავს. LXX თარჯიმნების თარგმანში ისინი გადმოცემულია სიტყვებით ἀόρατος καὶ ἀκατασκεύαστος - უხილავი და დაუცველი, აკვილაში κενωμα καὶ οὐδὲν - სიცარიელე და არარაობა, თეოდოტიონში – κενόν και ουδέν – რაღაც ცარიელი და უმნიშვნელო; სიმახუსში - ἀργόν καί άδιάκριτον რაღაც უსაქმური და გულგრილი: ზაპში. წიგნზე Being - გაუნათლებელი და ცარიელი, გამოცემაში. ბიბლიის წმინდა სინოდი რუსულ ენაზე. შესახვევი - უფორმო და ცარიელი. ბერძნების მიერ ხილული სამყაროს პირველადი სუბსტანციის მინიჭებული სახელწოდება „ქაოსი“, ამ სიტყვის პირდაპირი მნიშვნელობით ახლოსაა ბიბლიურ ტოჰუ ვაბოჰუსთან: ქაოსი - χάω, χάινω - ვაცინებ, გაოგნებული ვხსნი პირს, ანუ ის, რაც გაოცებით მაოცებს, როგორც არასდროს მინახავს და არ ჰგავს რაიმე არსებულს. ვასილი V. (ბოძზე. დემონ. 2) ამ შემთხვევაში წმინდა ეფრემ ბატონის განმარტებას მოჰყვა. დაბადების 1. (VI ნაწილი 301 გვერდი). ანალოგიურს განმარტავს წმინდა I ოქროპირი გენ.დემონზე. III, 1. სიტყვების რუახ ელოჰიმის თარგმანები ღვთის სულის ნაცვლად - ღმერთის ქარი, ან ღმერთის ქარიშხალი (ანუ სასტიკი ქარიშხალი), ცალმხრივად უნდა იქნას აღიარებული. ამ სახელთან ასოცირებული ზმნა რაჭაფ (მერაჩეფეტი) ნიშნავს აფრენას, კვერცხებზე დაჯდომას, გამოჩეკებას, შესაბამისად, არ შეიძლება გამოყენებულ იქნას თავად ქარიშხლის შესახებ. აპ-ის წიგნის აქტის მიხედვით. (2:2-4) ორივე თარგმანი შეჯერებულია ისე, რომ ზოგადად მიღებული მნიშვნელობა LXX-ის მიხედვით უდავოდ ჭეშმარიტია. - ძველ ეკლესიათა მამებს შორის გაბატონებული იყო მოსაზრება, რომ სული ღვთისა იყო ღმერთის ან სულიწმიდის მაცოცხლებელი ძალა, თუმცა ზოგიერთს ესმოდა ღმერთის ქარიც, რომელიც წყალს მოძრაობაში აყენებდა (მაგალითად, ნეტარი თეოდორეტი, დაბადების 9, კითხვაზე). აღსანიშნავია, რომ სიტყვა ბუნება და განსაკუთრებით ლათინური natura მნიშვნელობით არის მომავლის, შემდგომი არსებობის დახვეწილი კონოტაცია. ნატურა. ანუ არა მარტო დაბადებული, არამედ უნდა დაიბადოს. სლავური სიტყვა firmament წარმოადგენს სიტყვის στερέωμα - სიმტკიცე, საფუძველი, რომელიც LXX-მა გადასცა ებრ. სიტყვა რაკია ვულგატაში არის firmamentum. თ. წმინდა წერილში არის ადგილები, რომლებშიც პლანეტა ჩანს, როგორც გამჭვირვალე საფირონის სარდაფი (გამ. 24:10), ან ჩამოსხმული სარკის ზედაპირი (იობ. 37:18), საუბარია ცის გახსნის უფსკრულებზე (დაბ. 7:11–12; 1სმ. 7:2, 19; 1სმ. 7:2, 19, სარკმლები (2:7; 7:3; 24:18) და ა.შ. წმინდა წერილის ამგვარ გამონათქვამებზე დაყრდნობით, რწმენის მოწინააღმდეგეები, რომლებიც აპროტესტებენ მოზაიკის ლეგენდას მშვიდობის შექმნის შესახებ, წარმოიდგინეთ, რომ მეორე დღე დაეთმო მყარი სარდაფის მშენებლობას, რომლის ქვეშაც ღმერთმა მოათავსა წყლების ოკეანე. მაგრამ წმინდა წერილის ყველა ეს გამოთქმა სხვა არაფერია, თუ არა წმინდა პოეტური შედარება. სიმტკიცე ძველ აღთქმაში სამოთხის სინონიმია (დაბ. 1:8; ფსალმ. 18:1) და ებრაელებს არასოდეს ესმოდათ სამოთხე მყარი სარდაფის გაგებით; ბროლი ან ლითონი, მაგრამ წარმოდგენილი იყო როგორც მსუბუქი, გამჭვირვალე და მბზინავი ნივთიერება, როგორც საჰაერო სივრცე, სადაც ფრინველები დაფრინავენ (დაბ. 1:20; იგ. 30:19). Bygone (ებრ. deschech) - რეალურად ახალგაზრდა, ნაზი გამწვანება, რომელიც იზრდება წვიმის შემდეგ (2 სამუელი 23:4; იობი 38:27) და ფარავს მინდვრებსა და მდელოებს (იოელ 2:22; ესაია 22:2). ყოველდღიური ცხოვრების მწერალი იყენებს ამ სიტყვას, როგორც ზოგად კონცეფციას ბალახებისა და სხვა "კრიპტოგამიური" მცენარეებისთვის - ზოგადად ქვედა სახეობებისთვის (როგორიცაა პატარა წყალმცენარეები, ლიქენები, ხავსები, გვიმრები და ა.