Vepra e sapozbuluar e Shën Irenaut të Lionit "Dëshmitë e Predikimit Apostolik"

(Ἑ πίδειξις τοῦ ἀποστολικοῦ κηρύγματος) I. “Rilindja” në studimin e shkrimit të lashtë të krishterë në lidhje me zbulimin e monumenteve të panjohura. – Rrethanat e zbulimit dhe botimit të veprës së Shën Ireneut: “Dëshmia e Predikimit Apostolik” – Vërtetësia dhe koha e origjinës së saj. - Qëllimi i të shkruarit. – Natyra e prezantimit dhe procedura për zbulimin e përmbajtjes. – II. Teksti i monumentit. – III. Vërejtje për rëndësinë e veprës së re të zbuluar. Disa vite më parë, një studiues shumë i respektuar gjerman i letërsisë së lashtë të krishterë tërhoqi vëmendjen ndaj mendimit mjaft origjinal të një antikuari të famshëm, i cili i tha sinqerisht se bibliotekat private teologjike të përpiluara nga librat para vitit 1870, me disa përjashtime të jashtëzakonshme, nuk kishin asnjë vlerë për të. Natyrisht, ai zbatoi standardin e vetëm të mundshëm për të në përcaktimin e meritave shkencore të veprave teologjike në të kaluarën dhe në të tashmen; por ky gjykim rezulton i drejtë deri diku, jo vetëm nga pikëpamja tregtare, por edhe nga pikëpamja rreptësisht shkencore. Pa vendosur pyetjen se sa e drejtë është pikëpamja e antikuarit në lidhje me teologjinë e marrë në tërësi, shkencëtari i përmendur e njeh atë si të vërtetë pa kushte në lidhje me atë zonë të veçantë të saj, në të cilën ai vetë është një njohës kompetent, domethënë patristikë, ose, në terminologjinë e studiuesve më të rinj protestantë, veçanërisht në historinë e letërsisë së parë të krishterë në tre shekujt e parë. Ajo që u shkrua gati dhjetë vjet më parë është edhe më e zbatueshme për gjendjen aktuale të punëve. Studimi i shkrimeve të lashta të krishtera të epokës së para-Nikesë gjatë çerekut të fundit të shekullit të kaluar dhe viteve të para të shekullit të ri, ka bërë një përparim kaq domethënës, saqë vështirë se është e mundur të vihet në dukje të paktën një periudhë e tij në paraqitjen dhe kuptimin e së cilës nuk do të duhej të bëheshin ndryshime dhe ndryshime pak a shumë domethënëse. Pse, edhe veprat kryesore të së kaluarës që lidhen këtu, në shumë aspekte kanë humbur rëndësinë e tyre dhe kanë nevojë të verifikohen duke përdorur të dhëna të reja të marra nga shkenca. Si në shkencën historike kishtare në përgjithësi, ashtu edhe në historinë e shkrimit të lashtë të krishterë në veçanti, tani po bëhet një rishikim dhe rivlerësim vendimtar i përfundimeve shkencore të së kaluarës. Janë shfaqur vepra të shumta dhe shumë të vlefshme për botimin dhe kritikën e tekstit dhe një studim të plotë të përmbajtjes së burimeve parësore të historisë dhe mësimit të Kishës së lashtë me aplikimin e rezultateve të arritura në fusha të ndryshme të njohurive kishtare-historike, mbi bazën e të cilave zgjidhen shumë pyetje të vjetra konfuze dhe të errëta, ndriçohen nga këndvështrime të reja ose po i afrohen zgjidhjeve të reja materialeve të njohura tashmë e kështu me radhë. Ky interes i mprehtë për studimin e monumenteve të shkrimit të lashtë të krishterë me rezultatet e tij domethënëse për shkencën teologjike dhe kishtare-historike jo vetëm që nuk dobësohet, por çdo vit intensifikohet gjithnjë e më shumë dhe gjendet në literaturë me një rrymë të tërë veprash të reja shkencore. Studiuesit, të cilët e konsiderojnë të detyrueshme për veten e tyre ndjekjen e të gjitha veprave të reja të shfaqura në këtë fushë, detyrohen të pranojnë se është jashtëzakonisht e vështirë të lundrosh në masën e veprave të reja, kryesisht të shpërndara në koleksione dhe periodikë të ndryshëm, dhe e shohin absolutisht të nevojshme që të kenë indekse të veçanta të botimeve të letërsisë antike të krishterë dhe veprave kushtuar studimit të saj 2 . Nervi jetik i kësaj "ringjalljeje" të re në studimin e shkrimit të lashtë të krishterë përbëhet nga zbulime dhe gjetje të shumta monumentesh antike të njohura vetëm me emër ose krejtësisht të panjohura, kopje të reja të tekstit origjinal dhe përkthime të veprave që kanë mbijetuar në një formë të pakënaqshme. Siç dihet, humbjet në fushën e shkrimit të lashtë të krishterë janë befasuese dhe studiuesit e tij mund të shprehin vetëm keqardhje të hidhur për ndryshimin e madh midis literaturës së para-Nikesë, siç ishte sipas informacionit jo të plotë të disponueshëm për të, dhe atyre mbetjeve të pakta të saj që dihen aktualisht, pasi këto boshllëqe të rëndësishme në burimet parësore e bëjnë të pamundur përcaktimin e kishës me tërësinë dhe shkallën e plotë të jetës së saj. zbulimi i mësimeve të saj në epokën më të rëndësishme, themelore të ekzistencës së saj. Megjithëse materiali i shkruar me dorë i ruajtur në biblioteka të ndryshme të Lindjes dhe Perëndimit është studiuar vazhdimisht dhe pa u lodhur për gati katër shekuj, dhe, për aq sa është e mundur, përmes shtypjes gjithçka që është ruajtur nga shkrimet e lashta të krishtera është bërë pronë publike, syri i shkencëtarëve ende nuk ka depërtuar kudo, por fakti që dekadat e fundit ka nxjerrë në dritë një numër shumë të vlefshëm të krishtere, madje të papritur, shumë të vlefshëm. shpresat më të egra dhe i ka zgjeruar ndjeshëm horizontet e historisë së kishës. shkenca, pasi e pasuroi me shumë informacione të reja, domethënëse, tregoi qartë se në të ardhmen nuk përjashtohet mundësia e shfaqjes në fushën e kërkimit historik të shumë më tepër dokumenteve që konsideroheshin plotësisht të humbur. Shpresat për zbulime të reja janë edhe më të forta, sepse deri më tani nuk ka pasur një studim të organizuar dhe sistematik të thesareve të dorëshkrimeve në biblioteka të shumta jo vetëm në Lindje, por edhe në Perëndim - dhe këtu një aksident i lumtur mund të ofrojë shërbime të paçmueshme për botën shkencore; dhe bibliotekat në manastire të ndryshme lindore, dhe veçanërisht në Sinai, Malin Athos, Jerusalem dhe Egjipt, padyshim përmbajnë shumë më tepër materiale të panjohura nga fusha e shkrimit të lashtë të krishterë. Përveç kësaj, shpresa të mëdha dhe jo të paarsyeshme vendosen në përkthimet siriane, armene, kopte dhe sllave të atyre monumenteve, origjinali grek i të cilave ka humbur. Asnjë nga këto letërsi nuk është studiuar ende sistematikisht dhe sistematikisht në lidhje me monumentet e shkrimit të lashtë të krishterë të përfshirë në të; dhe në përgjithësi, studimi pak a shumë i plotë i tyre filloi vetëm rreth gjysmës së shekullit të kaluar. Zbulimet e rastësishme në dorëshkrimet e shkrimeve të përkthyera mbështesin besimin në rezultate të pasura për plotësimin e shumë boshllëqeve në historinë e letërsisë së lashtë të krishterë, gjë që mund të sigurojë një studim i kujdesshëm i saj. Jo të gjitha monumentet e sapo zbuluara janë të një rëndësie të njëjtë; ndonjëherë madje rezultonte se ishin pikërisht ata prej tyre, zbulimi i të cilëve ngjalli veçanërisht shumë shpresa dhe pritshmëri që më së paku i justifikuan: një vlerësim i nxituar dhe i ekzagjeruar i rëndësisë së tyre shkaktoi zhgënjim të pakëndshëm (për shembull, Gnostic Πίστις Σοφία në përmbajtje doli të kishte pak vlerë). Por nuk duhet të harrojmë se, sipas gjendjes aktuale të burimeve parësore mbi historinë e kishës së lashtë të krishterë, është shumë e rëndësishme t'i pasurojmë ato me materiale edhe të parëndësishme në vëllim apo përmbajtje, pasi edhe dokumentet e parëndësishme ende hedhin të paktën pak dritë mbi një zonë që është e paqartë në shumë aspekte, ose të paktën konfirmojnë atë që tashmë dihet. Prandaj, nuk është për t'u habitur që në Perëndim, ku interesat shkencore janë shumë të larta, edhe shtypi i përditshëm është i ndjeshëm ndaj raportimeve për zbulimin e disa fletëve të një monumenti të lashtë të krishterë diku në një varr egjiptian dhe i njofton lexuesit e tij për këtë. Vetëm me tërësinë e të gjitha zbulimeve të kohëve të fundit - domethënëse dhe të parëndësishme - janë arritur ato suksese të padyshimta në fushën e dijes kishtare-historike, për të cilat shkenca moderne me të drejtë krenohet: në to ka gjetur edhe forcimin, edhe zgjerimin e themelit të saj. Ndër gjetjet krejtësisht të rastësishme është vepra e sapozbuluar e Shën Ireneut të Lionit, e ruajtur në një përkthim armen dhe e botuar në librin e botuar së fundmi “Texte und Untersuchungen zur Geschichte der altchristlichen Literatur” (herausgeb. von Ad. Harnack und C. Schmidt), B. 13, seria B. 13, Hefti, I. me titull: “Des heiliges Irenäus Schrift zum Erweise der apostolischen Verkündigung εἰς ἐπίδειξιν to ῦ ἀποστολικοῦ κηρύγματος , in armenischen Version entdeckt, herausgeben und ins Deutsche übersetzt von Lie. Dr. Ter-Minassiantz, mit einem Nachwort und Anmer kungen von Adolf Harnack 1907”. Midis shkrimtarëve të kishës së lashtë, për veprat e të cilëve koha ishte veçanërisht e pamëshirshme, një nga vendet e para e zë Ireneu i Lionit: nga krijimet e tij të shumta, të cilat kryesisht raportohen nga Eusebi (Hist. eccl., 5:20–26), vetëm një nga veprat e tij kryesore kundër heretikëve ka arritur tek ne në tërësi: haereses”), dhe jo në origjinalin greqisht, por në latinisht, ndonëse një përkthim fjalë për fjalë me fragmente të vogla të tekstit grek të ruajtur nga shkrimtarë të tjerë; pjesa tjetër dihet vetëm nga fragmente të vogla ose nga një titull 3. Një fat i tillë i trishtuar i veprave të Shën Ireneut është edhe më për të ardhur keq, sepse ai zë një pozicion të shquar dhe me ndikim në Kishë në një moment shumë të rëndësishëm, mund të thuhet, kritik në ekzistencën e saj historike, duke pasur parasysh prirjet e kundërta të zbuluara qartë në kuptimin e krishterimit. Ai është i pari nga shkrimtarët e kohëve pas apostolike që u quajt teolog në kuptimin e mirëfilltë të fjalës: duke tejkaluar të gjithë shkrimtarët e mëparshëm në shkëlqimin dhe qartësinë e mendimeve dhe qartësinë e paraqitjes, ai ishte i pari që paraqiti një pamje të plotë të marrëdhënies midis Zotit dhe botës, të zbuluar nga parimet e vetë besimit të krishterë dhe vendosi parimet themelore, të cilat mbeten thelbësore për të gjitha kohët e kishës. Në të njëjtën kohë, ai është dishepulli i fundit i dishepujve të drejtpërdrejtë të apostujve: nëpërmjet Polikarpit dhe pleqve të tjerë, ai dëgjon zërin e tyre të gjallë dhe percepton frymën e mësimit të tyre; prandaj, në personalitetin dhe teologjinë e tij lidhen shumë fije që çojnë në kuptimin e historisë së mëparshme të Kishës së Krishtit. Në të njëjtën kohë, ai hedh një dritë të gjerë mbi zhvillimin e mëvonshëm të teologjisë kishtare, në të cilën gjurmët e ndikimit të tij të fortë janë të qarta 4 . Por për shkak të humbjes së veprave të vetë Shën Ireneut, ende nuk është e mundur të ndriçohet me plotësinë, qartësinë dhe bindshmërinë e duhur personaliteti, mësimdhënia, veprimtaria dhe rëndësia kishtare e mësuesit të famshëm. Mosmarrëveshjet për çështjet që lidhen me personalitetin dhe veprimtarinë e tij arrijnë ashpërsinë e tyre më të madhe në vlerësimin e pozitës dogmatiko-historike të tij. Është e kuptueshme, pra, që lajmi për zbulimin e veprës së Shën Ireneut; e cila u konsiderua plotësisht e humbur, shkaktoi një pritje të paduruar për shfaqjen e saj të shpejtë në shtyp - veçanërisht pasi vetë titulli i tij, me sa duket, tregonte zbulimin në të të një prej burimeve më domethënëse të teologjisë së Shën Ireneut - traditës apostolike. Libri "Texte und Untersuchungen" përmban një parathënie nga Arkimandriti Karapet dhe Adolf Harnack me informacione për zbulimin e dorëshkrimit në të cilin u gjet vepra e Irenaeus, për vetë dorëshkrimin, për origjinën e përkthimit armen të veprave të Irenaeus, për përkthimin e veprës së sapozbuluar të veprave të Irenaeus, për përkthimin e veprës së sapo zbuluar të veprës së Irenaeut), përkthimi i veprës VIII në gjermanisht (1II-VIII). (1–52), pasthënia dhe shënimet nga Adolf Harnack (53–66) dhe një listë citatesh nga burimet kryesore që gjenden në vepër (kryesisht nga librat e Dhiatës së Vjetër dhe të Re), të përpiluar nga Adolf Harnack. Në parathënie, Arkimandrit Karapet jep informacionin e mëposhtëm për hapjen e monumentit. Në dhjetor të vitit 1904, ai shfletoi dorëshkrimet e ruajtura në bibliotekën e Kishës së Zojës në Erivan dhe u mahnit nga zbulimi në një prej tyre i librave të gjerë me emrin e Shën Ireneut. I pari nga këta libra, të cilit i parapriu një tabelë e përmbajtjes, mbante titullin: "Ireneu, prova e predikimit apostolik". Prandaj, ai në fillim mendoi se i gjithë dorëshkrimi përmbante një përkthim armen të veprës së përmendur nga Eusebius (H. E. V, 26) dërguar prej tij vëllait Marcian. Megjithatë, pas një shqyrtimi të kujdesshëm të dorëshkrimit, ai u bind se në radhë të parë janë dy librat e fundit të veprës së famshme antiheretike të Irenaeus, e cila përfundon me nënshkrimin e saktë: "ekspozimi dhe përgënjeshtrimi i njohurive të rreme". Dhe vetëm atëherë, pas mbishkrimit të përsëritur: “Prova e Predikimit Apostolik”, vjen vepra e të njëjtit autor, e cila deri më tani konsiderohej e humbur. Detyrat e tij zyrtare nuk e lejuan Arkimandrit Karapet të fillonte botimin dhe përkthimin e kësaj vepre. Por një vit më vonë iu shfaq mundësia për të realizuar këtë vepër së bashku me Erw. Ter-Minassiantz ha dhe boton monumentin e sapo zbuluar në tekstin armen dhe përkthimin gjermanisht. Dorëshkrimi, siç tregojnë shënimet mbi të (njëri prej tyre është shtypur në fund të tekstit të monumentit), është shkruar me urdhër të kryepeshkopit Gjon, të njohur në letërsinë armene, veprimtaria e të cilit daton në gjysmën e dytë të shekullit të 13-të. Si njeri i ditur ai quhet Rabbun dhe si vëllai i mbretit Hetum të Kilikisë (1226–1270), ai quhet vëllai i mbretit të shenjtë në shënimin e shtypur të shkruesit. Nga të dhënat e disponueshme mund të konkludojmë se ai ishte një dashnor i madh i librave dhe zotëronte një bibliotekë shumë të pasur, pasi dorëshkrime të vlefshme të kopjuara nga ai ose me porosi të tij kanë mbijetuar deri më sot. Ai u shugurua peshkop në 1259 dhe vdiq në 1289. Duke qenë se ai quhet kryepeshkop vetëm në dorëshkrimet e një date të mëvonshme, nga kjo mund të konkludojmë se dorëshkrimi që përmban veprat e Ireneut është shkruar në vitet e fundit të jetës së tij, pasi kopjuesi e quan atë marrës të librit "Zoti i pëlqyeshëm dhe i bekuar Kryepeshkop Gjon". Krahas veprave të Ireneut, të cilat zënë gati dy të tretat e të gjithë dorëshkrimit, ai përmban disa traktate të pabotuara me përmbajtje të ndryshme, të cilat, siç vëren Arkimandrit Karapet, janë të rëndësishme në aspektin historik dhe kritik; por, për fat të keq, në kohën e tanishme ai nuk jep ndonjë tregues të menjëhershëm mbi bazën e të cilave mund të gjykohet vlera e tyre; prandaj është e nevojshme të priten botime të reja. Është e pamundur të thuhet me siguri se kur veprat e Irenaeus u përkthyen në armenisht. Arkimandrit Karapet e njeh origjinën e mundshme të këtij përkthimi në periudhën nga gjysma e shekullit të VII deri në fillim të shekullit të VIII. Në çdo rast, nuk ka dyshim se kopjuesi i dorëshkrimit të gjetur ka përdorur një listë të gatshme përkthimi. Është edhe më e vështirë të zgjidhet pyetja se nga cila gjuhë është bërë përkthimi armenisht. Arkimandrit Karapet e lë të hapur: sipas tij, disa të dhëna favorizojnë njohjen e origjinalit sirian; por arsye të tjera, jo më pak të rëndësishme, mund të jepen në favor të përkthimit drejtpërdrejt nga gjuha greke. Vetë botuesit e veprës së sapozbuluar e përkthyen atë në gjermanisht, duke u përpjekur, sipas tyre, të përçojnë sa më saktë dhe fjalë për fjalë kuptimin e origjinalit. Ata gjithashtu përkthyen fjalë për fjalë fragmente nga Shkrimi i Shenjtë. Por në të njëjtën kohë, ata vetë pranojnë se ka shumë vështirësi për një kuptim të saktë të tekstit armen. Profesor Adolf Harnack, megjithëse kishte besim të plotë në njohuritë dhe aftësitë e të dy botuesve, megjithatë, për besim të plotë, i kërkoi Privatdozent Finck-ut të rishikonte tekstin dhe përkthimin; ai konfirmoi cilësinë dhe saktësinë e shkëlqyer të përkthimit; shumë pak duhej korrigjuar. Vetë Adolf Harnack dhe Fink korrigjuan stilin e përkthimit në disa vende. Adolf Harnack e ndau të gjithë veprën në njëqind kapituj të vegjël dhe në shënimet (56–64 f.) ai dha pasazhe paralele nga "Adversus haereses" dhe monumente të tjera të shkrimit të lashtë të krishterë që shërbejnë për të shpjeguar tekstin. Në dorëshkrimin e gjetur, emri Irenaeus është vendosur përballë gjithë koleksionit, megjithëse nuk përsëritet më vonë përballë veprës së sapo zbuluar. Emri i autorit nuk tregohet në vetë veprën; por që i përket Ireneu i Lionit është jashtë çdo dyshimi. Gjithashtu nuk ka asnjë arsye për të dyshuar në integritetin e tij. Adolf Harnack e konsideron krejtësisht të panevojshme vërtetimin e të dyjave (S. 55). Historia e shkrimit të lashtë të krishterë tregon se Ireneu, me sa duket, nuk ishte një nga ata shkrimtarë, emri i të cilit përdorej për të shpërndarë vepra të falsifikuara, 5 dhe në këtë rast, dëshmitë e jashtme të autenticitetit janë në përputhje të plotë me vetitë e brendshme të veprës. Titulli i veprës në dorëshkrim: “Prova e predikimit apostolik”, që tregon se i përket Shën Ireneut, autorit të dy librave të fundit të veprës së famshme “Adversus haereses”, shkruar padyshim nga Ireneu i Lionit, dhe emri i Marcianit në fillim të veprës së tij të hapur, dëshmimi i Kishës, i cili evokon autorin e tij. (V, 26) raporton se Ireneu shkroi një vepër kushtuar vëllait të tij, sipas të quajtur Marcian, si provë e predikimit apostolik 6. Përputhja e saktë e emrit të veprës, adresuesit dhe autorit është dëshmi e pakundërshtueshme se vepra e gjetur është identike me veprën e Irenaeus të Lionit, të vërtetuar nga Eusebius. Për më tepër, është shumë e rëndësishme që në vetë veprën autori t'i referohet asaj që kishte shkruar më parë, “Ekspozimi dhe përgënjeshtrimi i njohurive të rreme” njohuri ). Së fundi, e gjithë përmbajtja e veprës, mënyra e të shprehurit të mendimeve dhe natyra e mësimit të përcaktuar në të mbajnë vulën e origjinës nga i njëjti autor të cilit i përket “Adversushaereses”; Një konfirmim elokuent i këtij qëndrimi janë paralelet në të dyja veprat, të cilat, megjithatë, janë të një natyre të tillë, saqë, pavarësisht nga numri i tyre, monumenti i sapo zbuluar nuk mund të njihet si një nxjerrje nga një vepër e mëparshme, ose një mozaik shprehjesh të marra prej tij, ose, së fundi, një imitim i vetëdijshëm i tij: paralelet shpjegohen thjesht me faktin se i njëjti subjekt flet për të njëjtin autor. Për sa i përket titullit të veprës, është e vështirë të vendosësh se si është shkruar nga vetë autori: εὶς ἐπίδειξιν τοῦ ἀποστολικοῦ κηρύγματος ose ἐπίδειξις κτλ. Përkthimi armenisht dëshmon në favor të kësaj të fundit; por Adolf Harnack, duke mos guxuar të flasë me besim të plotë, megjithatë është më i prirur të favorizojë faktin që Ireneu shkroi më modest: (Λόγος) εὶς ‘ επίδειξιν, pasi përndryshe, sipas mendimit të tij, Eusebi do ta kishte strukturuar ndryshe fjalimin e tij në mesazhin e tij (S. 54). Por ndoshta vetë Ireneu nuk i dha veprës së tij asnjë mbishkrim, dhe ai u formulua vetëm nga Eusebius në përputhje me qëllimin e shprehur qartë të veprës - të paraqesë prova të së vërtetës ose besueshmërisë së ungjillit apostolik mbi bazën e Shkrimit të Shenjtë (kryesisht profecitë). Meqenëse nuk ka siguri që Eusebius e shkruan titullin e saktë të veprës dhe duke qenë se, më tej, mbishkrimi i saj në dorëshkrimin armen bazohet padyshim në një traditë të dorëshkrimit të një kohe të hershme, ndoshta që arrin deri në origjinalin grek, atëherë, sipas mendimit tonë, emri i veprës së sapo zbuluar, të vërtetuar nga përkthimi armen, πρέπει të ruhet κηρυγοῦν: ἐπίδειικν τοῦ ἐπίδειικ. Nuk dihet se kush ishte Marciani, të cilit i ishte menduar vepra nga autori: në monument, përveç emrit, nuk jepen të dhëna të mëtejshme lidhur me identitetin e tij; As Eusebius nuk shton asgjë, duke e quajtur thjesht një vëlla të quajtur Marcian. Në thelb, asgjë nuk mund të kundërshtohet për supozimin e I. V. Lightfoot se ky Marcian është i njëjti person, dora e të cilit ishte shkruar "Martyrium Polycarpi" dhe që mbante gjithashtu emrin Marcian 7; por, nga ana tjetër, është e pamundur të vërtetohet në mënyrë të kënaqshme ky supozim, pasi nuk ka asnjë informacion për këtë Marcian të fundit dhe marrëdhënien e tij me Ireneun, përveç përfundimit të natyrshëm se ai ishte i afërt me Shën Polikarpin dhe për këtë arsye mund të ishte i njohur mirë për Ireneu, dhe se ai zinte një pozitë të spikatur midis vëllezërve Smirna. Marciani, siç shihet nga parathënia e veprës, ishte në marrëdhënie miqësore me Ireneun dhe në kohën kur Ireneu shkroi veprën e tij, ai nuk ishte në Lion: Ireneu shpreh keqardhjen që nuk mund të jetë vazhdimisht me Marcianin për t'ia lehtësuar njëri-tjetrit këtë jetë tokësore, duke e kaluar në biseda të përgjithshme të vazhdueshme për tema të dobishme; i ndarë fizikisht, ai nuk dëshiron të humbasë mundësinë për të folur me Marcian me shkrim (Kapitulli 1). Nga toni i parathënies dhe qëllimi i shkrimit të veprës, mund të konkludohet se Marciani ishte një laik, por nuk ka bazë të mjaftueshme për ta pohuar këtë me vendosmëri. Për sa i përket kohës së origjinës së veprës, mund të themi vetëm se ajo është shkruar pas "Kundër herezive", pasi autori i referohet tashmë. Libri i tretë i këtij të fundit u shkrua nën peshkopin romak Eleutherius (175–189): dhe duke qenë se u pasua nga libri i katërt dhe i pestë, i shkruar padyshim në disa intervale, traktati i sapo zbuluar i përket dekadës së fundit të shekullit të dytë, duke qenë një nga veprat e fundit të Shën Ireneut 8. Qëllimi që Ireneu ndoqi në veprën e tij, duke ia dërguar Marcianit, është shprehur qartë që në fillim të saj: ai kërkoi të paraqiste me fjalë të shkurtra predikimin e së vërtetës për të forcuar besimin e Marcianit; për këtë qëllim ai i dërgon atij “një kujtesë të rëndësishme me shkrim, që në pak të marrë shumë dhe në pak të njohë të gjitha gjymtyrët e trupit të së vërtetës dhe në një kohë të shkurtër të dëgjojë provën e gjërave hyjnore”. Atëherë shpëtimi i Marcianit do të jetë i frytshëm dhe ai do t'i bëjë të gjithë besimtarët e rremë të ulin sytë dhe atyre që duan të mësojnë mësime të shëndosha dhe të pafajshme, ai do të jetë në gjendje t'ia paraqesë atë me vendosmëri të plotë (kap. 1). Kjo është mënyra se si qëllimi i caktuar përcakton natyrën e prezantimit gjatë gjithë punës. Autori nuk i harron kushtet moderne të jetës kishtare, të cilat kërkojnë një luftë energjike kundër mësimeve heretike në degëzimet dhe zbulimet e tij të ndryshme, siç dëshmohet nga kapitujt e fundit (98–100), dhe kundërshtimi polemik i pikave thelbësore të mësimit të vërtetë të krishterë ndaj mësimeve heretike përbën bazën e të gjithë arsyetimit të tij - padyshim që përcakton si pyetjen, ashtu edhe formulimin e zgjedhjes. Por vetë fjalimi zhvillohet me një ton krejtësisht të qetë, pa polemika të drejtpërdrejta, të shprehura qartë kundër mësimeve të rreme dhe pa një tregues specifik të gabimeve të heretikëve (përveç kapitujve të fundit të përmendur). Baza për paraqitjen e mësimit të vërtetë të krishterë është "kanuni i besimit", siç u komunikua në pagëzim, dhe si dëshmi e besueshmërisë së tij, citohen argumentet dhe tekstet e Shkrimeve të Shenjta të zakonshme në shekullin e dytë, të huazuara kryesisht nga profecitë e Dhiatës së Vjetër, përmbajtja e të cilave zbulohet dhe komentohet në të gjitha ngjarjet në zbatimin dhe shpjegimin tim të Testamentit të Ri. fakte të historisë së Dhiatës së Vjetër. Kështu, në veprën e sapozbuluar, Ireneu nuk flet si polemist apo edhe si shkencëtar, por si bari e katekist, duke paraqitur në një formë të aksesueshme publikisht pamjen e saktë të historisë së shpëtimit të njerëzimit. Dëshira e Ireneut për të shpalosur sa më qartë dhe në mënyrë sa më të plotë pikat thelbësore të "kanunit të besimit" dhe për t'i ngulitur ato më thellë në mendjen e Marcianit dhe lexuesve të tjerë të veprës shpjegon edhe ato përsëritje në prezantim, të cilat pjesërisht e bëjnë të vështirë përcaktimin e saktë të planit të tij. Është e vetëkuptueshme që Ireneu nuk u përpoq të shkruante pjesë rreptësisht proporcionale të veprës; megjithatë, edhe përsëritjet nuk shkelin sekuencën e planifikuar në zbulimin e mendimeve të synuara. Pas një thirrjeje të shkurtër paraprake drejtuar Marcianit (kapitulli 1), Ireneu nga kapitulli i dytë fillon të kryejë detyrën në fjalë dhe, pasi përmendi nevojën për të mbajtur shpirtin dhe trupin të pastër për të njohur të vërtetën, tregon se pastërtia e shpirtit arrihet duke respektuar vazhdimisht "Kanunin e Besimit" të komunikuar në emrin e Krishtit, i cili është kryer në pagëzim, në emrin e Zotit. i mishëruar, i vdekur dhe i ringjallur Biri i Perëndisë, dhe në emër të Shpirtit të Shenjtë (5 kapituj). Autori, në kombinime të ndryshme, zbulon tre anëtarët e "kanunit të besimit tonë" të përshkruar nga kjo formulë, duke u ndalur në mënyrë të veçantë në të parën prej tyre, duke parashtruar doktrinën e një Zoti, Shpirtit më të lartë, të pa ndodhur, të pakuptueshëm, fillimin e gjithçkaje, Krijues i qiellit dhe i tokës dhe i të gjithë botës, Krijues i engjëjve të mirë, të mirë, të mëshirshëm dhe të mëshirshëm. dhe gjyqtari. Nuk ka Zot tjetër as mbi Të, as pas Tij; lartësia dhe madhështia e këtij Zoti është e papërshkrueshme. Ai krijoi gjithçka me Fjalën dhe zbukuroi gjithçka me Frymën. Anëtari i dytë i besimit është Fjala e Perëndisë, Biri i Perëndisë, Krishti Jezu, Zoti ynë, nëpërmjet të cilit ndodhën të gjitha gjërat; Ai iu shfaq profetëve dhe në fund të kohës u bë burrë për të shfuqizuar vdekjen, për të treguar jetën dhe për t'i bashkuar njerëzit me Zotin. Anëtari i tretë është Fryma e Shenjtë; Për ta profetët profetizuan, etërit mësuan Hyjnoren dhe të drejtët u sollën në rrugën e drejtësisë; në fund të kohës Ai derdhi mbi njerëzimin anembanë tokës në një mënyrë të re, duke i ripërtërirë njerëzit te Perëndia. Fryma e Shenjtë i udhëheq njerëzit në njohjen e Birit dhe Biri në njohjen e Atit. Kjo pjesë e parë e veprës përfundon me kapitullin e 8-të. Në pjesën e dytë – nga kapitujt 9 deri në 42. – autori paraqet historinë e zbulesës hyjnore në botë që nga krijimi i njeriut, Rënia, përmbytja, thirrja e Abrahamit dhe deri në kthimin e paganëve në Krishtin nëpërmjet apostujve të dërguar prej Tij. Fillon me një fjalim për shtatë qiejt, të banuar nga fuqitë, engjëjt dhe kryeengjëjt që i shërbejnë Zotit - dhe autori përsëri thekson se e gjithë bota, përfshirë engjëjt, u krijua nga Zoti, i cili i dha ligje të gjithë botës në mënyrë që çdo krijesë të mbetej në zonën e vet, pa i shkelur kufijtë e vendosur nga Zoti. Ky Perëndi përlëvdohet nga Fjala e Tij, që është Biri i Tij, dhe nga Fryma e Shenjtë, që është Urtësia e Atit të të gjithëve. Me rrëfimin e krijimit të njerëzve dhe jetës së tyre në Parajsë, autori hap një paraqitje të përmbledhur, por me detaje domethënëse, të historisë fillestare të njerëzimit, pastaj kalon në historinë e popullit izraelit para pushtimit të tokës së Kanaanit dhe në fund përmend mbretin David dhe djalin e tij Solomon, që ndërtuan kishën e Zotit. Ai nuk tregon historinë e mëtejshme të popullit të Izraelit; për qëllimin e tij mjaftoi që shkurtimisht të tregonte se pikërisht këtij populli iu dërguan profetë, të cilët me anë të Frymës së Shenjtë i udhëzuan njerëzit në rrugën dhe i kthyen etërit te Perëndia i plotfuqishëm, u bënë lajmëtarë të Zotit tonë Jezu Krisht, duke parashikuar se sipas mishit ai do të vinte nga shtëpia e Davidit, duke qenë Biri i Perëndisë, që nga përjetësia ishte me Atin; Ai lindi para krijimit të botës dhe në fund të kohës u shfaq në formë njerëzore në të gjithë botën. Autori nuk paraqet ngjarjet e historisë së Dhiatës së Re, padyshim sepse ai i konsideronte faktet e saj si të njohura përgjithësisht; nga profetët e Testamentit të Vjetër ai vazhdon drejtpërdrejt duke vënë në dukje frytet e shëlbimit të kryer nga Krishti, duke argumentuar se vetëm nëpërmjet ardhjes së Birit të Perëndisë njerëzit mund të bëhen pjesëmarrës të mosprishjes. Ai shënon vetëm kuptimin dhe rëndësinë e ngjarjeve kryesore të jetës tokësore të Zotit. Historia e krijimit të njerëzve të parë dhe e rënies së tyre i jep autorit të dhëna për mjetet e rikrijimit dhe rivendosjes së njeriut të rënë: njerëzimi ra në vdekje përmes mosbindjes - shfuqizimi i tij ishte i mundur vetëm përmes bindjes; vdekja kishte sundim mbi trupin - Fjala u bë mish, që me të njëjtin trup të mund të shfuqizonte vdekjen; trupi i njeriut të parë u krijua nga toka e virgjër - Zoti lindi nga Virgjëresha; përmes mosbindjes së virgjëreshës, njeriu u bë i vdekshëm - nëpërmjet bindjes së Virgjëreshës ai merr jetën; krimi u krye përmes pemës - duke gozhduar Birin e njeriut në pemë, njohja e së keqes shkatërrohet dhe njohja e së mirës jepet. Kryqi krijoi bashkësinë e të gjithë atyre që u shpërndanë në të gjithë Universin dhe u bëri thirrje të gjitha anët në njohjen e Atit. Kështu, premtimet e dhëna etërve përmbushen: Biri i Perëndisë u bë bir i Abrahamit dhe Davidit; Fjala e Perëndisë u bë mish për të shkatërruar vdekjen dhe për t'i dhënë jetë njeriut. Ai shenjtëroi lindjen tonë dhe shfuqizoi vdekjen. Në të njëjtën kohë, Ai tregoi ringjalljen, duke u bërë i parëlinduri nga të vdekurit dhe në vetvete ringjalli njeriun e rënë, duke e ngritur në qiell në të djathtën e lavdisë së Atit. Ekziston lidhja më e ngushtë dhe e pazgjidhshme midis të gjitha fakteve të veprës shëlbuese të Zotit në Tokë: nëse Ai nuk ka lindur, atëherë nuk ka vdekur, nëse nuk ka vdekur, atëherë nuk është ringjallur nga të vdekurit, nëse nuk është ringjallur nga të vdekurit, atëherë Ai nuk e ka mposhtur vdekjen dhe nuk e shkatërroi sundimin e saj, dhe nëse Ai nuk e mposhti vdekjen, atëherë si mund të ringjallemi nga vdekja? Pararendësi, Gjon Pagëzori, u përgatit për pranimin e Fjalës së jetës, duke shpallur për Të se Ai është Krishti mbi të cilin qëndron Fryma e Perëndisë. Dishepujt e Tij dhe dëshmitarët e të gjitha veprave të mira, mësimeve, vuajtjeve, vdekjes, ringjalljes dhe ngjitjes së Tij janë apostujt, të cilët, pasi morën Frymën e Shenjtë, u dërguan prej Tij në të gjithë botën dhe thirrën paganët, duke pastruar shpirtrat dhe trupin e tyre me pagëzim me ujë dhe Frymë të Shenjtë; ata përmbushën thirrjen e paganëve të parathënë nga profetët. Ireneu e përfundon këtë pjesë të veprës me një thirrje për të ecur në të vërtetën, shenjtërinë, drejtësinë dhe durimin: apostujt mësuan ta mbajnë trupin të paqortueshëm për ringjalljen dhe shpirtin të pastër. Nga gjysma e dytë e kreut të 42-të fillon pjesa kryesore dhe thelbësore e veprës, përmbajtja e së cilës përcakton titullin e saj. Ireneu e përkufizon qëllimin dhe kuptimin e arsyetimit të mëtejshëm në këtë mënyrë: "Që e gjithë kjo duhej të ndodhte, Fryma e Perëndisë e shpalli këtë që më parë nëpërmjet profetëve, që besimi të ishte i fortë te ata që i shërbejnë Perëndisë në të vërtetën. Sepse ajo që ishte e pamundur për natyrën tonë dhe për këtë arsye duhej t'u dukej e pabesueshme njerëzve, Perëndia e shpalli këtë që më parë nëpërmjet profetëve, kështu që u bë ajo që u tha në shekuj më parë, me anë të profetëve. u tha më parë, ne do të kuptonim se ishte Perëndia Ai që na tha që në fillim për shpëtimin tonë” (kap. 42). Prandaj, Ireneu citon një seri të tërë profecish që flasin për ekzistencën e përjetshme të Birit të Perëndisë dhe veprimtarinë e Tij në Dhiatën e Vjetër (43–52 kap.), Mishërimin dhe Lindjen e Krishtit (53–66 kap.), Shërimet e Tij (67 kap.), vuajtjet dhe vdekjen në kryq me shumë detaje, zbritja nga të vdekurit, ringjallja në ferr. ngjitja, ulja në të djathtën e Perëndisë dhe ardhja në Gjykim (kap. 83–85). Duke përmbledhur gjithçka që u tha, Ireneu shkruan: "Nëse profetët parashikuan për Birin e Perëndisë se Ai do të shfaqej në tokë, dhe gjithashtu njoftuan se ku në tokë dhe si dhe në çfarë forme do të shfaqej, dhe Zoti i mori mbi Vete të gjitha këto profeci, atëherë besimi ynë në Të është i themeluar fort dhe tradita e predikimit është e vërtetë në të gjithë botën, domethënë të dërguarit e Zotit me anë të sprovës së apostut, që është, predikoni Birin e Perëndisë...” (86 kap.). Por profetët njoftuan gjithashtu vetë ambasadën e apostujve për të predikuar, thirrur dhe shpëtuar paganët jo me anë të Ligjit të Moisiut, por nëpërmjet besimit dhe dashurisë të ngulitur nga Fryma e Shenjtë. Sipas profecive, Fjala e Zotit ndryshoi zemrat e paganëve - pse kisha është kaq e frytshme në të shpëtuarit. Pasi na është dhënë jeta me anë të kësaj thirrjeje, ne nuk duhet të kthehemi te legjislacioni i parë, sepse kemi marrë Zotin e ligjit, Birin e Perëndisë dhe nëpërmjet besimit në Të mësojmë ta duam Perëndinë me gjithë zemër dhe fqinjët tanë si veten tonë. Prandaj, për të krishterët nuk ka nevojë për drejtimin e ligjit. Duke u bërë thirrje lexuesve të falënderojnë Perëndinë, i cili na shpëton me urtësinë e Tij të pahulumtueshme dhe të pakuptueshme dhe nga Qielli duke na shpallur shpëtimin që vetëm ne nuk mundëm ta arrijmë, autori thërret: “Ky është predikimi i dashur i së vërtetës dhe kjo është shëmbëllimi i shpëtimit tonë dhe kjo është rruga e Krishtit e përmbushur dhe profeti, profeti i jetës, i cili është dorëzuar dhe profeti, apo profeti i jetës. poshtë, dhe kisha e besuar fëmijëve të Tij në mbarë botën Ajo (d.m.th., e vërteta) duhet të ruhet në tërësi me një vullnet të fortë dhe në mënyrë hyjnore, me vepra të mira dhe një drejtim të shëndoshë mendimi” (kap. 98). Si përfundim i veprës dhe përfundim nga gjithçka që i parapriu, Ireneu paralajmëron lexuesin kundër gabimeve të ndryshme të kohës së tij, të cilat ai i klasifikon si herezi në lidhje me Atin, Birin dhe Frymën e Shenjtë: nuk duhet ndarë Zotin Atë nga Krijuesi i botës, nuk duhet mohuar Mishërimi dhe refuzimi i dhuratave të Shpirtit të Shenjtë. Ne duhet të ruhemi nga të gjithë njerëzit që gabojnë dhe të përmbahemi nga morali i tyre nëse vërtet duam të jemi të pëlqyeshëm për Zotin dhe të marrim shpëtimin prej Tij. § II. "Prova e Predikimit Apostolik" 9 1. Meqë e kam mësuar, Marcian im i dashur, prirjen tënde për të ecur me nderim për Zotin - dhe vetëm kjo e çon njeriun në jetën e përjetshme - atëherë edhe unë ndaj gëzimin tënd me ty dhe të kërkoj, me vendosmëri të palëkundur në besim, të jesh i pëlqyeshëm për Zotin, Krijuesin tënd. Ah, sikur të mund të ishim vazhdimisht bashkë dhe të përfitonim reciprokisht dhe ta bënim jetën këtu më të lehtë, duke e kaluar atë në biseda të përgjithshme të vazhdueshme për tema të dobishme! Por, duke qenë se aktualisht jemi të ndarë fizikisht nga njëri-tjetri, do të doja të mos humbisja rastin, me forcën time, të flas me ju me shkrim dhe me fjalë të shkurtra për të shpjeguar predikimin e së vërtetës për të forcuar besimin tuaj. Po jua dërgoj këtë (vepër) si një kujtesë të rëndësishme me shkrim, që në pak të merrni shumë, dhe në pak të njihni të gjitha pjesët e trupit të së vërtetës dhe në pak të dëgjoni provat e Hyjnores. Sepse në këtë mënyrë shpëtimi juaj do të jetë i frytshëm dhe ju do t'i detyroni të gjithë besimtarët e rremë të ulin shikimin dhe kujtdo që do ta dijë, do t'i shprehni me vendosmëri fjalën tonë të shëndoshë e të paqortueshme (krh. Titit 2:8). Sepse ka një shteg, të arritshëm për të gjithë ata që shohin, i cili ndriçohet nga drita qiellore; por janë të shumtë, të errët dhe në kundërshtim me rrugën e atyre që nuk shohin; dhe e para të çon në mbretërinë qiellore, duke bashkuar njeriun me Zotin, ndërsa këto të çojnë në vdekje, duke e ndarë njeriun nga Zoti. Prandaj, si ju, ashtu edhe kushdo që kujdeset për shpëtimin e vet, duhet të ecni në mënyrë të qëndrueshme, të vendosur dhe të sigurt në besim, në mënyrë që, duke u bërë i shkujdesur dhe i paqëndrueshëm, të mos mbeteni të zhytur në epshet materiale, madje as të humbisni rrugën drejt rrugës së drejtë. 2. Meqenëse njeriu është një qenie e gjallë, e përbërë nga shpirti dhe trupi, është e nevojshme dhe me vend që t'i vëzhgojë të dyja në gjendje të mirë; dhe meqenëse mëkatet lindin nga të dyja, pastërtia e trupit shërben si një mjet mbrojtës me të cilin njerëzit ruhen nga çdo gjë e dëmshme dhe nga të gjitha veprat e padrejta, dhe pastërtia e shpirtit është një mjet për të mbajtur të paprekur besimin në Zotin, pa shtuar apo prerë asgjë prej tij. Sepse devotshmëria përmes përdhosjes dhe ndotjes së trupit bëhet e zymtë dhe e trishtuar; ajo shtrembërohet dhe përdhoset dhe nuk mbetet më e paprekur nëse një gënjeshtër depërton në shpirt; përkundrazi, ajo ruhet në bukuri dhe në masën e saj nëse e vërteta në shpirt dhe pastërtia në zemër mbeten të palëkundura. Sepse ç'dobi ka të njohësh të vërtetën me fjalë, por të përdhosësh trupin dhe të bësh vepra të këqija? Ose, nga ana tjetër, çfarë përfitimi mund të sjellë pastërtia e trupit nëse nuk ka të vërtetë në shpirt? Sepse këta (d.m.th., e vërteta dhe shpirti) të dy gëzohen me njëri-tjetrin dhe janë të bashkuar dhe janë shokë në luftën për ta vendosur njeriun përpara Zotit. Prandaj Fryma e Shenjtë thotë me anë të Davidit: “Lum njeriu që nuk ecën sipas këshillës së të pabesit” (Psalmi 1:1): ky është disponimi i atyre fiseve që nuk e njohin Perëndinë. Sepse këta të pazot janë ata që nuk e adhurojnë Perëndinë vërtet ekzistues. Prandaj Fjala i thotë Moisiut: “Unë jam ky” (Eks. 3:14). Prandaj, ata që nuk adhurojnë Zotin ekzistues janë të pazot. "Dhe në rrugë nuk ka njëqind mëkatarë" - mëkatarë janë ata që kanë njohuri për Zotin, por nuk i zbatojnë urdhërimet e Tij, domethënë janë përçmues. “Dhe ai nuk ulet në kolltukun e korruptuesve” - dhe korruptuesit janë ata që me mësimet e tyre tinëzare dhe të çoroditura, prishin jo vetëm veten e tyre, por edhe të tjerët, sepse karrigia është simbol për foltoren (mësuesin) 10 . Të gjithë heretikët janë pikërisht kështu: ata ulen në kolltukun e korruptuesve dhe korruptojnë ata që pranojnë helmin e mësimeve të tyre. 3. Prandaj, për të mos e toleruar këtë, ne duhet të ruajmë të paprekur rregullin e besimit dhe të përmbushim urdhërimet e Zotit, duke besuar në Perëndinë dhe duke pasur frikë prej Tij, duke qenë se Ai është Zoti dhe duke e dashur Atë, pasi Ai është Ati. Bërja vjen nga besimi, sepse "nëse nuk besoni", thotë Isaia, "nuk do të kuptoni" (7:9); dhe besimi është sjellë nga e vërteta, sepse besimi është ndërtuar mbi atë që ekziston vërtet, kështu që ne besojmë në ekzistencën (τὰ ὄντα) ashtu siç është; Duke besuar në ekzistencë siç është gjithmonë, ne ruajmë me vendosmëri besimin tonë në të. Dhe duke qenë se besimi është ruajtësi i vazhdueshëm i shpëtimit tonë, është e nevojshme dhe e denjë t'i kushtojmë shumë kujdes për të arritur një kuptim të vërtetë të gjërave. Është besimi ai që e prodhon këtë tek ne, siç na thanë pleqtë, dishepujt e apostujve. Para së gjithash, na mëson të kujtojmë se ne morëm pagëzimin për heqjen e mëkateve në emër të Perëndisë Atë dhe në emër të Jezu Krishtit, Birit të mishëruar dhe të vdekur dhe të ringjallur të Perëndisë dhe në Frymën e Shenjtë të Perëndisë; dhe se ky pagëzim është vula e jetës së përjetshme dhe rilindja në Perëndinë, që të mos jemi fëmijë të të vdekurve, por të Perëndisë së përjetshëm dhe të pandryshueshëm; në mënyrë që i përjetshmi dhe i pandryshueshëm të bëhej Zot, dhe Ai të qëndronte lart mbi secilën prej qenieve të krijuara 11, dhe gjithçka do t'i nënshtrohej Atij, dhe të gjithë ata që i nënshtroheshin Atij do të bëheshin të Tijët (të vetët), në mënyrë që Zoti të sundonte dhe të ishte Sundues jo mbi asgjë tjetër (të huaj), por mbi të vetën 12 , (kujton) se gjithçka është Zoti dhe për këtë arsye është Zoti dhe gjithçka është Zoti. 4. Sepse është e nevojshme që ne që erdhëm në ekzistencë ta kishim fillimin e ekzistencës sonë nga një shkak i madh; dhe Zoti është fillimi i çdo gjëje, sepse Ai vetë nuk erdhi nga asgjë, por nga Ai erdhi gjithçka. Dhe prandaj është e nevojshme dhe e denjë, para së gjithash, të rrëfejmë se Ai është një Zot, Ati, i Cili krijoi dhe formoi gjithçka dhe i solli gjërat në ekzistencë, dhe ndërsa Ai përqafon gjithçka, vetëm Ai nuk përqafohet 13 . Midis gjithçkaje (që ndodhi) është kjo botë e jona 14 dhe njeriu në botë; prandaj edhe këtë botë e ka krijuar Zoti. 5. Prandaj, çështja paraqitet kështu: Zoti Atë, i pakrijuar, i padukshëm, Krijues i çdo gjëje, mbi të cilin nuk ka Zot tjetër dhe pas (poshtë) të Cilit nuk ka Zot tjetër; dhe duke qenë se Zoti është një qenie racionale, prandaj Ai krijoi atë që ndodhi me Fjalën; dhe duke qenë se Perëndia është Frymë, Ai stolisi gjithçka me Frymën, siç thotë profeti: “Me anë të Fjalës së Zotit u vendosën qiejt dhe nga Fryma e tij gjithë fuqia e tyre” (Ps. 32:6). meqenëse fjala pohon, domethënë është produkt i trupit dhe jep thelbin e emanimit, 15 dhe shpirti urdhëron dhe formon dallimet e forcave, atëherë në të gjithë drejtësinë Fjala quhet Bir, dhe Fryma Urtësia e Perëndisë. Pali, apostulli i Tij, gjithashtu flet në mënyrë të përshtatshme (për këtë rast): "Është një Perëndi Ati, që është mbi të gjithë, me të gjithë dhe në të gjithë ne (Efes. IV, 6). Sepse mbi të gjitha është Ati dhe me të gjithë është Fjala, sepse me anë të tij çdo gjë ka ardhur nga Ati, por në të gjithë ne është Fryma, i cili thërret: "Abba Ati për Perëndinë, IV, ngjashmëria" (G). Fryma zbulon Fjalën dhe për këtë arsye profetët shpallën Birin e Perëndisë; por Fjala i jep një shëmbëlltyrë Shpirtit, dhe për këtë arsye Ajo Vetë është frymëzuesi i profetëve dhe e çon njeriun tek Ati. 6. Ky është rregulli i besimit tonë, themeli i ndërtesës dhe forca e ecjes sonë: Perëndia, Ati, i pa krijuar, i pa kuptuar, i padukshëm, një Zot, Krijuesi i të gjithëve; Ky është pozicioni i parë i besimit tonë. Pozicioni i dytë është Fjala e Perëndisë, Biri i Perëndisë, Krishti Jezus, Zoti ynë, i cili iu shfaq profetëve sipas shëmbëlltyrës së profecisë së tyre dhe duke ndjekur përkufizimin e Atit - me anë të të cilit ndodhën të gjitha gjërat, i cili gjithashtu në fund të kohëve, për të sjellë gjithçka në përsosmëri 16 dhe për të bashkuar 17, u bë njeri midis njerëzve, të dukshëm dhe të prekshëm, për të sjellë njësinë e jetës së njeriut dhe të shfuqizuar. Dhe pozicioni i tretë është Shpirti i Shenjtë, me anë të të cilit profetët profetizuan dhe etërit mësuan Hyjnoren dhe të drejtët u udhëhoqën në rrugën e drejtësisë dhe i Cili në fund të kohërave u derdh në një mënyrë të re mbi njerëzimin në të gjithë tokën, duke e ripërtërirë njeriun për Perëndinë. 