შ.). – სათესლე ბალახები (ებრაული eseb) არის ბუჩქების, მარცვლეულის და სხვა მცენარეების ზოგადი ტერმინი, რომლებშიც ვითარდება თესლის თასები. - ხილის ხეები (ებრ. ijetz) - ეს სიტყვა აქ აღნიშნავს არა მხოლოდ ხეხილს, თავად ხეებს, არამედ ხეების და ხის მსგავსი ბუჩქების ყველა გვარს, რომლებიც ნაყოფს იძლევა, რომლებშიც არის თესლი თავისი სახის მიხედვით, ანუ თესლის მარცვლების შემცველი ხილი, - მცენარეთა სამეფოს სილამაზე და გვირგვინი, ამ სამეფოს ყველაზე რთული და სრულყოფილი ნამუშევრები. სამყაროს ბიბლიური ისტორიის ამ გაგებით, მასზე წინააღმდეგობა ავტომატურად აღმოიფხვრება, თითქოს ის შეიცავს შეუსაბამობას, რომ ერთი დღე გამოიყენებოდა მზის და მთელი ვარსკვლავური სამყაროს შესაქმნელად, ხოლო ხუთი დღე გამოიყენებოდა დედამიწის შესაქმნელად და ჩამოყალიბებისთვის. მეოთხე დღიდან მზე, მთვარე და ვარსკვლავები გახდნენ მხოლოდ მნათობები ან ხილული დედამიწიდან და მიუხედავად ასეთი სტრუქტურისა, ტიპისა და დანიშნულებისა, ან უბრალოდ ციური სხეულების სახით, ისინი ადრე ჩამოყალიბდნენ, დედამიწის ფორმირებასთან ერთად. ეს ასევე წყვეტს წინააღმდეგობას, რომელიც გამომდინარეობს იმ იდეიდან, რომ დედამიწა არ შეიძლება გამოჩნდეს მისი ცენტრალური სხეულის, მზის წინაშე. მოსეს ლეგენდამ, პირიქით, საოცრად შეუშალა უახლესი სამეცნიერო ჰიპოთეზების მტკიცებას სამყაროს წარმოშობის შესახებ (მაგალითად, ფეი), რომ დედამიწა მზეზე ძველია, რომ მზე არის გამოსახულება იმისა, რაც დედამიწა იყო გეოლოგიურ დრომდე. შემოქმედებითი სიტყვა დასავლეთის წყლებზე. წიგნზე დაბადება ითარგმნება: წყლებმა შვა. „ეს ბრძანება წყალს არ აძლევს სიცოცხლის მომტან ძალას“, არამედ „მიუთითება გარკვეული დასაწყისი, ან, როგორც იქნა, თესლი, საიდანაც, შემოქმედებითი სიტყვის თანახმად, უნდა გაჩენილიყო ამ სახის არსებები, მოთავსებული უნივერსალური ბუნების ნაწილში, რომელიც მათთვის წინასწარ განსაზღვრულია ღვთის სულის მოქმედებით, რომელიც ცურავს წყალზე“ (გვ. სიტყვა ბარა, რომელიც მიუთითებს ღვთის შემოქმედებით ქმედებებზე სწორი გაგებით, მოსე აღნიშნავს მხოლოდ ხილული სამყაროს პირველადი სუბსტანციის შექმნას (მუხ. 1), პირველი ცოცხალი არსებების შექმნას (მუხ. 21) და ადამიანის შექმნას (მუხ. 27). ღმერთის ყველა სხვა მოქმედება, როგორც ჩანს, არის შემოქმედებითი, კონსტრუქციული და აღინიშნება ზმნით asah - გააკეთა, ჩამოყალიბდა. ამ ზმნების მნიშვნელობა შენარჩუნებულია ლათინურ ბიბლიაში - creavit და fecit, ხოლო რუსულში - "შექმნა" და "შექმნა". ბერძნულ ტექსტში ორივე ზმნა ითარგმნება ერთ სიტყვაში - ἐπoίησε და, შესაბამისად, სლავურში ყველგან არის "შექმნა". ვინაიდან ბერძნებს არ ჰქონდათ შემოქმედების იდეა, შეიძლება ვიფიქროთ, რომ მათ ენას არ ჰქონდა სიტყვა ამ იდეის გამოსახატავად და განსხვავება ებრაულ ბარასა და ასას მიერ აღნიშნულ ცნებებს შორის. LXX თარგმანში და სლავურში, ფრინველების არსებობის შესახებ მცნება დაკავშირებულია ღმერთის მიმართვას წყლებისადმი ცხოველების შექმნის შესახებ, საიდანაც გამომდინარეობს, რომ თითქოს ჩიტები წარმოიქმნება ან შეიქმნა წყლისგან. მაგრამ ასეთი თარგმანი არ ეთანხმება ორიგინალს, რომლის მიხედვითაც შემოქმედი ფრინველებს ფრენას უბრძანებს: იფრინონ, როგორც ქვეწარმავლებით ადიდებული წყლები. მიტროპოლიტი ფილარეტა ზაპი. წიგნზე Genesis 4 pp. მიხედვით ed. 1867 წ თუ ჩვენ უარვყოფთ, მაგალითად, პლანეტარული სხეულების ფორმირების საბოლოო შემოქმედებით მომენტს, მაშინ შეუძლებელი იქნება იმის გაგება, თუ რატომ შეჩერდა პირველყოფილი სამყაროს ნივთიერების ფრაგმენტაცია a, რომელიც, როგორც ვარაუდობენ, გამოეყო თავისგან რგოლს რგოლზე, პლანეტაზე პლანეტაზე, საბოლოოდ. – იგივე ეხება მსოფლიოს ფორმირების სხვა ეტაპებს. ორივე მოსაზრების სასარგებლოდ წარმოდგენილია სხვადასხვა ბიბლიური მტკიცებულება. შემოქმედების დღეების, როგორც დროის ხანგრძლივი პერიოდის შესახებ მოსაზრების დამცველები ძირითადად შემდეგ არგუმენტებს ასახელებენ. 1) შექმნის პირველი სამი დღე არ შეიძლება იყოს ჩვეულებრივი დღეები, რადგან დედამიწის ასტრონომიული კავშირი მზესთან შეიქმნა შექმნის მეოთხე დღეს. შემდეგი, თქვენ ასევე შეგიძლიათ იფიქროთ შექმნის ბოლო სამ დღეს. 2). ებრ. სიტყვა "ჯომ" ნიშნავს "დღესაც" და "ეპოქას" ან "პერიოდს"; ბიბლიაში ის ხშირად გამოიყენება დროის განუსაზღვრელი პერიოდის აღსანიშნავად (მაგალითად, დაბ. 2:4; კან. 9:24; 31:17; 32:7; ფსალმ. 2:7; ის. 34:8; 65:22; იერ. 46:10; იოელ. 2:31; ც. 2:31; ც. მათე 10:15; იოანე 8:56; ებრაულ ენაში „ჯომის“ გარდა სხვა სიტყვაც კი არ არის, რომ აღვნიშნო ეპოქის ან პერიოდის იდეა. 3) "დღეს" ასევე უწოდებენ მეშვიდე დღეს - ღვთის განსვენების დღეს, რაც უნდა ნიშნავდეს განუსაზღვრელი ხანგრძლივობის პერიოდს. 4). შექმნის დღეები ადამიანთა და არა ღმრთის საქმეების დღეებია და ღვთის თვალში ათასი წელი გუშინდელს ჰგავს (ფს. 89:5 - მიეწერება მოსეს; შდრ. 2 პეტ. 3:8). 5). ღმერთს არ სჭირდებოდა მთელი დღე ან 24 საათი, მაგალითად. სინათლის, მცენარეების, მზისა და ვარსკვლავების შექმნისთვის და ა.შ. ამიტომ ლეგენდაში შექმნის დღეების შესახებ აუცილებელია დღეების მეტაფორული, გადატანითი მნიშვნელობით გაგება. 6). მოსეს მოთხრობაში არსებითი შემოქმედების დღეების შესახებ არის შექმნის ექვსი მომენტი, როგორც შაბათის დასვენების კანონის საფუძველი და არა მათი ხანგრძლივობა. 7). ახლადშექმნილმა ბუნებამ აქტიური მონაწილეობა მიიღო მსოფლიო ფორმირების ისტორიაში, აღასრულა ღვთის შემოქმედებითი სიტყვა. შექმნილი ნივთების ბუნებიდან გამომდინარე, ამისათვის საჭირო იყო დროის მეტი დრო, ვიდრე დაშვებული იყო შექმნის დღეების პირდაპირი გაგებით. და ბოლოს, 8) სხვა ხალხების კოსმოგონიური ლეგენდები (მაგალითად, ინდიელები, სპარსელები, ეტრუსკები, ქალდეელები და ა. შექმნის დღეების პირდაპირი გაგების დამცველები, რომლებიც ამ არგუმენტებს საკმარისად დამაჯერებლად არ თვლიან, უპირისპირდებიან მათ შემდეგს. 1) შექმნის დღეების ჩვეულებრივ დღეებად აღქმა, განსაზღვრული როგორც დილა და საღამო, უფრო შეესაბამება ბიბლიური ტექსტის პირდაპირ მნიშვნელობას. 2) თუ შექმნის ბოლო სამი დღე ადვილად შეიძლება მივიღოთ ჩვეულებრივ დღეებად, ანუ ასტრონომიულ დღეებად, მაშინ პირველი სამი დღე, რომელიც ასევე განისაზღვრება როგორც დილა და საღამო, იგივეა. 3) წიგნის ისტორიული ბუნება. დაბადება მოითხოვს შექმნის დღეების პირდაპირი გაგებას. 4) კანონი შაბათის დასვენების შესახებ, რომელიც ეფუძნება ექვსდღიანი შექმნის ისტორიას, იგივეს მოითხოვს. 5) შექმნის იდეა, როგორც ზედმეტად ხანგრძლივი პროცესი, არ ემთხვევა წმინდა წერილში შემოქმედის ყოვლისშემძლეობის გამოსახულებებს: მან ისაუბრა და ბრძანა და შეიქმნა (ფსალმ. 32:9). 6.) შემოქმედების დღეების გაბატონებული გაგება პირდაპირი მნიშვნელობით ეკლესიის უძველეს მამებსა და მოძღვრებს შორის უნდა იყოს მიდრეკილი ამ დღეების იმავე გაგებისკენ. შექმნის დღეების ორივე გაგებისთვის მოცემული არგუმენტების განხილვისთვის იხილეთ Ave. Rozhdestvensky N. Apologetics. II ტ. 209–216 გვ. – Lopukhina A. prof. ბიბლია ისტ. დანგრეული თავი 1896 429–431 გვ – Svetlova P. priest. ოპ. აპოლ. ექსპოზიცია უფლება-ქრისტიანული სარწმუნოებები. I ნაწილი 223–230 გვ. შდრ. სერგიევსკი ნ. პროტ. სამყაროსა და ადამიანის შექმნა. 86–89 წწ. 126–127 გვ Bogorodsky Ya. პროფ. სამყაროს წარმოშობა - მართალია. ტირილი. 1901 ოქტომბერი 502–507 გვ სერგიუსი, არქიეპისკოპოსი. საუბრები უფლებების ფუნდამენტურ ჭეშმარიტებებზე. რწმენა. ვლადიმირ. 1893 გვ 269–305 მიტროპოლიტი ფილარეტა ზაპი. წიგნზე Genesis, 4 and 35 pp. მიხედვით ed. 1867 წ ამ საკითხის განხილვა, ისევე როგორც ბუნებისმეტყველების წინააღმდეგობებისა და სწავლებების ანალიზი, რომელიც ეწინააღმდეგება ბიბლიას სამყაროს წარმოშობის შესახებ, ნაწილობრივ გვხვდება დეკანოზის ზემოხსენებულ (შენიშვნა § 18) ნაშრომებში. სერგიევსკის, მენიანის, ვლასტოვის, ვიგურუს, ბანკალსკის, ასევე პროფ. როჟდესტვენსკის, გეტინგერის, ებრარდს, პროტ. პეტროპავლოვსკი I. (ქრისტიანული რწმენის დასაცავად). გარდა ამისა, შეგვიძლია აღვნიშნოთ შემდეგი: Popova V. თანამედროვე საბუნებისმეტყველო მეცნიერება სამყაროს წარმოშობის შესახებ. პეტერბურგი 1872 – Uspensky E. Christ. სპეკულაცია და ხალხის გონება, თავ. III. პლატონოვა I. პროფ. სამყაროს შექმნის შესახებ მოზაიკის ლეგენდის შეთანხმების გამოცდილება და უახლესი სამეცნიერო მონაცემები (ვერა და რაზ. 1886, ტ. I, ნაწილი I). - ბიბლია უხ. სამყაროს შექმნისა და მსოფლიო ევოლუციის ბუნებრივი სამეცნიერო თეორიის შესახებ დუტოა-ჰალერის მიხედვით (იქვე, 1897, 6 და 7). – გლაგოლევა S.A. პროფ. მეცნიერთა მიერ სამყაროს წარმოშობის შესახებ ბედის მოთხრობა (იქვე, 1897, 19 და 23 წიგნი). - რელიგია და მეცნიერება მათ ურთიერთობაში მომავალ მე-20 საუკუნესთან - ღმერთში. 