7. Prandaj, pagëzimi i rigjenerimit tonë realizohet nëpërmjet këtyre tre dispozitave, kur Perëndia Atë na jep hir për rigjenerim nëpërmjet Birit të Tij nëpërmjet Shpirtit të Shenjtë. Sepse ata që mbajnë Frymën e Perëndisë brenda vetes sillen te Fjala, domethënë te Biri, dhe Biri i sjell te Ati dhe Ati i lejon të marrin pjesë në mosprishjen. Rrjedhimisht, pa Frymë është e pamundur të shohësh Birin dhe pa Birin është e pamundur t'i afrohesh Atit; Sepse njohja e Atit është Biri dhe njohja e Birit është nëpërmjet Frymës së Shenjtë; Biri ua komunikon Frymën, në përputhje me shërbesën e Tij, sipas pëlqimit të Atit, atyre të cilëve Ati dëshiron dhe siç dëshiron Ati. 8. Por Ati është thirrur nga Fryma më i Larti, i Gjithëfuqishmi dhe Zoti i ushtrive, që ne të njohim Perëndinë se po ky është Krijuesi i qiellit dhe i tokës dhe i gjithë botës dhe Krijuesi i engjëjve dhe i njerëzve dhe Zoti i të gjithëve, me anë të të cilit lindi e gjithë kjo dhe nga i cili ushqehen të gjitha gjërat: i mëshirshëm, i mëshirshëm, i mëshirshëm, i mirë si i të gjithëve dhe i drejtë. të paganëve, si dhe të besimtarëve, por besimtarë si Ati, sepse në fund të kohëve Ai zbuloi Ungjillin e birësisë. Nga Judenjtë (Zot), si Zot dhe ligjvënës, sepse në mes të kohërave, kur njerëzimi e harroi Perëndinë dhe u largua prej Tij dhe u tërhoq, Ai i vuri në shërbim me anë të ligjit, që ata të dinin se kishin (mbi ta) Zotin, Krijuesin dhe themeluesin e botës, që jep frymën e jetës, të cilin ne duhet ta adhurojmë ditën dhe natën. Ai është Perëndia i paganëve, si Krijues dhe i Plotfuqishëm, në të njëjtën kohë si ushqyes dhe bukëdhënës, mbret dhe gjykatës; sepse askush nuk do t'i shpëtojë gjykimit të tij: as jude, as johebre, as një besimtar që ka mëkatuar, as një engjëll. Por ata që tani nuk shpresojnë për mirësinë e Tij, do ta njohin fuqinë e Tij në gjykim, siç thotë apostulli i bekuar: "Ju nuk e kuptoni se mirësia e Perëndisë ju tërheq drejt pendimit, ju, me kokëfortësinë dhe mospendimin tuaj të zemrës suaj, po grumbulloni zemërimin për veten tuaj ditën e zemërimit dhe zbulimit të gjykimit të vullnetit të tij ndaj të drejtës, sipas vullnetit të Perëndisë". (Rom. 2:4-6). Ky është ai që në ligj quhet Perëndia i Abrahamit, Perëndia i Isakut dhe Perëndia i Jakobit, Perëndia i të gjallëve. Dhe përkundër gjithë kësaj, lartësia dhe madhështia e këtij Zoti të veçantë janë të papërshkrueshme. 9 . Por bota është e rrethuar nga shtatë qiej, në të cilët jetojnë fuqitë, engjëjt dhe kryeengjëjt, 18 që kryejnë shërbimin e adhurimit të Zotit të Plotfuqishëm dhe Krijuesit të të gjithëve: jo sepse gjoja ka nevojë për të, por që ata të mos jenë të papunë, të padobishëm dhe të pahir. Dhe prandaj Fryma e Shenjtë teproi në banesën e Tij 19 dhe numërohet nga profeti Isaia në shtatë forma shërbimi që mbështeteshin mbi Birin e Perëndisë, domethënë mbi Fjalën, kur Ai erdhi si njeri. Sepse "Fryma e Perëndisë", thotë Ai, "do të qëndrojë mbi Të: fryma e diturisë dhe e zgjuarsisë, fryma e këshillës dhe e fuqisë (fryma e diturisë) 20 dhe perëndishmëria, fryma e frikës së Perëndisë do ta mbushë Atë" (Is. 11:2-3). Dhe kështu, qielli i parë nga lart, i cili përqafon të tjerët, është urtësia, dhe i dyti pas tij është qielli i arsyes, dhe i treti është i këshillës, dhe i katërti, duke numëruar nga lart, është qielli i fortesës, dhe i pesti është qielli i diturisë dhe i gjashti është qielli i devotshmërisë, dhe i shtati është frika e plotë e shpirtit të nesh. qielli ynë (krh. Sol. 1:7). Sepse Moisiu që këtej mori modelin e llambës me shtatë degë, që jepte dritë të vazhdueshme në shenjtërore; sepse ai e organizoi këtë Shërbim Hyjnor sipas modelit qiellor, siç i thotë Fjala: “duhet ta bësh pikërisht sipas modelit që patë në mal” (Dal. 25:40). 10. Ky Perëndi përlëvdohet nga Fjala e Tij, që është Biri i përjetshëm i Perëndisë, dhe nga Fryma e Shenjtë, që është Urtësia e Atit të të gjithëve; dhe fuqitë e këtyre (këtyre të fundit), Fjala dhe Urtësia, që quhen kerubinë dhe serafime, lavdërojnë Perëndinë me një këngë lavdërimi të pandërprerë; dhe çdo krijesë që është në qiell i jep nder Perëndisë, Atit të të gjithëve. Ai e formoi gjithë botën me Fjalën - dhe në këtë botë ka edhe engjëj - dhe i dha ligje gjithë botës, në mënyrë që secila (krijesë) të qëndronte në (zonën) e saj dhe të mos i kalonte kufijtë e vendosur nga Zoti, duke kryer secili punën që i ishte caktuar. 11. Por Ai e krijoi njeriun me duart e veta, duke marrë nga toka më të pastërt, më delikatin dhe më të butë dhe e përzjeu fuqinë e Tij deri në një masë me tokën; sepse Ai i dha krijesës format e Veta, në mënyrë që ajo që shihet (në të) të jetë e ngjashme me Perëndinë. Sepse njeriu i krijuar u vendos në tokë si shëmbëlltyra e Perëndisë. Dhe për t'u bërë i gjallë, Ai i fryu në fytyrën e tij frymën e jetës, në mënyrë që njeriu të jetë si në frymë ashtu edhe në krijim si Zoti. Ai ishte i lirë dhe i pavarur, pasi u krijua nga Zoti për të dominuar gjithçka në tokë. Dhe i gjithë ky Univers, i cili përmban gjithçka - të përgatitur nga Zoti para krijimit të njeriut - iu transferua njeriut si një vend (vendbanim). Dhe në këtë vend ishin, secili me shërbimin e tij, shërbëtorët e atij Zoti që krijoi gjithçka; dhe kujdestari, i cili ishte caktuar mbi skllevërit e tjerë, sundonte mbi këtë vend. Shërbëtorët ishin engjëj, dhe sundimtari ishte një kryeengjëll. 12. Zoti, pasi e bëri njeriun sundues të tokës dhe çdo gjëje në të, e bëri atë edhe sundues të atyre që janë shërbëtorë në të (d.m.th., engjëjve). Sidoqoftë, ata kishin përsosmërinë e tyre të qenësishme, dhe sundimtari, domethënë burri, ishte i vogël, sepse ai ishte një fëmijë 21, dhe për këtë arsye ishte e nevojshme që ai, duke u rritur, të arrinte përsosmërinë. Dhe në mënyrë që ushqimi dhe rritja e tij të ndodhte në gëzim dhe kënaqësi të plotë, Ai përgatiti për të një vend më të mirë se kjo botë, e cila ishte e shkëlqyer në ajër, bukuri, dritë, ushqim, bimë, fruta, ujëra dhe të gjitha mjetet e tjera të jetës; dhe quhet parajsë. Dhe kjo parajsë ishte aq e bukur dhe e mirë sa Fjala e Perëndisë nxitonte vazhdimisht në të, ecte dhe fliste me njeriun për të ardhmen që do të ndodhte, duke e vulosur paraprakisht; Kështu ai jetoi me ta, fliste dhe rrinte me njerëzit, duke u mësuar atyre drejtësinë. Por burri ishte fëmijë, pasi nuk kishte kuptim të përsosur, prandaj edhe mashtrohej lehtësisht nga mashtruesi. 13. Në parajsë, kur një njeri jetonte atje, Zoti ia solli të gjitha kafshët dhe e urdhëroi që t'u vinte të gjitha emrat; dhe çdo gjë që Adami e quajti krijesën e gjallë u bë emri i tij. Dhe vendosi të krijojë një ndihmës për njeriun, sepse kështu tha Perëndia: “Nuk është mirë për njeriun që është vetëm; le t'i bëjmë një ndihmës të përshtatshëm për të” (Zan. 2:18); sepse ndër të gjitha gjallesat e tjera nuk kishte asnjë ndihmës për Ademin që të ishte i njëjtë me të, të barabartë në dinjitet dhe të ngjashëm. Vetë Zoti e dërgoi Adamin në tërbim dhe e vuri në gjumë; dhe këtu një gjë rrjedh nga një tjetër 22: ndërsa më parë nuk kishte gjumë në Parajsë, ai erdhi te Adami me vullnetin e Zotit. Dhe Perëndia mori një nga brinjët e Adamit dhe e mbushi vendin e saj me mish; dhe brinjën që mori Ai e krijoi për grua dhe ia çoi Ademit. Kur e pa, tha: "Kjo është kocka e kockës sime dhe mishi i mishit tim; ajo do të quhet grua, sepse është hequr nga burri i saj" (Zan. 2:23). 14. Edhe Adami edhe Eva, sepse ky është emri i gruas, ishin të zhveshur dhe nuk kishin turp, sepse kishin një ndjenjë të pafajshme dhe fëmijërore dhe nuk arritën deri në pikën që të mendonin për ndonjë gjë ose të kuptonin atë që më vonë, në një gjendje të shthurur, do të lindte në shpirt si rezultat i dëshirave sensuale dhe pasioneve të turpshme. Sepse atëherë ata e ruajtën natyrën e tyre ende të paprekur, sepse fryma e jetës u fry në krijimin brenda tyre. Sepse shpirti, ndërsa mbetet në dinjitetin dhe forcën e duhur, gjithçka që është e egër është e pakuptueshme dhe e paarritshme; Prandaj, ata nuk kishin turp kur putheshin, përqafoheshin me pastërti, si fëmijë. 15. Por që njeriu të mos imagjinonte shumë për veten e tij dhe të mos lartësohej me arrogancë - sikur për shkak të sundimit dhe lirisë që i është dhënë, të mos kishte sundimtar (mbi vetveten) dhe, kështu, të mëkatonte kundër Zotit, Krijuesit të tij, duke e kaluar kufirin e tij - dhe të mos arrinte një krenari të vetëkënaqur ndaj Zotit, kështu që Zoti do t'i jepte një urdhër të gjithë dijes së tij. Gjithashtu, (Zoti) i caktoi një kufi, në mënyrë që nëse do ta mbante urdhrin e Zotit, të mbetej vazhdimisht ashtu siç ishte, pra i pavdekshëm; nëse nuk zbaton, ai do të bëhet i vdekshëm, duke u kthyer në tokën nga e cila filloi krijimi i tij. Urdhri ishte si vijon: “Nëse dëshironi, mund të hani nga çdo pemë që është në Parajsë, por nuk mund të hani nga pema nga e cila është njohja e së mirës dhe së keqes, sepse ditën që do të hani, do të vdisni” (Zan. 2:16–17). 16. Njeriu nuk e mbajti këtë urdhër, nuk iu bind Zotit, i mashtruar nga një engjëll, i cili duke i pasur zili njerëzit për dhuratat e shumta që u dha Zoti dhe duke e parë këtë me armiqësi, edhe e shkatërroi veten dhe e bëri njeriun mëkatar, duke e bindur që të mos zbatonte urdhrin e Zotit. Kështu, duke u bërë fillimisht në mashtrimin e tij kreu dhe prijësi i mëkatit, vetë engjëlli u mund një herë pasi mëkatoi kundër Zotit dhe më pas e çoi njeriun në humbjen e parajsës. Dhe duke qenë se ai, i mashtruar nga dinjiteti i natyrës së tij, u rebelua dhe u nda nga Zoti, ai në hebraisht quhet Satan, pra armik; por ai quhet edhe shpifës. Zoti e mallkoi gjarprin, i cili mbante një armik brenda vetes, i cili mallkim shtrihej si te vetë kafsha, ashtu edhe tek engjëlli i fshehur që fole brenda saj, Satanai. Ai e largoi njeriun nga fytyra e Tij, pastaj bllokoi rrugën që të çon në parajsë. Sepse qielli nuk i pranon mëkatarët. 17. Kur Adami dhe gruaja e tij Eva ishin jashtë Xhenetit, ata ranë në shumë fatkeqësi dhe konfuzion dhe ecën në këtë botë me trishtim, pikëllim dhe rënkim. Sepse njeriu punoi tokën nën rrezet e këtij Dielli dhe i solli gjemba e gjemba si ndëshkim për mëkatin. Pastaj u përmbush gjithashtu ajo që u shkrua: “Adami e njohu gruan e tij, dhe ajo u ngjiz dhe lindi Kainin dhe më pas lindi Abelin” (Zan. 4:1–2). Por engjëlli rebel, i cili e çoi njeriun në mosbindje dhe e bëri mëkatar dhe u bë shkak për dëbimin e tij nga Xheneti, duke mos u kënaqur me të keqen e parë, e bëri të dytën midis vëllezërve; sepse, pasi e mbushi Kainin me frymën e tij, e bëri vëllavrasës. Dhe kështu Abeli ​​vdiq, i vrarë nga vëllai i tij, si shenjë se tani e tutje disa do të persekutohen dhe shtypen dhe do të vriten, dhe të padrejtët do të vrasin dhe përndjekin të drejtët. Pasi u zemërua edhe më shumë për këtë, Zoti e mallkoi Kainin dhe ky mallkim u shtri në të gjithë familjen e tij, të trashëguar nga fëmija në fëmijë, si një mbjellës. Zoti i ngriti një djalë tjetër Adamit në vend të Abelit të vrarë. 18. E keqja, duke u derdhur dhe duke u përhapur, pushtoi tërë gjininë njerëzore, kështu që në to kishte shumë pak farë drejtësie dhe në tokë ndodhi pështjellim midis elementeve të ndryshëm; sepse engjëjt u përzier me bijat e bijve të njerëzve, të cilët u lindën atyre fëmijë, të cilët, për shkak të rritjes së tyre të jashtëzakonshme, u quajtën të lindur në tokë. Pastaj engjëjt sollën mësime të liga si dhuratë për gratë e tyre; sepse ata u mësuan atyre fuqinë e rrënjëve dhe barishteve, si dhe artin e ngjyrosjes dhe të skuqjes dhe prodhimin e pëlhurave të shtrenjta, mjete magjike për urrejtje (ngacmuese), dashuri, pasion të zjarrtë dhe joshje dashurie, fasha magjike, të gjitha llojet e magjive dhe idhujtarisë që urrejnë Zotin, përmes të cilave vepra e të ligut përhapet, vepra e të ligut, e drejte, e keqe në botë i dobësuar. 19. Derisa gjykimi i Perëndisë erdhi në botë nëpërmjet përmbytjes në brezin e dhjetë, në të cilin Noeu vetëm, pas krijimit të parë, doli të ishte i drejtë dhe për drejtësinë e tij, ai vetë mbeti i gjallë dhe gruaja e tij dhe tre djemtë e tij dhe tre gratë e bijve të tij ai i burgosi ​​në arkë së bashku me të gjitha kafshët që Zoti të merrte me vete në urdhër. Dhe pastaj vdekja i ra të gjithëve: si njerëzit ashtu edhe kafshët që ishin në tokë - vetëm ata që u strehuan në arkë mbijetuan. Tre djemtë e Noeut ishin: Semi, Kami dhe Jafeti, nga të cilët raca (njerëzore) u shumua përsëri; sepse pas përmbytjes njerëzit e morën fillimin prej tyre. 20. Por njëri prej tyre ra nën mallkim dhe dy trashëguan bekim për veprat e tyre. Sepse më i vogli prej tyre - i cili quhej Ham, pasi qeshte me të atin dhe kështu ishte i dënuar me mëkat të pabesë për fyerjen dhe fyerjen e të atit - mori një mallkim dhe ua kaloi atë si trashëgimi të gjithë atyre që erdhën prej tij. Kështu ndodhi që e gjithë familja pas tij u mallkua dhe u rrit dhe u shumua në mëkat. Vëllezërit e tij, Semi dhe Jafeti, morën një bekim për respektin e babait të tyre. Mallkimi i Kamit, me të cilin mallkoi i ati, Noeu, është si vijon: "Mallkuar qoftë biri i Kamit, ai do të jetë skllav i vëllezërve të tij" (Zan. 9:25). Ky (mallkim) kaloi në familjen e tij - meqenëse ai lindi shumë pasardhës në tokë - duke u rritur për katërmbëdhjetë breza në gjendje të egër, derisa më në fund familja e tij, pasi ra në gjyq, u godit nga Zoti. Sepse Kananejtë, Hitejtë, Perezejtë, Hivejtë, Amorejtë, Girgashitët, Sidonët, dhe Arabët (Aradët?) dhe ata që banojnë në Feniki, të gjithë Egjiptasit dhe Libianët, vijnë nga raca e Kamit; ata ranë nën mallkim, meqë mallkimi veproi mbi ata njerëz të ligj për një kohë të gjatë 23. 21. Dhe ashtu siç kaloi mallkimi, po ashtu bekimi i kaloi brezit të të bekuarit, sipas secilit. Midis tyre, Semi u bekua fillimisht me fjalët e mëposhtme: “I bekuar është Zoti, Perëndia i Semit, dhe Kami do të jetë shërbëtori i tij” (Zan. 9:26). Fuqia e bekimit është se Zoti dhe Zoti i të gjithëve u bënë për Semin një zotërim të veçantë adhurimi, kur bekimi u rrit dhe arriti Abrahamin, i cili përfaqëson brezin e dhjetë në vargun e brezave nga fara e Semit. Prandaj, i pëlqeu Atit dhe Perëndisë së të gjithëve që të quhej Perëndia i Abrahamit, Perëndia i Isakut dhe Perëndia i Jakobit, sepse bekimi i Semit e shtriu efektin e tij te Abrahami. Bekimi i Jafetit është si vijon: “Perëndia e zgjaftë Jafetin dhe ai banoftë në shtëpinë e Semit dhe Hami qoftë shërbëtori i tij” (Zan. 9:27); dhe kjo duhet të nënkuptojë se në fund të kohës (shpëtimi?) iu shfaq të zgjedhurve të Zotit nga thirrja e paganëve, kur Zoti ua bëri thirrjen atyre. Dhe më tej: “fjala e tyre u përhap në mbarë tokën dhe fjalët e tyre deri në skajet e universit” (Ps. 18:5). "Të përhapet" duhet të kuptohet në lidhje me thirrjen e johebrenjve, domethënë për kishën, dhe "ai banon në shtëpinë e Semit" duhet të nënkuptojë se (ai do të banojë) në trashëgiminë e etërve, duke marrë të drejtën e parëbirnisë në Krishtin Jezus. Kështu, sipas radhës në të cilën bekohet çdo njeri, në të njëjtën mënyrë ai merr, sipas origjinës së tij, frytin e bekimit. 22. Pas përmbytjes, Perëndia lidhi një besëlidhje me gjithë botën, njëlloj me të gjitha kafshët dhe njerëzit, që të mos shkatërronte me përmbytjen të gjithë rritjen e tokës. Dhe u dha atyre këtë shenjë: “Kur ajri të mbulohet me re, një ylber do të shfaqet në re, dhe unë do të kujtoj besëlidhjen time dhe nuk do të shkatërroj më me ujë çdo krijesë të gjallë në tokë” (Zan. 9:14, 15). Dhe ai ndryshoi ushqimin e popullit, duke i urdhëruar ata të hanë mish; sepse që nga Adami fillestar e deri në përmbytjen, njerëzit hanin vetëm fara dhe fruta pemësh, por nuk u lejohej ushqimi me mish. Dhe meqenëse tre bijtë e Noeut hodhën themelet e njerëzimit, Zoti i bekoi ata me riprodhim dhe pjellori, duke thënë: "Rriteni, shumëzohuni, populloni tokën dhe nënshtrojeni. Frika dhe dridhja do të vijë nga ju për të gjithë ata që jetojnë (në tokë) dhe për të gjithë zogjtë e qiellit, dhe ata do të shërbejnë si ushqim për ju, që nuk duhet të ketë ende mish, si gjaku i tij. hani; Por shëmbëlltyra e Perëndisë është Biri, sipas shëmbëlltyrës së të cilit njeriu u krijua. Prandaj, Ai gjithashtu u shfaq në kohët e fundit për të treguar ngjashmërinë e figurës njerëzore me Veten e Tij. Bazuar në këtë besëlidhje, njerëzimi u shumua, duke zbritur nga fara e tre. Dhe në univers kishte vetëm një gojë, domethënë një gjuhë. 23 Por pastaj ata u ngritën nga lindja dhe, ndërsa ende po ecnin nëpër atë vend, hynë në fushën jashtëzakonisht të gjerë të Shinarit, ku filluan të ndërtojnë një kullë. Sepse ata po kërkonin një mjet me të cilin mund të ngjiteshin në parajsë dhe në të njëjtën kohë të linin punën e tyre si monument për njerëzimin e ardhshëm. Ndërtimi u krye me tulla dhe asfalt dhe puna e guximshme e guximit të tyre pati sukses, pasi të gjithë ishin unanim dhe me të njëjtin mendje dhe në koncert punuan drejt qëllimit. Që çështja e tyre të mos përhapej më tej, Zoti ua ndau gjuhët, që të mos kuptonin më njëri-tjetrin. Kështu ata u shpërndanë dhe pushtuan universin, secili sipas gjuhës së tij: u vendosën në grupe, fis përbri fisit. Prandaj, ka shumë kombësi të ndryshme dhe gjuhë të ndryshme në botë. Pra, tre breza njerëzish pushtuan Tokën; dhe njëri prej tyre ishte nën mallkim dhe dy ishin nën bekim; por bekimi i parë u bë trashëgimia e Semit, pasardhësit e të cilit jetuan në Lindje dhe pushtuan vendin e Kaldeasve. 24. Dhe pasi kishin ardhur disa kohë, domethënë në shekullin e dhjetë pas përmbytjes, shfaqet Ibrahimi, i cili kërkon atë që i takonte nga bekimi i paraardhësit të tij dhe Zotin, të denjë për të (adhurim). Dhe kur, nga tërheqja e brendshme e shpirtit të tij, ai eci në të gjithë universin, duke pyetur se ku ishte Zoti, dhe kur doli të ishte i dobët dhe nuk ia arriti qëllimit, atëherë Zoti e mëshiroi, vetëm ata që e kërkonin fshehurazi dhe iu shfaq Abrahamit, duke e lejuar të thërriste veten përmes fjalës, si përmes një rreze. Sepse ai i foli nga qielli dhe i tha: “Dil nga vendi yt, nga farefisi yt dhe nga shtëpia e atit tënd dhe shko në vendin që do të të tregoj dhe vendosu atje” (Zan. 12:1). Dhe ai, duke i besuar zërit qiellor, kur ai vetë ishte tashmë në moshën e pjekurisë - që kur ishte shtatëdhjetë vjeç dhe kishte një grua - shkoi me të nga Mesopotamia, duke marrë me vete Lotin, djalin e vëllait të tij të vdekur; dhe kur arriti në vendin që tani quhet Judë dhe që atëherë banohej nga shtatë fise, pasardhësit e Kamit, atëherë Perëndia iu shfaq në një vegim dhe i tha: "Unë do t'jua jap këtë vend ty dhe pasardhësve të tu pas teje për një trashëgimi të përjetshme" (Zan. 12:7). (Pas kësaj, pasardhësit e tij mbetën në një vend që nuk u përkiste atyre si të huaj dhe aty u ekspozuan fatkeqësive, duke vuajtur pikëllim dhe skllavëri për 400 vjet. Dhe në shekullin e katërt ata u kthyen në vendin e premtuar Abrahamit; Zoti dënoi njerëzit që i detyruan pasardhësit e tij në skllavëri) 24. Dhe në mënyrë që Abrahami të dinte numrin dhe lavdinë e pasardhësve të tij, Perëndia e nxori atë natën (nga çadra) dhe i tha: "Shiko nga qielli dhe shiko yjet në qiell, nëse mund t'i numërosh; të tillë do të jenë pasardhësit e tu" (Zan. 15:5). Duke qenë se Perëndia pa qëndrueshmërinë dhe qëndrueshmërinë e frymës së tij, Ai dëshmoi për të me anë të Frymës së Shenjtë, duke thënë në Shkrim: "Dhe Abrahami besoi dhe kjo iu vlerësua si drejtësi" (Zan. 15:6). Por ai nuk u rrethpre kur u dëshmua për të. Dhe, që përsosmëria e besimit të tij të njihet me një shenjë, i dha rrethprerjen si vulë besimi për parrethprerjen e atij që ishte i parrethprerë. Pastaj nga Sara, e cila ishte shterpë, sipas premtimit të Perëndisë, ai pati një djalë Isakun, të cilin e rrethpreu ashtu siç e kishte urdhëruar Zoti. Dhe nga Isaku lindi Jakobi; dhe kështu bekimi fillestar i Semit erdhi te Abrahami, nga Abrahami te Isaku dhe nga Isaku te Jakobi; nëpërmjet kësaj trashëgimia e Frymës u nda në to; sepse ai quhet Perëndia i Abrahamit, Perëndia i Isakut dhe Perëndia i Jakobit. Dhe Jakobit i lindi dymbëdhjetë bij, me emrin e të cilëve u emëruan dymbëdhjetë fiset e Izraelit. 25. Kur uria u përhap në mbarë botën, ndodhi që vetëm në Egjipt kishte mjete ushqimore. Pastaj Jakobi dhe të gjithë bijtë e tij u shpërngulën në Egjipt. Numri i të gjithë të dëbuarve u zgjerua në shtatëdhjetë e pesë shpirtra dhe brenda 400 viteve, siç thoshte premtimi paraprakisht, ishin gjashtëqind e gjashtëdhjetë mijë (?). Por duke qenë se ata ishin shumë të shtypur dhe të torturuar, dhe ata psherëtiu dhe qanë përpara Perëndisë, Perëndia i Abrahamit, i Isakut dhe i Jakobit i nxori nga Egjipti me ndihmën e Moisiut dhe Aaronit, pasi i kishte goditur egjiptianët me dhjetë plagë dhe në plagën e fundit dërgoi një engjëll shkatërrues për të shkatërruar të parëlindurit e tyre, nga njeriu në kafshë; nga kjo Ai i shpëtoi bijtë e Izraelit, duke treguar simbolikisht vuajtjet e Krishtit përmes vrasjes së qengjit të panjollë, gjaku i të cilit u dha si shenjë mbrojtëse për shpëtimin duke lyer shtëpitë e hebrenjve. Dhe ky sakrament quhet Pashkë - themeli i shpëtimit. Dhe, duke ndarë Detin e Kuq, i çoi bijtë e Izraelit në shkretëtirë me gjithë kujdesin dhe Egjiptasit që i ndiqnin, që i ndiqnin në det, u shkatërruan të gjithë. Kështu i goditi gjykimi i Zotit ata që torturuan padrejtësisht pasardhësit e Abrahamit. 