1899–1900 წლებში და განყოფილებაში ვ. რედ. გოლუბინსკი დ.ფ. პროფ. სამყაროს შექმნის შესახებ კითხვებთან დაკავშირებით (იქვე, 1895, III ტომი). შენიშვნები კვლევის შესახებ. ჰეკელი სამყაროს წარმოშობის შესახებ (პრ. ობ. 1879, III ტომი) - პოპელ ე. თანამედროვე მეცნიერება და შემოქმედების დოგმატი (Reader lyub. spiritual. proev. 1880, ტ. 2) – Matveeva F. მეცნიერული ცოდნის გამოყენების გამოცდილება ბიბლიურ ზღაპარზე მშვიდობის დამყარების შესახებ. მოსკოვი. 1888 – მოზოლევსკი გეორგ. მღვდელი სამყაროს წარმოშობის შესახებ თანამედროვე სამეცნიერო ჰიპოთეზების განხილვა მისი შექმნის ბიბლიური ცნობის საფუძველზე (ვერა და რაზ. 1901, 15 და 16 წიგნი). გლორიანტოვა ნ. პროფ. მიმოხილვა თანამედროვე თეოლოგიის სწავლებაზე სამყაროს წარმოშობისა და მისი მომავალი ბედის შესახებ, ღვთაებების შუქზე. გამოცხადებები (ქრონიკები ხუ. 1861, I და II ტომი; 1892, II ტომი). – მეექვსე დღე და წარღვნა (იქვე, 1883, II ტომი). Lovyagina E. უახლესი ნატურალისტების მსჯელობების ანალიზი დედამიწის შესახებ ხილული სამყაროს შესახებ ღვთის სიტყვის სწავლებასთან შედარებით (იქვე, 1859, II ტომი). – ლებედევა ა. პროფ. მატერიალიზმის დასკვნები სამყაროს წარმოშობის საკითხთან დაკავშირებით არის მკაცრად მეცნიერული საბუნებისმეტყველო მეცნიერების სასამართლოს წინაშე (დანართი წმიდა მამათა შრომებში, 1872, XXV ტომი). – Timaeva N. სამყაროს შექმნა და კაცობრიობის პრიმიტიული დრო. 1892 წ უფრო სპეციალიზებული ლიტერატურის მითითებისთვის ერთი და იმავე საკითხის სხვადასხვა კონკრეტულ ასპექტებზე იხილეთ ქვემოთ. ბუნებისმეტყველების მიუკერძოებელი ავტორიტეტების მიერ აღიარებული და ღიად არის გამოხატული ის, რომ საბუნებისმეტყველო მეცნიერების სფერო მართლაც შედარებით ძალიან შეზღუდულია. იხილეთ, მაგალითად. ჩვენ ვსაუბრობთ ბუნებისმეტყველების საზღვრებზე. E. Du Bois Raymond (რეგ. ობ. 1878 იან.). ოთხ. წერტელევა. რელიგიის, ფილოსოფიის და საბუნებისმეტყველო მეცნიერების საზღვრები (იქვე, აგვ. 1879 წ.). იდეის მსგავსი ახსნისთვის, რომ საბუნებისმეტყველო მეცნიერების მონაცემები მოითხოვს სამყაროს დროებითი დასაწყისის აღიარებას, იხილეთ არქიმანდრიტის ნაშრომი. ბორის. სამყაროს დასაწყისის შესახებ. 1891 მხოლოდ მატერიალისტები ფიქრობენ განსხვავებულად, ადასტურებენ მატერიის მარადისობას და ზოგიერთი (მაგალითად, ქცოლბე) და სამყაროს მარადიულობას, მაგრამ მატერიალიზმი არ არის იგივე, რაც მეცნიერება. თანმიმდევრული მატერიალიზმი კი იწვევს მეცნიერების უარყოფას. მატერიალიზმს საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებში არ აქვს საკუთარი თავის საფუძველი, თუმცა ის ჩვეულებრივ წარმოაჩენს თავს როგორც მეცნიერულ მსოფლმხედველობას. იხილეთ დაახლოებით შვიდი in v. Guseva A. მატერიალიზმის ფიქტიური კავშირი ბუნებისმეტყველებასთან (Prospect Ob. 1877, Nos. 6 და 8). ცის სტრუქტურის შესახებ ასტრონომიის დასკვნების საჯაროდ ხელმისაწვდომი სახით პრეზენტაცია შეიძლება წაიკითხოთ ა. ბენერის შესანიშნავ ნაშრომში. კოსმოსი, ბუნების ბიბლია. პეტერბურგი 1870 1 წიგნი. აგრეთვე რუსულად თარგმნილი ჯ. ჰერშელის ასტრონომიის ნარკვევები და სისტემები. არაგო, ა.გილემენა, ფრ. შედლერი, შულცი, ნიუკომბი და ენგელმანი, რუსი პროფ. ხანდრიკოვა და სხვები. ხანდახან ბიბლიასა და ასტრონომიას შორის დაპირისპირებად აღნიშნავენ, რომ მე-17 საუკუნეში. კოპერნიკის სისტემა, რომლის მიხედვითაც მზისა და სხვა მნათობების პოზიციების ხილული ცვლილებები სამოთხის სარდაფში აიხსნებოდა გლობუსის მოძრაობით ღერძისა და მზის გარშემო, დევნიდნენ დასავლეთში: ამ სწავლებისთვის გალილეო დაადანაშაულეს ერესში და თავად სწავლება გამოცხადდა წმინდა წერილის საწინააღმდეგოდ. მაგრამ მართლმადიდებლურ ეკლესიაში კოპერნიკული სისტემა არ იდევნებოდა. დასავლეთში კი ამ სისტემის, როგორც ერეტიკულის დევნა მომდინარეობდა წმინდა წერილის არასწორი გაგებით, რომელიც, სავარაუდოდ, შეიცავდა სწავლებას დედამიწის უძრაობის შესახებ (იეს. 10:12–14; ეკლ. 1:4) და ნაწილობრივ სხვა მიზეზების გამო, რომლებსაც არაფერი ჰქონდათ ბიბლიასთან საერთო. კანტმა წამოაყენა თავისი ჰიპოთეზა ციური სამყაროების წარმოშობის შესახებ თავის ნარკვევში „ზოგადი ბუნებრივი ისტორია“. ციური სხეულების ისტორია და თეორია“, გამოქვეყნდა 1755 წელს. ამ ჰიპოთეზის ძირითადი დებულებები, ჰერშელის ასტრონომიული აღმოჩენების შემდეგ, ყველაზე საფუძვლიანად შეიმუშავა ფრანგმა ასტრონომმა და მათემატიკოსმა ლაპლასმა (ნაშრომში „The System of the World“, გამოქვეყნდა 1796 წელს; თუმცა ხელმისაწვდომია რუსულ ენაზეც. კანტისა და ლაპლასის „ასტრონომია“, ტომი IV, 1896 წ., ტ. 1867, გვ. 256–271, ბორისში, გვ. 105–124. ბიბლიური ექვსი დღე, ახალი ასტრონომიული მონაცემების მოთხოვნით, მან განიცადა გარკვეული ცვლილებები, დამატებები და შესწორებები 1884 წელს, ეს გააკეთა ფრანგმა ასტრონომმა ფაუემ, რომელმაც შესთავაზა საკუთარი ჰიპოთეზა მსოფლიო სხეულების ფორმირების შესახებ (მისი წიგნის "The Origin of the World"-ის მე-2 გამოცემა. 1894, დანართით, რომელიც აანალიზებს მის ჰიპოთეზას. იხილეთ ამ ჰიპოთეზის შესახებ ხელოვნებაში. გლაგოლევა S. სამყაროს წარმოშობის ახალი თეორია უფლებებში. შესახებ. 1889. I ტ.). სამყაროების ფორმირების ისტორიის აგების ბოლო უფრო მნიშვნელოვანი გამოცდილება (გამოჩნდა 1897 წელს) ეკუთვნის ფრანგ მეცნიერს ლიგონდეს, რომელიც ამ საკითხთან დაკავშირებით თავის ბედს ხელმძღვანელობდა ლაპლასისა და ფეის მიერ (იხ. მისი ჰიპოთეზის შესახებ ხელოვნების განკარგულებაში. მზის სისტემა მოგვარებულია, მაგრამ ყველა ვარაუდობს, რომ სხვა სამყაროები ანალოგიურად შეიქმნა. დედამიწის განვითარების ეტაპების შესახებ სამეცნიერო დასკვნების პრეზენტაცია შეგიძლიათ წაიკითხოთ ულრიჩიმ. ღმერთი და ბუნება. მე ტ. 271–282 გვ. აგრეთვე ბეჰნერი. სივრცე. III წიგნი. ინოსტრანცევა ა. პროფ. გეოლოგიის საფუძვლები. – ზუსტად როგორ მოხდა მიწის ფორმირება, არ არის მტკიცედ ჩამოყალიბებული დოქტრინა გეოლოგიაში. ზოგი იცავს ვულკანურ თეორიას, წინააღმდეგ შემთხვევაში რევოლუციების (კატასტროფების) თეორიას, რომელიც დედამიწის ფორმირებაში უმთავრეს მნიშვნელობას ცეცხლს ანიჭებს, ზოგი იცავს ნეპტუნის თეორიას, წინააღმდეგ შემთხვევაში დედამიწის ნელი განვითარების თეორიას, რომელიც მიწის ფორმირებაში მთავარ მნიშვნელობას წყალს ანიჭებს. წინასწარ მზის შუქის შესაძლებლობა შეიძლება დადასტურდეს ისეთი ფენომენებითაც, როგორიცაა ჩრდილოეთის ნათება, საიდანაც დედამიწა მზის სინათლის გარეთ განათდება, ასევე ე.წ. ელექტრომაგნიტური ქარიშხალი. ჩრდილოეთის თესვის პერიოდული გამოვლინებები ასევე შეიძლება გამოჩნდეს როგორც დღე-ღამეების გარეგნობა მსოფლიოს პირველი სამი დღის განმავლობაში. ზოგადად, უახლესმა დაკვირვებებმა სითბოს, ელექტროენერგიის და გალვანიზმის შესახებ სრულად დაადასტურა მზისგან დამოუკიდებელი სინათლის ფენომენების შესაძლებლობა. ადრეული დროის ნატურალისტთაგან, რომლებიც ღიად ფლობდნენ რელიგიურ მრწამსს, შეიძლება აღინიშნოს, მაგალითად. ფილოსოფოს ლაიბნიცზე, კეპლერზე, კოპერნიკზე, ნიუტონზე, ბეკონზე, პასკალზე და სხვა. მათი რელიგიური მრწამსი კარგად არის ცნობილი. თანამედროვეობის გამოჩენილ ნატურალისტებს შორის, რომლებმაც გამოთქვეს რწმენა შემოქმედების მოზაიკის ზღაპრის ჭეშმარიტებაში, შეიძლება აღინიშნოს ევლერი, შევრელი, ბიოტი, ლიბიგი, ჰერშელი, მედლერი, კვატრეფაჯი, ჯეფროი, სენტ-ჰილერი, აგასი, კლოდ ბერნარდი, მარსელ დე ცერესი, შუბერტ რუსის აკადემიკოსი, შუბერტ დულანდი, აკადემიკოსი შუბერტი. კ.