26. Në shkretëtirë, Moisiu mori nga Perëndia ligjin, dhjetë librat e shkruar mbi pllaka guri me gishtin e Perëndisë; gishti i Perëndisë është ai që shtrihet nga Ati te Fryma e Shenjtë 25; po kështu urdhërimet dhe justifikimet që Ai i urdhëroi bijtë e Izraelit të zbatonin. Dhe ai, me urdhër të Zotit, ngriti tabernakullin e zbulesës, një imazh i dukshëm në tokë i asaj që është shpirtërore dhe e padukshme në qiell, në të njëjtën kohë një përfaqësim i imazhit të kishës dhe një profeci për të ardhmen; po kështu edhe enët, tryezat e flijimit dhe arkën në të cilën vendosi pllakat. Në të njëjtën kohë, ai emëroi Aaronin dhe djemtë e tij si priftërinj, duke i dhënë priftërinë gjithë familjes së tyre; ata ishin nga fisi i Levit. Gjithashtu, me urdhrin e Zotit, ai thirri të gjithë fisin për të shërbyer në kishën e Zotit, duke u dhënë atyre ligjin levit si normë se si dhe në çfarë mënyre duhet të sillen ata që kanë vazhdimisht në dispozicion shërbimin në kishën e Zotit. 27. Kur iu afruan vendit që Perëndia i kishte premtuar Abrahamit dhe pasardhësve të tij, Moisiu zgjodhi një burrë nga çdo fis dhe u dërgoi të tjerëve informacione për vendin dhe qytetet në të dhe banorët e atyre qyteteve. Pastaj Perëndia i shpalli atij një emër që vetëm mund t'u jepte jetë atyre që besojnë në të; dhe Moisiu e ndryshoi emrin e Hosheas, birit të Nunit, një nga lajmëtarët, në Jozue. Dhe kështu, ai i dërgoi ata me fuqinë e emrit, me besimin se do t'i merrte të padëmtuara për hir të drejtimit të emrit të dhënë. Por kur ata, pas udhëtimit të tyre atje, hetimeve dhe zbulimit, u kthyen, duke mbajtur me vete tufa rrushi, disa nga të dymbëdhjetët e dërguar i sollën të gjithë njerëzit në një frikë të dhimbshme, duke thënë se atje kishte qytete të mëdha dhe të fortifikuara, të banuara nga gjigantë të lindur në tokë, kështu që ata nuk ishin në gjendje të zotëronin tokën. Atëherë i gjithë populli qau, duke rënë në dyshim nëse Zoti ishte me ta, i cili do t'u jepte forcë dhe do t'i nënshtronte të gjithë. Dhe ata (zbuluesit) flisnin keq për tokën, sikur nuk ishte e mirë dhe se nuk ia vlente të rrezikohej për një tokë të tillë. Por dy nga të dymbëdhjetët - Jozueu, i biri i Nunit dhe Kalebi, i biri i Jefunehut - grisën rrobat e tyre për shkak të fatkeqësisë që kishte ndodhur dhe iu lutën njerëzve të mos dyshonin dhe të mos humbnin guximin, sepse Zoti i kishte dorëzuar të gjithë në duart e tyre, (duke thënë) se edhe vendi ishte jashtëzakonisht i mirë. Por kur bindja nuk funksionoi dhe njerëzit vazhduan në të njëjtin mosbesim, Zoti u largua dhe ndryshoi rrugën e tyre që ata të enden, duke i ndëshkuar në shkretëtirë me shumë goditje. Dhe sa ditë shkuan ata që vëzhguan tokën përpara e mbrapa - kjo zgjati dyzet ditë - duke numëruar një vit për çdo ditë, Ai i mbajti në shkretëtirë dyzet vjet dhe asnjë nga ata që ishin të pjekur në vite dhe në mendje, për shkak të mosbesimit të tyre, Ai nuk e konsideroi të denjë për të hyrë në tokën (e premtuar), përveç dy që dëshmuan në favor të atij biri i trashëgimisë. e Jefunehut, dhe gjithashtu ata që ishin ende të vegjël dhe nuk dinin si. dallojnë djathtas nga e majta. Kështu, të gjithë njerëzit me besim të vogël vdiqën në shkretëtirë, duke marrë njëri pas tjetrit një shpërblim të drejtë për mungesën e besimit të tyre. Fëmijët që u rritën gjatë dyzet viteve plotësuan numrin e vdekjeve. 28 Kur ata ishin dyzet vjeç, populli iu afrua Jordanit dhe e ngriti kampin e tij kundër Jerikos. Këtu Moisiu mblodhi njerëzit dhe përsëriti gjithçka edhe një herë, duke treguar për veprat e mëdha të Zotit deri në atë ditë, dhe i solli ata që u rritën në shkretëtirë në bindje dhe rregull, në mënyrë që t'i frikësoheshin Zotit dhe t'i zbatonin urdhërimet e Tij; pasi rinovoi legjislacionin që ai kishte aneksuar me atë të dhënë më parë, ai ua besoi atyre. Dhe kjo u quajt "Ligji i Përtërirë", në të cilin janë shkruar shumë premtime si për Zotin tonë Jezu Krisht, ashtu edhe për njerëzit, dhe për thirrjen e paganëve dhe për mbretërinë. 29. Dhe kur Moisiu mbaroi jetën e tij, Perëndia i tha: "Ngjitu në këtë mal dhe vdis, sepse nuk do ta çosh popullin tim në tokë". Ai vdiq sipas fjalës së Perëndisë dhe në vend të tij zuri Jozueu, i biri i Nunit. Ai e ndau Jordanin dhe i futi njerëzit në tokë dhe, pasi mundi dhe shkatërroi shtatë kombet që banonin në të, u dha popullit Jerusalemin, që ndodhet në këtë anë, në të cilin jetonin mbreti David dhe i biri i tij Solomon, i cili ndërtoi një kishë për nder të Perëndisë në ngjashmërinë e tabernakullit që ishte bërë nga Moisiu sipas modelit të gjërave qiellore dhe shpirtërore. 30. Pejgamberët u dërguan këtu nga Zoti, të cilët nëpërmjet Shpirtit të Shenjtë i udhëhoqën njerëzit në rrugë dhe i ktheu baballarët e tyre te Zoti i plotfuqishëm; ata u shfaqën si lajmëtarë të Zotit tonë Jezu Krisht, Birit të Perëndisë, duke shpallur se mishi i Tij do të dilte nga shtëpia e Davidit, si rezultat i të cilit pas një serie të gjatë brezash Ai do të ishte në mish biri i Davidit, i cili është biri i Abrahamit - por në Frymë Ai është Biri i Perëndisë (krh. Romakëve 1, 1, 3 i parë i krijimit). bota dhe në fund të kohës iu shfaq gjithë botës në formë njerëzore; nëpërmjet kësaj Fjala e Perëndisë realizoi në vetvete gjithçka që është në qiell dhe në tokë. 31. Ai i bashkoi njerëzit me Perëndinë dhe vendosi paqen dhe harmoninë midis njeriut dhe Zotit; sepse nuk ishte në fuqinë tonë të bëheshim pjesëmarrës të mosprishjes në ndonjë mënyrë tjetër nëse Ai nuk do të kishte ardhur tek ne. Sepse ndërsa moskorruptimi ishte i padukshëm dhe nuk shfaqej, ai nuk ishte aspak i dobishëm për ne; tani është bërë e dukshme, që ne të marrim pjesë në të gjitha aspektet në moskorruptim. meqenëse të gjithë ne në krijimin primordial të Adamit, nëpërmjet mosbindjes së tij, ishim të lidhur fort me vdekjen, ishte e nevojshme që vdekja të shkatërrohej nga bindja e Atij që u bë njeri për ne. Por meqenëse vdekja kishte sundim mbi trupin, ishte e nevojshme që ajo të lironte njeriun nga shtypja e saj, e shfuqizuar përmes trupit. Fjala u bë mish, që nëpërmjet të njëjtit trup nëpërmjet të cilit mëkati u vendos dhe dominohej, ai mund të shfuqizohej dhe të mos ishte më në ne (krh. Rom. 8 e më pas). Prandaj, Zoti mori këtë shëmbëlltyrë trupore të atij primordial për të hyrë në luftën për etërit dhe, nëpërmjet Adamit, për të fituar fitoren mbi atë që na mundi në Adam. 32. Nga vjen qenia primordiale? Nga vullneti dhe urtësia e Zotit dhe nga Toka e virgjër. "Sepse Perëndia," thotë Shkrimi, "para se të krijonte njeriun, ai nuk kishte dërguar ende shi dhe nuk kishte njeri mbi të që të punonte tokën" (Zan. 1:5). Nga kjo tokë, kur ishte ende e virgjër, Zoti mori pluhurin dhe krijoi njeriun si fillimin e njerëzimit tonë. Për kompletimin dytësor të këtij njeriu, Zoti iu nënshtrua urdhrit të të njëjtit mishërim, duke u lindur nga Virgjëresha në përputhje me vullnetin dhe urtësinë e Zotit, për të treguar ngjashmërinë e mishërimit të Tij me mishërimin e Adamit dhe që të përmbushej ajo që ishte shkruar në fillim: "njeri në ngjashmërinë dhe imazhin e Zotit" (2:1). 33. Dhe sikurse me anë të virgjëreshës së pabindur njeriu u godit dhe vdiq, ashtu edhe këtu nëpërmjet Virgjëreshës, e cila iu bind Fjalës së Perëndisë, mori jetë nëpërmjet jetës së sapokrijuar te njeriu. Sepse Zoti erdhi për të gjetur përsëri delen e humbur (krh. Mat. 18:12), dhe i humburi ishte njeriu. Prandaj, nuk kishte asnjë krijim të ri, por Ai mori shëmbëlltyrën e krijimit nga ajo që ishte nga raca e Ademit. Sepse ishte e nevojshme një përsosmëri e re e Adamit në Krishtin, që ajo që ishte e vdekshme të mund të gëlltitet në pavdekësi (krh. 1 Kor. 15:53); në të njëjtën mënyrë në lidhje me Evën dhe Marinë, në mënyrë që Virgjëresha, duke ndërmjetësuar për virgjëreshën, me bindje të virgjër të shkatërronte dhe shkatërronte mosbindjen virgjërore. 34. Po kështu, krimi që u krye përmes pemës u shkatërrua nga bindja e pemës. Kur Perëndia dëgjoi (një kërkesë të tillë), Biri i njeriut u gozhdua në pemë, duke hequr kështu njohjen e së keqes dhe duke futur dhe lejuar që të fitohet njohuria për të mirën. Dhe është e keqe të mos i bindesh Perëndisë, ashtu siç është e mirë t'i bindesh Perëndisë. Prandaj, Fjala flet përmes profetit Isaia, kur ai parashikon mundimet e ardhshme - sepse quhen profetë sepse tregojnë të ardhmen - dhe kështu Fjala flet përmes tij në këtë mënyrë: "Unë nuk rezistoj dhe nuk kundërshtoj; dhashë shtyllën time për goditje dhe faqet e mia për fryrje, dhe nuk e fsheha fytyrën time nga tallja"50 dhe 6. Me bindjen në të cilën Ai ishte i palëkundur deri në vdekje, i varur në pemë, Ai shkatërroi mosbindjen e lashtë të lidhur me pemën. Sepse Ai Vetë është Fjala e Zotit të Plotfuqishëm, i cili është përhapur në mënyrë të padukshme në ne dhe në përgjithësi në të gjithë botën dhe e shtrin gjatësinë, gjerësinë, lartësinë dhe thellësinë e saj, sepse nëpërmjet Fjalës së Perëndisë ruhet forca e qenies së gjithë Universit dhe në të kryqëzohet Biri i Perëndisë, i ngulitur në formë kryqi në gjithçka. Sepse ishte e përshtatshme për Të, pasi ishte bërë i dukshëm, të hapte kungimin e të gjithëve me Të në kryq, për të treguar veprimin e Tij në të dukshmen përmes një imazhi të dukshëm. Sepse Ai është Ai që nxori në dritë lartësitë dhe zgjeroi thellësitë që shtrihen shumë nën tokë, dhe zgjeroi gjatësinë nga Lindja në Perëndim, dhe kaloi përmes veriut dhe jugut dhe thirri ata që janë shpërndarë nga të gjitha anët në njohjen e Atit 26 . 35. Ai gjithashtu përmbushi premtimin që i ishte bërë Abrahamit, të cilin Perëndia i premtoi t'i bënte pasardhësit e tij si yjet e qiellit. Sepse kjo u realizua nga Krishti, duke u lindur nga ajo Virgjëreshë që e kishte prejardhjen nga Abrahami. Dhe kështu, Ai i bëri drita në botë ata që besuan në Të (krh. Fil. 2:15) dhe me të njëjtin besim, së bashku me Abrahamin, i shfajësoi johebrenjtë: “Sepse Abrahami i besoi Perëndisë dhe kjo iu numërua si drejtësi” (Gal. 3:6; Zan. 15:6). Në të njëjtën mënyrë, ne shfajësohemi me anë të besimit te Perëndia, sepse të drejtët do të jetojnë me anë të besimit (Gal. 3:11; Hab. 11:4). Kështu, premtimi i Abrahamit nuk u përmbush nëpërmjet ligjit, por nëpërmjet besimit (krh. 5:13). Sepse Abrahami shfajësohet me anë të besimit, por për të drejtët nuk ka ligj (1 Tim. 1:9). Në të njëjtën mënyrë, ne shfajësohemi jo nga ligji, por nga besimi, i cili vërtetohet nga Ligji dhe Profetët dhe që Fjala e Perëndisë na ofron. 36. Ai gjithashtu përmbushi premtimin e Davidit; sepse Perëndia i premtoi që nga fryti i barkut të tij të vendoste një Mbret të përjetshëm, sundimi i të cilit nuk do të ketë fund. Ky mbret është Krishti - Biri i Perëndisë, i cili u bë Biri i Njeriut, domethënë, rrjedh nga ajo Virgjëreshë që e kishte prejardhjen nga Davidi. Prandaj, premtimi flet për frytin e barkut, i cili është produkt i veçantë i pjellorisë së gruas, por jo nga fryti i ijëve dhe jo nga fryti i barkut, që është gjithashtu një lloj i veçantë i lindjes; Në këtë mënyrë u zbulua ajo gjë e veçantë, e ndryshme dhe vetjake që është karakteristikë e frytit të një barku të virgjër nga linja e Davidit. Ai sundon shtëpinë e Davidit përjetë; Mbretëria e tij nuk do të ketë fund. 37. Kështu, pra, Ai e përmbushi me lavdi shpëtimin tonë dhe përmbushi premtimet e etërve dhe shkatërroi mosbindjen e lashtë. Biri i Perëndisë u bë i biri i Davidit dhe i biri i Abrahamit; sepse Ai e përmbushi këtë dhe e bëri përsëri në vetvete për të bërë të mundur që ne të marrim jetën. Fjala e Zotit u bë mish sipas përkufizimit në lidhje me Virgjëreshën, për të shkatërruar vdekjen dhe për t'i dhënë jetë njeriut; sepse ne ishim të pushtuar nga mëkati dhe ishim ndër ata që lindën në mëkate dhe jetonim me vdekjen. 38 Pra, Perëndia Atë ishte plot mëshirë; Ai dërgoi Fjalën krijuese, e cila, pasi erdhi për shpëtimin tonë, mbeti në të njëjtin vend dhe në të njëjtin mjedis ku humbëm jetën tonë, duke thyer lidhjet e atyre prangave. Dhe drita e Tij u shfaq dhe shpërndau errësirën e burgut, shenjtëroi lindjen tonë dhe shfuqizoi vdekjen, duke thyer zinxhirët në të cilët ne rrinim robër. Në të njëjtën kohë, Ai tregoi ringjalljen, duke u bërë vetë i parëlinduri nga të vdekurit, dhe në vetvete ringjalli njeriun e rënë, duke ngritur malin e tij në skajin më të lartë të qiellit në të djathtë të lavdisë së Atit, ashtu si Perëndia dha premtimin me anë të profetit, duke thënë: "Unë do të rivendos tabernakullin e rënë nga Davidi". Dhe Zoti ynë Jezu Krisht e përmbushi me të vërtetë këtë, duke punuar me lavdi shpëtimin tonë për të na mundësuar që të ngrihemi vërtet në jetën në Atin. Dhe nëse dikush nuk dëshiron të pranojë lindjen e Tij nga Virgjëresha, atëherë si mund të lejojë ringjalljen e Tij nga të vdekurit. Sepse nuk do të ishte aspak befasuese, e jashtëzakonshme apo e çuditshme; sepse nëse i palinduri do të ishte ringjallur nga të vdekurit, atëherë në fakt do të ishte e pamundur të flitej për ndonjë ringjallje të të palindurve. Sepse ai që është i palindur dhe i pavdekshëm dhe që nuk ka ardhur nga lindja nuk mund të bjerë në vdekje. Sepse nëse dikush nuk e ka pranuar fillimin njerëzor, si mund ta pranojë fundin e tij? 39. Prandaj, nëse Ai nuk ka lindur, atëherë nuk ka vdekur; nëse nuk do të vdiste, atëherë nuk u ringjall prej së vdekurish, dhe nëse nuk u ringjall prej së vdekurish, atëherë Ai nuk e mund vdekjen dhe sundimi i saj nuk do të shfuqizohej; dhe nëse Ai nuk do ta kishte mundur vdekjen, si mund të ngriheshim në jetë ne, që kishim rënë në vdekje që në fillim? Prandaj, ata që ua heqin njerëzve shpëtimin dhe nuk besojnë në Zot - se Ai do t'i ringjallë prej së vdekurish - refuzojnë gjithashtu lindjen e Zotit tonë, të cilën Ai e mori përsipër për ne kur Fjala e Perëndisë u bë mish, për të treguar ringjalljen e mishit dhe për të shkuar përpara të gjithëve në Parajsë. Si Fjala e parëlindur 27 e këshillës së Atit, Ai përmbushi gjithçka kur Ai Vetë kaloi nëpër botë dhe krijoi rregull në të. Sepse Ai ishte i parëlinduri i Virgjëreshës, një njeri i drejtë, i shenjtë, nderues, i mirë, i përsosur në gjithçka - Ai shpëtoi nga ferri të gjithë ata që e ndiqnin, Ai vetë ishte i parëlinduri nga të vdekurit - kreu dhe udhëheqësi i jetës hyjnore. 40. Në këtë mënyrë Fjala e Perëndisë depërton në çdo gjë për të vendosur komunikim harmonik, pasi Ai është njeri i vërtetë dhe një këshilltar i mrekullueshëm dhe Zot i fuqishëm. Kështu Perëndia e thirri përsëri njeriun, që nëpërmjet miqësisë me Të të kemi pjesë në mosprishje. Ai që u paratha nëpërmjet Moisiut nga Ligji dhe Profetët e Perëndisë më të lartë e të gjithëfuqishëm, si Biri i Atit të të gjithëve, dhe nga i cili vijnë të gjitha gjërat, i cili i foli Moisiut - Ky erdhi në Jude, u ngjiz nga Perëndia me anë të Frymës së Shenjtë dhe lindi nga Virgjëresha Mari: nga ajo që ishte nga pasardhësit e Jezusit, duke u shfaqur si A, A. profetët e parathënë. 41. Pararendësi i tij, Gjon Pagëzori, i përgatiti njerëzit paraprakisht për të marrë Fjalën e jetës, duke shpallur për Të se Ai është Krishti mbi të cilin qëndron Fryma e Perëndisë (krh. Gjoni 1:33), duke u bashkuar me trupin e Tij. Dishepujt e tij dhe dëshmitarët e të gjitha veprave të tij të mira, mësimeve dhe vuajtjeve, vdekjes, ringjalljes dhe ngjitjes pas ringjalljes trupore, janë apostujt që, pasi morën fuqinë e Frymës së Shenjtë (krh. Veprat e Apostujve 1:8), u dërguan nga Ai në të gjithë botën dhe i thirri paganët, duke u treguar njerëzve rrugën e jetës dhe idhujve dhe duke i kthyer shpirtrat e tyre nga idhujt dhe konvertimin e tyre. trupat me pagëzimin e ujit dhe të Frymës së Shenjtë. Frymën e Shenjtë, të cilën e morën nga Zoti, ua komunikuan dhe mësuan besimtarëve dhe kështu themeluan kishën në çdo rend. Me besim, dashuri dhe shpresë ata përmbushën thirrjen e paganëve të parathënë nga profetët, në të cilën pjesëmarrja iu dha atyre me anë të hirit të Perëndisë, duke e përmbushur atë nëpërmjet shërbesës së tyre, dhe ata paganë që besuan në Zotin dhe e donin Atë, duke marrë premtimin e etërve se ishte Perëndia i të gjithëve, me anë të ringjalljes që do të jepte shenjtërinë dhe durimin nga të vdekurit, në vend të drejtësisë dhe drejtësisë. Ai premtoi nëpërmjet Atij që vdiq dhe u ringjall: nëpërmjet Jezu Krishtit, të cilit i dha mbretërinë dhe sundimin mbi të gjitha gjërat, të gjalla dhe të vdekur, si dhe Gjykimin; pastaj (apostujt) edhe nëpërmjet fjalës së vërtetë mësuan ta mbanin trupin të paqortueshëm për ringjalljen dhe shpirtin të pandotur. 42. Kështu, pra, besimtarët duhet të sillen, sepse në to qëndron vazhdimisht Fryma e Shenjtë, e cila iu dha në pagëzim dhe pas marrjes ruhet fort, prandaj një i krishterë besnik ecën në të vërtetën, shenjtërinë, drejtësinë dhe durimin. Sepse edhe shpirti do të marrë pjesë në ringjallje, kur trupat e besimtarëve do të marrin përsëri një formë të caktuar dhe së bashku me të do të zgjohen nga fuqia e Frymës së Shenjtë dhe do të sillen në Mbretërinë e Perëndisë. Ky është fryti i bekimit të Jafetit, i cili gjendet në thirrjen e johebrenjve nëpërmjet kishës dhe ai po përgatitet të vendoset, sipas premtimit të Perëndisë, në shtëpinë e Semit. Që e gjithë kjo të ndodhë kështu, Fryma e Perëndisë e shpalli këtë paraprakisht nëpërmjet profetëve, në mënyrë që besimi të jetë i fortë tek ata që i shërbejnë Perëndisë në të vërtetë. Për atë që ishte e pamundur për natyrën tonë dhe për këtë arsye duhej t'u dukej e pabesueshme njerëzve, Zoti e njoftoi këtë paraprakisht përmes profetëve, në mënyrë që ne - për shkak të faktit se ajo që u tha më parë, domethënë për shumë shekuj, u përmbush më pas siç u tha më parë - do të kuptonim se ishte Zoti ai që na tha që në fillim për shpëtimin tonë. 43. Perëndia duhet besuar në çdo gjë, sepse Perëndia është i vërtetë në çdo gjë, edhe në atë që ka të bëjë me ekzistencën e Birit të Perëndisë; dhe Ai ishte jo vetëm përpara shfaqjes së Tij në botë, por edhe përpara origjinës së botës, të cilën Moisiu e profetizoi fillimisht; ai thotë në hebraisht: “Barešit bara elohim bašan benuam šamentareš”, që përkthehet në gjuhën tonë 28 do të thotë: Biri në fillim - pastaj Zoti krijoi Qiellin dhe Tokën (Zan. 1:1) 29. Profeti Jeremia dëshmon edhe në këtë mënyrë: “para yllit të mëngjesit të linda para diellit, sipas emrit ty, 71 dhe në përkthimin LXX) 30. Dhe kjo do të thotë para krijimit të botës, sepse bashkë me botën erdhën në ekzistencë edhe yjet. Dhe përsëri ai thotë: "I bekuar është ai që ishte para origjinës së njeriut". Sepse për Perëndinë Biri kishte një fillim përpara krijimit të botës, por për ne - tani që ai u shfaq. Para kësaj, Ai nuk ishte për ne, pasi ne nuk e njihnim Atë. Prandaj, edhe dishepulli i tij Gjoni, duke synuar të na tregojë se kush është Biri i Perëndisë, i cili përpara fillimit të botës ishte me Atin dhe se çdo gjë që ndodhi mori ekzistencën e saj nëpërmjet Tij, thotë këtë: "Në fillim ishte Fjala dhe Fjala ishte pranë Perëndisë, dhe Fjala ishte Perëndi; në fillim ishte me Perëndinë. Të gjitha gjërat ndodhën nëpërmjet Tij dhe pa Të asgjë nuk ndodhi" (1-3). Me këtë ai vendos me vendosmëri se Fjala, (i cili) në fillim (ishte) me Perëndinë (dhe) nëpërmjet të cilit u krijuan të gjitha gjërat, është gjithashtu Biri i Tij. 44. Dhe përsëri Moisiu thotë se si Biri i Perëndisë erdhi për të folur me Abrahamin: "Pastaj Perëndia iu shfaq në mesditë pranë korijes së lisit të Mamres dhe, kur ai shikoi, ja, tre burra i qëndruan përpara dhe ai u përkul deri në tokë dhe tha: "Oh, Zot, nëse kam gjetur hir me ty" (Zan. foli me të. Dy nga këta të tre ishin engjëj dhe njëri ishte Biri i Perëndisë, me të cilin Abrahami foli kur ndërmjetësoi për Sodomitët, që të mos shkatërroheshin nëse atje do të gjendeshin vetëm dhjetë njerëz të drejtë. Dhe ndërsa ata ende po flisnin, të dy engjëjt shkuan në Sodomë, ku morën Lotin. Dhe pastaj Shkrimi thotë: "Dhe Zoti ra nga qielli mbi Sodomën dhe Gomorën squfur dhe zjarr nga Zoti" (Zan. 19:24). Biri që foli me Abrahamin ishte Biri; Meqenëse ishte Zoti, Ai mori fuqinë për të ndëshkuar Sodomitët nga Zoti i Qiellit, nga Ati që sundon mbi gjithçka. Kështu, Abrahami ishte një profet dhe pa të ardhmen, e cila do të ndodhte në një mënyrë njerëzore, (pa) Birin e Perëndisë, se si Ai fliste me njerëzit dhe hante me ta dhe më pas duhej të ekzekutonte gjykimin e Atit mbi ta, si mori fuqinë për të ndëshkuar Sodomitët nga Ai që sundon mbi të gjithë. 45. Dhe kur Jakobi ecte nëpër Mesopotami, ai pa në një vegim se po qëndronte në majë të një shkalle, domethënë në një pemë që shtrihej deri në qiell, sepse mbi të ata që besojnë në Të ngjiten në qiell. Sepse vuajtjet e Tij janë ngjitja jonë në pikëllim. Dhe të gjitha këto vizione tregojnë për Birin e Perëndisë, se si Ai fliste me njerëzit dhe jetoi me ta. Sepse nuk ishte Ati i të gjithëve, që nuk mund të shihej nga bota, që foli me Abrahamin, kur ishte në një vend të vogël, dhe jo Krijuesi i të gjithëve, Ai që thotë: “Qielli është froni im dhe toka është stoli i këmbëve të mia; çfarë shtëpie do të më ndërtoni dhe cili vend është prehja ime” (Isa. 66:1; Veprat e Apostujve 7:49). Kush e përqafon tokën me grushtin e vet dhe i shtrin qiejt me dorën e vet? - por Fjala e Zotit, e cila ishte gjithmonë me njerëzimin dhe njoftoi paraprakisht të ardhmen që do të ndodhte dhe i mësoi njeriut Hyjnoren. 46. ​​Ai është Ai që i foli Moisiut në ferrishten dhe i tha: “E pashë mjaft shtypjen e popullit tim që është në Egjipt dhe zbrita për ta shpëtuar” (Eksodi 3:7 e më pas). Ai është Ai që u ngjit dhe zbriti për shpëtimin e të shtypurve, duke na nxjerrë nga sundimi i Egjiptianëve, domethënë nga çdo idhujtari dhe çdo pabesi, duke na shpëtuar nga Deti i Kuq, domethënë duke na çliruar nga hutimi vdekjeprurës i paganëve, nga hidhërimi i hidhur i sharjes së tyre. Sepse Fjala e Perëndisë përgatiti në to premtimet tona (në lidhje me ne) për shpëtimin, pastaj në një imazh, duke treguar të ardhmen paraprakisht dhe tani në fakt duke na çliruar nga shërbimi mizor i paganëve; kështu në shkretëtirë Ai lëshoi ​​një rrjedhë të bollshme uji nga një gur, dhe guri është Ai Vetë; Ai dha gjithashtu dymbëdhjetë burime uji, domethënë mësimin e dymbëdhjetë apostujve. Ai vrau në shkretëtirë edhe kokëfortët me besim të vogël, por ata që besuan në Të dhe u bënë fëmijë me ligësi (krh. 1 Kor. 14:20) Ai solli në trashëgiminë e etërve, që shpërndahet si trashëgimi jo nga Moisiu, por nga Jezusi, i Cili na çliroi nga Amaleku me anë të lidhjes së F. 47. Kështu Ati është Zot; dhe Biri është Zot; dhe Ati është Perëndi dhe Biri është Perëndi, sepse ai që ka lindur nga Perëndia është Perëndi. Dhe në të njëjtën kohë, sipas qenies së Tij dhe sipas fuqisë së qenies së Tij, duhet njohur një Zot, por sipas ekonomisë së shpëtimit tonë, edhe Biri edhe Ati janë plotësisht të drejtë. Sepse duke qenë se Ati i të gjithëve është i padukshëm dhe i paarritshëm për të krijuarit, ata që janë të paracaktuar t'i afrohen Perëndisë, tërhiqen dhe kapen tek Ati nga Biri. Edhe më qartë dhe më qartë, Davidi flet për Atin dhe Birin në këtë mënyrë: "Froni yt, o Perëndi, është gjithmonë e përgjithmonë; ti e deshe drejtësinë dhe e urresh paudhësinë; prandaj Perëndia të ka vajosur me vaj gëzimi, si askush nga shokët e tu." (Ps. 44:7–8). Sepse Biri, duke qenë se është Perëndi, merr nga Ati, domethënë nga Perëndia, Fronin e mbretërisë së përjetshme dhe vajosjen, si asnjë nga partnerët e Tij. Vajosja është Shpirti me të cilin Ai është vajosur dhe partnerët e Tij janë profetët, të drejtët, apostujt dhe të gjithë ata që kanë pjesë në bashkësinë e mbretërisë së Tij - domethënë dishepujt e Tij. 48 Dhe Davidi thotë përsëri: "Zoti i thotë Zotit tim: Ulu në të djathtën time, derisa t'i vë armiqtë e tu stol të këmbëve të tua". Zoti do të dërgojë një shufër fuqie nga Sioni dhe do të sundojë midis armiqve tuaj. Me ty në fillim, në ditën e pushtetit tënd, me shkëlqimin e shenjtorëve, që nga barku para yllit, të linda. Zoti është betuar dhe nuk do të pendohet: ti je prift i përjetshëm sipas urdhrit të Melkisedekut dhe Zoti është në të djathtën tënde. Ditën e zemërimit ai shkatërroi mbretër; për të sjellë gjykimin mbi kombet, për të mbushur të rënët, për të shtypur kokat e shumë njerëzve mbi tokë; Ai do të pijë nga përroi gjatë rrugës, prandaj do të ngrejë kokën lart” (Ps. 109). Me këtë ai e shpalli që nga fillimi dhe se do të sundonte mbi kombet dhe do të gjykonte të gjithë njerëzit dhe mbretërit që tani e urrejnë dhe e përndjekin emrin e tij 31; prandaj këta janë armiqtë e Tij. Dhe kur e quajti Atë prift i Perëndisë përgjithmonë, ai donte të tregonte pavdekësinë e Tij; dhe prandaj tha: "Ai do të pijë nga përroi gjatë rrugës dhe prandaj do të ngrejë kokën lart". Me këtë ai shpalli ekzaltimin e lavdishëm tek Ai të njeriut, të ulët dhe të palavdishëm. 49. Dhe më tej, profeti Isaia thotë: “Kështu i thotë Zoti, Zoti, të vajosurit tim, Zotin, të cilit i kam marrë dorën e djathtë për t'i nënshtruar kombet” (Is. 45:1). Por çfarë do të thotë që Krishti, Biri i Perëndisë quhet në të njëjtën kohë mbreti i kombeve, domethënë i të gjithë njerëzve, dhe se Ai quhet - dhe është - Biri i Perëndisë dhe Mbreti i të gjithëve? Davidi thotë për këtë: “Zoti më tha: Ti je Biri im, sot të kam lindur, më kërko dhe unë do t'ju jap kombet si trashëgimi dhe skajet e tokës si zotërim” (Ps. 2:7–8). Këto fjalë nuk u folën për Davidin - sepse ai nuk sundoi mbi kombet ose mbi gjithë tokën - por vetëm mbi Judenjtë. Kështu është e qartë se premtimi i të vajosurit për të sunduar mbi skajet e tokës i referohet Birit të Perëndisë, të cilin Davidi vetë e rrëfen si Zotin e tij, duke thënë: “Zoti i tha Zotit tim, ulu në të djathtën time” (Ps. 109:1), dhe çfarë tjetër vijon, siç thamë më parë. Sepse ai beson se Ati i flet Birit, siç ia theksuam pak më parë Isaias, i cili thotë këtë: "Perëndia i flet Zotit tim, të vajosurit, që t'i nënshtrojë kombet" (45:1). Ky është i njëjti premtim nëpërmjet të dy profetëve, se Ai është mbreti; prandaj, fjala e Perëndisë i referohet të njëjtës gjë - mendoj unë, domethënë Krishtit, Birit të Perëndisë. Sepse nëse Davidi thotë: “Më foli Perëndia”, atëherë duhet thënë se as Davidi dhe asnjë nga profetët nuk flasin në emër të tyre, pasi, në fund të fundit, nuk është një njeri që thotë profeci, por Fryma e Perëndisë; Ai merr një formë dhe shëmbëlltyrë te profetët, çdo herë në ngjashmërinë e personit me të cilin lidhet, dhe herë flet si Krishti dhe herë flet si Ati. 50. Pra, në përputhje me këtë, vetë Krishti thotë nëpërmjet Davidit se Zoti flet me Të, dhe në një mënyrë shumë të përshtatshme Ai vetë flet dhe gjëra të tjera për veten e tij nëpërmjet profetëve, ndër të tjera edhe nëpërmjet Isaias si vijon: “Dhe tani, kështu thotë Zoti, që më formoi që nga barku i nënës sime që të jem shërbëtor i tij dhe do të bëhem shërbëtor i tij dhe do të bëhem shërbëtor i tij. në Zotin, dhe Perëndia im do të jetë forca ime, dhe ai tha: "Për ty duhet të jetë e rëndësishme që të quhesh shërbëtori im, të rivendosësh fiset e Jakobit dhe të kthesh të shpërndarat e Izraelit, dhe unë të kam bërë një dritë për kombet, që të jesh një burim shpëtimi deri në skajet e tokës." 51. Këtu, para së gjithash, duhet t'i kushtohet vëmendje faktit se paraekzistenca e Birit të Perëndisë rrjedh nga fakti që Ati foli me Të dhe, para se të lindte (në Tokë), ua bëri të njohur njerëzve; atëherë Ai ishte i vendosur të lindte mes njerëzve dhe të shfaqej si njeri; dhe se Perëndia Vetë e prodhoi Atë nga barku i nënës së Tij, domethënë se Ai duhet të lindë nga Shpirti i Perëndisë dhe se Ai është Zoti i të gjithë njerëzve dhe Shëlbuesi i Judenjve dhe i të tjerëve që besojnë në Të. Sepse në gjuhën hebraike populli hebre quhet Izrael, sipas babait të tyre Jakobit, i cili gjithashtu quhej më parë Izrael; Por (Shkrimi) i quan të gjithë njerëzit paganë. Biri e quan veten shërbëtor të Atit për hir të bindjes së Tij ndaj Atit; Sepse midis njerëzve çdo bir është skllav i atit të tij. 52. Që Biri i Perëndisë, Krishti, i cili ishte përpara gjithë botës, është me Atin dhe, duke qenë me Atin, në të njëjtën kohë është i afërt dhe në kontakt me njerëzit dhe është mbreti i të gjithëve - meqenëse Ati ia nënshtroi gjithçka Atij - dhe Shëlbuesi i atyre që besojnë në Të, Shkrimet tregojnë për këtë. Por meqenëse është e pamundur që çdo dëshmi e Shkrimit të bëhet veçmas objekt shpjegimi, atëherë duhet, në përputhje me këtë, të kuptoni edhe të tjerat (dëshmitë) që flasin njësoj me këto, duke besuar në Krishtin dhe duke i kërkuar Perëndisë urtësi dhe mirëkuptim për të kuptuar atë që u tha nga profetët. 53. Dhe se ky Krisht, që ishte me Atin - meqenëse është Fjala e Perëndisë - ishte i vendosur të bëhej mish dhe njeri, të lindte e të lindte nga një Virgjëreshë dhe të jetonte midis njerëzve, kur Ati i të gjithëve të sjellë mishërimin e Tij - Isaia flet për këtë në këtë mënyrë: "Prandaj Zoti Vetë do t'ju japë një shenjë dhe do t'ju japë një shenjë: dhe do ta quash Emanuel, ai do të hajë gjalpë dhe mjaltë para se të jetë në gjendje të njohë dhe të dallojë atë që është e mirë, sepse përpara se fëmija të njohë të keqen dhe të mirën, Ai do të refuzojë të keqen për të zgjedhur të mirën; Kështu ai shpalli lindjen e Tij nga Virgjëresha; dhe se Ai do të bëhej një njeri i vërtetë, Ai e paratha këtë përmes ngrënies së Tij, edhe duke e quajtur fëmijë, por edhe me emrin që i është dhënë - sepse pikërisht ky është gabimi në lidhje me të lindurit 32 - dhe ai mban një emër të dyfishtë: në gjuhën hebraike - Mesia Krishti dhe në gjuhën tonë - Jezus i vajosuri. Dhe këta emra janë një emërtim i disa veprave të kryera nga Ai. Është Ai që quhet Krisht, sepse Ati vajosi dhe stolisi gjithçka me anë të Tij, dhe sepse Ai, në Ardhjen e Tij si njeri, u vajos me Frymën e Perëndisë dhe Atit të Tij. Siç thotë Ai vetë për veten e tij nëpërmjet Isaias: "Fryma e Zotit qëndron mbi mua, sepse ai më vajosi për t'u sjellë lajmin e mirë të varfërve" (Isaia 61:1). Dhe Ai u quajt Shëlbuesi sepse u bë shkaku i shpëtimit për ata që më pas u çliruan prej Tij nga të gjitha llojet e sëmundjeve dhe nga vdekja; për ata që më vonë besuan në Të, Ai u bë ndërmjetësi i shpëtimit të ardhshëm dhe të përjetshëm. 54. Prandaj, Ai është Shëlbuesi. Immanuel në përkthim do të thotë: "Perëndia është me ju", ose siç thotë profeti, e mbushur me premtim, është e ngjashme me të thënë në një vend tjetër: "Perëndia është me ne" (Is. 7:10). Kjo gjithashtu i përgjigjet shpjegimit dhe shpalljes së të premtuarit. Sepse, "ja,", thotë ai, "Virgjëresha do të mbetet shtatzënë dhe do të lindë një Bir" dhe ky, megjithëse Perëndia, do të jetë me ne. Dhe ndërsa ai shpall të ardhmen se Zoti do të jetë me ne, ai në të njëjtën kohë mrekullohet me këtë. Gjithashtu, për lindjen e Tij, i njëjti profet flet në një vend tjetër: “Para se të lindte, ajo lindi, para se të vinte dhembja, lindi një djalë” (65:7); me këtë ai njoftoi lindjen e Tij të papritur dhe të pamenduar nga Virgjëresha. Përsëri i njëjti profet thotë: “Na lindi një fëmijë, na u dha një djalë dhe ai quhet: Këshilltar i mrekullueshëm, Perëndi i Fuqishëm” (Isa. 9:6). 55. Dhe e quan një këshilltar të mrekullueshëm - shëmbëlltyrën më të afërt, këshilltarin e Atit, gjë që tregon se Ati bën gjithçka me Të, siç thuhet në librin e parë të Moisiut, mbishkrimi i të cilit thotë "Zanafilla": "Dhe Zoti tha: Le të krijojmë një njeri sipas shëmbëlltyrës sonë dhe si ne" (Zan. 1:26). Kështu, nga kjo është e qartë se Ati po i flet Birit, dhe se, pra, ky (Biri) është këshilltari i mrekullueshëm i Atit. Mirëpo, Ai është edhe këshilltari ynë, kur na këshillon dhe jep udhëzime, pra pa na detyruar, si Zoti, megjithëse është Zot i fuqishëm, por na jep udhëzime që të eliminojmë injorancën dhe të fitojmë dituri dhe të largohemi nga gabimi, të vijmë te e vërteta, të refuzojmë korrupsionin dhe ta pranojmë mosprishjen. 56. Dhe përsëri Isaia thotë: "Dhe ata do të dëshirojnë të digjen me zjarr, sepse neve na lind një fëmijë dhe na jepet një djalë, mbi supet e tij është qeveria dhe emri i tij është: Zbatues i këshillës së madhe. Sepse unë do t'u sjell paqen princave, paqen dhe shëndetin e tyre. i madh është sundimi i tij dhe paqja e tij nuk ka fund vullneti i tij mbi Davidin. gjykim i drejtë tani e tutje e përgjithmonë” (9:5-6). 33 Kështu, këto fjalë e tregojnë Birin e Perëndisë në të njëjtën kohë si një Mbret të lindur dhe si një Mbret të përjetshëm. Fjalët: “do të dëshirojnë të digjen me zjarr” u referohen atyre që nuk besojnë në Të dhe që bënë atë që bënë në lidhje me Të; (në këtë kuptim) thuhet se në Gjykim ata do të thonë: “Sa më mirë do të ishte që ne të ishim djegur në zjarr para se të lindte Biri i Perëndisë, në vend që të mos besojmë në Të kur Ai lindi”. Sepse për ata që vdiqën përpara shfaqjes së Krishtit ka shpresë se në gjykimin e të Ngjallurit ata që i frikësoheshin Perëndisë dhe vdiqën në drejtësi dhe që mbartën Frymën e Perëndisë brenda vetes, si patriarkët, profetët dhe të devotshmit, do të marrin shpëtimin. Për ata që, pas shfaqjes së Krishtit, nuk besuan në Të, ndëshkimi në gjyq do të jetë i pashmangshëm. Dhe fjalët: "Sundim mbi supin e Tij", të kuptuara në mënyrë alegorike, nënkuptojnë kryqin mbi të cilin ishte gozhduar shpina e Tij. Sepse ai kryq, që ishte dhe është një fyerje për Të, si dhe për hir të Tij dhe për ne, do të thotë sundimi i Tij, domethënë shenja e mbretërisë së Tij. Dhe ai ishte zbatuesi i Këshillit të madh, domethënë Këshillit të Atit, të cilin Ai e zbuloi. 57. Dhe se Ai duhet të lindë, dhe si duhet të lindë, dhe se Ai do të shfaqet si Krishti, kjo është e qartë nga sa më sipër, siç u njoftua më parë nëpërmjet profetëve. Por më pas u njoftua gjithashtu fillimisht në cilin vend dhe në mesin e njerëzve që do të lindte. Meqë ra fjala, Moisiu në Zanafillën thotë kështu: "Princi nuk do të ligështohet nga Juda, as prijësi nga këmbët e tij, derisa të vijë ai të cilit i është caktuar dhe ai do të jetë shpresa e kombeve; Ai i lan rrobat e tij në verë dhe rrobat e tij në gjakun e rrushit" (49:10-11). Juda është patriarku i Judenjve, i biri i Jakobit, nga i cili ata morën emrin e tyre. Dhe ata nuk kishin as princ e as prijës deri në ardhjen e Krishtit. Por që nga koha e ardhjes së Tij, forca e harkut të tij u dobësua dhe vendi i Judenjve iu nënshtrua romakëve, kështu që ata nuk kishin më princat apo mbretin e tyre. Sepse erdhi ai, për të cilin është përgatitur mbretëria në qiej, i cili lau edhe rrobat e tij në verë dhe rrobat e tij në gjakun e rrushit. Veshja e Tij, si dhe veshja e Tij, janë ata që besojnë në Të, të cilët Ai i pastroi, duke na shëlbuar me gjakun e Tij. Gjaku i tij quhet gjaku i rrushit. Sepse, ashtu si nuk është njeriu ai që bën gjakun e rrushit, por Perëndia që e krijon dhe u jep gëzim atyre që e pinë, po ashtu mishërimi dhe gjaku i Tij nuk prodhohen nga njeriu, por nga Perëndia. Vetë Zoti i dha një shenjë Virgjëreshës: domethënë Emanuelit, i cili (duhet të lindë) nga Virgjëresha, i cili gjithashtu u jep gëzim atyre që e pinë Atë, domethënë atyre që e marrin Frymën e Tij në gëzim të përjetshëm. Prandaj, Ai është edhe shpresa e kombeve, domethënë e atyre që shpresojnë tek Ai, sepse ne shpresojmë se Ai do të rivendosë mbretërinë. 58. Dhe përsëri Moisiu thotë: "Një yll do të lindë nga Jakobi dhe një prijës do të lindë nga Izraeli" (Num. 24:17). Me këtë ai shpall qartë se periudha ungjillore e Tij në lidhje me mishërimin duhet të ndodhë midis judenjve. Dhe ky që zbriti nga qielli, lindi dhe mori mbi vete një periudhë të tillë ungjillore, ishte nga familja e Jakobit dhe e Judës. Sepse një yll shfaqet në qiell dhe një udhëheqës është si një mbret, sepse ai është mbreti i të gjithë të shpëtuarve. Kur Ai lindi, ylli iu shfaq njerëzve të mençur që jetonin në lindje, prandaj ata mësuan se Krishti lindi - dhe ata erdhën në Jude, të udhëhequr nga ylli, deri në yllin në Betlehem, ku lindi Krishti, që shkëlqeu në shtëpinë në të cilën ishte shtrirë Foshnja, e mbështjellë me pelena, qëndroi mbi kokën e Tij dhe u tregoi njerëzve të Krishtit, Mats. 2:1-9). 59. Dhe për këtë Isaia flet në këtë mënyrë: "Dhe një degë do të dalë nga rrënja e Isait dhe një lule nga rrënja e tij. Dhe Fryma e Perëndisë do të pushojë mbi të, fryma e diturisë dhe e zgjuarësisë, fryma e këshillës dhe e forcës, fryma e diturisë dhe e devotshmërisë. Fryma e frikës së Perëndisë do ta mbushë atë. vetëm gjykim për të përulurit dhe ki mëshirë për të vuajturit e tokës. Me fjalën e gojës së tij do të godasë tokën dhe me frymën e gojës së tij do të vrasë të pabesët. Dhe drejtësia do të jetë brezi i ijeve të tij dhe e vërteta brezi i kofshëve të tij. Dhe ujku do të hajë (barin) me qengjin, pantera do të hajë me kecin dhe kau dhe luani do të kullosin bashkë. Dhe fëmija do të vërë dorën mbi vrimat e gjarpërinjve dhe mbi folenë e pasardhësve të gjarpërinjve dhe ato nuk do ta dëmtojnë në asnjë mënyrë. Dhe atë ditë pasardhësit e rrënjës së Isait dhe ai që do të ngrihet do të sundojnë mbi kombet; kombet do të kenë besim tek ai; dhe ngritja e tij 34 do të jetë e lavdishme” (11:1–10). Me këto (fjalë) ai e cilëson Atë si të lindur nga ata që rrjedhin nga Davidi dhe Ibrahimi. Sepse Isai ishte pasardhës i Abrahamit dhe i ati i Davidit. Që i përket pasardhësve të tij, Virgjëresha, e cila u bë nëna e Krishtit, është pasardhësi (shkopi i lartpërmendur). Prandaj, edhe Moisiu i tregon Faraonit shenja të mrekullueshme me shkopin e tij. Gjithashtu në raste të tjera mes njerëzve, shufra është një shenjë e dominimit. Dhe ai e quan ngjyrën e trupit të Tij, sepse Ai u rrit nga Shpirti, siç thamë më parë. 60. Me fjalët: “Ai nuk do të gjykojë në bazë të mendimeve dhe nuk do të qortojë në bazë të fjalëve, por do të gjykojë të drejtë për të përulurit dhe do të mëshirojë të vuajturit e tokës”, ai tregon më shumë për hyjninë e Tij. Sepse të gjykosh pa anësi, pa i nderuar fisnikët, por përkundrazi të bësh të drejtën dhe të barabartë me të përulurit, është në përputhje me drejtësinë më të lartë të Perëndisë. Sepse Zoti nuk ka vuajtur (ndikim) nga askush dhe nuk ka dhembshuri (të rreme) dhe është i mëshirshëm vetëm për të drejtët. Mëshira, nga ana tjetër, është karakteristikë e Zotit në një mënyrë shumë të veçantë - pikërisht atë Zot, i Cili me hir mund të shpëtojë dhe që godet Tokën me një fjalë dhe vret ateistët me një fjalë; e gjithë kjo i përket Zotit, i cili çdo gjë e bën me fjalën. Dhe fjalët: "Dhe drejtësia do të jetë brezi i ijeve të tij dhe brezi i kofshëve të tij" tregojnë, nga njëra anë, pamjen e figurës së Tij njerëzore dhe nga ana tjetër, drejtësinë e Tij të rreptë. 61. Përsa i përket unitetit, harmonisë dhe paqes midis kafshëve heterogjene dhe nga natyra të kundërta e armiqësore, pleqtë thonë se kjo do të ndodhë vërtet në ardhjen e dytë të Krishtit, kur Ai do të sundojë mbi të gjithë; Sepse me këtë ai tregon në një imazh simbolik mbledhjen në paqe dhe harmoni, në emër të Krishtit, të njerëzve me mendje të njëjtë me origjinë të ndryshme të ndryshme. Në lidhje me këtë, të drejtët krahasohen me qetë, me qengja, me dhi dhe me fëmijë, kur nuk u bëhet asnjë e keqe nga ata që më parë u sollën në dhunën e tyre si kafshë të egra, burra dhe gra, saqë disa prej tyre u bënë si ujqër e luanë, sepse grabitën të dobëtit dhe luftuan me llojin e tyre, dhe gratë u bënë si pangrenë, me të vdekurit e tyre. të aftë për të vrarë edhe ata të dashur për ta 35. (Të gjithë këta), pasi janë mbledhur në emrin Tim (domethënë Krishti), me hirin e Perëndisë ata do të marrin moral të drejtë, duke ndryshuar natyrën e tyre të egër dhe të paepur. Kjo ka ndodhur tani; për ata që më parë ishin keqbërës - që të mos humbisnin asnjë vepër kriminale - pasi mësuan ta njihnin Krishtin dhe besuan në Të, u bënë plotësisht besimtarë dhe ndryshuan, që të mos devijuan nga morali më i rreptë. Një ndryshim kaq i madh vjen nga besimi në Krishtin, Birin e Perëndisë, tek ata që besojnë në Të. Dhe nëse ai thotë: "Ai ngrihet për të sunduar mbi kombet", atëherë kjo do të thotë se Ai duhet të vdesë dhe të ringjallet në mënyrë që ata të rrëfejnë dhe besojnë në Të si Birin e Perëndisë, si Mbret. Prandaj ai thotë gjithashtu: “dhe ngritja e tij do të jetë e lavdishme”, sepse Ai u përlëvdua si Perëndi kur u ringjall. 62. Prandaj, profeti përsëri thotë: “Atë ditë unë do të rivendos tabernakullin e rënë të Davidit” (Amosi 9:11). Me këtë ai përcakton qartë - siç e treguam më parë (kapitulli 38) - mishin e Krishtit të lindur nga Davidi, i cili pas vdekjes u ringjall nga të vdekurit. Sepse mishi quhet tabernakull. Sepse, ashtu si zbritja e Krishtit në mish nga Davidi - për të cilin (i njëjti Shkrim) thotë se Ai do të jetë Biri i Perëndisë - po ashtu ai do të vdesë dhe do të ringjallet, dhe se në dukje është njeri, por në fuqi Perëndi, dhe kështu do të shfaqet si Gjykatësi i gjithë botës dhe se vetëm Ai krijon drejtësinë dhe është Shpëtimtari me këto fjalë - e shpallin të gjitha këto. 63. Dhe përsëri profeti Mikea tregon vendin ku duhet të lindë Krishti, domethënë Betlehemin e Judesë, duke thënë: “Dhe ti, Betlehem i Judesë, nuk je i vogël midis krerëve të Judës, sepse nga ti do të dalë një sundimtar që do të kullotë popullin tim të Izraelit” (Mateu 2:6; Mikea 5:2). Betlehemi është rajoni i Davidit, pra Ai është pasardhës i Davidit jo vetëm për hir të Virgjëreshës që e lindi, por edhe sepse lindi në Betlehem, rajoni i Davidit. 64. Dhe përsëri, për faktin se Krishti duhet të lindë nga pasardhësit e tij, Davidi flet si vijon: "Për hir të shërbëtorit tim, mos e largo të vajosurin tënd. Zoti iu betua Davidit një betim të vërtetë, të cilin ai nuk do ta refuzojë: Unë do të vendos frytin e trupit tënd në fronin tënd. Nëse bijtë e tu respektojnë besëlidhjen time me ta dhe unë do të sprovojë besëlidhjen time me ta. (uluni në fronin tuaj)” Ps. 131:10–12. Por asnjë nga bijtë e Davidit nuk mbretëroi përgjithmonë, as mbretëria e tij nuk zgjati përgjithmonë, sepse u shkatërrua, por vetëm mbreti i lindur nga Davidi, domethënë Krishti (sundon përgjithmonë). Të gjitha këto dëshmi i referohen origjinës së Tij në mish dhe gjithashtu tregojnë me të folur të qartë racën e Tij dhe vendin ku Ai do të lindte, kështu që nuk kishte nevojë të kërkohej Biri i Perëndisë për ata që lindën midis paganëve apo kudo tjetër, por në Betlehem të Judesë nga linja e Abrahamit dhe Davidit. 65. Gjithashtu, duke treguar hyrjen e Tij në Jerusalem, që ishte qyteti kryesor i Judës, ku ndodhej froni mbretëror dhe kisha i Perëndisë, profeti Isaia thotë: “Thuaji bijës së Sionit: Ja, mbreti yt po vjen te ti, zemërbutë, ulur mbi pulën e një gomari, bir gomari” (9:1). Sepse ai erdhi në Jeruzalem i ulur mbi një mëz gomari, kur turma vuri rrobat e veta (në short) dhe e vendosi mbi të. Me bijën e Sionit nënkuptojmë Jeruzalemin. 66. Kështu, profetët shpallën se Biri i Perëndisë do të lindte, dhe se si dhe ku u vendos që Ai të lindte, dhe se Krishti është i vetmi Mbret i përjetshëm. Në të njëjtën mënyrë ata parashikuan se si Ai, duke ardhur nga njerëzit, do t'i shëronte ata që Ai i shëroi dhe do t'i ringjallte të vdekurit që Ai i ringjalli, dhe se si Ai do të urrehej, do ta tallnin, do të vuante, do të vritej dhe do të kryqëzohej, ashtu siç Ai (në të vërtetë) urrehej, talleshin dhe vriteshin. 67. Tani do të flasim për shërimet e Tij. Isaia thotë për këtë: "Ai i mbarti dobësitë tona dhe i vuri mbi Vete dhembjet tona" (53:4), domethënë do t'i mbajë dhe do t'i marrë mbi vete. Sepse ka vende ku Fryma e Perëndisë komunikon nëpërmjet profetëve atë që do të ndodhë sikur të ishte kryer; sepse ajo që është peshuar dhe e paracaktuar nga Zoti që të ndodhë përfundimisht konsiderohet se ka ndodhur tashmë. Dhe Fryma, duke medituar paraprakisht dhe duke parashikuar kohën kur do të përmbushej profecia, (sipas kësaj) bën thëniet e Tij. Dhe për të treguar imazhin e shërimit, ai thotë si vijon: “atë ditë të shurdhërit do të dëgjojnë fjalë të shkruara dhe sytë e të verbërve do të shohin në errësirë ​​dhe në errësirë” (Isa. 29:18); dhe përsëri thotë: "Jini të fortë, duar të dobëta dhe gjunjë që dridhen dhe pengohen; ngushëllohuni, o të ndrojtur dhe zemërlëshuar; jini të fortë, mos kini frikë; ja, Perëndia ynë - Ai do të shpërblejë me gjykim; Ai vetë do të vijë dhe do të na shpëtojë. Atëherë sytë e të verbërve do të hapen dhe veshët e të shurdhërve do të kërcejnë të atyre që ngecën, pastaj të çalëve. do të jetë i lirë (i qartë). Për të vdekurit se do të ringjallen, ai thotë kështu: "të vdekurit do të ringjallen dhe ata që janë në varre do të ringjallen" (26:19). Kur Ai e bën këtë, njeriu duhet të besojë në Të si Biri i Perëndisë. 68. Për faktin se Ai do të tallet dhe mundohet dhe, më në fund, edhe do të vritet, Isaia thotë këtë: "Vërtet Biri im njihet, lartësohet dhe lartësohet. Sa shumë u mahnitën me ty - kaq e palavdishme është fytyra e Tij midis njerëzve - aq shumë kombe do të habiten dhe mbretër do t'i ndalin gojët e tyre, për ata që nuk do të kuptojnë, për ata që nuk do të shohin H. kush i besoi asaj që na ishte shpallur dhe krahut të Zotit - kujt iu zbulua se ai ishte një fëmijë para Tij, si një pasardhës në tokë të thatë, dhe ne e pamë Atë përçmuar dhe nënçmuar se njerëzit e tjerë që vuanin; Asgjë dhe Ai i mbart mëkatet tona dhe duron sëmundjen për hir tonë, dhe ne menduam se Ai ishte në sëmundje, në ulçera dhe në vuajtje (nga Zoti), ndërsa Ai u plagos për mëkatet tona dhe u mundua për paudhësitë tona, dhe me goditjet e Tij ne u shëruam. Me këto fjalë, pra, shpallet se Ai vuajti, ashtu siç thotë Davidi: “Edhe unë vuajta” (Ps. 37:7). Davidi nuk vuajti kurrë, por Krishti vuajti kur u dha urdhri për ta kryqëzuar në kryq. Dhe përsëri fjala e Tij flet nëpërmjet Isaias: “Dhashë që të godasin shtyllën kurrizore dhe faqet e mia të goditën me shuplaka dhe nuk e ktheva fytyrën nga tallja dhe pështyma” (Is. 50:6). Të njëjtën gjë thotë edhe profeti Jeremia me fjalët e mëposhtme: “i ofron faqet atij që e rreh, i ngopet nga fyerja” (Vajtimet Jeremia 3:30). Krishti i duroi të gjitha këto. 69. Më tej te Isaia vijon: “Me goditjet e tij ne u shëruam; të gjithë kemi humbur si dele, secili është kthyer në rrugën e vet, por Zoti ka vënë mbi të mëkatet tona” (Isaia 53:5–6). Pra, është e qartë se kjo i ndodhi Atij sipas vullnetit të Atit për hir të shpëtimit tonë. Pastaj flet për vuajtjet e Tij: “Nuk e hap gojën, e çuan në thertore si një dele, si një qengj memec para qethësve” (53:7). Ja, kështu shpall marshimin e tij vullnetar drejt vdekjes. Fjala e profetit: "Me përulësinë e Tij iu hoq gjykimi (prej Tij)" - Isa. 53 - tregon pamjen e Tij të përulur. Heqja e gjykimit u krye në përputhje me çnderimin e Tij. Heqja e gjykimit shërben si shpëtim për disa, por sjell mundim vdekjeprurës për të tjerët. Sepse disa e sollën dhe të tjerëve iu hoq. Kështu është edhe gjykata; ata të cilëve u është sjellë e kanë atë për mundimin e tyre vdekjeprurës; ata nga të cilët ai u hoq, shpëtohen nëpërmjet kësaj. Kështu, ata që e kryqëzuan Atë e gjykuan veten dhe kur ia bënë këtë, nuk besuan në Të, se me anë të gjykimit që sollën mbi veten e tyre do të vdisnin në mundim. Por gjykimi u është hequr atyre që besojnë në Të dhe ata nuk i nënshtrohen më. Dhe gjykimi që do të vrasë me zjarr ata besimpakë do të ndodhë në fund të kësaj bote. 70. Pastaj thotë: "Kush do ta shpjegojë brezin e tij?" (Isa. 53:8). Që ne, për hir të armiqve të Tij dhe për hir të vuajtjeve që Ai duroi, të mos e përçmojmë Atë si një person të palavdishëm dhe të parëndësishëm, kjo thuhet për ndërtimin tonë. Sepse Ai që i duroi të gjitha këto ka një brez të panumërt, pasi me brez nënkupton origjinën e Tij, pra Atin e Tij, i cili është i panumërt dhe i papërshkrueshëm. Kuptoni, pra, se një qenie me origjinë të tillë duroi një vuajtje të tillë dhe mos e shani Atë për vuajtjet që ai duroi me qëllimin tuaj, por kini frikë para Tij për hir të origjinës së Tij. 71. Dhe në një vend tjetër Jeremia thotë: “Fryma e fytyrës sonë është Zoti Krisht dhe si u kap në rrjetën e tyre, për të cilin menduam: në hijen e tij do të jetojmë midis kombeve (Lam. 4:20) 36. Dhe se Krishti, duke qenë Fryma e Perëndisë, do të bëhet një njeri i nënshtruar vuajtjeve, Shkrimi e tregon këtë; dhe duket se është i mahnitur dhe i mahnitur nga vuajtja e Tij, sepse kështu duhet të durojë vuajtjet, nën hijen e të cilit menduam të jetonim; dhe me hije nënkupton trupin e tij, sepse ashtu si hija vjen nga trupi, ashtu edhe trupi i Krishtit vjen nga Fryma e Tij. Por me fjalën "hije" ai në të njëjtën kohë përcakton qartësinë dhe aksesin e lehtë të trupit të Tij për poshtërim. Sepse, ashtu si hija e trupave të drejtë shtrihet në tokë dhe shkelet nën këmbë, ashtu edhe trupi i Krishtit, i hedhur në tokë nga vuajtjet, shkelet, si të thuash, me këmbë. Dhe ai e quajti trupin e Krishtit një hije në kuptimin që Fryma e mbuloi dhe e mbuloi me lavdi. Kështu, gjithashtu shumë shpesh, gjatë kalimit të Zotit, ata që binin në sëmundje të ndryshme vendoseshin në shteg dhe ata tek të cilët arrinte hija e Tij shëroheshin. 72. Dhe përsëri i njëjti profet për vuajtjet e Krishtit (flet) kështu: “si vdes njeriu i drejtë dhe askush nuk e merr për zemër, dhe të drejtët janë rrëmbyer (nga toka) dhe askush nuk do të mendojë se të drejtët janë rrëmbyer nga e keqja. Në paqe ai shkon në varrin e Tij; tregon se si vdiq për ata që ishin në botën tonë çlirim. armiqtë dhe kundërshtarët, si rezultat i vdekjes së Tij, duke besuar në Të, ruajnë paqen e ndërsjellë, pasi nëpërmjet besimit universal në Të ata u bënë vërtet miq dhe të dashur. Nëse ai thotë: "Ai u nxor nga mesi", atëherë me këtë ai nënkupton ringjalljen e Tij nga të vdekurit. Sepse pas varrimit të Tij, Ai nuk u shfaq më si i vdekur, pasi, duke vdekur dhe duke u ringjallur, Ai duhet të mbetet i pavdekshëm, (për të cilën) profeti thotë këtë: “Ai të kërkoi jetë dhe ti i dhe jetë të gjatë në shekuj të shekujve” (Ps. 20:5). Por pse thotë: "ai kërkoi jetën" kur në fund të fundit Ai duhej të vdiste? Me këtë ai shpall pikërisht ringjalljen e Tij nga të vdekurit dhe se Ai, pasi u ringjall prej së vdekurish, është i pavdekshëm. Sepse Ai mori jetën pikërisht për këtë qëllim; të ringjallet dhe jetë të gjatë përgjithmonë e përgjithmonë, të jetë i pakorruptueshëm. 73. Dhe përsëri Davidi flet për vdekjen dhe ringjalljen e Krishtit kështu: “U shtriva, rashë në gjumë dhe u ngrita, sepse Zoti më mbrojti” (Ps. 3:6). Davidi nuk e tha këtë për veten e tij, pasi nuk u rebelua pasi vdiq; por ky është Shpirti i Krishtit, i cili nëpërmjet profetëve të tjerë dhe në rastin konkret nëpërmjet Davidit flet për Të: “U shtriva, rashë në gjumë dhe u ngrita, sepse Zoti më mbrojti”. Me gjumë ai nënkupton vdekjen, sepse Ai u ringjall. 74. Dhe përsëri, për vuajtjet e Krishtit, Davidi thotë këtë: “Pse kombet janë në trazira dhe fiset komplotojnë kot? Mbretërit e dheut ngrihen dhe princat këshillohen së bashku kundër Zotit dhe kundër të vajosurit të tij” (Ps. 2:1-2). Sepse Herodi, mbreti i Judenjve, dhe Ponc Pilati, prokuror i perandorit Klaudi 37, u mblodhën dhe e dënuan Atë në kryqëzim (krh. Lluka 23 e tutje). Sepse Herodi kishte frikë se ai do të ishte një mbret tokësor, me anë të të cilit mund të rrëzohej nga mbretëria e tij. Pilati u detyrua nga Herodi dhe judenjtë përreth tij që ta tradhtonin për vdekje kundër vullnetit të tij, kur ai preferoi ta bënte këtë në vend që të vepronte kundër Perandorit duke shpëtuar një njeri që mbante emrin "mbret". 75. Dhe i njëjti profet flet edhe për vuajtjet e Krishtit: “Ti na hodhe poshtë e përçmove, u zemërove me të vajosurin Tënd, ke prishur besëlidhjen e shërbëtorit tim, ke rrëzuar për tokë faltoren e tij, ia ke rrënuar muret dhe i ke bërë kështjellat e tij të dridhen. Ai është plaçkitur, të gjithë ata që i kalojnë janë bërë trungu. Ti i ke lejuar armiqtë e tij të gëzohen për shkak të tij dhe nuk e ke përforcuar atë në betejë dhe e ke hedhur për tokë ditët e tij dhe e ke mbuluar me turp. Dhe se Ai i duroi të gjitha këto dhe se kjo duhej të ndodhte sipas vullnetit të Atit, Ai e deklaroi këtë hapur; sepse Ai duhej, në përputhje me vullnetin e Atit, të duronte vuajtjet. 76. Dhe Zakaria thotë këtë: "Shpata, ngrihu kundër bariut tim dhe kundër burrit tim, shokut tim; goditi bariun që delet të shpërndahen" (Zakaria 13:7). Dhe kjo ndodhi kur ai u kap nga Judenjtë; sepse të gjithë dishepujt e lanë nga frika se mos vdisnin. Sepse ata nuk besuan akoma në Të derisa e panë të ringjallur nga të vdekurit. 77. Përsëri Ai thotë në librin e dymbëdhjetë profetëve: "Dhe e lidhën dhe ia sollën mbretit si dhuratë 38". Sepse Ponc Pilati ishte guvernatori i Judesë dhe më pas ushqente armiqësi ndaj Herodit, mbretit të judenjve. Por më pas, kur Krishtin, të lidhur, ia sollën, Pilati e dërgoi te Herodi, duke e lënë ta merrte në pyetje për të zbuluar saktësisht se çfarë donte në lidhje me të, duke përdorur Krishtin si pretekst për të bërë paqe me mbretin (krh. Lluka XXIII, 7 f.). 78. Dhe në (librin e) Jeremias Ai shpall vdekjen e Tij dhe zbritjen e Tij në ferr si vijon: "Dhe Zoti, i Shenjti i Izraelit, kujtoi të vdekurit e tij që kishin rënë të parët në tokë dhe zbriti tek ata për t'u shpallur atyre shpëtimin e tij, për t'i shpëtuar" 39 . Këtu Ai shpjegon arsyet e vdekjes së Tij, sepse zbritja e Tij në ferr ishte për shpëtimin e të vdekurve. 79. Dhe përsëri për kryqin e Tij Isaia thotë këtë: “Gjithë ditën i shtriva duart e mia drejt një populli të pamend dhe rebel” (Is. LXV, 2). Sepse kjo është shenja e kryqit. Dhe Davidi thotë edhe më qartë: “Qentë më kanë rrethuar, një turmë të ligësh më kanë rrethuar, më kanë shpuar duart dhe këmbët” (Ps. 21:17). Dhe përsëri ai thotë: “Zemra ime u shkri si dylli në brendësinë time dhe kockat e mia u thërrmuan” (Ps. 21:15). Dhe përsëri ai thotë: "Më çliro nga shpata dhe gozhdo mishin tim, 40 sepse ushtria e të pabesëve ka ardhur kundër meje" (Ps. 21:21, 17). Me këto fjalë ai i referohet qartë kryqëzimit të Tij. Po kështu, Moisiu gjithashtu i flet popullit në këtë mënyrë: "Dhe jeta juaj do të varet para syve tuaj, do të dridheni ditë e natë dhe nuk do të keni besim në jetën tuaj" (Ligj. 28:66). 80. Përsëri Davidi thotë: “Ata më shikuan, i ndanë midis tyre rrobat e mia dhe hodhën short për rrobat e mia” (Ps. 21:19). Sepse në kryqëzimin e Tij ushtarët ndanë rrobat e Tij, siç e kishin zakon, grisën rrobat e Tij dhe kështu e ndanë Atë. Por në lidhje me tunikën, duke qenë se ajo ishte e endur sipër dhe jo e qepur, hodhën short që ta merrte ai mbi të cilin do të binte (krh. Gjoni 19 eps.). 81. Dhe përsëri profeti Jeremia thotë: “Dhe ata morën tridhjetë monedha argjendi, çmimin e vlerës që u vlerësuan nga bijtë e Izraelit, dhe ia dhanë për tokën e poçarit, siç më kishte urdhëruar Zoti” (Jeremia 32 e më pas; krh. Mat. 26:9–10). Sepse Juda, i cili ishte një nga dishepujt e Krishtit, u premtoi judenjve dhe bëri një marrëveshje me ta, kur pa se donin ta vrisnin, dhe duke qenë se ishte i udhëzuar prej Tij (krh. Gjoni 12 e më pas, Mat. 26:8-16), pastaj mori tridhjetë monedha argjendi, një monedhë vendase, dhe ua ktheu atë që kishte bërë, por i kishte bërë përsëri Krishtit. te krerët e Judenjve dhe ai u vetëvar. Ata nuk e konsideruan të udhës t'i investonin në thesar, sepse ishte çmimi i gjakut dhe me to blenë një arë që i përkiste një poçari për varrosjen e të huajve (Mateu 26, 27:3). 82. Dhe pasi u kryqëzua, kur kërkoi të pijë, i dhanë për të pirë uthull me tëmth (krh. Mat. 27,34), dhe pikërisht këtë tha Davidi: “Dhe më dhanë vrer për të ngrënë dhe në etjen time më dhanë për të pirë uthull” (Ps. 68:22). 83. Dhe se Ai, pasi u ringjall nga të vdekurit, do të ngjitet në parajsë, Davidi thotë për këtë: "Ka mijëra karroca të Perëndisë, mijëra prej tyre i ngasin ato, midis tyre Zoti, në Sinai, në shenjtërore. Ai u ngjit lart, mori robërinë; Ai pranoi dhe u dha dhurata njerëzve" (19:1). Me robër ai nënkupton shkatërrimin e sundimit të engjëjve të indinjuar. Ai tregon gjithashtu vendin ku Ai duhet të ngjitet nga Toka në Qiell. Sepse ai tha: "Zoti u ngrit nga Sioni". Sepse, pasi u ringjall nga të vdekurit, ai mblodhi dishepujt e tij në malin e Ullinjve përballë Jeruzalemit dhe u vërtetoi atyre gjërat që kishin të bënin me Mbretërinë e Qiellit; dhe këtu ata panë se si Ai u ngjit në qiell dhe se si qiejt u hapën dhe e pranuan Atë (krh. Ditari 1:4-12). 84. Davidi thotë përsëri të njëjtën gjë: “Ngrini portat tuaja, o princa, ngrihuni, o porta të përjetshme, që të hyjë Mbreti i lavdisë” (Ps. 23:7). Sepse portat e përjetshme janë Parajsa. Por meqenëse Fjala zbriti në një mënyrë të padukshme për krijimin, ata nuk dinin asgjë për të. Tani, Fjala u bë mish dhe me sa duket u ngjit në Qiell. Dhe kur fuqitë e panë Atë, engjëjt e poshtëm u thirrën atyre që ishin në kupë qiellore: "Ngrini portat tuaja; ngrihuni lart, o porta të përjetshme, që të hyjë Mbreti i lavdisë". Dhe kur ata u mahnitën dhe pyetën: “Kush është ky?”, atëherë ata që (më parë) e panë Atë dhe tani për herë të dytë, dëshmuan: “Zoti është i fuqishëm dhe i fuqishëm, Ai është Mbreti i lavdisë” (Ps. 23:8-10). 85. Kështu, pasi u ngrit dhe u ngjit lart, Ai qëndron në të djathtën e Atit derisa, në kohën e caktuar nga Ati, të gjithë armiqtë t'i nënshtrohen Atij. Armiqtë janë të gjithë ata që u rebeluan - engjëj dhe kryeengjëj dhe fuqi dhe frone që hodhën poshtë të vërtetën. Dhe profeti David flet për këtë në këtë mënyrë: "Kështu i thotë Zoti Zotit tim: Ajo është ulur në të djathtën time, derisa t'i vë armiqtë e tu nën këmbët e tua" (Ps. 104:1). Dhe se Ai u ngjit atje ku zbriti, Davidi thotë për këtë: “Largimi i tij nga fundi i qiellit dhe kthimi i tij në skajin (tjetër) të qiellit” (Ps. 18:7). Pastaj ai tregon Gjykimin e Tij me këto fjalë: “dhe asgjë nuk mbetet e fshehur nga nxehtësia e Tij” (Ps. 18:7). 86. Nëse profetët parashikonin për Birin e Zotit - se Ai do të shfaqej në Tokë, ata gjithashtu njoftuan se ku saktësisht në Tokë, si dhe në çfarë forme do të shfaqej; dhe Zoti i mori mbi vete të gjitha këto profeci - atëherë besimi ynë në Të është i vendosur fort dhe tradita e predikimit është e vërtetë, domethënë, dëshmia e Apostujve që u dërguan në mbarë botën për të predikuar Birin e Perëndisë: se si Ai, pasi vuante, vuajti për shfuqizimin e vdekjes dhe për rigjallërimin e mishit, në mënyrë që ne të vihemi kundër krimit, me paqen kundër Perëndisë, duke bërë atë që është e pëlqyer për Zotin para Tij. Dhe kjo u shpall nga profetët: “Sa të bekuara janë këmbët e atyre që sjellin lajme të mira paqeje dhe lajme të mira” (Is. 52:7). Dhe se ata duhet të dalin nga Judea dhe nga Jeruzalemi, për të na shpallur fjalën e Perëndisë, që është edhe Ligji për ne, dhe fjala e Zotit nga Jeruzalemi” (Isa. 2:3) Dhe se ata do të predikojnë në mbarë botën, Davidi thotë për këtë: “transmetimi i tyre shtrihet në të gjithë tokën dhe fjalët e tyre deri në skajet e universit” (8:5). 87. Dhe se njerëzit nuk do të jetojnë në fjalët e ligjit, por në shkurtësinë (thjeshtësinë) e besimit dhe të dashurisë, Isaia flet për këtë kështu: "Fjalë e shkurtër dhe e saktë në drejtësi, sepse Perëndia do t'i japë një fjalë të shkurtër gjithë tokës" (Isa. 10:22-23). Prandaj Apostulli Pal thotë: “Dashuria është përmbushja e ligjit” (Rom. 13:10); sepse kushdo që e do Perëndinë e ka përmbushur ligjin. Dhe Zoti, kur ata e pyetën se cili ishte urdhërimi kryesor, u përgjigj: "Duaje Zotin, Perëndinë tënd, me gjithë zemrën tënde, me gjithë forcën tënde dhe me gjithë shpirtin tënd; dhe i dyti është i ngjashëm me të: Duaje të afërmin tënd si veten tënde. I gjithë ligji dhe profetët bazohen në këto dy urdhërime" (Marku 12 e sipër, Mat. 22). Nëpërmjet besimit në Të, Ai zhvillon dashurinë tonë për Zotin dhe të afërmin, si rezultat i së cilës ne bëhemi të devotshëm, të drejtë dhe të mirë; andaj (thuhet): “Ai bëri një fjalë të shkurtër në Tokë, në Gjithësi”. 88. Dhe që pas Ngjitjes së Tij Ai do të lartësohet mbi të gjithë dhe se askush nuk mund të krahasohet me Të, Isaia thotë për këtë: "Kush është ai që gjykohet? Le të fillojë! Dhe kush është i justifikuar? Le t'i afrohet Birit të Perëndisë! Mjerë ju, sepse të gjithë do të vishen si rroba, dhe tenja do t'ju hajë të gjithë si rrobat, dhe tenja do t'ju hajë të gjithë si të përulur, të gjithë do t'ju hanë të përulurit. i lartësuar” (Isaia 2:17; 50:8). Dhe që në fund ata që i shërbejnë Perëndisë do të shpëtohen me emrin e Tij, Isaia thotë për këtë: “dhe atyre që më shërbejnë do t'u jepet një emër i ri, i bekuar në tokë dhe do të përlëvdojnë Perëndinë e vërtetë” (Is. 65 e më pas). Dhe se Ai Vetë do ta kryejë këtë bekim dhe do të na shpëtojë Vetë me gjakun e Tij, Isaia e shpalli këtë me fjalët e mëposhtme: “Jo një ndërmjetës, as një engjëll, por Vetë Zoti i shpëtoi; nga dashuria dhe përulja e Tij për ta, Ai i shpengoi ata” (Isaia 63:9). 89. Se Ai nuk dëshiron t'i kthejë të shpenguarit në legjislacionin e Moisiut - sepse ligji është përmbushur nga Krishti - por se ata duhet të jetojnë me besim dhe ta duan Ed. > Nga Biri i Perëndisë, sipas thelbit të ri të kësaj fjale, Isaia e shpall këtë si vijon: "Mos i kujto gjërat e mëparshme dhe mos mendo për atë që ka ndodhur dikur. Në të vërtetë unë po bëj diçka të re që tashmë po ndodh dhe ju do ta njihni; dhe do të bëj lumenj në shkretëtirë dhe në shkretëtirë të thatë për t'i dhënë ujë atij që kam zgjedhur popullin tim, që ka blerë për popullin tim, që kanë blerë popullin tim. lavdi” (Isaia 43:19–21). Shkretëtira dhe stepa më parë ishin thirrja e paganëve, sepse as Fjala nuk kaloi nëpër të dhe as nuk u vadizua nga Fryma e Shenjtë, i cili hapi një rrugë të re devotshmërie dhe drejtësie dhe lëshoi ​​përrenj të bollshëm, domethënë përhapi Frymën e Shenjtë në tokë, siç premtoi në ditët e fundit me anë të profetëve për të derdhur Frymën në gjithë Tokën. 90. Kështu, thirrja jonë është nëpërmjet ripërtëritjes së frymës dhe jo në (qenien) tonë të vjetër 41, siç profetizoi Jeremia: “Ja, po vijnë ditët, thotë Zoti, kur unë do të përmbush për shtëpinë e Izraelit dhe për shtëpinë e Judës besëlidhjen që bëra me etërit e tyre në ditën që i mora nga dora për t'i nxjerrë nga Egjipti, dhe ata nuk i kishin bërë bashkë. Unë i lashë pas dore, thotë Zoti, "Por besëlidhja që do të bëj me shtëpinë e Izraelit në ato ditë do të jetë kjo: do të vendos ligjin tim në mendjet e tyre dhe do ta shkruaj në zemrat e tyre". Dhe unë do të jem Perëndia i tyre dhe ata do të jenë populli im. Tani e tutje ata nuk do të mësojnë njëri-tjetrin ose vëllanë ndaj vëllait: Njihni Zotin, sepse të gjithë do të më njohin Mua, nga më i vogli tek më i madhi. Sepse unë do t'ua fal paudhësinë dhe nuk do t'i kujtoj më mëkatet e tyre” (Jer. 31:31–34). 91. Dhe që këto premtime duhet të trashëgohen nëpërmjet thirrjes dhe nga johebrenjtë, mes të cilëve u zbulua besëlidhja e re, Isaia flet për këtë në këtë mënyrë: “Kështu thotë Perëndia i Izraelit: Atë ditë njeriu do ta drejtojë shikimin e tij nga Krijuesi dhe sytë e tij do të jenë të ngulitur te i Shenjti i Izraelit; dhe ata nuk do të kenë gishtin mbi veprën e tyre, as gishtin e idhullit të tyre. bërë” (Isa. 17:7-8). Këto fjalë janë thënë padyshim për ata që lanë idhujt dhe nëpërmjet të Shenjtit të Izraelit besuan në Zotin, Mësuesin tonë. Dhe i Shenjti i Izraelit është Krishti dhe Atij, i cili është bërë i dukshëm për njerëzit, dhe jo për kishat idhujtarë dhe jo për veprën e duarve tona, ne e kthejmë shikimin tonë. 92. Dhe se Ai do të bëhet i dukshëm mes nesh - që kur Biri i Perëndisë u bë Biri i njeriut - dhe do të njihet nga ne, që nuk kishim njohuri (për Të) më parë, vetë Fjala në Isaia flet për këtë: "Unë nuk iu zbulova atyre që pyesnin për Mua, u gjeta nga ata që nuk më kërkonin. Thashë: "Ja ku jam thirrur në një popull që nuk më kanë kërkuar" (6:1). 93. Dhe se ky popull do të jetë i shenjtë, kjo shpallet në librin e dymbëdhjetë profetëve: "Dhe unë nuk do t'i them popullit tim: Ju jeni populli im dhe ata që nuk janë të dashur nuk do të jenë të dashur; dhe në vendin ku ata thanë për ta: "Ju nuk jeni populli im", atje do të quhen bij të Perëndisë së gjallë" (Hos. 23; 12:1:12). E njëjta gjë u tha nga Gjon Pagëzori: "Perëndia është në gjendje t'i ngrejë fëmijë Abrahamit nga këta gurë" (Mateu 3:9). Sepse pasi zemrat tona janë shkulur dhe çliruar nga shërbimi prej guri, ne e shohim Perëndinë me anë të besimit dhe bëhemi bij të Abrahamit, i cili shfajësohet me anë të besimit. Dhe prandaj Zoti thotë nëpërmjet profetit Ezekiel: "Dhe unë do t'u jap atyre një zemër tjetër dhe do të vendos brenda tyre një frymë të re; dhe do të këpus nga mishi i tyre zemrën prej guri, do ta heq dhe do t'u jap një zemër prej mishi, që ata të mund të ecin sipas urdhërimeve të Mia, të zbatojnë justifikimet e Mia dhe t'i zbatojnë ato. Dhe kështu ata do të jenë populli im, dhe unë do të jem Perëndia i tyre. 21). 94. Kështu u krye ndryshimi i zemrës midis kombeve me një thirrje të re nëpërmjet Fjalës së Perëndisë, kur Ai u bë mish dhe banoi midis njerëzve, siç thotë edhe dishepulli i Tij Gjoni: “Dhe Fjala u bë mish dhe banoi ndër ne” (Gjoni 1:14). Kjo është arsyeja pse kisha është kaq e frytshme në të shpëtuarit. Sepse as Moisiu dhe as profeti Elia nuk janë më ndërmjetësues, por Vetë Zoti na shpëtoi, duke na dhënë shumë fëmijë në kishë, kuvendin e të parëlindurve, siç shpalli Isaia me këto fjalë: "Gëzohet shterpa që nuk lind!" Kisha shterpë është ajo që kurrë në kohët e mëparshme nuk lejoi që fëmijët e Perëndisë të zbuloheshin. “Bërtitni dhe qani, ju që nuk po lindin, sepse ajo që braktiset ka më shumë djem se ajo që ka një burrë” (Isaia 54:1). Asambleja e parë (domethënë kisha) kishte ligjin si bashkëshort. 95. Gjithashtu, Moisiu thotë në Ligjin e Përtërirë se paganët do të jenë të parët, dhe populli i pabindur të fundit, dhe përsëri thotë: “Ti më ke zemëruar pa Perëndinë dhe më ke hidhëruar me idhujt e tu të kotë, dhe unë do të të provokoj në zemërimin e një kombi që nuk është i urtë, do t'ju provokoj në hidhërim me një popull budalla.2:2. 42 Sepse ata braktisën Perëndinë që është dhe u shërbyen perëndive që nuk janë, vranë profetët e Perëndisë dhe i profetizuan Baalit, që ishte idhulli i Kananeasve. Ata përçmuan edhe Birin e Perëndisë që ekziston, zgjodhën hajdutin Barabën, që u kap në vrasje (krh. Marku 15,7); ata hoqën dorë nga Mbreti i përjetshëm dhe rrëfyen Cezarin e përkohshëm si mbretin e tyre (Gjoni 19:15). Kështu, Perëndia ishte i kënaqur t'u jepte trashëgiminë e Tij paganëve të pamend dhe atyre që nuk ecën në rrugët e Perëndisë dhe nuk e dinin se ekziston një Zot. Pasi jeta na është dhënë nga kjo thirrje dhe pasi Zoti e ka sjellë përsëri në përsosmëri besimin e Abrahamit në Të tek ne, mendoj se ne nuk duhet të kthehemi më te legjislacioni i parë. Sepse ne kemi marrë Zotin e Ligjit, Birin e Perëndisë. Dhe nëpërmjet besimit në Të mësojmë ta duam Perëndinë me gjithë zemër dhe fqinjët tanë si veten tonë. Dashuria për Perëndinë është larg çdo mëkati dhe dashuria për të afërmin nuk i shkakton dëm të afërmit (krh. Rom. 13:10). 96. Prandaj, ne nuk kemi nevojë për asnjë ligj si edukator; vini re, ne flasim me Atin dhe qëndrojmë përballë Tij ballë për ballë, pasi jemi bërë fëmijë në ligësi dhe jemi forcuar në drejtësi dhe drejtësi 43 . Sepse ligji nuk do të thotë më: ​​"Mos shkel kurorën" ndaj atij që nuk i vjen më kurrë në mendje dëshirat epshore në lidhje me gruan e një burri tjetër; dhe ligji nuk do t'i thotë më: ​​"Mos vrit" atij që ka hequr nga vetja çdo zemërim dhe çdo armiqësi; Ai nuk do t'u thotë: "Mos lakmo shtëpinë e të afërmit, as kaun, as gomarin e tij", atyre që nuk kujdesen fare për gjërat tokësore, por mbledhin fruta qiellore; dhe nuk do t'i thotë: "Sy për sy dhe dhëmb për dhëmb" (Eks. 21:24) atij që nuk e konsideron askënd armikun e tij, por secilin fqinjin e tij; prandaj ai kurrë nuk mund të zgjasë duart për hakmarrje. Nuk mund të kërkosh të dhjeta nga dikush që ia sjell të gjithë pasurinë Perëndisë dhe lë babanë, nënën dhe të gjithë të afërmit e tij dhe ndjek Fjalën e Perëndisë. Dhe nuk është urdhëruar që të kalojnë ditën në paqe dhe kohë të lirë për ata që e mbajnë të shtunën çdo ditë, domethënë në kishën e Perëndisë, që është trupi i njeriut, i kryejnë shërbim të denjë Perëndisë dhe bëjnë drejtësi çdo orë. Sepse unë "dua mëshirë dhe jo flijime", thotë Ai, "dhe njohje të Perëndisë dhe jo olokauste" (Hos. 6:6). “Nëse i pabesi vret një ka për mua, është njësoj sikur të vrasë një qen; dhe ai që bën fli bukë është njësoj si ai që ofron gjak derri” (Isa. 66:3). Por kushdo që thërret emrin e Zotit do të shpëtohet (Joeli 2:32; krh. Rom. 10:13). “Nuk ka asnjë emër tjetër të Zotit nën qiell me anë të të cilit do të shpëtohen njerëzit” (Veprat e Apostujve 4:12), përveç emrit të Perëndisë, domethënë Jezu Krishtit, Birit të Perëndisë, të cilit i nënshtrohen edhe demonët, shpirtrat e këqij dhe të gjitha forcat rebele. 97. Kur u thirr emri i Jezu Krishtit, i cili u kryqëzua nën Ponc Pilatin, ndodhi ndarje në njerëzim. Dhe aty ku ata që besojnë në Të do ta thërrasin gjithmonë dhe do të bëjnë vullnetin e Tij, aty Ai është afër dhe i pranishëm dhe përmbush kërkesat e atyre që e thërrasin me zemër të pastër. Duke marrë kështu shëlbimin, le të falënderojmë vazhdimisht Zotin, i cili na shpëton me urtësinë e Tij të pakuptueshme dhe të pakuptueshme dhe nga Qielli duke na shpallur shpëtimin - domethënë Ardhjen e dukshme të Zotit tonë, domethënë jetën njerëzore - që vetëm ne nuk mund ta arrinim. Sepse ajo që është e pamundur me njerëzit është e mundur me Perëndinë (Luka 18:27). Prandaj edhe Jeremia thotë për të: "Kush u ngjit në qiell, e mori atë (urtësinë) dhe e zbriti nga retë? Kush e kapërceu detin, e gjeti dhe e solli, më të çmuar se ari? Nuk ka njeri që do të gjente rrugën për tek ajo dhe që do t'i njihte shtigjet drejt saj. Por ai që di gjithçka dhe e njeh atë me mendjen e tij me katër kafshë; Ai që e krijoi tokën me kafshë; dërgon dritë dhe nëse Ai e thërret përsëri, ai duhet t'i bindet Atij. Yjet shkëlqenin sipas rendit të tyre nga gëzimi dhe kur Ai i thërret, ata përgjigjen: Ja ku jemi dhe shkëlqejnë nga gëzimi për hir të Atij që i krijoi. Ky është Zoti ynë, askush nuk mund të krahasohet me Të. Ai gjeti të gjitha rrugët e mençurisë dhe ia dha shërbëtorit të tij Jakobit dhe Izraelit të Tij të dashur. Pas kësaj Ai u shfaq në Tokë dhe foli mes njerëzve. Ky është Libri i Urdhërimeve dhe ligji i përjetshëm. Të gjithë ata që e mbajnë atë do të jetojnë dhe ata që e braktisin do të vdesin” (Bar. 3:29–4:1). Por ai i quan Jakobin dhe Izraelin Biri i Perëndisë, i cili mori nga Ati sundimin mbi jetën tonë; dhe pasi e mori, na e solli, larg Tij, kur u shfaq në tokë dhe foli mes njerëzve. Kështu, Ai përzien dhe bashkon Frymën e Perëndisë Atë me krijimin e Perëndisë, në mënyrë që njeriu të jetë në shëmbëlltyrën dhe ngjashmërinë e Perëndisë. 98. Ky është predikimi i çmuar i së vërtetës dhe ky është imazhi i shpëtimit tonë, dhe kjo është mënyra e jetesës që profetët e parashikuan dhe Krishti e përmbushi dhe apostujt kaluan dhe kisha iu besua fëmijëve të Tij në mbarë botën. Ajo (pra e vërteta) duhet ruajtur në tërësinë e saj me vullnet të fortë dhe në mënyrë hyjnore, me vepra të mira dhe me drejtim të shëndoshë mendimi. 99. Ne nuk duhet ta imagjinojmë Perëndinë Atë të jetë ndryshe nga Krijuesi ynë; Ata e përçmojnë Zotin ekzistues dhe e bëjnë të paqenë si hyjni të tyre. Ata krijojnë për vete një Atë shumë më të lartë se Krijuesi ynë, ata mendojnë se në këtë mënyrë kanë gjetur diçka më të madhe se e vërteta. Të gjithë këta janë të këqij dhe blasfemojnë Krijuesin dhe Atin e tyre, siç treguam në përgënjeshtrimin dhe ekspozimin e të quajturit rrejshëm gnosës. Të tjerë nuk i kushtojnë ndonjë rëndësi prejardhjes së Birit të Perëndisë dhe ekonomisë së Mishërimit të Tij, të cilën apostujt e shpallën dhe profetët parashikuan, se nëpërmjet kësaj duhet të realizohet përsosja e natyrës sonë njerëzore, siç ju kemi treguar në disa dispozita. Dhe të tillët duhet të llogariten ndër ata me besim pak. Të tjerët përsëri nuk i pranojnë dhuratat e Frymës dhe i refuzojnë dhuratat profetike, nëpërmjet perceptimit të të cilave njeriu e bën jetën e tij të frytshme në Zotin 44 . Këto janë ato që vuri në dukje Isaia: "Sepse ata do të jenë", thotë ai, "si një lis të cilit i kanë rënë gjethet dhe si një kopsht ku nuk ka ujë" (1:30). Njerëz të tillë janë krejtësisht të papërshtatshëm për Zotin, sepse nuk mund të japin asnjë fryt. 100. Të tilla janë mësimet e rreme në lidhje me tre dispozitat e vulës sonë (Rrëfimi i Besimit në Pagëzim, krh. Kapitulli 7), të cilat devijojnë shumë nga e vërteta. Sepse ata (mësuesit e rremë) ose blasfemojnë Atin ose refuzojnë Birin, pasi mësojnë kundër ekonomisë së Mishërimit të Tij, ose nuk marrin Frymën, domethënë blasfemojnë profecitë. Ne duhet të ruhemi nga të gjithë këta njerëz dhe të shmangim moralin e tyre nëse vërtet duam të jemi të pëlqyeshëm për Zotin dhe të marrim shpëtimin prej Tij. Vepra e sapozbuluar e Shën Ireneut nuk ka shkaktuar ende dhe, pa dyshim, nuk do të shkaktojë një lëvizje të tillë shkencore siç u shoqërua me botimin e shumë gjetjeve të kohëve të fundit: ajo nuk justifikonte plotësisht as keqardhjet që u shprehën për humbjen e saj, as shpresat që u zgjuan në qarqet shkencore në lajmin e parë të zbulimit të këtij traktati të ri të natyrshëm, i cili pritej për titullin e ri të natyrshëm me një bazë kaq të vlefshme. historia e dogmave. Tashmë kanë kaluar disa muaj nga botimi i tekstit të monumentit, por edhe sot e kësaj dite shtypi është përgjigjur pothuajse vetëm me mesazhe të shkurtra, në të cilat nuk vihet re toni i zakonshëm i ngritur në vlerësimin e dokumenteve të reja; përkundrazi, ndihet një qëndrim disi mospërfillës ndaj zbulimit të papritur të një vepre nga një baba i shquar i kishës kur thonë se zbulimi i saj është "në çdo rast një ngjarje" 45 , se një zbulim në fushën e letërsisë së shekullit të dytë mund të jetë vetëm interesant 46 , se vepra është me shumë interes, dhe se në këtë gjetje të përkthimit ne do të nxjerrim përsëri shpresën se veprat e tjera lindore do të konsiderohen të tjera. humbi 47 . Në të njëjtën kohë, ata pranojnë drejtpërdrejt se leximi i parë i librit shkakton njëfarë ndjesie zhgënjimi 48 . Arsyeja e një përshtypjeje të tillë për veprën e sapo zbuluar dhe qëndrimin që rezulton ndaj saj është se në përmbajtjen e saj nuk jep pothuajse asgjë të re në krahasim me të dhënat që njiheshin nga vepra anti-gnostike e shkruar më parë nga Ireneu: është e nevojshme të kërkohen me kujdes mendime të reja dhe mesazhe të reja në të 49 . Në fillim, Ireneu thotë se dëshiron t'i shpjegojë mikut të tij "të gjitha gjymtyrët e trupit të së vërtetës", por në realitet ai e përqendron vëmendjen e tij në parimet themelore të besimit dhe shpjegon doktrinën e Zotit të vetëm më të lartë dhe marrëdhëniet e Tij me botën, Trinitetin, krijimin e botës dhe njeriut, rënien, historinë e zbulesës në kohën e njeriut, të patriarkut, të Zotit të bërë, vepër shëlbuese, e tipizuar në Dhiatën e Vjetër dhe e parathënë nga profetët dhe e realizuar në personin e Tij dhe në kishën e Tij, për ringjalljen e përgjithshme dhe, së fundi, për gjykimin që do të jetë për të gjithë njerëzit. Në të gjitha këto pika, Ireneu zbulon të njëjtat mendime bazë që qartësohen në formë polemike në Adversus haereses, veçanërisht në librat 3–5: dhe këtu gjejmë në radhë të parë pohimin e identitetit të Perëndisë Atë dhe Krijues dhe një zbulim veçanërisht këmbëngulës të doktrinës së Zotit më të lartë dhe fillimin e krijimit të gjithçkaje që ndodhi nga engjëlli; i njëjti mësim për origjinën e njeriut, natyrën e tij, Rënien dhe shkaqet e saj; i njëjti mësim për Fjalën Hyjnore, Birin e Perëndisë dhe marrëdhënien e Tij me botën, për veprimtarinë e Tij në Dhiatën e Vjetër, për mishërimin e Birit të Perëndisë dhe shëlbimin e njerëzimit të përfunduar prej Tij, që kuptohet në kuptimin e rivendosjes së gjendjes fillestare, ribashkimit të njeriut me Perëndinë, rivendosjes në të i imazhit dhe ngjashmërisë së Zotit; të njëjtat krahasime midis Fjalës së mishëruar dhe Adamit, Virgjëreshës Mari dhe Evës, e kështu me radhë 50 . Nuk ka asgjë të re apo të shquar në vetë metodën e zbulimit të temës: Ireneu përdor të njëjtat argumente dhe tekste që përdoreshin zakonisht në atë kohë dhe që përdoreshin tashmë nga vetë Ireneu në "Adversus haereses", dhe provat janë grupuar rreth pyetjeve të ndryshme në një formë që nuk mund të kënaqë njerëzit e mësuar me një rregull të rreptë dhe një pyetje metodike që zbulohet tashmë, nuk ka qenë e zakonshme për të: dhe i rraskapitur, shfaqet sërish pas disa faqesh, nga një dhe i njëjti Nga i njëjti tekst, përmes një interpretimi unik nxirren ide të ndryshme. Vërtet, aparati tekstual në veprën e sapo zbuluar nuk ka të njëjtin vëllim dhe larmi si te “Adversus haereses”; por tekste të rëndësishme gjenden në të dyja veprat, të shpjeguara në të njëjtin kuptim dhe të përdorura për të njëjtat qëllime; disa dallime në interpretim shpjegohen fare natyrshëm nga dallimi në këndvështrime dhe objektiva të të dyja veprave. Kësaj është e nevojshme t'i shtohet edhe varësia tashmë e vërejtur e Ireneut nga "Libri i Dëshmive kundër Judenjve", i cili, me sa duket, në një farë mase përcaktoi zgjedhjen e teksteve dhe kombinimin e tyre, madje, ndoshta, vetë metodën e shpjegimit. Është pikërisht kjo mungesë origjinaliteti si në përmbajtje ashtu edhe në mënyrën e shpalosjes së pyetjeve të shtruara, si dhe mangësi të theksuara në paraqitjen e temës, që i heqin magjepsjes dhe forcës së gjallë veprës së sapo zbuluar dhe janë arsyeja e pritjes disi të ftohtë që ajo mori në literaturën teologjike. Por, nga ana tjetër, këto veçori të veprës, të cilat kanë kaq shumë pak interes për të, gjejnë një shpjegim të mjaftueshëm në karakterin dhe qëllimin e saj të përgjithshëm: ndërsa "Adverses haereses" është një traktat polemik, dogmatik dhe shkencor dhe i drejtohet një miku që padyshim kishte një arsim të gjerë dhe aftësinë për të kuptuar thellësisht pyetje sublime dhe komplekse, vepra e sapo zbuluar është një libër shumë kateknik, siç është thënë. pak përpjekje nga lexuesi për të kuptuar: ai paraqet shkurtimisht dhe qartë elementet thelbësore të besimit, të cilat çdo anëtar i Kishës së Krishterë duhet t'i dijë aq fort dhe qartë sa të jetë në gjendje të mbrojë rrëfimin e tij nga heretikët dhe t'u shpjegojë një fjalë të shëndoshë dhe të pafajshme atyre që nuk e kanë njohur ende. Duke pasur parasysh lidhjen e treguar të përmbajtjes së veprës së sapozbuluar të Ireneut me përmbajtjen e "Adversus haereses" tashmë të njohur, nuk e konsiderojmë të nevojshme t'i shtojmë përkthimit një analizë të hollësishme të mësimit dogmatik që përmban ai 51; Le të vërejmë vetëm sa vijon: a) Ireneu i tregon me këmbëngulje Marcianit "rregullin e besimit", i cili duhet të respektohet i paprekur (kapitujt 3–6), pa shtuar apo prerë asgjë (2); e vërteta e paraqitur prej tyre u përcoll nga apostujt dhe kisha që iu besua fëmijëve të saj, dhe vihet re qartë se për Ireneu, burimi i kësaj tradite apostolike ishin "pleqtë, dishepujt e Zotit" (kapitujt 3 dhe 61). Kështu, Ireneu nuk prezanton asnjë mësim të ri, duke zbuluar në integritetin e tij mësimin e përgjithshëm besnik të kishës dhe ky mësim përfaqëson një tërësi shumë të caktuar, një “rregull besimi”, që shërben si normë e rrëfimit dhe jetës së krishterë. b) Vlen të përmendet veçanërisht paraqitja e qartë në veprën e sapozbuluar të doktrinës së Trinisë së Shenjtë dhe fillimi i kapitullit 47: “Ati është Zot dhe Biri është Zot, dhe Ati është Perëndi dhe Biri është Perëndi, sepse ai që ka lindur nga Perëndia është Zoti” - detyron Adolf Harnack-un të njohë në të një vend kaq të caktuar, që “nuk është një vend i caktuar”. Ai hedh poshtë me vendosmëri supozimin e mundshëm të interpolimit dhe tërheq vëmendjen për faktin se ky mësim për Atin dhe Birin justifikohet vetëm nga ekonomia e shpëtimit, e cila është para-Nikeane, para-Origjenit, Irenesë 52. c) Një pjesë shumë e rëndësishme në veprën e sapozbuluar përfaqësohet nga kapitujt 87–96, të cilët përmbajnë një zbulim të gjallë të mësimit në lidhje me lirinë e paganëve të konvertuar nga Ligji i Moisiut. Mendimet individuale në këta kapituj kanë paralele te Adversushaereses, por në këtë të fundit ato nuk janë paraqitur askund në një kombinim kaq plotësisht shprehës. Në veprën e zbuluar rishtazi, Ireneu thekson me vendosmëri dhe madje ashpër se Zoti "nuk dëshiron t'i kthejë të shpenguarit në ligjin e Moisiut, sepse ligji përmbushet nga Krishti" - por duhet të jetojmë me besim dhe dashuri (89): "pasi zemrat tona janë shkulur dhe çliruar nga shërbimi i gurit, ne bëhemi fëmijë të Perëndisë3, i cili është i drejtë nga besimi". “Ne kemi marrë Zotin e ligjit, Birin e Perëndisë, dhe nëpërmjet besimit në Të mësojmë ta duam Perëndinë me gjithë zemrën tonë dhe të afërmit tanë si veten tonë” (kap. 95). “Ne nuk kemi nevojë për asnjë ligj si edukator: themi: me Atin dhe qëndrojmë përpara tij ballë për ballë” (kap. 96). Në arsyetimin e këtij seksioni, shfaqen qartë “devotshmëria e Ireneut, përvoja e tij e thellë në lidhje me gjërat më të thjeshta dhe më të rëndësishme në fe, vlerësimi i tij për dallimin midis feve të Moisiut dhe Krishtit, nderimi i tij i lartë për dashurinë” 53. Megjithatë, puna i bind studiuesit se pikat kryesore të mësimit fetar të zbuluar në "Adversus haereses" ishin për Ireneu "jo teologjia, por vetë feja", se ai e zotëroi teologjinë e tij në një formë çuditërisht solide. Me gjithë qenien, mendjen dhe zemrën e tij, ai depërtoi në besimin e kishës, sa i përkushtuar ishte dhe si e kuptonte. Ai kërkon të grupojë dispozitat e tij më të rëndësishme dhe t'i bëjë ato të arritshme për kuptimin e përgjithshëm. Por, duke e justifikuar përmbajtjen e tij për besimtarët me argumente të mundshme, ai shpalos në veprën e tij tensionin mahnitës të besimit dhe jetës fetare, duke ruajtur besimin në thjeshtësinë dhe forcën e tij, prirjen praktike dhe ngrohtësinë e tij. Ai qëndron gjithmonë në sferën e jetës shpirtërore, të ndjenjës fetare dhe të humorit dhe të veprimtarisë morale, pa prekur as pyetje për hierarkinë, kultin dhe sakramentet. Lexuesit morën në veprën e Ireneut një "kujtesë të shkruar të rëndësishme" që jep shumë në pak (kap. 1); ishte për ta një manual i çmuar biblicum, një kombinim tekstesh të zgjedhura në mënyrë të përshtatshme nga librat e shenjtë të Dhiatës së Vjetër dhe në disa aspekte mund të zëvendësonte leximin e vetë këtyre librave për besimtarët e zakonshëm. Duke përmbledhur përshtypjen e marrë nga vepra e sapo zbuluar, Adolf Harnack thotë: “Edhe ne tani e lexojmë të gjithë këtë libër me respekt, dhe pjesët e tij individuale me habi dhe emocion të brendshëm” 54. Kështu, interesi i veprës së sapo zbuluar të Irenaeut doli të mos ishte ai që pritej: pa plotësuar me të dhëna të reja informacionin ekzistues për teologjinë e autorit të saj, kjo vepër është padyshim e rëndësishme për një zbulim të saktë dhe gjithëpërfshirës të mësimeve të babait të famshëm të kishës, duke futur disa prekje të reja në të, duke sqaruar më mirë frymën e saj dhe duke përshkruar më mirë nga ana e re e vetë personalitetit. Për të gjitha këto dhe pa shkaktuar asnjë entuziazëm shkencor me botimin e tij, "Prova e Predikimit Apostolik" me të drejtë duhet të zërë vend pranë "Adversus haereses" si një shtesë thelbësore e saj. Krüger Gust., Prof., Die neue Funde auf dem Gebiete der ältesten Kirchengeschichte (Vortage der theologischen Konferenz zu Giessen. 14 Folge), Giessen 1898, S. 5–6. Ehrhard Alb., Prof., Die altchristliche Littteratur und ihre Erforschung von 1884–1900. Erste Abteilung: Die vornicänische Littteratur. Freiburg im Breisgau, 1900, fq. 31–32. Pasi kishte ndërmarrë një rishikim të botimeve të shkrimeve të lashta të krishtera vetëm nga tre shekujt e parë dhe studimeve të lidhura me to që u shfaqën nga viti 1884 deri më 1900, në parathënien e veprës së tij (shkruar më 1 gusht 1900), Ehrhard Alb. thotë se për këtë iu desh të lexonte rreth 2700 vepra, traktate dhe artikuj të mëdhenj e të vegjël (S. VII-VIII), e megjithatë, në një vend tjetër ai shprehet se me copëzimin e materialit, që shkaktohet nga numri i madh aktualisht i Zeitschriften, Berichten von Academien e të ngjashme, është pothuajse e pamundur që një person të rishikojë të gjithë literaturën (s.3. Prof. Krüger dhe u detyrua t'u drejtohej dashamirëve të historisë së shkrimit të lashtë të krishterë me një kërkesë që të mos shtypnin menjëherë gjithçka që ishte shkruar dhe të shkruanin sa më shkurt që të ishte e mundur (Zeitschrift für Wissenschaftliche Theologie Bd. 39 (1896), S. 169–174). Një listë e plotë e veprave të Shën Ireneut jepet në Ad. Harnack'a në Geschichte der altchristlichen Litteratur bis Eusebius. V. 1. 1, Leipzig 1893, S. 263–264. e mërkurë Th. Zahn në Realencyklopedie für protestantische Theologie und Kirche, 3 Aufl., V. IX, S. 401–406; Bardenhewer O., Geschichte der altkirchlichen Litteratur in den ersten drei Jahrhunderten, Freiburg im Breisgau 1898, S. 91–94. E martë: Prof. A. Spassky. Historia e lëvizjeve dogmatike në epokën e Koncileve Ekumenike (në lidhje me mësimet filozofike të asaj kohe). Vëllimi I. Sergiev Posad 1906, f. 18.31. Vetë Ireneu shpreh frikën e shtrembërimit vetëm nga korrespondenca e pasaktë dhe i lutet kopjuesit të rishikojë listën dhe ta korrigjojë me kujdes atë sipas origjinalit (në Eusebius, H. E. V, 20). Αλλὰ γὰρ πρὸς τοῖς ἀποδοθεῖσις Σἰρηναίου συγγράμμασιν καὶ ταῖς ἐπιστολαῖς-φερεταί τις αὐτοῦ πρὸςἆ Ελληναλ λογος συντομώτατος καὶ τὰ μάλλιστα ἀναγκαιότατος, περὶ ἐπιτήμης ἐπιγεγραμμένος, καὶ ἄλλια ἀδελφός, Ὁ τοῦνομα, εἰς επίδειξιν τοῦ ἀποστολικσῦν κηρύγματος, καὶ βιβλίον τι διαλέ διαλέξρωνδιαφόρων, ἐν ᾦ τῆς πρὸς Ἑβραίους ἐπιστολῆς καὶ τῆς λεγομένης Σολομώνος Σοφίας μνημονρύει, ῤητά τινας ἐξ αὐτῶνπαραθέμενος. γνῶσις τῶν Εἰρηναίου τοσαῦτα. Etërit Apostolik, Pjesa. II, vëll. I, fq. 455, vëll. III, fq. 455, vëll. III, fq. 398. Mars. Polyc, shek. XX: ἡμεῖς δὲ κατὰτὸ παρόν ὡς ἐν κεφαλαίῳ μεμηνύκαριεν διὰ τοῦ ἀδελφοῦ ἡμῶν Μαρκιανοῦ. Cf. Prof J. Rendel Harris në The Expositor Mars 1907: Irenaeus on the Apostolical Preaching, f. 248. Teksti i propozuar përfaqëson përkthimin më të saktë të përkthimit gjermanisht (pa kontrolluar në armenisht). Nëse detyra e çdo përkthimi është të riprodhojë mendimet e origjinalit me të gjitha nuancat në shprehjen e tyre, atëherë në këtë rast është e nevojshme të merret parasysh fakti se, me humbjen e origjinalit, përkthyesi kishte përpara një përkthim të dytë ose ndoshta edhe një të tretë (nëse përkthimi armen ishte bërë jo nga greqishtja, por nga sirianishtja). Natyrisht, me çdo përkthim të ri, veçoritë e gjuhës origjinale humbën dhe zbuten gradualisht, dhe me to, me siguri, u zhdukën edhe disa nga hollësitë e tekstit origjinal. Përkthyesit nga armenishtja, të cilët padyshim ruanin shumë nga tiparet e origjinalit, u përpoqën, me fjalët e tyre, të përcillnin kuptimin e përkthimit armen sa më saktë që të ishte e mundur fjalë për fjalë, por gjatë botimit stili i përkthimit u korrigjua, natyrisht, në përputhje me kërkesat e gjuhës gjermane, gjë që e bëri strukturën e të folurit të veprës edhe më të largët nga origjinali. Përveç kësaj, duhet pasur parasysh se edhe për përkthyesit nga armenishtja, kuptimi i saktë i tekstit armen në disa vende paraqiste vështirësi të mëdha. Në kushte të tilla, është e vështirë të përcaktohet me saktësi të mundshme se si është lexuar në të vërtetë ky apo ai pasazh i paqartë në origjinal. e mërkurë Hermae Pastor. Mand. XI, 1. – “Bariu më tregoi njerëz të ulur në një stol (ἐπὶ συμψελλίου) dhe një burrë të ulur në minber (ἐπὶ καθέδραν). Dhe më thotë: A i sheh ata që janë ulur në stol? “E shoh, zotëri”, them unë. shërbëtorët e Zotit.” Damit das Ewige und Beständige (në uns?) Gott werde und hoch über einem jedem der Gewordenen stehe. Në uns me një pikëpyetje, të mbyllur në kllapa, është për shkak të Adolf Harnack. Në një shënim për këtë kapitull ai shkruan: "është e pamundur të kuptohet me saktësi fjalia e gjatë përmbyllëse e këtij kapitulli (deklarata e pasojave të birësisë). Nuk flitet këtu për θεοποίησνς, por përshkruhet sovraniteti absolut i Zotit. Natyrisht, nuk mund të mendohet për panteizmin në të njëjtën mënyrë. Në fund, ekziston një mësim polemik ndaj krijimit dhe kthesë polemike kundër krijimit. Zoti më i lartë (S. 56–57), sipas mendimit tonë, futja në uns është e panevojshme: drejtimi polemik kundër mësimeve gnostike dhe markonite është marrë jo në fund të kapitullit, por pothuajse nga fillimi, dhe në fjalinë: damit das Ewige dhe kështu me radhë, është plotësisht e qartë në këtë rast, në uns dhe nuk eliminohet nga vetvetja; e mërkurë Adv. haer. V, 2.1: "Ata që thonë se Zoti, sikur të ishte i pangopur për pronën e dikujt tjetër, hyri në (pronën) e dikujt tjetër për t'ia paraqitur atë person që u krijua nga një tjetër te ai Zoti që nuk krijoi dhe nuk krijoi dhe që nga fillimi u privua nga krijimi i tij i njerëzve, janë gjithashtu budallenj." e mërkurë: III, 11, 2. e mërkurë Hermae Pastor, Mand. I: πρῶτον πάντων πίστευσον, ὅτι εἰς ἐστὶν ὁ τὰ πάντα κτίσας καὶ καταρτίσας, καὶποιήσας ἐκ τοῦ μή ὅντος εἰς τὸ εἶναι τὰ πάντα, καὶ πάντα χωρῶν, μόνος δε ἀχώρητος ὤν. . Ireneu citon këto fjalë të Hermasit, pa përmendur burimin, por në Adv. haer. IV, 20, 2 ai citon të njëjtin vend, duke e prezantuar me formulën e mëposhtme: καλῶς ο ὖ ν ε ἶ πεν ἡ γραφή. Në këtë pikë ai fut “Baba”, si në Adv. Haer. I, 10, 1: ἡ πίστις εἰς ἔνα θεὸνπατέρα παντοκράτορα. Bazuar në një krahasim të tekstit të veprës së sapo zbuluar të Ireneut dhe fjalëve të cituara nga "Bariu", të cilat padyshim i përdori Ireneu, Joh. Kunze bën një ndryshim në përkthimin gjermanisht, duke pohuar me të drejtë se në vend të shtypurit: er Alles trägt, allein untragbar ist, duhet vënë: der Alles fast, allein aber unfassbar ist (Theolog. Literaturblatt. 1907. Nr. 3, S. 29). E njëjta gjë është e vërtetë në Kapitullin VI, ku unfassbar duhet të përdoret gjithashtu në vend të untragbar. Diese uns gemässe Welt = secundum nos mundus në Adv. haer. II, 2, 5 (krh. IV. 20, 1) dhe i përgjigjet greqishtes ὁ καθἡμ ᾶ ς κόσμος. Teksti në këtë pikë është ndoshta i korruptuar. Fjalë për fjalë shkruhet: des Leibes Werk ist und die Wesenheit der Emanation verleiht. Adolf Harnack shprehja: das Leibes Werk ist zëvendëson Fleisch werden lässt, megjithëse konstaton se edhe në këtë formë e gjithë fjalia nuk mund të konsiderohet e saktë; por ai nuk guxon të thotë se si ishte në tekstin origjinal. Ne kemi përkthyer fjalë për fjalë shprehjen e tekstit armen, pa pranuar ndryshimet e Adolf Harnack me supozimin se këtu mendimi dhe shprehjet e Irenaeus përcaktohen në analogji me origjinën e fjalës njerëzore. e mërkurë Adv. haer. I, 21, 2: τὴν δὲ ἀπολύτρωσιν ῦπο Ἰ ησοῦ κεκομ ἱσθαι ε ί ς τελείωσιν. e mërkurë Efes. I, 10: "me qëllim që të bashkohen të gjitha gjërat qiellore dhe tokësore nën kokën e Krishtit (ἀνακεφαλαιώσασθαι τὰ πάντα ἐν τῷ Χριστῷ). Adv. haer. I, 10, 1: ἐπὶ το ἀνακεφαλαιώσασθαι τὰ πάνται. V, 20, 2. Në Adv. haer. I, 5, 2 (krh. IV, 1, 1) Ireneu thotë se sipas mësimeve të Valentinianëve, “demiurgu përgatiti shtatë qiej... për shtatë qiejt thonë se janë të arsyeshëm dhe besojnë se janë engjëj”. Por vetë Ireneu në Adv. haer., nuk e shpjegon doktrinën e tij për shtatë qiejt. Domethënë, Ai është i larmishëm në dhuntitë e Tij. Fjalët "fryma e dijes" janë në kllapa sepse nuk janë në tekstin gjerman; por më tej Ireneu flet për frymën e dijes (qielli i pestë). Adv. haer. IV, 38, 1: ἄνθρωπος νήπιος ἦ ν. Und da eine Tat aus der anderen folgt. Shprehja është e errët dhe është e vështirë të kuptohet kuptimi i saj i vërtetë. Rrëfimtari dhe babai i Kishës, i cili jetoi në shekullin e IV, Eustatius i Antiokisë la veprën “Mbi Melkizedekun”, pjesë nga e cila kanë arritur deri në kohën tonë. Nga ky traktat mund të kuptohet se ideja kryesore e kësaj vepre ishte kjo: në Shkrimet e Shenjta nuk ka gjenealogji të Melkizedekut sepse Melkizedeku ishte kananit dhe “nuk ishte e nevojshme të përpilohej një gjenealogji dhe të ngrihej ai që është në kulmin e drejtësisë në racën e atij që nuk e kishte të drejtën për të arritur fare të drejtën. të ndërthuret me një racë që kishte arritur ligësinë më të madhe.” Shih kapitullin “Shkolla Teologjike Antiokiane” në kursin e Prof. A.I. Sagarda në këtë vëllim - Ed. Adolf Harnack e konsideron atë që mbyllet në kllapa si interpolim (krh. Kapitulli 25); por nuk ka nevojë për një supozim të tillë, në funksion të Gjeneralit XV, 13. Pa dyshim, Fjala e Perëndisë është Biri, ndërmjetësi i të gjitha zbulesave të Dhiatës së Vjetër. e mërkurë Adv. haer. V, 17, 4: “Fjalën e Perëndisë, të cilën nga pakujdesia e humbëm përmes pemës dhe nuk e gjetëm, do ta marrim përsëri përmes ndërtimit të pemës... Sepse, meqë e humbëm përmes pemës, përmes pemës, u bë përsëri e qartë për të gjithë, duke treguar në vetvete lartësinë, gjatësinë, gjerësinë dhe thellësinë... përmes shtrirjes së duarve, duke mbledhur dy popuj te një Zot.” Teksti gjerman thotë: erstgeborenes, erstgezeugtes Wort (greqisht πρωτόγονος dhe πρωτότοκος). Teksti në fakt thotë: "i përkthyer në armenisht". Në Quaest. hebr. në libro Genes. (P. de Lagarde 1868), b. 3, për fjalët e Gjeneralit I, 1: "In principio fecit Deus caelum et terram", Jeronimi bën vërejtjen e mëposhtme: plerique aestimant, sicut in Altercatione quoque Jasonis et Papisci scriptum est, et Tertullianus in libro contra Praxeam disputaricuus infirmatam, neglizhuar. në hebraeo haberï In filio fecit Deus caelum et terram. Quod falsum esse rei ipsius veritas comprobat. Shpjegimi i in principio në kuptimin in filio bazohet pa dyshim në Fjalët e urta. VIII, 22 (sipas LXX), ku Dituria flet për Veten: κύριος ἔκτισέ με ἀρχὴνὁδῶν ε ἶ ναι. Hilary (Koment. Në Ps. 2) thotë se fjala hebraike "bresith" ka tre kuptime: in principio, in capite, in filio (krh. Teksti u. Untersuch. I, 1-2. S. 117-119). Tradita, e cila, së bashku me tekstin hebraik, arriti në Ireneus, e pa referimin e "Birit" në "bara". Por detajet e tekstit të cituar nga Irenaeus nuk janë të qarta as për Adolf Harnack dhe as për "miqtë e tij më të ditur" të cilëve ai iu drejtua. Prof. J. Rendel Harris në artikullin: Jrenaeus on the Apostolical Preaching (“The Expositor”, 1907, March, pp.253–257) në mënyrën e citimit të citimeve nga librat e Testamentit të Vjetër në veprën e sapozbuluar të Irenaeus dhe veçanërisht në kombinimin e pasazheve të 11094 në kapitullin 3 jo vetëm në Psalmin 7. konfirmim i qëndrimit të provuar më parë se në kishën e lashtë ishte në qarkullim një përmbledhje e shkruar me pasazhe profetike të përdorura në polemika me hebrenjtë, të cilat mbanin titullin: "Dëshmi kundër hebrenjve", por edhe një tregues se ky libër i "dëshmive", përveç përdorimit polemik kundër hebrenjve, u bë një libër shkollor i kishës për instruksione nga greqishtja për catechu; më pas u zëvendësua nga vetë Ungjijtë dhe shpejt u zhduk. Nga përdorimi i këtij koleksioni, shpjegohet gjithashtu se Ireneu gabimisht ia atribuon Jeremias pjesët që ai citoi nga psalmet: ose kishte një gabim në vetë koleksionin, ose dëshmi nga Jeremia qëndronin pranë teksteve nga psalmet dhe Ireneu ia atribuoi këtë të fundit Jeremias pa dashje. Natyrisht, një tregues i qëndrimit modern ndaj kishës nga ana e qeverisë romake. Sipas përkthyesve nga armenishtja, është shumë e vështirë të kuptohet kuptimi aktual i tekstit në këtë vend; sipas tyre, ky përkthim duket të jetë i vetmi i pranueshëm. Citimi nuk korrespondon me tekstin kanonik dhe nuk përcjell kuptimin e synuar, megjithatë, si përkthimet Synodal (1876) dhe Elizabethan (1751). Teksti më i qartë është Bibla e Ostrogut, si dhe përkthimi modern (për fat të keq, nuk shoqërohet me parathënie dhe shpjegime, por në të cilin mund të gjurmohen huazimet e tij nga përkthimet e studiuesve tanë para-revolucionarë rusë): "Të gjitha këpucët në të cilat ata kaluan luftën dhe rrobat e lyera me gjak do të hidhen në zjarr. Kështu që do të na lindë një fëmijë, i cili do të na lindë të gjithë, kur Zoti do të na lindë një udhëheqës. dhe ata do ta quajnë Atë: Këshilltar i mrekullueshëm, i Plotfuqishëm, Atë i Përjetshëm, Princi i Paqes Fuqia e autoritetit dhe e paqes së Tij do të rritet për mbretin nga familja e Davidit, i cili do të sundojë përherë dhe përgjithmonë, dashuria e Zotit të Plotfuqishëm për popullin e Tij është e madhe dhe Ai do t'i përmbushë të gjitha gjërat me këtë dashuri të madhe. Qendra, 1997) – Ed. Ireneu me sa duket lexohet ἀνάστασις në vend të ἀνάπαυσις; Mër Ch. 61. Në Adv. haer. V, 33. 4 Ireneu flet më fort në favor të një kuptimi të mirëfilltë të profecisë te Isa. XI, 6-9 dhe kundërshton përdorimin ekskluziv të shpjegimit simbolik: "Unë e di," thotë ai, "se disa po përpiqen t'ia atribuojnë këtë të egërve që besuan, nga kombe të ndryshme dhe nga profesione të ndryshme, dhe pasi besuan, ata u bënë të njëjtin mendim me të drejtët; por edhe pse edhe tani kjo (është e vërtetë) në lidhje me disa njerëz nga fiset e ndryshme të besimit, të cilët nuk kanë lidhje me besimin. e drejtë do të bëhet e vërtetë edhe për ato kafshë.” Përkthimi Sinodal është më i kuptueshëm: "Fryma e jetës sonë, i vajosuri i Zotit, është zënë në gropat e tyre, Ai për të cilin kemi thënë: "Nën hijen e tij do të jetojmë midis kombeve" - ​​Ed. Tregimi i gabuar i Ireneut se Ponc Pilati ishte prokuror i perandorit Klaudius qëndron në lidhje me deklaratën e tij, bazuar në Gjonin. VIII, 57 dhe traditat e pleqve se Zoti Jezu Krisht ishte rreth pesëdhjetë vjeç në kohën e vuajtjeve në kryq; Prandaj, është e natyrshme që ai e konsideroi fundin e jetës së Tij tokësore. gjatë mbretërimit të perandorit Klaudi, domethënë jo më herët se 41 vjeç. Në Adv. haer. II, 22, 5-6 Ireneu shkruan: “Të gjithë do të bien dakord se mosha tridhjetë është fillimi i burrërisë, i cili vazhdon deri në vitin e dyzetë; nga vitet dyzet dhe pesëdhjetë fillon pleqëria, në të cilën mësoi edhe Zoti ynë, siç mësoi Ungjilli dhe të gjithë pleqtë që u mblodhën në Azi, rreth Gjonit, dëshmojnë për këtë dishepullin e Gjonit. edhe judenjtë, të cilët në atë kohë debatonin me Zotin Jezu Krisht, e theksuan qartë të njëjtën gjë, sepse kur Zoti u tha atyre: “Abrahami, ati juaj, u gëzua duke parë ditën time, dhe ai pa dhe u gëzua”, atëherë ata iu përgjigjën: “Ti nuk je ende pesëdhjetë vjeç dhe a e ke parë Abrahamin (Gjoni 8:57). Këto fjalë mund t'i thuhen dikujt që tashmë ka jetuar dyzet vjet, por nuk ka arritur ende vitin e pesëdhjetë dhe megjithatë nuk është larg nga viti i pesëdhjetë. Dhe dikujt që është tridhjetë vjeç, ata i thoshin këtë: ju nuk jeni ende dyzet vjeç. Sepse ata që donin ta bënin Atë gënjeshtar, natyrisht, nuk do t'i shtonin vitet e Tij përtej moshës që e shihnin si të kishte dhe caktuan vitet më të afërta me moshën e Tij, duke parë se ai ishte më shumë se dyzet, jo tridhjetë vjeç... Si rrjedhim, ai nuk ishte larg nga pesëdhjetë vjeç. Dëshmia e Lukës. III, 1-2 se Jezu Krishti u pagëzua në vitin e 15-të të Tiberit dhe atëherë ishte rreth 30 vjeç (III, 23), Ireneu pajtohet me mendimin e tij me supozimin se Ai mësoi për shumë vite dhe kaloi dhe shenjtëroi të gjitha epokat, nga foshnjëria deri në pleqëri, në mënyrë që të shfaqej në çdo gjë si një mësues i përsosur.2. krh.: 4). Por Ponc Pilati u tërhoq nga Judea në vitin 37 pas Krishtit dhe nuk ishte prokuror i perandorit Klaudi. Adolf Harnack, në një shënim të këtij kapitulli, shkruan se një thënie e tillë nuk gjendet në librin e dymbëdhjetë profetëve, me sa di ai, dhe e konsideron të mahnitshme faktin që Ireneu nuk e emërton profetin, gjë që e bën gjithmonë në vende të tjera. Prof. Rendel Harris ("The Expositor" 1907, March, fq. 252-253) vuri në dukje se kjo thënie është marrë nga libri i profetit Hosea, X, 6, sipas përkthimit LXX, ku lexohet kështu: καὶ αὐτὸν εἰς Ἀσσυρίους (dhe pasi e lidhi atë me mbretin Jaarria një dhuratë). Një zbatim të ngjashëm të thënies së Ozesë, si një profeci për Krishtin dhe vuajtjen e Tij, gjejmë te Justini (Dial. Me Trif. f. 103: "Kur Herodi, që pasoi Arkelaun, mori fuqinë që i ishte dhënë, Pilati, për t'i pëlqyer, dërgoi Jezusin të lidhur tek ai; duke e parashikuar këtë, Perëndia tha kështu: dhe ata ia çuan Terrianitin si dhuratë" (Adv. Marcion., IV, 42: “pasi u dërgua nga Pilati te Herodi si dhuratë, ai u besoi fjalëve të Hozesë, sepse profetizoi për Krishtin: “Dhe e sollën të lidhur si dhuratë te mbreti”, në Kiril të Jeruzalemit (Kat. 13:14). Në Adv. haer. III, 20. 45 Ireneu ia atribuon këto fjalë profetit Isaia dhe në IV, 22. 1 - Jeremias. Shën Justini pohon gjithashtu se ato i përkasin profetit Jeremia, duke i akuzuar hebrenjtë se i kanë lënë këto fjalë, ndër të tjera, në listat e tyre të librave të shenjtë (Dial. C. Tryph. f. 72). Bazuar në dëshminë e Justinit, mund të mendohet se në duart e Justinit dhe Ireneut kishte lista të tilla librash të Dhiatës së Vjetër ose koleksione pasazhesh profetike, në të cilat këto fjalë i atribuoheshin profetit Jeremia, megjithëse nuk janë në librin e profetit Jeremia. Në përkthimin gjermanisht, pas fjalëve: “errette mich vom Schwert” ka një lëshim, të shënuar me një elipsë, dhe shënimi thotë se ato që vijojnë janë disa fjalë, dukshëm të prishura, që mund të nënkuptojnë: “Und meinen Leib von Nageln”, oder etwas verändert: “Nagle an meinen Leib”. Adolf Harnack në shënimin e tij arrin në përfundimin se fjalët e Ps. 22 (21), 21, përbërësit e crux interpretum, në armenisht, me sa duket, morën një kuptim të veçantë (natyrisht, shprehja: dhe nga dora e pesisë sime të vetëmlindur). Por Eberh. Nestle vuri në dukje me të drejtë (në Berliner philologische Wochenschrift, 1907, nr. 8, 230) se Adolf Harnack e harroi letrën e Barnabës që botoi, e cila në V, 14 kombinon citate nga Ps. XXI, 21 dhe XXIX, 120: τὰς σαρκας, ὄτι πονηρευομένων συναγωγαὶ ἐπανέστησάν μοι. Përkthyesit nga armenishtja sugjerojnë në këtë vend gabimin e kopjuesit që shkroi: "në tonën" në vend të: "në shkronjë" (për shkak të ngjashmërisë së stilit armen të këtyre fjalëve); në këtë rast, në vend të "jo në (qenien) tonë të vjetër" ("nicht in unserem altem ["Wesen"]), duhet lexuar: "jo në shkronjën e vjetër" ("nicht im altenBuchstaben"). Në botimin Sinodal: "Ju nuk më keni provokuar me Zotin, më keni pikëlluar me gjërat tuaja të kota; dhe unë nuk do t'i provokoj ata me një popull, me një popull të pamend do t'i hidhëroj" - Ed. Teksti gjerman thotë: “siehe, wir sprechen mit dem Vater und stehen ihm von Angesicht zu Angesicht gegenüber, (einst) Kinder geworden durch Bosheit und (nun) erstarkt durch Gerechtigkeit und Wohlanständigkeit”. Gjatë përkthimit në rusisht, ne kemi devijuar nga teksti gjerman, pasi, sipas udhëzimeve të H. Koch’a-s (në Zeitschrift für dieneutestamentliche Wissenschaft und die Kunde des Urchristentums”, 1907, H. 1, S. 69), me kllapa einst dhe nun janë dhënë në kllapa einst dhe nun teksti në të cilat nuk jepet dallimi në dhjetë. Këto fjalë janë një insertim për të sqaruar një pasazh të pakuptueshëm, por duket se nuk ka nevojë për një shpjegim të tillë të shprehjes së Irenaeut: padyshim, ai bazohet në 1 Korintas, 20: "Mos jini fëmijë në mendje: në të keqen jini foshnjat, por në mendje behuni të rritur". Vepra e zbuluar e Irenausit është një paralele me këtë shprehje. e mërkurë Adv. haer. III, 11. 9: “Të tjerët, duke refuzuar dhuratën e Frymës, të derdhur mbi racën njerëzore në kohët e fundit me vullnetin e Atit, nuk e pranojnë formën e paraqitur nga Ungjilli i Gjonit, në të cilin Zoti premton të dërgojë Ngushëlluesin; por në të njëjtën kohë ata refuzojnë si Ungjillin ashtu edhe Frymën profetike. dhuratë e profecisë nga kisha.” Prof. N. Bonwetsch në Theologische Literaturzeitung 1907, nr. 6, 174. Prof. Rendel Harris në "The Expositor" 1907, Mars, f. 246. Prof. Joh. Kunze në Theologische Literaturblatt 1907, nr. 3, 29. Prof. Rendel Harris në "The Expositor" 1907, Mars, f. 247. Prof. Ad. Harnack në pasthënien e botimit të tekstit, S. 55. Shih Ant për më shumë detaje. Degert në "Bulletin de littérature ecclésiastique" 1907, nr. 3: Une oeuvre nouvelle de S. Irénée, F. 72–75. Për teologjinë e Ireneut, shih Duncker Ludw., Des heiligen Irenäus Christologie im Zusammenhänge mit dessen theologischen und antropologischen Grundlehren. Göttingen 1843; Ziegler Heim., Irenäus der Bischof von Lyon. Ein Beitrag zur Entstehungsgeschichte der altkatholischen Kirche. Berlin 1871; Kunze Joh., Die Gotteslehre des Irenäus. Leipzig 1891; Klebba Ern., Die Anthropologie des hl. Irenaus. Munster 1894. Werner Joh., Der Paulinismus des Irenäus (Tekst. U. Unters. 6:2) Leipzig 1889. Dufourcq Alb., Saint Irénée. Paris 1904; Harnack Ad., Lehrbuch der Dogmengeschichte, 3 Aufl. 1894, I, S. 507–590; Loofs Friedr., Leitfaden zum Studium der Dogmengeschichte, 4 Aufl., Halle 1906, fq. 139–150; Spassky A., Historia e lëvizjeve dogmatike gjatë periudhës së Koncileve Ekumenike (në lidhje me mësimet filozofike të asaj kohe), vëll. I, Sergiev Posad, 1906, f. 18–34. Në pasthënien dhe shënimet e botimit të tekstit, f. 61. Ad. Harnack në pasthënien dhe shënimet për botimin e tekstit, f. 63.