ე. ბაერი და მრავალი სხვა. 1864 წელს გაკეთდა ინგლისში. მიმართვა მეცნიერი ბუნებისმეტყველებისადმი, რომლითაც ყველა, ვინც დარწმუნებული იყო, რომ ბიბლიასა და ბუნებისმეტყველებას შორის წინააღმდეგობა არ შეიძლებოდა, მოწვეული იყო ხელმოწერაზე, ხელი მოაწერა ორასზე მეტმა მეცნიერმა და მათ შორის იყო მეცნიერების საკმაოდ დიდი ავტორიტეტი (რუსულ თარგმანში ეს მიმართვა გამოქვეყნდა კანონში. იხ. ოსტროუმოვას ქ. პროტ. მე-19 საუკუნის ყველაზე გამორჩეული ბუნებისმეტყველების განსჯა. ქრისტეს დასაცავად. რწმენა (ვერა და რაზ. 1901, 8–9 წიგნი). იხილეთ პროფ. როჟდესტვენოგო. აპოლოგეტიკა. II ნაწილი 208–209 გვ. იხილეთ ხელოვნება. ბიბლია უხ. დუტუა-ჰალერის მიხედვით სამყაროს შექმნის შესახებ. ვერა და რაზი, 1897. II ტომი. ვშორდები. 249 გვ. სხვადასხვა წარმონაქმნების სიძველის გეოლოგიური დადგენის უფრო ცნობილი მეთოდები ეფუძნება: ა) ქვიშის, სილის და ა.შ. ნალექებიდან თიხის ფენების ზრდის გაზომვას ცნობილ კონკრეტულ ადგილას და დროის ცნობილ კონკრეტულ პერიოდში; ბ) კონტინენტების აწევისა და დაცემის გაზომვის შესახებ; გ) მდინარეებისა და ტბების გაღრმავებაზე; დ) განათლების შესახებ ე.წ. სტალაქტიტები, კირქვის საბადოები და სხვადასხვა ნამარხი. გეოლოგიური გამოთვლებისთვის ამ ხელსაწყოების არასანდოობის შესახებ იხ. პროფ. როჟდესტვენსკი. აპოლოგეტიკა. II ნაწილი. ჩ. სამყაროს სიძველის ხარისხის შესახებ. ბევრისთვის, სინათლის გავრცელების კანონებზე დაფუძნებული ასტრონომიული გამოთვლები განსაკუთრებით შეუსაბამოა შექმნის დღეების პირდაპირი გაგებით და, ზოგადად, ბიბლიურ ქრონოლოგიასთან. ეს გამოთვლები, როგორც ჩანს, მტკიცედ გვარწმუნებს, რომ იმისთვის, რომ ზოგიერთი შორეული ვარსკვლავიდან, ახლა ხილული, დედამიწამდე სინათლე მიეღწია, საჭირო იყო უზარმაზარი წლები, რაც აღემატებოდა ბიბლიურ გამოთვლას სამყაროს შექმნიდან (5509 1902). მაგრამ, უპირველეს ყოვლისა, სინათლის გავრცელების სიჩქარე შორეულ ვარსკვლავურ სივრცეებში უცნობია, მაგრამ უფრო სავარაუდოა, რომ ის უფრო დიდი იყოს, ვიდრე პლანეტურ სივრცეებში. მეორეც, სინათლის ამჟამად დაკვირვებული სიჩქარე დადგინდა მნათობების შექმნის შემდეგ, მაგრამ ახლად შექმნილი მნათობების შუქი, უფრო სწორია ვიფიქროთ, შემოქმედებითი ბრძანებით, გავრცელდეს ყველა მიმართულებით დაუყოვნებლივ - მნათობების შექმნის დღეს. დაბოლოს, მესამე, ის განცხადება, რომ ზოგიერთი მნათობი იმდენად შორს არის, რომ მათი შუქი დედამიწას აღწევს ათიათასობით წლის განმავლობაში, სულაც არ არის დასკვნა მეცნიერების ზუსტი მონაცემებით, რადგან ჯერჯერობით გაზომილია მხოლოდ იმ ვარსკვლავების მანძილი, საიდანაც სინათლე დედამიწას აღწევს წლების განმავლობაში ან რამდენიმე ათწლეულში (იხილეთ ამის შესახებ პროფ. დ. ასეთი სწავლების კვალი გვხვდება ძველ დროში, ძველ რელიგიურ კოსმოგონიებში, ბერძენ ფილოსოფოსებში, თუნდაც არისტოტელეს შორის, შუა საუკუნეების მეცნიერებში, სხვადასხვა ალქიმიკოსებს შორის, რომლებიც ცდილობდნენ ცოცხალი არსება-ჰომუნკულუსის შექმნას სხვადასხვა ქიმიური ნაერთებისგან, მაგრამ თვითნებური წარმოშობის დოქტრინამ მიიღო სამეცნიერო ჰიპოთეზის მნიშვნელობა მიმდინარე საუკუნეში. ამ ჰიპოთეზის პრეზენტაცია და ანალიზი შეგიძლიათ იხილოთ შემდეგ ნაშრომებში: J. Tyndall. თვითნებური თაობა. ლექცია ლონდონში. მეფე სულ ი. მილოსლავსკის კრიტიკული კომენტარებით. წარმოების საკითხზე. წარმოშობა. მოსკოვი, 1879 (იგივე კანონში. ობ. 1879 წ.). ნიკანორას თაღი. პოზიტი. ფილ. და სუპერ გრძნობები. დაბადება III ტ. 477–498 გვ. გლაგოლევა S. A. პროფ. სიცოცხლის წარმოშობა (მატიანე ხუ. 1898, I–II ტომი). პ.ჟანეტი. სახეობების თვითნებური წარმოშობა და ტრანსფორმაცია. თარგმნა. ფრანგული სანკტ-პეტერბურგი 1898 Denisova L. (თარგმნა ბერძნულიდან). რწმენა და ცოდნა. VI. ცხოვრება (ქრონიკა სთ. 1888, 2 სთ.). ულრიცი. ღმერთი და ბუნება. I ნაწილი 282–294 გვ. ნ. 146 გვ და შემდგომ. კუდრიავცევა ვ.დ. ორგანული ცხოვრების დასაწყისის დამოუკიდებლობა (III ტომი 1 გამოშვება. თხზ.), დედამიწაზე ადამიანთა რასის თავდაპირველი წარმოშობის შესახებ (III ტომი 2 გამოშვება 199 გვ. და შემდგომ) და „ფილოსოფიის ელემენტარული საფუძვლები“, 298 გვ. და შემდგომ. - პოპოვა. ორგანიზმების სპონტანური წარმოქმნის შესახებ (Prav. Sob, 1877 გვ. II ნაწილი). ებრარდ აპოლოგეტიკა. მე ტ. 406–412 გვ. – ძლიერია თუ არა ბუნებისმეტყველების დასკვნები სიცოცხლისა და ადამიანის წარმოშობის შესახებ (Chronicles Reading 1880, I, 3). იხილეთ დაახლოებით შვიდი მითითებულ ხელოვნებაში. ქრ. ხუთ. 1880 I ტომი 13 გვერდი (ახსნილია ძალზე ინსტრუქციული დებატები ნატურალისტთა ჰეკელსა და ვირკოვს შორის დარვინის განვითარების თეორიის მეცნიერული შეუსაბამობის შესახებ). კიდევ უფრო გადამწყვეტი განცხადება სიცოცხლის თვითნებური წარმოშობის საკითხზე ფრანგმა გააკეთა. მეცნიერი ფლერანსი საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიის მიერ დანიშნული კომისიის სახელით ჰეტეროგენიზმის თეორიის მეცნიერული ვალიდურობის ხარისხის დასადგენად. "აქამდე (ანუ პასტერის ექსპერიმენტებამდე) ჯერ კიდევ იყო შესაძლებელი ავტოგენეზის თეორიასთან დაკავშირებით გარკვეული ყოყმანი", - თქვა მან, მაგრამ ახლა ყველა ეჭვი აღმოფხვრილია... ბუნებაში სიცოცხლის სპონტანური გაჩენა არ არის და ამ თემაზე შემდგომი ეჭვი არ არის შესაძლებელი. ვინც ჯერ კიდევ ეჭვობს, მხოლოდ ამით ამტკიცებს, რომ მკაფიოდ არ ესმის კითხვის არსიც კი“ (op. cit. in Chr. Ch. 1888, II ტ. 626 გვ.). ზოგიერთი უახლესი ბუნების მეცნიერი (ტომსონი, ჰელმჰოლცი, ედ. კინი და სხვები) ფიქრობდნენ, რომ ამოეხსნათ დედამიწაზე სიცოცხლის თავდაპირველი წარმოშობის საიდუმლო იმ ვარაუდით, რომ პირველი სიცოცხლის ემბრიონები შეიძლება დაეცემა დედამიწაზე მეტეორებთან ერთად, რომლებიც გამოეყო სხვა ციურ სხეულებს. მაგრამ, ახლა მიღებული ჰიპოთეზის თანახმად, ყველა ციური სხეული თავდაპირველად იმავე დნობის მდგომარეობაში იყო, როგორც დედამიწა, რის გამოც იმ დროს მათზე ორგანული სიცოცხლე ისევე შეუძლებელი იყო, როგორც დედამიწაზე. მთავარი ის არის, რომ ეს ვარაუდი საერთოდ არ გამორიცხავს გაკვირვებას: როგორ გამოჩნდნენ ცოცხალი არსებები სხვა სხეულებზე? ამ თეორიის პირველი კვალი გვხვდება უკვე ანტიკურ ხანაში (ბერძენი ფილოსოფოსები ანაქსიმანდრისა და ემპედოკლეს შორის), მაგრამ მან მიიღო სამეცნიერო ფორმა გასულ საუკუნეში, ფრანგი ბუნებისმეტყველების ლამარკისა და ე. ხშირად "დარვინიზმს" უწოდებენ. კერძოდ, დარვინის თეორიამ მნიშვნელოვანი ცვლილებები განიცადა მის მიმდევართა დიდ ნაწილს შორის (მათ შორის გამორჩეულია ჰეკელი), მაგრამ მისი მთავარი პოზიცია ძალაში რჩება და გამოიყენება საბუნებისმეტყველო მეცნიერების ყველა დარგზე, ასე რომ ევოლუციის დოქტრინამ შეიძინა ყოვლისმომცველი და ყოვლისმომცველი თეორიის ხასიათი. ლიტერატურა დარვინიზმის თემაზე ვრცელია. ანალიზი ამ სწავლების და ზოგადად ევოლუციის თეორიის სხვადასხვა მხრიდან შეგიძლიათ იხილოთ შემდეგ ნაშრომებში: Danilevsky N. Ya. დარვინიზმი. კრიტიკული შესწავლა. პეტერბურგი 1885 კუდრიავცევა ვ.დ. ტრანსფორმაციის თეორია (III ტომი. I გამოშვება. თხზ. ოთხ. ძირითადი პრინციპები, ფილოსოფია. 303–321 გვ.). - ფროშამერა. დარვინის კვლევა ცხოველთა და მცენარეთა სამეფოში სახეობების წარმოშობის შესახებ (წმინდა მამათა შრომების დანართი, 1864 წ. XXIII). – შემოქმედების იდეა და ევოლუციის თეორია ელამის მიხედვით (ქრონიკები, რედინგ, 1881, ნაწილი I). - ულრიჩი. ღმერთი და ბუნება. მე ტ. 294–329 გვ – ნიკანორა, მთავარეპისკოპოსი. პოზიტი. ფილოსოფოსი და სუპერ გრძნობები. ყოფნა. III ტომი – რუმიანცევა ნ.დარვინიზმი (რწმენა და რაზ. 1895–1896). – Chemeny M. პროტ. დარვინიზმი. ოდესის კრიტიკული კვლევა. 1892 წელი – ებრალდ. აპოლოგეტიკა I ტ. §§ 159–168. – Istomina K. E. Evolutionism and Evolution (V. and Raz. 1887 II). ევოლუციის ფილოსოფიური საფუძველი (იქვე, 1898, ტ. II, ნაწილი I). თავად დარვინი ამას არ უარყოფდა. „თვითნებური სპონტანური თაობის“ ჰიპოთეზასთან დაკავშირებით მან თქვა: „რას გვიჩვენებს მომავალი ჯერ კიდევ უცნობია; ამ ეტაპზე მეცნიერება არ ემხრობა იმ მოსაზრებას, რომ ცოცხალი არსებები ამჟამად სპონტანურად ჩნდებიან“. ამის გათვალისწინებით, მან აღიარა, რომ „ყველა ორგანული არსება, რომელიც ოდესმე უცხოვრია დედამიწაზე, ალბათ წარმოიშვა ერთი ძირითადი ფორმადან, რომელშიც შემოქმედმა პირველად შთაბერა სიცოცხლე“ (On the origin of species. Translation by Rachinsky, 382 pp.). თუმცა, მისი ნაწარმოებების შემდგომ გამოცემებში დარვინმა გამოაქვეყნა ბოლო სიტყვები სახეობების მუდმივობის დასადასტურებლად შეგვიძლია მივუთითოთ შემდეგი ცნობილი მაგალითები. ხუთი-ექვსი ათასი წელი გავიდა მას შემდეგ, რაც ეგვიპტეში ცხოველური ან მცენარეული სახეობები გამოსახეს, მაგრამ ისინი უცვლელი დარჩა ჩვენს დროში, რაც აჩვენა კუვიერის, ჰუმბოლდტის და სხვათა საგულდაგულო ​​კვლევებმა. ამერიკაში ნაპოვნია სპილოების, მარტორქების, ვეფხვების და ჩვენი გეოლოგიური ეპოქის სხვა ცხოველების ნამარხი ნაშთები, რომლებიც ახლა იქ აღარ ცხოვრობენ; ეს ნაშთები შეუდარებლად უფრო ძველია, ვიდრე ეგვიპტური მუმიები, მაგრამ ისინი არ წარმოადგენენ რაიმე განსხვავებას იმავე ცხოველთა არსებული ჯიშებისგან. იგივე უცვლელობა გვხვდება ცხოველთა იმ ჯიშებში, რომლებიც დღემდე შემორჩნენ წინა გეოლოგიური ეპოქებიდან. იხილეთ პროფ. კუდრიავცევა. ტრანსფორმაციის თეორია (III ტომი. I გამოშვება. op. 137 გვ.). დარვინის ჰიპოთეზის შესახებ აგასისის მოსაზრების შესახებ იხილეთ ხელოვნება. „რწმენა და ცოდნა“ (მატიანე ხუ. 1888, II ნაწილი 14–15 გვ.). სნ. ხელოვნება. ეკლესიის დასავლეთისკენ. 1900 No. 35 – გერმანელი აპოლოგეტის (Zeckler) შეხედულება დარვინიზმის პოზიციის შესახებ XIX საუკუნის ბოლოს. ამ ჰიპოთეზების შესახებ მეტი ინფორმაციისთვის იხილეთ მეუფე სერგიევსკი. სამყაროსა და ადამიანის შექმნა. აქ ვლინდება ბიბლიისა და მეცნიერების შერიგების ახალი გამოცდილება, რომელსაც ავტორი უწოდებს „თეო-კოსმოგონიურს“, რომელიც უახლოვდება დღე-ეპოქების ჰიპოთეზას. – ნახე დაახლოებით იგივე ავ.სილვესტერზე. დოგმატი. ღმერთო. III ტომი § 17. ავტორი მიდრეკილია მიიღოს აღდგენის ჰიპოთეზა, მაგრამ გარკვეული შეზღუდვებით. - საკმაოდ დეტალური პარალელი გეოლოგიურ ეპოქებსა და შექმნის დღეებს შორის იხილეთ Vigouroux. რუკოვი. ხუთ. და შეისწავლა ბიბლია. მე ტ. 331–355 გვ რუსულად. ტრანს., ასევე Maignan-ში. სამყარო და პრიმიტიული ადამიანი. იგივე ჰიპოთეზების მიმოხილვა ხდება ხელოვნებაში. ნოვორუსკი ა. ექვსდღიანი შემოქმედების შესახებ მოსაზრებების ანალიზი (პრ. ობ. 1886, III ტ.). მიტროპოლიტი ფილარეტა. ზაპ. წიგნზე Life 32 pp. განსაკუთრებით ექსპრესიულად, ძველი ეკლესიის მამათა (ოქროპირი, ნეტარი თეოდორეტი) გაგების შესაბამისად, ღვთის ხატის ეს თვისება ადამიანში ახსნილია ზაპში. წიგნზე დაბადება: „ღმერთი ყოვლის უფალია და ადამიანი ხილული სამყაროს მმართველად იქმნება. ადამიანს ღვთის ხატება ამშვენებს, რათა მისთვის ხილული ქმნილებები იქმნებოდეს, ის კი ღვთისთვის, რადგან არაფერი შეიძლება იყოს ისეთი კეთილი უზენაესი არსების მიმართ, როგორც მისი უმაღლესი სრულყოფილების გამოსახულება; და არ შეიძლება არსებობდეს ქმნილებების ფლობა, ვიდრე შემოქმედის გამოსახულება“ (37.3). ღმერთის ხატად მხოლოდ ადამიანის შექმნით არის ახსნა იმ დაბნეულობაზე, რომელიც აბნევს ბევრს რწმენას: როგორ შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ ყველაფერი შექმნილია ადამიანისთვის, როცა ის სამყაროს უსასრულობასთან შედარებით უმნიშვნელოა და ზოგიერთ ასპექტში ცხოველებთან შედარებითაც კი სუსტია. ღმერთის უსასრულო სიდიადესთან შედარებით, მთელი განუზომელი სამყარო არაფერია. ჭეშმარიტი სიდიადე არ არის გარეგანი, არამედ მორალური, სულიერი. ადამიანი, არაცნობიერ, მატერიალურ ბუნებასთან შედარებით, სწორედ დიდია თავისი ღმერთის მსგავსი სულით. დაცემული ადამიანის გადასარჩენად განსახიერდა თვით ღმერთის ძე, სამყაროს შემოქმედი, რაც ადასტურებს, თუ რამდენად დიდი ღირებულება აქვს ადამიანს, მისი სრულყოფილების გამოსახულებას სამყაროს შემოქმედის თვალში. შეიძლება დაგაინტერესოთ: