Murg, ose Traktat praktik: Njëqind kapituj mbi jetën shpirtërore

Vepra “Fjala mbi veprën shpirtërore, ose murgu” është pjesa e parë e trilogjisë së Evagriut të Pontit, të cilën ai ia kushtoi mikut të tij Anatoli, murg i manastirit të Shën Melanisë dhe Rufinës në malin e Ullinjve në Jerusalem. Traktati u shkrua në Egjipt, ndoshta në 383-393, drejtuar murgjve ankoritë dhe përbëhet nga 100 kapituj ("qindra") kushtuar fazës fillestare të jetës asketike - të bërit, domethënë arritjes së pasionit. Prologu jep kuptimin simbolik të rrobës monastike. Kapitujt 6-33 flasin për 8 mendimet kryesore mëkatare dhe luftën kundër tyre. Kapitujt 34-39, 57-70 kanë të bëjnë me pasionet dhe pasionet. Kapitujt 81-90 kanë të bëjnë me virtytet. Kapitujt 91-100 janë thënie të shkurtra të Etërve të Kishës (Shën Antoni i Madh, Makari i Madh, etj.). Autori dallon 3 pjesë në shpirtin e njeriut: racionale, të dhunshme dhe të dëshirueshme (epshore) (kap. 22, 54, 63, 86, 89). Pjesët e dhunshme dhe të dëshirueshme të shpirtit i nënshtrohen atij racional dhe e ndihmojnë atë në luftën kundër veseve dhe në fitimin e virtyteve (kap. 86, 89). Sipas Evagrius, mospasioni arrihet vetëm atëherë kur “shpirti racional vepron në përputhje me natyrën, kur pjesa e dëshirueshme e tij përpiqet drejt virtytit, pjesa e dhunshme lufton për këtë virtyt dhe pjesa racionale kthehet në soditjen e gjërave të krijuara” (kapitulli 86). Një nga parimet bazë të teologjisë asketike të Evagriut të Pontit, që daton që nga Origjeni, është ideja se jeta shpirtërore e krishterë përbëhet nga dy faza: të bërit dhe të soditjes (kap. 32, 66, 84), ndërmjet të cilave ekziston nënshtrimi (kap. 90). Qëllimi i të bërit është njohja e Perëndisë (kap. 32, 79). Autori shprehet se krishterimi është mësimi i Krishtit, i përbërë nga puna, soditja natyrore dhe teologjia (kapitulli 1). Sipas Evagrius, fillimi i veprimit është besimi, dhe qëllimi përfundimtar është mospasioni, i cili lind dashurinë e përsosur (kap. 81, 84). Puna asketike ndahet në 2 pjesë: "negative" (përbëhet nga pastrimi nga pasionet) dhe "pozitive" (përvetësimi i virtyteve të krishtera). Evagrius i Pontit ishte i pari që përcaktoi në shkrimet asketike 8 mendime të këqija “gjenerike” që përfshijnë të gjitha mendimet e tjera: grykësinë, kurvërinë, dashurinë për paranë, trishtimin, zemërimin, dëshpërimin, kotësinë dhe krenarinë (kap. 6-14, 54). Në mësimet e Evagrius mbi punën asketike ka një ndjenjë të thellë besimi te Zoti në luftën kundër mendimeve dhe demonëve (kap. 14, 27, 33, 43, 66). Eseja emërton shkallët dhe shenjat e pandjeshmërisë (kap. 54-58, 60, 63-67), me arritjen e të cilave fillon faza e dytë e jetës shpirtërore - "kontemplimi natyror", d.m.th. njohja e Zotit nga krijimet e Tij (kap. 56, 76, 79, 84). Faza e tretë e përmirësimit shpirtëror është njohja e drejtpërdrejtë mistike e Zotit (teologjia) (kapitulli 1, 84). Mendja e pastruar, me hirin e Perëndisë, fiton "lutje të pastër" (kap. 23, 41). Ky botim i traktatit përmban komente të gjera nga Skema-Arkimandriti Gabriel (Bunge), qëllimi kryesor i të cilit është "të krijojë, mbi bazën e "Murgut", një lloj udhëzuesi për praktikën shpirtërore "në frymën e Evagrius", i cili më drejtpërdrejt adoptoi dhe asimiloi traditën shpirtërore të monastizmit të lashtë". *Titulli i veprës në greqisht është Λόϒος πρακτικὸς ἢ Μοναχός. *Titulli i veprës në latinisht është Liber practicus. Përmbajtja Nga përkthyesi Parathënie në botimin francez Bibliografia dhe shkurtesat I. Veprat e Evagrius II. Burime të tjera III. Botime të tjera të Skema-Arkimandrit Gabriel (Bunge) 1. Libra 2. Artikuj 3. Botime në Rusisht Parathënie I. Autori dhe krijimi i tij 1. Evagrius i Pontit: dishepull i kapadokëve dhe etërve të shkretëtirës 2. Krijimi: njëqind kapituj të "Murgut" II. Mësimdhënia: "rruga mbretërore dhe e përsosur" 1. Shpirti dhe pjesët e tij 2. Praktika si "rrugë" 3. "Metodë" si më poshtë 4. Praktika si një metodë "shpirtërore" 5. Pengesat në "shtegun" 6. Pastrimi si shërim 7. "Rrugët e Zotit" dhe "rrugët e Zotit" III. Lidhur me komentet Teksti dhe komentet e murgut Evagrius Prolog Traktat praktik. Parathënia e njëqind kapitujve Në disa dorëshkrime, kapitulli i parë paraprihet nga "Udhëzime për skribët", të cilat, me sa duket, i përkasin edhe penës së Evagrius. Në këto udhëzime, Evagrius flet jo vetëm për mënyrën sesi një kopjues i ndërgjegjshëm, si vetë murgu pontik, duhet t'i qaset kopjimit të veprave të tij, por edhe për atë që është shumë më e rëndësishme për lexuesin modern - si të lexojë "Njëqind kapitujt". Kapitulli 1 Kapitulli 2 Kapitulli 3 Kapitulli 4 Kapitulli 5 Rreth tetë mendimet Kapitulli 6 Kapitulli 7 Kapitulli 8 Kapitulli 9 Kapitulli 10 Kapitulli 11 Kapitulli 12 Kapitulli 13 Kapitulli 14 Kundër tetë mendimeve Kapitulli 16 Kapitulli 18 Kapitulli 18 Kapitulli 1 19 Kapitulli 20 Kapitulli 21 Kapitulli 22 Kapitulli 23 Kapitulli 24 Kapitulli 25 Kapitulli 26 Kapitulli 27 Kapitulli 28 Kapitulli 29 Kapitulli 30 Kapitulli 31 Kapitulli 32 Kapitulli 33 Rreth pasioneve Kapitulli 37 Kapitulli 36 Kapitulli 35 38 Kapitulli 39 Udhëzimet Kapitulli 40 Kapitulli 41 Kapitulli 42 Kapitulli 43 Kapitulli 44 Kapitulli 45 Kapitulli 46 Kapitulli 47 Kapitulli 48 Kapitulli 49 Kapitulli 50 Kapitulli 51 Kapitulli 52 Kapitulli 52 Kapitulli 55 Rreth asaj që ndodh në një ëndërr Kapitulli 55 56 Rreth një shteti afër pasionit Kapitulli 57 Kapitulli 58 Kapitulli 59 Kapitulli 60 Kapitulli 61 Kapitulli 62 Rreth shenjave të pasionit Kapitulli 63 Kapitulli 64 Kapitulli 65 Kapitulli 66 Kapitulli 67 Kapitulli 68 Kapitulli 68 Kapitulli 709 Kapitulli 709 72 Kapitulli 73 Kapitulli 74 Kapitulli 75 Kapitulli 76 Kapitulli 77 Kapitulli 78 Kapitulli 79 Kapitulli 80 Kapitulli 81 Kapitulli 82 Kapitulli 83 Kapitulli 84 Kapitulli 85 Kapitulli 86 Kapitulli 88 Kapitulli 889 Kapitulli 89 Kapitulli 89 Etërit Kapitulli 91 Kapitulli 92 Kapitulli 93 Kapitulli 94 Kapitulli 95 Kapitulli 96 Kapitulli 97 Kapitulli 98 Kapitulli 99 Kapitulli 100 Epilogu Ky libër fillimisht është shkruar dhe botuar në gjermanisht. Së shpejti u botua versioni i saj në frëngjisht, të cilin autori, i cili zotëron shkëlqyeshëm gjuhën frënge, e redaktoi me kujdes dhe e pasuroi me një sërë citimesh të reja nga veprat e Evagrius të Pontit. Teksti i "Murgut" është riprodhuar në të, megjithëse me disa ndryshime të autorit, sipas botimit kritik të A. dhe K. Guillaumont, i cili përmban një përkthim të kësaj vepre në frëngjisht. Prandaj, me pëlqimin e autorit, u vendos që të përkthehej në rusisht botimi francez, i cili është më i plotë në krahasim me origjinalin gjerman. Veprat e Evagriut të Pontit janë të njohura për lexuesin rus nga Filokalia e përpiluar nga Shën Theofani, nga tekstet që na kanë ardhur me emrin e Shën Nilit të Sinait dhe të përkthyera në rusisht në gjysmën e dytë të shekullit të 19-të, si dhe nga përkthimet e bëra në të kaluarën shumë të afërt (shih Bibliografinë). Botimi rus përdor përkthime tashmë ekzistuese. Duke qenë se janë bërë në kohë të ndryshme dhe nga njerëz të ndryshëm, ka disa dallime mes tyre, kryesisht stilistike. Ne kemi zgjedhur ato përkthime që korrespondojnë më së shumti me tekstet e Evagrius të cituar nga autori në këtë vepër dhe që, mendojmë, mund të perceptohen më lehtë nga një lexues modern. Kështu, për shembull, teksti i "Murgut", ose "Fjalë mbi punën shpirtërore", është dhënë këtu në përkthimin e Profesor A.I. Sidorova. Megjithatë, le të vërejmë se jo të gjitha tekstet e murgut pontik u përkthyen në rusisht; në këtë botim paraqiten për herë të parë shumë citate nga veprat e tij. Duke folur për aspektet gjuhësore dhe përkthimore që lidhen me veprën e shkruar të Evagrius, nuk mund të mos përmendet se, sipas autorit të këtij libri, "spekulativi" pontik krijoi gjuhën e tij të veçantë, e cila ishte dhe mbetet e vështirë për t'u kuptuar, madje edhe misterioze. Për një kuptim të saktë dhe të thellë të krijimeve të tij, është e nevojshme të zotëroni këtë gjuhë, ashtu siç zotërojmë gjuhët e huaja, përfshirë greqishten, në të cilën shkroi Evagrius. Por kjo nuk mjafton: krahas njohurive gjuhësore dhe metagjuhësore, kërkohet edhe një përvojë e caktuar shpirtërore. Autori i kësaj vepre nuk është vetëm një nga ekspertët kryesorë botërorë të trashëgimisë letrare dhe shpirtërore të Abba Evagrius, por edhe një murg që jeton në izolim për gati 40 vjet. Veçantia e kësaj vepre qëndron, veçanërisht, në faktin se në njëfarë kuptimi ajo përfaqëson një "përkthim" të veprës "Murgu" nga gjuha "evagriane" në një gjuhë të aksesueshme për gamën më të gjerë të lexuesve shumëgjuhësh. Nuk kemi dyshim se ky libër do të zbulojë shumë gjëra të reja jo vetëm për murgjit, klerikët dhe besimtarët laikë që kërkojnë udhëzime në jetën shpirtërore, por edhe për të gjithë ata që janë të interesuar për "sekretet" e shpirtit njerëzor. Si përfundim, dëshirojmë të shprehim mirënjohjen tonë të sinqertë për A.I. Sidorov dhe Yu.N. Arzhanov për mundësinë e përdorimit të përkthimeve të tyre në këtë botim. Parathënie e botimit frëngjisht Falë përpjekjeve të zotit Antoine Guillaumont dhe zonjës Claire Guillaumont, lexuesi francez-folës ka pasur rastin të njihet prej një çerek shekulli me një botim të mrekullueshëm kritik të veprës “Murgu”, shkruar nga Evagrius Pontus. Përkthimi i kësaj vepre është pajisur me komente të gjera të karakterit filologjik dhe historiografik. Atij i paraprin një “ekskursion në historinë e mendimit teologjik” të asaj epoke (A. Guillaumont), si dhe një “studim kritik” i tekstit grek dhe versioneve të tij të lashta (C. Guillaumont). Pse, pas botimit të kësaj vepre “klasike”, të botoni një libër tjetër në frëngjisht? Fillimisht, libri ynë ishte menduar për një audiencë gjermanishtfolëse, ende pak të njohur me Evagrius, dhe qëllimi ynë nuk ishte të përkthenim veprën e A. dhe C. Guillaumont në gjermanisht, dhe sigurisht jo ta përmirësonim atë. Synimi ynë ishte i ndryshëm: të njëjtit autor mund t'i qasemi në mënyra të ndryshme dhe e konsideruam të rëndësishme t'i prezantojmë lexuesit mësimin shpirtëror të Evagrius, sa i pasur aq pak i njohur. Për këtë arsye, ne e kemi braktisur qëllimisht synimin për t'u thelluar në aspektet historike dhe filologjike të veprave të Evagrius dhe kemi shmangur gjithçka që e lidh murgun pontik me filozofinë greke dhe teologjinë e shkollave Aleksandriane dhe Kapadokiane. Me fjalë të tjera, qëllimi ynë ishte i një natyre më praktike: të krijonim, mbi bazën e "Murgut", një lloj udhërrëfyesi për praktikën shpirtërore "në frymën e Evagrius", i cili në mënyrë më të drejtpërdrejtë përvetësoi dhe asimiloi traditën shpirtërore të monastizmit të lashtë. A nuk ishte kjo ajo që ai vetë po përpiqej kur punonte për esenë e tij? Megjithë një strukturë të caktuar të brendshme, "Murgu" ende nuk dallohet për paraqitjen e tij harmonike. Njëqind kapitujt e kësaj vepre janë njësi të vogla teksti, secili individualisht prek çështje themelore të praktikës monastike. Kjo punë nuk është menduar për referencë të shpejtë. Çdo kapitull kërkon lexim të kujdesshëm dhe të përsëritur, si dhe hulumtim dhe reflektim, në mënyrë që ajo që thotë të mund të vihet më pas në praktikë. Kjo shpjegon nevojën për komente shpirtërore. Evagrius nuk është i lehtë për t'u lexuar. Ideja e tij, e cila ka shumë "dimensione", nuk është e lehtë për t'u kuptuar menjëherë. Prandaj, ne kemi zgjedhur një qasje që na lejon të shpjegojmë Evagrius ekskluzivisht përmes vetë Evagrius: askush nuk mund ta interpretojë Evagrius më mirë se ai. Për këtë qëllim, ne kemi shumëzuar numrin e citimeve evagriane, të cilat, siç na duket, do të ndihmojnë në sqarimin e përmbajtjes së një kapitulli të caktuar; në të njëjtën kohë, ne ofrojmë jo vetëm një lidhje me citate, por edhe përkthimin e tyre, në shumicën e rasteve - të plotë. Kjo vepër nuk është menduar për një audiencë akademike, të mirëinformuar për veprat e Evagrius, por për monastikë dhe laikë të etur për njohuri rreth jetës shpirtërore. Vetëm disa biblioteka manastiri zotërojnë "të gjithë Evagrius"; çfarë mund të themi për bibliotekat private... Murgjit, murgeshat dhe laikët e rrallë kanë akses në të gjitha këto tekste, shumë prej të cilave as nuk janë redaktuar në mënyrë të kënaqshme. Duke ia dorëzuar lexuesit këtë "udhërrëfyes për punën shpirtërore", ne kërkuam të përfitonim ata që dëshirojnë "të ndjekin gjurmët e pleqve", siç dëshironte vetë Evagrius. Synimi ynë nuk ishte të rrisim të mësuarit, por të thellojmë njohuritë që rriten nga praktika e kryer në një "mënyrë të ditur". Kjo është arsyeja pse ne i vendosim vetes disa kufij. Komenti shpirtëror i veprës “Murgu” i ofruar në këtë botim nuk është një vepër shkencore në kuptimin e pranuar përgjithësisht të termit. Autori i komentit është një murg i thjeshtë, por edhe një vetmitar, i cili prej kohësh është shkëputur nga mjedisi akademik, por megjithatë dëshiron të bashkohet me thesaret e traditës së madhe shpirtërore të Kishës së vetme dhe të pandashme dhe të ndajë me të tjerët atë që iu zbulua gjatë jetës së tij. Na vjen mirë që redaktorët e përmbledhjes Spiritualité Orientale (Shpirtërorja Lindore) nuk e konsideruan të panevojshme t'u mundësonin lexuesve frëngjisht-folës akses në këtë vepër modeste, e cila, në lidhje me botimin e saj në frëngjisht, është rishikuar, korrigjuar dhe pasuruar me një sërë tekstesh të reja. Dëshirojmë të falënderojmë veçanërisht z. Antoine Guillaumont dhe zonjën Claire Guillaumont, përkthimin e të cilëve, botuar në koleksionin “Sources chrétiennes” (“Burimet e krishtera”), e kemi përdorur në këtë botim. Gjithashtu dëshirojmë të shprehim mirënjohjen tonë për zonjën Marie Joseph Rondeau, e cila na lejoi bujarisht të përdorim materiale nga Vaticanus graecus 754 (Scholia në Psalter) dhe At Simon Tigwell, i cili na dha dorëshkrimin e De Oratione (Fjala e Lutjes). Hieromonk Gabriel (Bunge) Roveredo, Capriasca, Zvicër. 1996 Bibliografia dhe shkurtesat Ant. – Antirrhètikos [Përgënjeshtrues] // Evagrius Ponticus / Ed. W. Frankenberg. Berlin, 1912. S. 472–545. (Abhandlungen der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen. Phil.-Hist. Klasse. Bd. 13. Nr. 2). Cent. Furnizimi. – Pseudo-Supplement des K.G. [Shtesë në kapitujt spekulativë] // Evagrius Ponticus / Ed. W. Frankenberg. Berlin, 1912. S. 422–471. Ep. – Epistulae LXII [Epistle 62] // Evagrios Pontikus / Ed. W. Frankenberg. Berlin, 1912. S. 564–610; Përkthim gjermanisht: Evagrios Pontikos. Briefe aus der Wüste / Ed. G. Bunge. Trier, 1986. (Sophia; 24); Fragma greke: Fragmente grecs inédits d’Évagre le Pontique / Ed. C. Guillaumont. Berlin, 1987, faqe 209–221. (Texte und Untersuchungen zur Geschichte der altchristlichen Literatur; 133); Fragmente të reja grecs des lettres d'Évagre / Ed. P. Géhin // Revue d’histoire des textes. 1994. Vëll. 24. F. 117–147. Ep. Mel. – Epistula ad Melaniam [Mesazhi për Melaninë] // Evagrius Ponticus / Ed. W. Frankenberg. Berlin, 1912; Seconde partie du traité qui passe sous le nom de “La grande lettre d’Évagre le Pontique à Mélanie l’Ancienne” / Ed. G. Vitestam. Lund, 1964; Përkthimi anglisht: Evagrius of Pontus. Letër Melanias/Ed. M. Parmentier // Bijdragen, tijdschrift voor filosofie en theologie. Nr. 46. 1985. F. 2–38; Përkthim gjermanisht: Evagrios Pontikos. Briefe aus der Wüste / Ed. G. Bunge. Trier, 1986, faqe 303–328. (Sofia; 24); rus. korsi Yu.N. Arzhanova // Antologji e mendimit teologjik të krishterë lindor. Ortodoksia dhe heterodoksia: Në 2 vëllime / Nën shkencore. ed. G.I. Benevich dhe D.S. Biryukova; komp. G.I. Beneviç. T. 1. M.; Shën Petersburg: “Nikea”-RKhGA, 2009. (Smaragdos Philocalias; Filozofia Bizantine; T. 4). Eul. – Tractatus ad Eulogium monachum [Për Eulogius murgun] // PG. T. 79. Kol. 1093D–1140A; fr. Përktheu: Évagre le Pontique. De la Prière à la perfeksion / Ed. M.-A. Jourdan-Gueyer. Paris, 1992, fq. 19–65. (Les Pères fans la foi; 47); rus. Përktheu: Për murgun Eulogius. Fjala 1 // Krijimet e babait tonë të nderuar Nil të Sinait. M.: Shtëpia botuese Mosk. Kompleksi STSL, 2000. faqe 133-158. Në Ecl. – Scholia in Ecclesiasten [Scholia mbi Librin e Ecclesiastes] // Évagre le Pontique. Schoies à l'Écclésiaste / Ed. et trad. P. Gehin. Paris, 1993. (Burimet chrétiennes; 397). Në Prov. – Scholia in Proverbia [Scholia mbi librin e fjalëve të urta të Solomonit] // Évagre le Pontique. Schoies aux Proverbes / Ed. et trad. P. Gehin. Paris, 1987. (Burimet chrétiennes; 340). Në Ps. – Scholia in Psalmos [Scholia on the Psalter]. Në punimin e librit është përdorur një kopje e dorëshkrimit “Vaticanus graecus”-754, e dhënë me dashamirësi nga zonja M.-J. Rondo; shih gjithashtu: Rondeau M.-J. Le commentaire sur les Psaumes d’Évagre le Pontique // Orientalia Christiana Periodica. nr 26. 1960. F. 307–348. Inst. e hënë. – Institutio ad monachos [Kërkesa për murgjit] // PG. T. 79. Kol. 1236–1240; shih gjithashtu Shtojcën: Evagriana/Ed. J. Muyldermans // Le Muséon. Nr 51. Louvain, 1938. F. 198 ff. K.G. – Kephalaia Gnostika [Kapitujt spekulativë] // Guillaumont A. Les six Centuries des “Kephalaia Gnostika” d’Évagre le Pontique // Patrologia orientalis. Vëll. 28. Paris, 1958; korsi e pjesshme në Rusisht: Kapitujt spekulativë // Veprat e Abba Evagrius. Traktat asketike dhe teologjike / Përkth., hyrje. Art. dhe komentoni. A.I. Sidorova. M.: Martis, 1994. fq. 120–122. M.C. – De diversis malignis cogitationibus [Për mendime të ndryshme të liga] // PG. T. 79. Kol. 1200D–1233A (korrigjuar: Coislin 109); fr. trans: L. Regnault et J. Touraille. Philocalie des Pères neptiques. Vëll. 8 (Évagre le Pontique, Nil l’Ascète, Diadoque de Photicé). Bellefontaine, 1987. F. 27–43; botimi i ri: Ed. Desclée de Brouwer. 1995. T. 1. F. 84–96; rus. trans: Rreth mendimeve të ndryshme të liga 27 kapituj // Krijimet e babait tonë të nderuar Nil të Sinait. M.: Shtëpia botuese Mosk. Kompleksi STSL, 2000. faqe 163-180. M.C.r.l. – [Versioni i gjatë i të njëjtit krijim] // Á travers la traditë manuscrite d’Évagre le Pontique / Ed. J. Muyldermans // Muséon. Nr. 3. Louvain, 1932. F. 47 ff; rus. përkth.: Në origjinën e kulturës së shenjtërisë / Përkth. A.I. Sidorova. M.: Pilgrim, 2002. fq 387–477. O. sp. – Tractatus de octo spiritibus malitiae [Për tetë mendimet e liga] // PG 79, 1145A–1164D (korrigjuar leno Coislin 109); Përkthimi gjermanisht: Evagrios Pontikos, Über die acht Gedanken / Ed. G. Bunge. Würzburg, 1992; rus. përkth.: Rreth tetë mendime të liga // Krijimet e babait tonë të nderuar Nil të Sinait. M.: Shtëpia botuese Mosk. Kompleksi STSL, 2000. fq. 121–132. R.M. – Rerum monachalium rationes [Bazat e jetës monastike] // PG. T. 40. Kol. 1252D–1264C; L. Regnault et J. Tourail le. Philocalie des Pères neptiques. Vëll. 8. Bellefontaine, 1987. F. 19–26; botimi i ri: Ed. Desclée de Brouwer. 1995. T. 1. F. 78–83. Dërguar. – Sexti Pythagorici, Clitarchi, Evagrii Pontici Sententiae [Epistle of Evagrius of Pontus] / Ed. A. Elter. Leipzig, 1892. Sk. – Skemmata [Mendime] // Evagriana / Ed. J. Muyldermans (fragment nga botimi: Le Muséon. Nr. 44). F. 38 ff; riprodhimi në bot.: Nouveaux fragments grecs inédits. Paris, 1931. R. 374 ff. Korsi e pjesshme në Rusisht: Mendime // Krijimet e Abba Evagrius. Traktat asketike dhe teologjike / Përkth., hyrje. Art. dhe komentoni. A.I. Sidorova. M.: Martis, 1994. fq. 123–128. Vit. – De vitiis quae opposita sunt virtutibus [Për veset e kundërta me virtytet] // PG. T. 79. Kol 1140 e tutje. Te virgjëresha (Sententiae ad virginem). – Pasqyra e murgjve dhe e murgeshave. II. Nxitje për një virgjëreshë // Veprat e Abba Evagrius. Traktat asketike dhe teologjike / Përkth., hyrje. Art. dhe komentoni. A.I. Sidorova. M.: Martis, 1994. fq. 138–141; jashtë vendit bot.: Nonnenspiegel und Mönchsspiegel des Euagrios Pontikis / Ed. N. Gressmann. Leipzig, 1913. (Texte und Untersuchungen zur Geschichte der altchristlichen Literatur; 39.4). Tek murgjit (Sententiae ad Monachos). – Pasqyra e murgjve dhe e murgeshave. I. Për murgjit që jetojnë në cenobia dhe komunitete // Veprat e Abba Evagrius. Traktat asketike dhe teologjike / Përkth., hyrje. Art. dhe komentoni. A.I. Sidorova. M.: Martis, 1994. fq. 129–137; jashtë vendit bot.: Nonnenspiegel und Mönchsspiegel des Euagrios Pontikis / Ed. Gressmann. Leipzig, 1913. Texte und Untersuchungen zur Geschichte der altchristlichen Literatur; 39.4). Murg (Praktikos). – Një fjalë për punën shpirtërore, ose murgu // Veprat e Abba Evagrius. Traktat asketike dhe teologjike / Përkth., hyrje. Art. dhe komentoni. A.I. Sidorova. M.: Martis, 1994. fq. 94–112; jashtë vendit ed.: Évagre le Pontique. “Traité pratique” ose “Le moine” // Capita practica ad Anatolium / Ed. A. et C. Guillaumont. Paris, 1971. (Burimet chrétiennes; 170–171). Rreth besimit (Epistula fidei). – Mesazh për besimin // Veprat e Abba Evagrius. Traktat asketike dhe teologjike / Përkth., hyrje. Art. dhe komentoni. A.I. Sidorova. M.: Martis, 1994. fq. 142–156; jashtë vendit ed.: Evagrios Pontikos. Epistula fidei/Ed. J. Gribomont // Basilio di Cesarea. Le lettere. Vëll. 1. Torino, 1983. F. 84–113; fr. përkth.: Saint Basile, Lettres I / Ed. Y. Courtonne. Paris, 1957. F. 22–37; Përkthimi gjerman: Evagrios Pontikos. Briefe aus der Wüste / Ed. G. Bunge. Trier, 1986, fq. 284–302. (Sofia; 24). Mbi lutjen (De Oratione Tractatus). – Një fjalë për lutjen // Veprat e Abba Evagrius. Traktat asketike dhe teologjike / Përkth., hyrje. Art. dhe komentoni. A.I. Sidorova. M.: Martis, 1994. fq. 76–93; jashtë vendit ed.: Philokalia. Athènes, 1957. T. 1. P. 176 ff (në këtë libër jepet numërimi sipas këtij botimi). Per. Hausherra sipas botimit: Les leçons d’un contemplatif. Le traité de l'oraison d'Évagre le Pontique. Paris, 1960); shih gjithashtu: Philocalie des Pères neptiques. Vëll. 8. Bellefontaine, 1987. F. 47–65; botimi i ri: T. 1. F. 98–111. Spekulative (Gnostikos). – Spekulativ, ose Atij që i është dhënë njohuri // Veprat e Abba Evagrius. Traktat asketike dhe teologjike / Përkth., hyrje. Art. dhe komentoni. A.I. Sidorova. M.: Martis, 1994. fq. 113–119; jashtë vendit ed.: Évagre le Pontique. “Le Gnostique” ose “Á celui qui est devenu digne de la science” / Ed. A. et C. Guillaumont. Paris, 1971. (Burimet chrétiennes; 397). Konl. – Johannes Cassianus. Conlations / Ed. M. Petschenis; fr. Përktheu: Jean Cassien. Konferenca / É. Pichery. Paris, 1955, 1958 et 1959. (Burimet chrétiennes; 42, 54 et 64). H.L. – Palladius. Historia lausiaca // Historia Lausiac e Palladius / Ed. C. Butler. Kembrixh, 1898 dhe 1904; fr. Përkth.: Palladius. Histoire Lausiaque / A. Lucot. Paris, 1912; rus. Përkth.: Palladius, peshkop i Elenopolit. Lavsaik, ose Tregimi i Jetës së Etërve të Shenjtë dhe të Bekuar. M.: Shtëpia e babait, 2009. H.L. [syr] – Palladius. Historia lausiaca. Version syriaque // Les formes syriaques de la matière de l'Histoire Lausiaque / Ed. Ettrad. R. Draguet. Louvain, 1979. (Corpus scriptorum christianorum orientalium; vëll. 389/390 et 398/399). H.M. – Tyrannius Rufinus. Historia monachorum sive de Vita sanctorum patrum / Ed. E. Schultz-Flügel. Berlin, 1990. (Patristische Texte und Studien; 34). Inst. – Johannes Cassianus. De institutis coenobiorum / Ed. J.-Cl. Djalë. Paris, 1965. (Burimet chrétiennes; 109). Vita – Vita Evagrii coptice // A. de Vogüé, G. Bunge. Palladiana III. Versioni copte de l'Histoire Lausiaque. II. La vie d'Évagre / Ed. G. Bunge, A. de Vogüe // Studia Monastica. Nr. 33. Barcelona, ​​1991. F. 7–21; shih edhe rus. përkth.: Katër vetmitë egjiptianë (bazuar në fragmente kopte të "Lavsaik") / Përkth. nga fr. V.A. Fadeeva. M.: Shtëpia Botuese e Manastirit Sretensky. III. Publikime të tjera nga Schema-Arkimandrit Gabriel (Bunge) Bunge G. Akédia. Doctrine spirituelle d’Évagre le Pontique sur l’acédie / Parathënie d’A. de Vogue. Bellefontaine, 1991. (Spiritualité orientale; 52). Bunge G. Das Geistgebet: Studien zum Traktat "De Oratione" des Evagrios Pontikos. Köln, 1987 (Koinonia – Oriens; XXV). Bunge G. Drachenwein und Engelsbrot: Die Lehre des Evagrios Pontikos von Zorn dhe Sanftmut. Würzburg, 1999. Bunge G. Paternité spirituelle. La gnose chrétienne chez Évagre le Pontique. Bellefontaine, 1994. (Spiritualité orientale; 61). Evagrio Pontico. Contro i pensieri malvagi: Antirrhetikos / Introduzione e note a cura di G. Bunge. Traduzione a cura di V. Lazzeri. Magnano, 2005. Evagrios Pontikos. Briefe aus des Wüste / Ed. G. Bunge. Trier, 1986. (Sophia; 24). Evagrios Pontikos. Über die acht Gedanken / Eingeleitet und übersetzt von G. Bunge. Würzburg, 1992. Quatre ermites Égyptiens. D'après les fragments coptes de l'Histoire Lausiaque / Hyrje, tregim dhe komentues G. Bunge, A. de Vogüé. Bellefontaine, 1994. (Spiritualité Orientale; nr. 60). Évagre le Pontique et les deux Macaire // Irénikon. Nr 56. Chevetogne, 1983. F. 215–227, 323–360. Origenismus – Gnostizismus: Zum geistesgeschichtlichen Standort des Evagrios Pontikos // Vigiliae Christianae. Nr. 40. 1986. F. 24–54. "Lutja shpirtërore": Mbi misticizmin trinitar të Evagrius of Pontus // Studime Manastir. Vëll. 17. 1986. F. 191–208. "Nach dem Intellect leben." Zum sog. “Intellektualismus” der evagrianischen Spiritualität” // Simandron: Der Wachklopfler. Fs K. Gamber/Ed. Hg. Von Nyssen. Köln, 1989, fq. 95–109. “Priez sans cesse”: Aux origines de la prière hésychaste // Studia Monastica. Nr. 30. Barcelona, 1988. R. 7–16. Henade ou Monade? Au sujet de deux noions centrales de la terminologie évagrienne // Le Muséon. Nr 102. Paris, 1989. R. 69–91. Mysterium unitatis. Der Gedanke der Einheit von Schöpfer und Geschöpf in der evagrianischen Mystik // Freiburger Zeitsschrift für Philosophie und Theologie. Vëll. 36. Freiburg, 1989. S. 449–469. Palladiana I. Hyrje aux fragments coptes de l’Histoire Lausiaque // Studia Monastica. Nr. 32. Barcelona, 1990. F. 79–129. (F. 81 ff.: Évagre et ses amis dans l’Histoire Lausiaque). Palladiana III. Versioni copte de l'Histoire Lausiaque. La vie d'Évagre / Ed. G. Bunge, A. Vogüé // Studia Monastica. Nr. 33. Barcelona, 1991. R. 7–21. Der mystische Sinn der Schrift: Anlässlich der Veröffentlichung der Scholien zum Ecclesiasten des Evagrios Pontikos // Studia Monastica. Nr. 36. Barcelona, 1994. R. 135–146. Evagrios Pontikos // Lexikon für Theologie und Kirche. 3. Aufl. Bd. 3. Freiburg, 1995. Kol. 1027–1028. Praktiké, Physikè und Theologikè als Stufen der Erkenntnis bei Evagros Pontikos // Ab Occidente et Oriente. Fs W. Nyssen/Ed. Hg. Von M. Schneider und W. Berschin. Shën Otilien. 1996. S. 59–72. "Créé pour être." A propos d’une citation scriptuaire inaperçue dans le “Peri Archon” d’Origène (III. 5. 6) // Buletin de littérature ecclésiastique. Vëll. 98. Toulouse, 1997. fq. 21–29. Evagrios Pontikos: Der Prolog des "Antirrheticos" // Studia Monastica. Nr. 39. Barcelona, ​​1997. R. 27–41. Erschaffen und erneuert nach dem Bilde Gottes: Zu den biblisch-theologischen und sakramentalen Grundlagen der evagrianischen Mystik // Homo Medietas. Festschrift für Alois Maria Haas zum 65. Geburtstag / Ed. C. Brinker-von der Heyde, N. Largier. Bern et al., 1999, fq. 27–41. Aktive dhe kontemplative Weise des Betens im Traktat “De Oratione” des Evagrios Pontikos // Studia Monastica. Nr. 41. Barcelona, ​​2000. F. 211–227. “La montagne intelligible”: De la soditje indirekte à la connaissance immédiate de Dieu dans le traité “De Oratione” d’Évagre le Pontique // Studia Monastica. Nr. 42. Barcelona, ​​2000. F. 7–26. La “gnosis Cristou” di Evagrio Pontico // L’Epistula fidei di Evagrio Pontico: temi, contesti, sviluppi. Atti del 3. Convegno del Gruppo Italiano di Ricerca su “Origene e la Tradizione Alessandrina” / A cura di P. Bettiolo. Roma, 2000. (Studia Ephemiridis Augustinianum; 72). F. 153–181. Compatissant L'Esprit. L'Esprit Saint, Maître de la "prière veritable" dans la spiritualité d'Évagre le Pontique // Buisson Ardent. nr 13. 2007. R. 106–112. 3. Botime në Rusisht Enët e pakta: praktikimi i lutjes personale sipas traditës së etërve të shenjtë / Përkth. me të. V. Zelinsky; redaktuar nga N. Kostomarova. Riga: Int. Fondacioni Bamirës me emrin A. Me, 1999. 217 f.: ill.; Njësoj. M.: Shtëpia botuese Mosk. Patriarkitë e Kishës Ortodokse Ruse, 2014. 332 f.: ill.; kallam.: Zot, na mëso të lutemi: lutje personale sipas traditës së etërve të shenjtë / [Trans. me të. V. Zelinsky]. M.: Nikeya, 2016; 2017. (Përkthyer nga redaktori: Bunge Gabriel. Irdene Gefäβe. Die Praxis des persönlichen Gebetes nach der Überlieferung der heiligen Väter. Würzburg: Der Christliche Osten, 1996). Një Ngushëllues tjetër: Ikona e Trinisë Më të Shenjtë nga Shën Andrei Rublev / Parathënie. S.S. Averintseva; pasthënia prift V. Zelinsky; korsi me të. V. Zelinsky dhe N. Kostomarova. Riga: Int. Fondacioni Bamirës me emrin A. Me, 2003. 131 f.: ngjyra. i sëmurë. (Përkthyer nga redaktori: Bunge Gabriel. Der andere Paraklet. Würzburg: Der Christliche Osten, 1994). Vera e dragoit dhe buka e engjëllit: mësimi i Evagrius i Pontit mbi zemërimin dhe butësinë / Trans. me të. V. Zelinsky dhe N. Kostomarova. Riga: Int. Fondacioni Bamirës me emrin A. Me, 2004. 176 f.; kallam.: Zemërimi, keqdashja, acarimi: mësimi i Evagrius i Pontit mbi zemërimin dhe butësinë / Trans. me të. prifti V. Zelinsky. M.: Shtëpia Botuese e Manastirit Sretensky, 2014; 2015. 221 fq. (Përkthyer nga redaktori: Bunge Gabriel. Drachenwein und Engelsbrot: Die Lehre des Evagrios Pontikos von Zorn und Sanftmut. Würzburg: Der Christliche Osten, 1999). Nga greqishtja në siriane dhe mbrapa: rreth një citat nga Evagrius of Pontus // Kisha dhe Koha: Revistë shkencore-teologjike dhe kishë-sociale. T. 65. M., 2013. Nr 4 (65). tetor-dhjetor. fq 62–75. Bollëku, delikatesa, grykësia: mësimi i baballarëve të shkretëtirës për ushqimin dhe agjërimin (bazuar në tekstet e Evagrius of Pontus) / Trans. me të. A.V. Frolova. M.: Shtëpia Botuese e Manastirit Sretensky, 2014. 205 f. (Përkthyer nga redaktori: Bunge Gabriel. Gastrimargia: Wissen und Lehre der Wüstenväter von Essen und Fasten dargestellt anhand der Schriften des Evagrios Pontikos. Berlin: LIT Verlag, 2012). Melankolia, dëshpërimi, depresioni: mësimi shpirtëror i Evagrius of Pontus mbi acedia / Trans. nga fr. prot. Dmitry Sizonenko. M.: Shtëpia Botuese e Manastirit Sretensky, 2014. 189 f.: ill. (Përkthyer nga redaktori: Bunge Gabriel. Akèdia. La doctrine spirituelle d’Évagre le Pontique sur l’acédie. Abbaye de Bellefontaine, 1991). Atësia shpirtërore: sipas veprave të Evagrius of Pontus / Trans. me të. A.V. Frolova; botim shkencor. prifti Dimitri Druzhinin; Seminari Teologjik Sretensky. M.: Shtëpia Botuese e Manastirit Sretensky, 2017. 159 f. (Përkthyer nga redaktori: Gabriel Bunge. Geistliche vaterschaft. Berlin: LIT Verlag, 2010. (Eremos I. Texte zur Spirituälitat, Geschichte und Kunst; Bd. 1)). Katër vetmitë egjiptianë (bazuar në fragmente kopte të "Lavsaik") / Trans. nga fr. V.A. Fadeeva; Hyrje dhe koment. Schearchim. Gabriel (Bunge); koment hierome Adalbert (de Vogüe); Seminari Teologjik Sretensky. M.: Shtëpia Botuese e Manastirit Sretensky, 2018. 239 f. (Përkthyer nga redaktori: Quatre ermites Égyptiens. D'après les fragments coptes de l'Histoire Lausiaque / Présentée par G. Bunge; trad. par A. de Vogüé. Bégrolles-en-Mauges: Abbaye de Bellefoneit. nr. 60)). 1. Evagrius i Pontit: dishepull i Kapadokëve dhe Etërve të Shkretëtirës Evagrius i përket asaj kategorie njerëzish, duhet thënë mjaft shpesh, të hasur në historinë e kishës, fati i të cilëve ishte i paqartë në shumë aspekte 1 . Një laik i llastuar nga luksi në rininë e tij, një baba i përulur i shkretëtirës në moshë madhore. Gjatë jetës së tij, ai u nderua shumë dhe pas vdekjes së tij, megjithatë, pasi kishte kaluar një kohë e konsiderueshme, ai u turpërua. “Babai i shkrimit tonë shpirtëror”, siç tha për të O. Chadwick, dhe kjo pavarësisht se të gjitha krijimet e tij, me përjashtim të disave, u ruajtën vetëm në përkthime apo me emra autorësh të tjerë... Çfarë lloj njeriu ishte ky? Evagrius lindi rreth vitit 345 në qytetin pontik të Ivora (Azia e Vogël). Me sa duket, ai vinte nga një familje shumë fisnike dhe me ndikim. Babai i tij ishte korepeshkop. Ne nuk dimë asgjë për vitet e para të jetës së Evagrius, ose ku ai studioi, por i riu, me sa duket, mori një arsim të shkëlqyer. Vasili i Madh, i cili u bë peshkop i Cezaresë (metropoli i Kapadokisë së cilës i përkiste Ivora) në vitin 370, tërhoqi vëmendjen te i riu dhe e shuguroi atë si lexues. Kështu, Evagrius hyri në rrethin e "kapadokianëve të mëdhenj" - shenjtorët Vasili i Madh, Gregori Teologu dhe Gregori i Nyssa, të cilët patën një ndikim të madh në zhvillimin e teologjisë. Ngjarjet e mëtejshme u zhvilluan si më poshtë. Në janar 379, Vasili i Madh vdes. Për arsye që nuk janë plotësisht të qarta për ne, Evagrius nuk qëndron me pasardhësin e Basilit, por "vrapon" tek Gregori i Nazianzusit, miku më i ngushtë i primatit të vdekur. Nga marsi-prill 378, Gregori kryeson një komunitet të vogël ortodoks në kryeqytetin e Perandorisë Bizantine, Kostandinopojën 2. Atje shuguron Evagriun si dhjak; Evagrius do ta ruajë këtë gradë deri në fund të jetës së tij. Duke gjykuar nga testamenti i lënë nga Gregori (31 maj 381), Evagrius dha një kontribut të rëndësishëm në luftën kundër Arianëve, të cilët ishin ende shumë të fuqishëm në atë kohë. Edukimi teologjik dhe sharmi personal, i kombinuar me talentin e jashtëzakonshëm oratorik, i premtojnë klerikut të ri një karrierë të shkëlqyer, veçanërisht pasi Ortodoksia arriti një fitore triumfuese ndaj Arianizmit në vitin 380, falë mbështetjes së perandorit Teodosius. Në mesin e vitit 381, Gregori, i dëshpëruar nga intrigat brenda kishës, hoqi dorë nga pushteti i tij si peshkop dhe u kthye në Nazianz. Evagrius mbetet me pasardhësin e tij Nectarius dhe i ofron atij shërbime të vlefshme. Edhe pse Evagrius nuk e ndoqi Gregorin në vendlindjen e tij, deri në vdekjen e tij ai me mirënjohje të përzemërt 3 e kujton mësuesin e tij “në filozofinë më sublime”, duke e quajtur atë “goja e Krishtit” dhe “enë e zgjedhur” 4. Krijimi “Murgu” dëshmon gjithashtu me elokuencë qëndrimin entuziast të Evagrit ndaj St. Me sa duket, pas largimit të Gregorit, Evagrius i ndodhi një "histori", e cila ndryshoi rrënjësisht drejtimin e gjithë jetës së tij. Gruaja e një zyrtari të lartë në oborrin perandorak bie në dashuri me pasion me një orator brilant dhe një djalë të ri simpatik. Gjithashtu i tërhequr prej saj, Evagrius është në konfuzion. Një ëndërr shumë interesante nga pikëpamja psikologjike, për të cilën Evagrius do t'i tregojë më vonë mikut të tij të ngushtë, sugjeron një zgjidhje: të ikësh. Kjo ishte ikja e dytë që ne dimë, por jo e fundit. Nuk e dimë pse Evagrius nuk iku në Gregori, por në Jeruzalem. Sido që të jetë, në Jeruzalem ai pritet nga Melania Plaku, e veja e një fisniku të famshëm, i cili së bashku me Rufinusin themeluan një manastir në Malin e Ullinjve midis viteve 375 dhe 380, i cili përbëhej nga dy manastire - mashkull dhe femër. Në ëndrrën e sipërpërmendur, Evagrius u zotua të ndryshonte rrënjësisht jetën e tij, por sapo rreziku e kaloi, ai harroi betimin e tij solemn. Siç do të thoshin sot, ai e “shtypi” nga vetëdija e tij, gjë që vërtetohet nga ngjarjet që pasuan. Pas ca kohësh, Evagrius sulmohet papritur nga një "ethet", e cila e mbyll në shtrat për gjashtë muaj, duke kërcënuar me vdekje. Falë mendjes së saj delikate dhe vendimtare, Melania zbulon, me aq sa mund të gjykohet, shkakun "psikologjik" të sëmundjes. Duke iu dorëzuar këmbënguljes së saj, Evagrius i tregon asaj për zotimin që bëri në Kostandinopojë. Melania e bën të premtojë se do të bëhet murg dhe pas disa ditësh Evagrius shërohet. Në ditën e Pashkëve të Shenjta në vitin 383, Rufinus i dhuroi atij rrobat e manastirit në prani të të nderuarit Melania. Në vend që të bashkohet me komunitetin monastik të themeluar nga Rufinus në Malin e Ullinjve, Evagrius shkon në shkretëtirën egjiptiane. Së pari në Nitria, e vendosur pesëdhjetë kilometra në juglindje të Aleksandrisë, ku ai kalon dy vjet, dhe më pas në Kellia, e vendosur edhe më thellë në shkretëtirë dhe e destinuar për murgjit më "të sofistikuar". (Gjurmët e ekzistencës së qelizave u zbuluan së fundmi nga arkeologët francezë dhe zviceranë 6.) Nuk e dimë pse Evagrius nuk mbeti në Jerusalem. Ndoshta kjo qendër pelegrinazhi ishte shumë “laike” për dhjakun e ndjeshëm. Sido që të jetë, nga Jeruzalemi ne transportohemi menjëherë në Kellia, ku gjejmë Evagrius në shoqërinë e miqve të vjetër të Melanias. Me një nga dishepujt e të madhit Pamva, një studiues i shkëlqyer dhe bashkëshort i virtytshëm, Murgu Ammonius, Evagrius më pas do të krijonte një miqësi të ngushtë dhe në personin e Albinus - me shumë gjasa një i afërm i Melania - ai do të gjente një bashkëbisedues me përvojë. Përkundër faktit se jeta e Evagrius në shkretëtirë, sipas shkrimeve të tij, nuk ishte aspak e lehtë, ai kurrë nuk e la këtë, me fjalët e tij, "mërgim". Megjithatë, herë pas here, ai vizitonte Aleksandrinë për lloje të ndryshme biznesi, madje një herë iku nga shkretëtira në Palestinë, duke u fshehur nga Patriarku i Aleksandrisë Theophilos, i cili donte ta bënte peshkop të Tmuite. Murgu Macarius i Aleksandrisë, një nga asketët më të rreptë, ishte prift në Kellia dhe adashi i tij, Murgu Macarius i Egjiptit, 7 shikuesi i madh, punoi në Sketë, domethënë edhe më thellë në shkretëtirë. Nën udhëheqjen e tyre, Evagrius, ky grek i rafinuar dhe i kuruar, me kalimin e kohës bëhet një baba i shkretë, jo vetëm që zotëron njohuri të jashtëzakonshme në fushën e teologjisë dhe është mjaft i suksesshëm në përvetësimin e virtyteve, por edhe duke iu përmbajtur me zell rregullave më të rrepta asketike. Gjatë këtyre viteve, Evagrius filloi një veprimtari letrare me përmasa të pabesueshme, e cila mori njohje të lartë nga shumë miq dhe studentë të tij. Por çmimi për të paguar për famën e tij në rritje ishte zilia dhe shpifja, të cilat e ndoqën Evagrius gjatë jetës së tij. Në ditën e Epifanisë 399, pas një sëmundjeje që zgjati rreth dy vjet, Evagrius largohet nga kjo botë; Me shumë mundësi, shkaku i vdekjes ishte nefriti, me të cilin ai ka shumë të ngjarë për shkak të ashpërsisë ekstreme të jetës së tij. Vdekja e Evagrius në moshën 54-vjeçare, e parakohshme edhe sipas mendimit të bashkëkohësve të tij, doli, megjithatë, provinciale. Në ditët e Pashkëve të vitit 399, u ndez papritur një polemikë, e cila hyri në histori si "kriza e parë origjeniste". Ata ende nuk ndikojnë drejtpërdrejt në Evagrius, por pasojat e tyre do të bëhen fatale për reputacionin e tij më vonë 8. Evagrius i përkiste një grupi asketësh shumë të nderuar dhe aspak të izoluar, të klasifikuar nga kundërshtarët e tij si "origjenistë" (në kuptimin abuziv). Në pikëpamjet e tyre, këta asketikë vërtet mbështeteshin shumë në shkollën e madhe të teologëve aleksandrianë, nga Klementi deri te Didymusi i Verbëri, si dhe në veprat e Origjenit. Për arsye që mbeten të paqarta, midis murgjve analfabetë u krijua një kundërshtim i fortë ndaj shokëve të tyre "origjenistë", të cilët, meqë ra fjala, nuk ishin të gjithë të ditur. Tema e mosmarrëveshjes, me sa duket, ishte pyetja nëse Zoti ka "formë", siç lë të kuptohet Zanafilla 1:26, apo nëse ky varg duhet kuptuar vetëm në një kuptim alegorik, siç bënë Origeni dhe dishepujt e tij, bazuar në faktin se Zoti është "jomaterial" dhe, për rrjedhojë, nuk mund të ketë asnjë formë. Në 153 kapituj të veprës së tij "Fjala mbi lutjen", Evagrius mbron me vendosmëri këndvështrimin e dytë. Patriarku Teofili, i dalluar nga pikëpamjet e tij të paqëndrueshme, e fillon fjalimin e tij të Pashkëve të vitit 399 me dënimin më të rreptë të "antropomorfizmit" të shpallur nga kundërshtarët e Origjenit. Duhet theksuar se Patriarku mbajti marrëdhënie miqësore me “origjenistët” dhe shumë prej tyre i shuguroi në gradën e peshkopit. Sidoqoftë, nën presionin e ashpër të masave të emocionuara, ai ndryshon ashpër pozicionin e tij dhe tani dënon jo kundërshtarët e Origjenit, por vetë Origjeni dhe mbështetësit e tij. Vjen deri në atë pikë sa ai shkon në një fushatë kundër miqve të tij të vjetër, madje duke përdorur ndihmën e ushtrisë (400). Historiani i kishës Sokrati (380–450), i cili kishte burime që tani janë humbur, i atribuon Teofilit motive të pandershme dhe thjesht personale, për shkak të të cilave ai ndryshoi pikëpamjet e tij. Sido që të jetë, "origjenistët" (rreth treqind murgj) të përndjekur ikin. Shumë prej tyre ikin në Palestinë. Amoni dhe vëllezërit e tij shkojnë në Kostandinopojë, ku priten nga Shën Gjon Gojarti. Pasi Shën Epifani i Salaminës dhe i Lum Jeronimi shprehen kundër "origjenistëve", konflikti kalon në sferën e politikës kishtare dhe merr karakter ndërkombëtar, në të cilin manifestohet rivaliteti i vjetër midis Aleksandrisë dhe "Romës së re". Megjithatë, ne nuk do të ndalemi në ngjarjet që pasuan. Konflikti midis Teofilit dhe "Origjenistëve" përfundimisht përfundoi po aq befas sa kishte lindur. Ata që dyshoheshin për apostazi filluan të detyroheshin të "heqin dorë" nga pikëpamjet e tyre. Çështja u zgjidh në mënyrë miqësore: murgjit e përndjekur - ata që mbijetuan - mundën të ktheheshin në qelitë e tyre (403). Gjatë gjithë kësaj periudhe të dhimbshme, asnjë nga pjesëmarrësit në ngjarje nuk e përmend Evagriusin dhe as historianët e mëvonshëm nuk e përmendin atë. Vetë Evagrius dëshmon në shkrimet e tij se ai vuri re tension (që më vonë çoi në konflikt) dhe se ky tension e shqetësonte shumë. Pavarësisht zgjidhjes paqësore të konfliktit, një hije është hedhur mbi Origenin dhe "Origjenistët". Gradualisht, kjo hije bie mbi Evagrius, si dhe mbi studentët e tij Palladius, Amonius dhe asketikë të tjerë, të cilët përpiqen t'i harrojnë me kalimin e kohës dhe sa më shumë që të jetë e mundur. Kjo është arsyeja pse emrat e disa prej tyre nuk mund të gjenden sot në koleksionin "Apophthegmata Patrum" ("Tregime të paharrueshme të asketizmit të etërve të shenjtë dhe të bekuar"). Mosmarrëveshjet mbi Origjenizmin bëhen fatale për Evagriusin vetëm 150 vjet pas vdekjes së tij, kur mosmarrëveshjet ndizen me energji të përtërirë. Kjo ndodh pasi, bazuar në veprat e Origjenit dhe autorëve të tjerë, veprat e të cilëve u ngjyrosën nga "origjenizmi", murgjit palestinezë zhvillojnë një "sistem pikëpamjesh" të caktuara, gjë që shkakton indinjatë tek shokët e tyre. Në vitin 553, kundërshtarët e këtij sistemi arritën të bindin perandorin Justinian për nevojën për të dënuar Origjenin dhe ata që mbështetën disa nga mësimet e tij. Së bashku me Aleksandrianin e madh, Evagrius dhe Didymus i Verbëri sulmohen. Tash e tutje, ndikimi i Evagrius-it përhapet, si të thuash, nga nëntoka, prej nga, si një përrua i fuqishëm, ushqen - ndonjëherë në mënyrë krejtësisht të habitshme - rryma të shumta si në Lindje ashtu edhe në Perëndim, duke mbetur pa emër. Shumë nga krijimet e tij origjinale gjuhësore kanë filluar të zhduken një nga një; të tjerat ruhen dhe transmetohen nën emrat e autorëve të tjerë. Madje, ishte një kopist aq i zellshëm sa që e "ndau" Evagriusin në dy gjysma - një heretik "origjenist" dhe një dishepull "ortodoks" i kapadokëve të mëdhenj. Këto rrethana dramatike edhe sot e kësaj dite pengojnë një vlerësim objektiv të shikuesit Evagrius, të cilit do të doja t'i qasja sine ira et studio 9. Ndryshe, për shembull, Meister Eckhart, në fatin e të cilit mund të gjurmohen disa paralele me fatin e Evagrius, ky i fundit nuk pati mundësinë të justifikohej përballë kundërshtarëve të tij. Megjithatë, vështirësia e vlerësimit, në fund të fundit, i detyrohet jo aq shumë “ortodoksisë” apo “heterodoksit” të mësimeve të tyre, por më tepër nga paarritshmëria e këtyre mësimeve për një mendje të mësuar të ndjekë ekskluzivisht normat e kritikës historike. Në një nga predikimet e tij, Meister Eckhart thekson se e vërteta për të cilën ai flet mund të kuptohet vetëm nga ata që vetë janë "bërë" kjo e vërtetë, sepse "ajo vjen drejtpërdrejt nga zemra e Zotit". Këtu nuk po flasim për prerogativën e ndonjë "zbulese personale", por ekskluzivisht për njohjen e mistereve hyjnore nëpërmjet Zotit të shpallura në zbulesë, për dijen për të cilën nuk mjafton vetëm arsyeja, e cila është fortiori 10 e papastër. Evagrius mendon në të njëjtën mënyrë. Në një nga mesazhet e tij, ai përcakton qartë kufijtë e arsyes dhe të “dialektikës”, duke i vendosur ato në vendin e tyre: vetëm një “zemër e pastër” është e aftë për të soditur 11. Për sa u përket “kuptimeve” që lindin në procesin e soditjes, mistiku, kur flet për to, detyrohet t'u drejtohet 2 koncepteve të mangëta1 nga bota materiale, bota. "Letra drejtuar Anatolit" ekziston një rrëfim jashtëzakonisht domethënës (veçanërisht kur studiohet vepra e Evagrius "Kephalaia Gnostica"): "Në të njëjtën kohë, ne fshehëm diçka dhe folëm për diçka në fshehtësi. Por kjo do të jetë e qartë për ata që ndjekin gjurmët e pleqve" 13. Mendimet e këtyre dy mistikëve të famshëm përmbajnë një paralajmërim dhe një ftesë. Një kujdes vlen për përpjekjet sipërfaqësore për të kapur të pakapshmen. Ftesa mbart brenda vetes një thirrje për t'u hapur ndaj të pakapshmes, në mënyrë që në thelb të na rrëmbejë. Kjo është rruga e veprimtarisë shpirtërore (praktikè), së cilës i kushtohet puna e vërtetë. 2. Krijimi: njëqind kapituj të "Murgu" 14 Ashtu si shumica e veprave të tjera të Evagrius, "Murgu" u shkrua, si të thuash, me raste dhe jo në një seancë. Se si ka ndodhur ky proces mbetet për t'u parë. Kapitujt 6–90 padyshim formuan bazën e hershme të kësaj pune. Kapitujt 91-100 iu shtuan atyre si një "shtojcë dokumentare", por kjo ndodhi më vonë, pasi Evagrius kombinoi tre vepra fillimisht të veçanta ("Murgu", "Spekulativi" dhe "Kephalaia Gnostica") në një trilogji, të cilën ia kushtoi mikut dhe mbrojtësit të tij Anatolius. Kapitujt hyrës 1–5 përfunduan hartimin e kësaj vepre të re, më të gjerë. Fillimi i letrës motivuese për Anatoli u bë një prolog i gjithë këtij grupi krijimesh të mbledhura në një trilogji dhe pjesa e fundit e saj shërbeu si epilog për "Murgun". Me shumë mundësi po flasim për një "të afërm të Albinus Romakut" shumë të pasur, "Anatoly Spanjoll, më parë noter", i cili më pas u bë murg 15 - në cilin vend, megjithatë, nuk dihet - dhe për të cilin rrëfen versioni koptik i "Lavsaik". Letra drejtuar Anatoli flet për "Malin e Shenjtë", që do të thotë Sion, kështu që nuk është pa arsye të supozohet se Anatoli jetonte në Jerusalem. Përveç kësaj, përmendja e një "spanjolli" të pasur dhe "Albinus romak" lë të kuptohet se Anatolius kishte lidhje me Melania Plakun, një vendase nga Spanja dhe anëtare e një familjeje fisnike, si dhe me shokun e ngushtë të Evagrius, Albinus. Me sa duket, Anatoli i përkiste komunitetit monastik të themeluar nga Rufinus dhe Melania në Malin e Ullinjve. Ka të ngjarë që atje ka punuar edhe dhjakonja Severus 16, e cila vinte nga një familje fisnike, të cilës Evagrius ia kushtoi "Kërkesa për Virgjëreshën". Le të vërejmë një fakt interesant: Evagrius, një grek nga lindja, ishte mik me shumë romakë fisnikë dhe mësuesi i tij i madh, Murgu Macarius, ishte një Kopt, gjë që tregon natyrën e vërtetë "kozmopolite" të monastizmit të asaj kohe. Krijimi “Murg” u drejtohet murgjve, dhe mbi të gjitha vetmitarëve, pra asketëve që jetojnë vetëm në shkretëtirë. Ndryshe nga "Pasqyra e murgjve dhe murgeshave" (ose "Fjalë për murgjit që jetojnë në cenobiume dhe komunitete"), drejtuar gjithashtu komunitetit monastik të Jeruzalemit, vepra "Murgu" nuk prek aspak çështje të jetës komunale, e cila, megjithatë, nuk e ngushton aspak fushën e zbatimit të saj. Kudo që është një person - në botë, në një komunitet, në një manastir apo në shkretëtirë - ai mbetet i njëjti person, tundohet nga të njëjtët demonë dhe bie në të njëjtat vese, megjithëse kjo i ndodh të gjithëve në një mënyrë të ndryshme dhe të veçantë. thelbi i tundimeve dhe bie të qenësishme për njeriun në përgjithësi. Prandaj, mjetet në të cilat i drejtohet vetmitari për të zhvilluar këtë betejë dhe fitoret që ai fiton në të, fitojnë vlerën e një shembulli, jo të kufizuar nga muret e qelisë së tij në shkretëtirë. Nëse lexuesi modern dëshiron të përfitojë nga këto fruta shpirtërore, le të dëgjojë harmonitë e shkretëtirës që mbushin veprat e Evagrius dhe le të dëgjojë zërin e zemrës së tij. Dhe së shpejti do t'i zbulohen jo vetëm të gjitha frikërat, obsesionet dhe dobësitë e tij, por edhe aspiratat e tij më të larta, si dhe mënyrat për të kapërcyer të parën dhe për të përmbushur të dytën. II. Mësimi: "Mënyra mbretërore dhe e përsosur" “Të bësh është një metodë shpirtërore që pastron pjesën e pasionuar të shpirtit” (Murgu 78). Ky përkufizim i shkurtër i "të bërit" (praktikè) përmban të gjithë thelbin e mësimit të Evagrius mbi atë që ne e quajmë "jeta shpirtërore". Për të kuptuar saktësisht se çfarë do të thotë Evagrius me "bërë", është e nevojshme të zbërthehet kuptimi i secilit term - si në kuptimin e tij bazë ashtu edhe në kontekstin e tij. Objekti i "veprimtarisë shpirtërore" (praktikè) është shpirti, përkatësisht "pjesa e tij pasionante". Menjëherë lind një pyetje në lidhje me strukturën e shpirtit dhe "psikologjinë" e Evagrius në tërësi. Në kushtet e ekzistencës së tij tokësore, njeriu është një qenie komplekse, “e përbërë nga trupi dhe shpirti” 18. Shpirti gjithashtu përbëhet nga “pjesë”, ose “aftësi” të ndryshme, sipas terminologjisë së Evagrius. Megjithatë, njeriu e kupton në mënyrë intuitive se në thellësi të natyrës së tij ai është një. Këtë bërthamë të patjetërsueshme të personalitetit, të cilin Meister Eckhart do ta quajë "shkëndija e shpirtit" (scintilla animae), Evagrius e përkufizon me termin "mendje" (nous), megjithëse Bibla përdor një term tjetër për të treguar këtë koncept: "shpirt" (pneuma) 19, për të cilin Evagrius ishte shumë i vetëdijshëm. Megjithatë, ai definitivisht preferon termin "mendje" (që në asnjë rast nuk duhet kuptuar në kuptimin "intelektualist") ndaj termit "shpirt" (në kuptimin e 1 Thesalonikasve 5:23): së pari, sepse ky i fundit i referohet kryesisht Frymës së Shenjtë dhe, së dyti, sepse marrëdhënia midis Krijuesit dhe krijesës është në përputhje të plotë me shëmbëlltyrën e tij më të lartë dhe të pastër. (Gjoni 17:3; 1 Kor. 13:12) ai e konsideron atë në termat e "të dish" ose "të dish" (nous-noeô) 20. Mendja, duke qenë "shëmbëlltyra e Zotit" 21, është "jomateriale" 22 dhe "jotrupore" 23, si Vetë Zoti. Por në kushtet e ekzistencës tokësore ai është gjithmonë i "mishëruar" (ensômatos) 24, domethënë i veshur me mish. Mendja "e mishëruar" që banon te njeriu quhet nga Evagrius "shpirti racional" ose "shpirti i pajisur me logos" (psychè logikè). Kjo bën të mundur përcaktimin e marrëdhënies së mendjes, nga njëra anë, me Logosin Hyjnor si Krijuesin e saj dhe, nga ana tjetër, me Logoin si plane që Krijuesi ka gdhendur, si "shkronja" në të gjithë krijimin 25 dhe që mendja thirret t'i njohë. Mendja është "mishëruar" në kuptimin që është e mbyllur në një trup material që shërben si një "instrument" (organon): është përmes këtij instrumenti që bota materiale bëhet e arritshme për mendjen dhe mendja nga ana tjetër fiton akses në botën materiale në të cilën ajo percepton objektet shqisore dhe vepron 26. Kjo lidhje me botën është e mundur për faktin se "shpirti racional" është trepalësh, domethënë përfshin tre "afat" ose "fillime" (dynamis) 27: një parim racional ose i arsyeshëm që lidhet me të menduarit logjik (logiston) dhe nganjëherë quhet thjesht "mendje" (që në një kuptim më të ngushtë të fjalës duhet të kuptohet si parim i paarsyeshëm ose dysh". (alogon meros), të quajtura edhe "pasionantë" sepse u nënshtrohen pasioneve - të dhunshme (thumos) dhe të dëshirueshme (épithumia) 28. Tre parimet, ose pjesët e shpirtit, janë të ndërvarura dhe ndikojnë njëra-tjetrën. "Arsyeja" gjendet në "zemër" 29, dhe pjesa e dëshirueshme është në "veshkat" 30 (ose "mish dhe gjak" 31). Sa i përket parimit të dhunshëm, Evagrius ndonjëherë e lidh atë, duke ndjekur Ekl. 11:10, me "zemrën", si arsyeja 32, dhe nganjëherë me "veshkat" 33. Kjo shpjegohet me rolin ndërmjetësues të parimit të dhunshëm, i cili ndodhet në kryqëzimin ndërmjet shqisës dhe të kuptueshmes. Nga njëra anë, lidhet drejtpërdrejt me natyrën trupore 34 dhe lidhet më së shumti me parimin e dëshirueshëm 35, nga ana tjetër, lidhja e parimit të dhunshëm me mendjen është aq e fortë 36 sa, e irrituar 37, mund ta "verbojë" mendjen (d.m.th., ta privojë atë nga njohuria), veçanërisht nëse ky acarim38 luan një rol të rëndësishëm të shpirtit. në gjenezën e pasioneve. Parimet e dhunshme dhe të dëshirueshme së bashku përbëjnë jo vetëm pjesën e paarsyeshme, por edhe "pasionante" (patéticon) të shpirtit, 39 pasi pasionet depërtojnë në shpirt përmes tyre. Se si ndodh kjo kur shpirti bie në kontakt me botën materiale dhe shqisore, do ta shqyrtojmë më në detaje në kapitullin 38. Tani për tani, do të kufizohemi vetëm në deklarimin e një fakti të padiskutueshëm: gjithçka që ndodh në "pjesët" irracionale të shpirtit dhe i nënshtrohet pasioneve ka një ndikim të drejtpërdrejtë në mendje. “Parimi i dhunshëm [i shpirtit], i sjellë në konfuzion, verbon shikuesin dhe parimi i dëshirueshëm, kur lëviz në mënyrë të paarsyeshme, fsheh gjëra të dukshme” (K.G. V, 27). Zemërimi dhe epshi, këto dy vese të pjesës së paarsyeshme të shpirtit, që prekin tre aftësitë e tij, e privojnë mendjen nga "njohja e vërtetë e qenieve" 40, që është qëllimi i saj kryesor 41. Dhe mendja bie më pas në mëkatin e saj të qenësishëm - në injorancë (agnoia) dhe në injorancë (agnosia, nga e cila mund të çlirohet vetëm 42, nga "agnosia" 42. me dashamirësi (kataxioô) të dhuruar nga Zoti. Por, përpara se Perëndia të shërojë mendjen nga "verbëria" nëpërmjet diturisë, Ai duhet të shërojë pjesën e pasionuar të shpirtit nëpërmjet punës shpirtërore. Vetëm ata që arrijnë paaftësinë, heqin qafe pasionet dhe fitojnë "shëndetin natyral të shpirtit" 44 do të inicohen nga Fryma e Shenjtë në "misteret e Zotit" 45. Për lexuesin modern, fjala shkencore "metodë", si rregull, ngjall një lidhje me një metodë të caktuar veprimi, një teknikë ose qasje "teknike". Ajo u perceptua ndryshe nga veshi i një greku, në mendjen e të cilit lindi menjëherë ideja e një "rruge" - metá-hodós. Kjo fjalë e përbërë greke përcaktoi zgjedhjen e Evagrius: duke marrë frymëzim nga gjuha metaforike e Shkrimit, dhe veçanërisht nga psalmet, në të cilat jeta përshkruhet si një shteg ose shteg, ai e përkufizon praktikën, domethënë veprën shpirtërore, si "rrugë". Kjo është "rruga e praktikës" 46 ose thjesht "rruga praktike" 47. Nga se përbëhet kjo "metodë"? Siç mund të konkludohet nga vetë koncepti i praktikè, ndonjëherë i përkufizuar edhe me termin praxis, metoda është para së gjithash “zbatim”, lëvizje përgjatë rrugës (hodeuô) që çon nga vesi në virtyt 48 ose, më saktë, në “zbatimin e urdhërimeve” të Zotit 49. Praktika bëhet kështu “rruga e urdhërimeve, të cilat quhen shtegun e urdhërimeve, urdhrat dhe 50... ato (urdhërimet) shtrojnë” 51. Për Evagrius, simboli biblik i “rrugës praktike” është vepra e një milingone 52. Zbatimi i urdhërimeve ka për qëllim fitimin e virtyteve, me anë të të cilave shërohen veset (pati - pasionet, sëmundjet) e shpirtit të “sëmurë” 53. Virtytet shërbejnë edhe si armë me të cilat asketi lufton “armiqtë” (pra demonët) 54 . Pra, praktika është kryesisht "rruga e virtytit" 55 dhe "shtigjet e Zotit" janë "virtyte aktive" që na çojnë në Mbretërinë e Qiellit 56. Në fakt, virtyti është një: ashtu si një rreze njëngjyrëshe e dritës së diellit, e refraktuar në xhami, vezullon me shumë ngjyra, kështu virtyti, virtytet e përthyera7 manifestohen në shumë. Në kapitullin 89, Evagrius përshkruan se si një virtyt i vetëm "përthyer" në dy pjesë të paarsyeshme të shpirtit, e cila, në fakt, është subjekt i veprimtarisë shpirtërore. Shkurt, në pjesën e dëshirueshme manifestohet në dëlirësi dhe vetëpërmbajtje, dhe në pjesën e dhunshme manifestohet në guxim dhe dashuri. Këto dy çifte mund të plotësohen lehtësisht me virtyte të tjera që i shoqërojnë. Por praktika, siç kemi thënë tashmë, është lëvizja e mendjes përgjatë një rruge në të cilën ka një fillim, faza të ndërmjetme dhe një fund. Në Prologun e Murgut, Evagrius përshkruan imazhin e kësaj "rruge", si dhe secilën prej fazave që pasojnë njëra pas tjetrës. Si piketa, ai konsideron tre virtyte themelore në përputhje me 1 Kor. 13:13 - besimi, shpresa dhe dashuria, të cilat janë të bashkuara nga virtyte të tjera. Dashuria (agapè) është kufiri i veprimtarisë shpirtërore, 58 por "ngjitja" e një personi te Zoti nuk përfundon këtu. “Ai që i kushtohet punës shpirtërore (praktikos) është punëtor me qira që pret shpërblimin e tij” (Sk. 33). Praktika pasohet nga "njohuri natyrore" (physikè), ose njohja e natyrës së gjërave, përmes së cilës Zoti kuptohet përmes "reflektimit" të Tij në botën e krijuar, dhe "teologjisë", ose njohjes personale të Zotit, pa ndërmjetës. Pasi ka arritur në fazën e "kontemplacionit" (théôrètikè), ose "njohuri" (gnôstikè), një person bëhet një "kontemplator" (théôrètikos), ose "spekulativ" (gnôstikos). “Spekulatori është një mercenar i punësuar për një rrogë ditore” (Sk. 32). Kështu, "rruga e virtytit" bëhet "shtegu i jetës" për një person, sepse e drejton atë drejt dijes 59, dhe njohuria, sipas Gjonit 17:3, është "jeta e përjetshme" 60. Por, pavarësisht se sa lart fluturon një person në gjendjet e hirit që e vizitojnë (që Evagrius e quan "gjendja e lutjes"), për sa kohë që ai qëndron në tokë, njohja e Zotit nuk mund të jetë e plotë. “Lumëzimi i plotë” e pret atë vetëm në fund të kohës (eschaton), kur ai e njeh Perëndinë “ballë për ballë” (1 Kor. 13:12), kur Perëndia do të jetë “gjithçka në të gjitha” (1 Kor. 15:28). 3. "Metoda" si më poshtë Pavarësisht se sa gjithëpërfshirëse mund të duket kjo metodë, e bazuar kryesisht në traditën e pasur të filozofisë antike, do të ishte gabim të besohej se po flasim për një lloj praktike të "vetë-shëlbimit" ose "vetë-shpëtimit". Duke ndjekur rreptësisht traditën e krishterë, Evagrius e di se një person nuk mund të arrijë asgjë vetë. "Ai zbriti nga lart dhe më priti... Ai do të më çlirojë nga armiqtë e mi të fuqishëm dhe nga ata që më urrejnë... - Nga këto fjalë mësojmë se para ardhjes së Shpëtimtarit, demonët ishin më të fortë se ne. Tani jemi më të fortë se demonët. Sepse Zoti na ka dhënë fuqi të shkelim mbi gjarpërinjtë dhe akrepat dhe mbi gjithë pushtetin e armikut (Luka 10:19)” (Në Ps. 17, 17-18ια). Kjo vlen edhe për murgun: pa mëshirën e Krishtit ai kurrë nuk do të mund të arrijë qëllimin e veprimtarisë shpirtërore, pasionit 61 . “Shumë shtigje” virtytesh të çojnë në një shteg të vetëm, te Krishti, i Cili tha: “Unë jam udha” (Gjoni 14:6) 62; në të njëjtën mënyrë, virtyte të shumta çojnë në virtytin e vetëm të drejtësisë, i cili, sipas apostullit (shih: 1 Kor. 1:30), Krishti u bë për ne 63. Metoda e praktikës shpirtërore bëhet kështu "pasuese" (sequela), e cila është plotësisht në përputhje me kuptimin origjinal të metá-hodós. Puna shpirtërore nuk është një metodë abstrakte e "vetë-shëlbimit", është një hyrje personale në misterin e Krishtit, Zotit Fjalë, i cili u bë njeri. “Më stërvit, o Zot, në rrugën Tënde dhe unë do të eci në të vërtetën Tënde. - Unë jam rruga, tha Krishti. Dhe një gjë tjetër: Unë jam e vërteta. Ai [psalmisti] lutet që Krishti të bëhet në të fillimisht rruga, pra virtyti dhe më pas e vërteta, që i përket meditimit” (Në Ps. 85, 11ζ). Kjo bëhet e mundur kur “në ekonominë e shpëtimit, Fjala bëhet udha (për ne)”, “fillimi (i shtigjeve) të Ungjillit, duke na çuar në Mbretërinë e Qiellit” 64. Fjala “rrugë” sugjeron lëvizjen në dy drejtime: kjo është rruga e Zotit drejt nesh dhe rruga jonë drejt Zotit. "Metoda" e praktikës shpirtërore konsiston pikërisht në ndjekjen e kësaj rruge, domethënë ndjekjen e Krishtit, imitimin e Tij. Kjo është në kuptimin e ngushtë të fjalës sequela Christi (duke ndjekur Krishtin). “Nëse dikush e ka mposhtur nervozizmin, atëherë ai ka mposhtur demonët, dhe nëse dikush është skllav i këtij pasioni, atëherë ai është plotësisht i huaj për jetën monastike dhe është larg rrugëve të Shpëtimtarit tonë, pasi thuhet se Vetë Zoti ynë i mëson zemërbutët në rrugën e Tij (Ps. 24:9). sepse demonët nuk i frikësohen virtyteve aq shumë sa butësia e fituar nga i madhi Moisi, i cili u quajt zemërbutë mbi të gjithë njerëzit (Numrat 12:3 Dhe Shën Davidi tha se ajo është e denjë për përkujtimin e Perëndisë, sepse ai thotë: Kujto, o Zot, Davidin dhe gjithë butësinë e tij, duke thënë "Po, imituesit e tij". nga Unë, sepse jam zemërbutë dhe i përulur nga zemra; dhe ju do të gjeni prehje për shpirtrat tuaj (Mateu 11:29)” (M.C. 14). “Imituesit” e parë të Krishtit ishin apostujt e Tij. Prandaj, puna shpirtërore mund të quhet edhe “rruga apostolike” 65. Etërit e shenjtë u bënë ndjekës të tyre: “është e nevojshme të pyesim për shtigjet” që ata “udhëtuan përpara nesh” dhe “të udhëhiqemi përgjatë tyre” 66, “që të mos i shtojmë ndonjë gjë të huaj kauzës sonë” 67 dhe të mos e gjejmë veten “larg shtigjeve të Shpëtimtarit tonë”. Ai që ndjek "në gjurmët" e etërve të shenjtë 68 nuk do të devijojë nga kjo "rrugë mbretërore dhe e përsosur", e vetmja rrugë që mund të na çojë në "Mbretërinë e Qiellit" 69, domethënë në njohjen e Perëndisë. “Nëse imitoni me zell Krishtin, do të bëheni të bekuar; shpirti juaj do të vdesë nga vdekja e Tij dhe nuk do të tërhiqet nga shthurja e tij; vdekja juaj do të jetë si perëndimi i diellit të një ylli dhe ringjallja juaj do të jetë si lindja e diellit” (Për murgjit. 21). 4. Praktika si një metodë “shpirtërore”. Evagrius nganjëherë u qortua për faktin se Tre Personat Hyjnorë, dhe veçanërisht Fytyra e Shpirtit të Shenjtë, nuk luajtën ndonjë rol të rëndësishëm në mësimin e tij, i cili ishte më shumë filozofik sesa teologjik në natyrë. Dhe se përkufizimi "shpirtëror" është thjesht një epitet bosh që nuk ka asnjë lidhje të brendshme me hipostazën e Frymës së Shenjtë. Por kjo nuk është e vërtetë! Po, Evagrius me të vërtetë nuk zhvilloi një doktrinë të jetës shpirtërore si një çështje specifike e natyrshme në Frymën e Shenjtë, pasi ai ishte larg nga të menduarit për ndarjen e veprimeve të Personave Hyjnorë. Megjithatë, një studim i kujdesshëm i veprave të tij nuk mund të mos shohë se përkufizimi i pneumatikos, i përdorur me frekuencë të jashtëzakonshme dhe i gjetur pothuajse në çdo kontekst të imagjinueshëm, është gjithmonë i lidhur disi me Frymën e Shenjtë. Që nga fillimi i ekzistencës së botës së krijuar e deri në fundin e kohës, Fryma e Shenjtë shfaqet si bashkëpunëtor me Atin dhe Birin 70. Pagëzimi - pavarësisht se kryhet në emër të Trinisë së Shenjtë - dhe Konfirmimi që pason janë vepra e Tij, sepse në këto sakramente Ai na çliron nga "skllavëria me vulë" dhe "shpirt" ndaj nesh. 72, me të cilin, duke qenë në unitet të pandashëm me Birin, Ai na “shenjtëron” 73 dhe na bën “kishën” e Tij 74. Që tani e tutje, jeta e të pagëzuarve bëhet shpirtërore në thellësi. Veprimi i Frymës së Shenjtë do të na shfaqet me qartësi edhe më të madhe nëse marrim parasysh disa nga manifestimet e këtij Personi të Tretë të Trinisë së Shenjtë, të gjithëpranishëm dhe në të njëjtën kohë të fshehura. Ne zakonisht e konsiderojmë jetën e një të krishteri si shpirtërore, nëse, sigurisht, një person jeton si një i krishterë. Dhe kjo është absolutisht e vërtetë, pasi vepra e Frymës së Shenjtë shfaqet në të gjitha fazat e kësaj jete. Puna shpirtërore është një luftë e vazhdueshme me shumë peripeci. Natyrisht, Fryma e Shenjtë nuk na çliron prej tyre, 75 por, si një gjykatës i urtë, Ai shikon mendimet tona më të fshehta dhe i vlerëson ato. 76 Ndonjëherë Ai ndërhyn drejtpërdrejt dhe ndal tundimet demonike ndaj të cilave një person ekspozohet 77 . Praktika e çon njeriun drejt njohjes së natyrës së gjërave (fizikè), fazës së parë të soditjes (théôrétikè) ose njohjes (gnôstikè), në të cilën Zoti njihet në pasqyrën e botës së krijuar. Mbi atë që tregon zell dhe, me ndihmën e Zotit, ka sukses në punën shpirtërore, do të zbresë "Fryma e Zotit" 78 dhe ai "do të mbushet me Frymë", i cili do t'i japë atij dhuratën e parë dhe më të madhe të hirit - mençurinë 79. Veprimi kryesor i Frymës në këtë fazë është "zbulimi i ekzistencës së përgjithshme të Zotit 180" të mistereve 80. Kuptimi dhe qëllimi i njohjes së natyrës së gjërave (physikè) është që gradualisht ta çojë një person drejt teologjisë (théologikè), domethënë drejt njohjes së Zotit. Evagrius këtu nuk do të thotë "njohuri e arsyes" duke iu drejtuar dialektikës 82, por ajo që ne e quajmë sot përvojë "mistike" - një takim personal me Zotin pa ndërmjetës 83. Ky takim, përmes të cilit bëhet i mundur "njohja e vërtetë e Zotit", ndodh në lutje, që është "biseda e mendjes me Zotin" 84 "sikurse me Zotin" 84 "85". “Nëse je teolog, atëherë do të falesh vërtetë, e nëse falesh me të vërtetë, atëherë je teolog” (Për namazin. 61). Lutja "shpirtërore" dhe "e vërtetë" e prodhuar nga Fryma e Shenjtë 86 përbën thelbin e mësimit shpirtëror të Evagrius. Kjo lutje është "shpirtërore" dhe "e vërtetë" sepse kryhet "në frymë dhe të vërtetë" (Gjoni 4:23), domethënë në "Frymën e Shenjtë dhe Birin e Vetëmlindur" 87, i cili është vetë e vërteta (Gjoni 14:6). Por këtu do të ndërpresim reflektimet tona 88 dhe do të vërejmë vetëm se Evagrius me të drejtë e quan praktikën "shpirtërore", sepse ajo, ashtu si "njohja shpirtërore" (ose soditja), është e frymëzuar nga Fryma e Shenjtë. “Metoda” e punës shpirtërore (praktikè) ka të bëjë me pjesët pasionante të shpirtit – të ashpra dhe të dëshirueshme: ato përmbajnë rreziqet dhe pengesat që hasen në këtë “rrugë”. “Shpirti racional” komunikon me botën ndijore dhe materiale përmes parimeve të tij irracionale, përmes të cilave pasionet depërtojnë në shpirt. "Ajo që nuk është e përfshirë në ndjenja është gjithashtu e lirë nga pasioni" 89. Pavarësisht kompleksitetit të çështjes, duket e qartë se shpëtimin tonë e pengojnë jo objektet e botës shqisore si të tilla, jo nga aftësitë e shpirtit nëpërmjet të cilave ne i perceptojmë ato, 90 dhe as nga idetë e “ngulitura” në mendjen tonë, por nga abuzimi i tyre, 91 pra pasionet. Praktika shpirtërore synon të kapërcejë këtë pengesë. “Një njeri që i përkushtohet punës shpirtërore i përdor drejt [aftësitë] që i janë dhënë nga Perëndia” (Sk. 15). “Mendja aktive është një mendje që i percepton me pasion mendimet e kësaj bote” (Sk. 16). Të gjitha tetë pasionet "themelore" 92, që lindin shumë të tjera, i kanë rrënjët te "dashuria për veten" (filautia) 93. Evagrius jep një përkufizim të saktë dhe të fortë të kësaj "dashurie selektive" (filia), që synon ekskluzivisht "egon" e dikujt - "urrejtësi universal" 94. “mendimet” (në kuptimin negativ: logismoi); në disa raste ato vihen në lëvizje nga demonët, të cilët i ngacmojnë në shpirt në mënyra të ndryshme. “Mendimet (e liga) janë kurthe demonike që e zënë shpirtin dhe e pengojnë atë të ecë përgjatë shtegut të Atij që tha: Unë jam udha” (Në Ps.118, 61κε). Mendimet joshëse mund të lindin “gjatë rrugës” (Mateu 13:4), ku rrezikohemi të na grabitin “zogjtë” 95, domethënë demonët që në çdo mënyrë të mundshme na pengojnë të zbatojmë urdhërimet e Perëndisë. Por tundimi bëhet edhe më i rrezikshëm nëse lind kur tashmë jemi “në këtë rrugë” (Ps. 142:4 – vargu), sepse atëherë na rrënjoset mendimin për të bërë mirë jo për hir të tij, por për t'i kënaqur njerëzit 96 . Në këtë fazë, demonët “fshehin” qëllimet e tyre të vërteta dhe i shtojnë çdo virtyti vesin e kundërt 97. Në rastin e parë, duhet “fshehur” urdhërimet e Zotit nga “hajdutët”, domethënë, të mos i lëmë në sy, por t'i vëmë në veprim 98 . Dhe në të dytin, për të shmangur mendimet e kotësisë, veprat e mira duhen bërë në fshehtësi, duke kapur me heshtje “aromat e punës suaj” 99 . Një nga pengesat më të mëdha në "shtigjet e Shpëtimtarit tonë" është, pa dyshim, zemërimi 100, sepse ai "verbon" mendjen 101 dhe e bën atë të paaftë për të njohur Perëndinë edhe kur i drejtohet drejtpërdrejt Atij. Prandaj kërkohet më shumë ilaç për të shëruar parimin e dhunshëm se sa për të shëruar parimin e dëshirueshëm 102. “Të gjitha virtytet hapin rrugën” drejt diturisë, “por mbi të gjitha – jo zemërimi” 103. Kushdo që dëshiron të ecë në "shtegun e virtytit" pa u penguar, duhet, duke ndjekur fjalët e Krishtit (Luka 10:4), "të mos përshëndesë askënd në rrugë", që do të thotë të mos zgjatesh në objekte shqisore dhe të mos mendosh me pasion për to 104, sepse kjo mund ta "tërheqë shpirtin në një veprim të turpshëm" 105. Të gjitha këto rreziqe dhe pengesa e bëjnë praktikën shpirtërore “një shteg të ngushtë e të ngushtë” 106, të spërkatur me “mundime” dhe “lot” 107. Vetëm njohja e “kuptimit të urdhërimeve e zgjeron zemrën dhe e lehtëson shtegun e veprimtarisë shpirtërore” 108. 6. Pastrimi si shërim "Metoda shpirtërore" 109 ndjek qëllimin e pastrimit të dy pjesëve të paarsyeshme të shpirtit nga çdo papastërti e pasioneve. “Ai që ia kushton veten punës shpirtërore është ai që ka fituar vetëm pakënaqësinë e pjesës së pasionuar të shpirtit [të tij]” (Spekulator. 2). Qëllimi i afërt i punës shpirtërore është, pra, arritja e pasionit (apathéia), të cilën Evagrius e quan "ngjyra e punës [shpirtërore]" 110. "Pastërtia është mospasioni i shpirtit racional" 111. Qëllimi përfundimtar i praktikës shpirtërore është njohja e Perëndisë, për të arritur të cilën është absolutisht e nevojshme të çlirohet njeriu nga distoria e natyrës së vërtetë të njeriut. "Për të njohur Krishtin, nuk nevojitet një shpirt që është i aftë për dialektikë, por ai që është i aftë për meditim. Sepse shpirtrat e papastër janë të pajisur edhe me aftësinë për dialektikë, por aftësia për soditje u jepet vetëm atyre të pastërve" (K.G. IV, 90, versioni grek). "Pastrimi i shpirtit racional" 112, i realizuar nëpërmjet mbajtjes së urdhërimeve në "bashkëpunimin e hirit të Perëndisë dhe përpjekjes njerëzore" 113, Evagrius e quan gjithashtu "rivendosje". Meqenëse veset janë “sëmundje të shpirtit” 114, atëherë “çlirimi nga pasionet” me të drejtë mund të konsiderohet kthimi i shpirtit në një gjendje “shëndeti natyror” 115, i natyrshëm sepse veset goditën botën e krijuar, fillimisht të mirë nga natyra, pasi ajo erdhi në jetë. Për të rivendosur krijimin në përsosmërinë e tij të pacenuar, veset duhet të shkatërrohen plotësisht 116 nga gjithëfuqia e Perëndisë. Këtë “pastrim”, këtë shërim nga sëmundjet e veseve, e kryen para së gjithash Vetë Krishti, Ai që është “Mjeku i shpirtit” 117, siç flet vazhdimisht Evagrius. Sepse Ai “dëshiron që të gjithë njerëzit të shpëtohen dhe të arrijnë në njohjen e së vërtetës” (1 Tim. 2:4) 118. Mjetet e përdorura prej Tij për këtë qëllim, duke përfshirë, në mënyrë figurative, kauterizimin me hekur të nxehtë, të përdorur në mjekësinë e lashtë, përbëjnë veprën shpirtërore 119. Në punën e shërimit, Krishtin e ndihmojnë engjëjt 120, si dhe ata që kanë fituar "njohuri shpirtërore" 121, domethënë "etërit shpirtërorë" 122: si engjëjt, "ata shërojnë nga kafshimet e kafshëve të egra (demonëve)" 123, gjë që nuk është gjithmonë pa dhimbje për të plagosurit. “Spekuluesi është kripë për të papastërt dhe dritë për të pastërt (shih: Mat. 5:13–14)” (Spekulatori. 3). Një "pastrim" ose "shërim" i tillë nuk ndrydh asgjë në personalitetin e një personi, nuk e kthen një person në një lloj qenie eterike. Dhe ndonëse papasioni synon vërtet, në njëfarë kuptimi, të “ndajë shpirtin nga trupi” 124, ne po flasim ekskluzivisht për çlirimin e shpirtit nga lëvizjet e paarsyeshme dhe egoiste të dy parimeve të tij pasionante. Nëpërmjet paanësisë, secila nga tre aftësitë e shpirtit racional “bëhet e fortë” 125 dhe “vepron në përputhje me natyrën” 126. Një person që ka arritur pasion nuk mendon më për ligjin, urdhërimet apo ndëshkimin, por “vepron ashtu siç i thotë aftësia më e mirë [e tij e fituar]” 127. 7. "Rrugët e Zotit" dhe "rrugët e Perëndisë" Sidoqoftë, Evagrius nuk kufizohet në përpjekjen për këtë ideal stoik, ndonëse thellësisht të kristianizuar të "njeriut të përsosur", në të cilin gjithçka është e ekuilibruar në mënyrë harmonike. Ai shkon shumë më tej! “Zoti e do edhe atë që i kushtohet punës shpirtërore (praktikos) edhe soditësin (théôrètikos), por e do të dytin më shumë se të parin” (Në Ps. 86, 2α). Ai që përpiqet në punën shpirtërore qëndron ende "në oborret e shtëpisë së Perëndisë tonë", por soditësi ka hyrë tashmë në "kishën e Zotit" 128. Pangjashmëria është me të vërtetë "ngjyra e veprimtarisë [shpirtërore]", 129 por ka një "kufi". Kufiri, fryti i kësaj ngjyre, është dashuria 130, e cila “është dera” që hap rrugën drejt njohjes natyrore (fizikè) dhe teologjisë (théologikè) 131. “Sepse sipas shkallës së pasionit tonë shpërblehemi me dije” 132, njohja e Zotit - e tërthortë në njohjen e krijimit të Tij dhe e drejtpërdrejtë, “mistik” në teologji. “Rrugët e Zotit janë virtyte aktive që na çojnë në Mbretërinë e Qiellit” (Në Ps.94, 11ς). Për Evagrius, "Mbretëria e Qiellit" simbolikisht do të thotë "njohuri e qenieve" 133, domethënë njohja e fillimit, rënies dhe shëlbimit të krijimit në Ekonominë e Krishtit. Prandaj, "Mbretëria e Qiellit" mund të quhet edhe "Mbretëria e Krishtit" 134. "Virtytet aktive" hapin "shtegun" drejt "Mbretërisë së Qiellit" dhe kjo ndodh, në njëfarë kuptimi, tek ne dhe përmes nesh. Por ajo që e bën të mundur ngjitjen e njeriut te Zoti fshihet në historinë e shpëtimit, e cila rrëfehet në Librin e Dhiatës së Vjetër dhe të Re: Vetë Zoti zbriti te njeriu për të hapur rrugën drejt Vetes. “Nëpërmjet zbatimit të zellshëm të urdhërimeve ne mund të kuptojmë rrugët e Perëndisë (Ligjin dhe Profetët), duke na zbuluar rrugën mbretërore dhe të përsosur, që është Krishti, i cili tha: Unë jam udha” (Në Ps. 118, 15ζ). “Ligji dhe Profetët” dëshmojnë jo vetëm për Ekonominë Hyjnore të shpëtimit, për “Gjykimin” e Zotit dhe për “Providencën” e Tij 135; Shkrimi i Shenjtë na mëson gjithashtu se si mund t'i qasemi njohjes së këtyre mistereve "nëpërmjet përmbushjes së urdhërimeve dhe nëpërmjet teologjisë së vërtetë [théôrètikè]" në Krishtin 136. "Nuk janë ata që bëjnë paudhësi që ecin në rrugët e tij, por ata që ecin në rrugët e Zotit ata që bëjnë drejtësi. Prandaj, soditja e gjërave janë rrugët e Zotit në të cilat ne ecim, vetëm nëse ushtrohemi me drejtësi. Dhe nëse drejtësia jonë është Krishti, sepse Ai u bë për ne urtësi nga Perëndia, drejtësi, shenjtërim dhe shpengim (1 Kor. 1:30), atëherë Solomoni ka të drejtë kur në shëmbëlltyrat e tij e quan urtësi, që është Krishti, fillimi i rrugëve të Zotit (Fjalët e Urta 8:22). Krisht - kjo është ajo që unë e quaj Zotin, i cili zbriti tek ne si Zoti Fjala” (Në Ps.118, 3β). Gjatë gjithë historisë njerëzore, Zoti ua zbulon sekretet e “rrugëve të pahetueshme (të Perëndisë)” (Rom. 11:33) vetëm për zemërbutët (Ps. 24:9), si Moisiu (Num. 12:3). Siç thuhet në Ps. 102:7: “Moisiu tregoi rrugën e tij” 137. Moisiu u bë prototipi i një njeriu, i cili, falë pastërtisë së tij, u nderua me soditjen e “shkaqeve të gjërave” 138, “shekujt e kaluar” 139 dhe “shekullin e tanishëm” 140, dhe për këtë arsye - e gjithë aftësia e dukshme e zemrës është “e pastër” e vetme e kësaj zemre të krijuar nga një “aftësia e pastër” e vetme e zemrës 141. (Mateu 5:8). Fakti që, ndërsa shikojmë "si nga një gotë në errësirë" (1 Kor. 13:12), ne perceptojmë vetëm "hijet" e atyre "prototipeve" që do të shohim një ditë, në fund të kohës, nuk e ul aspak vlerën e kësaj "njohjeje të shenjtë". Është pakrahasueshëm më e lartë se e gjithë "dija" që "na premtojnë të urtët e kësaj epoke" 142. Sado e kufizuar të jetë kjo njohuri tani, është "lumturi" që ne mund të shijojmë në këtë jetë 143. III. Rreth komenteve Evagrius mendon dhe shpreh mendimet e tij në terma të imazheve biblike. Që në fillim, nuk mund të mos i kushtohet vëmendje faktit se shumë nga tekstet e tij janë interpretime të shkurtra të vargjeve individuale të Shkrimit të Shenjtë, "scholia". Tekstet e tjera përmbajnë një çelës të caktuar shpirtëror në formën e një fjale ose një tjetër nga Bibla, pa të cilin kuptimi i tyre do të ishte i pamundur. Duhet të theksohet se Evagrius - siç ishte zakon në Kishë në atë epokë - përdor Septuagintën, të cilën e morëm edhe ne si bazë për përkthimin tonë. Për Evagrius, si për shumicën e etërve të shenjtë, tekstet e "Shkrimit Hyjnor" janë "fjalë të Shpirtit të Shenjtë" 144, prandaj kërkimi i kuptimit hyjnor në to duhet të trajtohet si një detyrë e shenjtë 145. “Shkrimi Hyjnor duhet kuptuar në mënyrë racionale dhe shpirtërore, sepse kuptimi i ndjeshëm sipas kuptimit të drejtpërdrejtë nuk është i vërtetë” (Në Prov.23:1 / Géhin. 251). Por jo të gjithë janë në gjendje të kuptojnë "kuptimin e fshehur të Shkrimit" 146. "Ai që lexon Shkrimin Hyjnor ha mjaltë; ai që e merr njohurinë e tij nga vetë logoi - siç bënin profetët dhe apostujt - ha huall mjalti. Të gjithë mund të hanë mjaltë, por vetëm mjalti i pastër mund të hajë huall mjalti" (Në Prov. 24, 13 / Géhin. 270). Evagrius ngre armët jo vetëm kundër atyre që “keqinterpretojnë Shkrimin Hyjnor” 147, por edhe kundër atyre që “shpallin sekretet e tij pa menduar dhe pa dallim” 148; ndaj këtyre ai kundërshton Shën Palin, i cili e quan veten "shërbëtor besnik të Krishtit dhe kujdestar i mistereve të Perëndisë" (1 Kor. 4:1). Duket qartë se ky lloj interpretimi nuk mund të jetë “historiko-kritik” në kuptimin modern të fjalës. Ajo mund të jetë vetëm “simbolike” 149 në kuptimin mistagogjik. Nga këndvështrimi i Evagrius, konceptet dhe imazhet individuale (si shpeshherë ngjarjet) janë simbole të një realiteti shpirtëror që i tejkalon ato dhe ne nuk kemi zgjidhje tjetër veçse t'i "konditojmë" këto simbole në realitetin e tyre. Ekzistojnë lista të tëra imazhesh dhe konceptesh simbolike 150 që duhen konsideruar ekskluzivisht në "kuptimin alegorik" (tropikôs). Deshifrimi i teksteve të Shkrimit nëpërmjet interpretimit simbolik dhe reflektimit mbi to nuk është aspak një detyrë e lehtë. Kuptimi i fjalëve që kanë një kuptim simbolik mund të ndryshojë në varësi të kontekstit. Evagrius e kupton shumë mirë se jo gjithçka duhet të interpretohet "shpirtërisht". Ai që është tepër i zellshëm në "interpretimin shpirtëror" mund të bëhet lehtësisht objekt talljeje për dëgjuesit e tij 151. Së fundi, ka disa tema që i shmangen plotësisht të kuptuarit të interpretuesit 152. Prandaj, qëllimi i interpretimit duhet të mbetet "të shpjegojë urdhërimet për ngushëllimin e njerëzve të thjeshtë" 153 . Si në veprën e Evagriusit, ashtu edhe në komentet e tij, lexuesi do të gjejë shumë shembuj të interpretimit simbolik të Shkrimit; disa prej tyre u prezantuan në këtë Hyrje. Duhet pranuar se kjo mënyrë perceptimi është shumë e huaj për njeriun modern, i cili, për shkak të zhytjes së tij në rrjedhën e njohurive “shkencore”, e ka humbur plotësisht ose pothuajse plotësisht “ndjesinë e shpirtërores”. Por kjo ndjenjë mund të kthehet nëse mendojmë thellë për kuptimin e një prej vargjeve të Shkrimit, 1 Kor. 10:4, në të cilën Shën Pali e quan Krishtin "një gur shpirtëror". Një fjalë e thënë në një situatë specifike historike nuk kufizohet vetëm në kuadrin e kësaj situate, ashtu siç nuk kufizohet vetëm Zoti vetë. Për shkak të lirisë absolute të Perëndisë, çdo fjalë e Tij në të cilën vepron Fryma e Shenjtë përfshin tërësinë e ekonomisë së shpëtimit në Krishtin. Pa humbur asnjë nga kuptimi i saj origjinal, fjala bëhet gabim shtypi, një imazh i kësaj plotësie (shih: Rom. 5:14). Kuptimi "historik", i përmendur më parë nga Evagrius, mund të shtrembërohet vetëm nëse përpiqemi ta lidhim Zotin me historinë dhe të fillojmë t'i ndajmë fjalët e Tij nga Premtimi, kujtimi i të cilit nxiti Sinagogën dhe Kishën t'i ruanin këto fjalë. Teksti dhe komenti nga murgu Evagrius [1] Ti, vëlla i dashur Anatoli, kohët e fundit më shkrove nga Mali i Shenjtë që isha në Sketë dhe më kërkove t'ju shpjegoj kuptimin simbolik të veshjeve të murgjve egjiptianë, duke besuar se jo rastësisht dhe jo pa arsye është kaq e ndryshme nga veshja e njerëzve të tjerë. Dhe ne ju informuam me dëshirë për këtë, [përcjellim] atë që mësuam nga etërit e shenjtë. Evagrius e fillon esenë e tij mbi punën shpirtërore me një shqyrtim të një teme në dukje jo aq të rëndësishme - veshjet e murgjve egjiptianë. Por nuk është kjo, e cila është kaq e ndryshme nga veshjet e njerëzve të tjerë, që i intereson Evagrius dhe Anatolit si të tillë, por kuptimi simbolik që fshihet pas këtij ndryshimi. Nëse shikoni nga afër, nuk mund të mos shihni se Evagrius lidh çdo detaj të veshjes me një virtyt të caktuar ose me vesin e kundërt me të. Është gjithashtu e pamundur të mos vërehet se Prologu rendit - megjithëse në rend të kundërt - pothuajse të tetë veset kryesore. Kjo çështje do të diskutohet më në detaje më poshtë. Nga këto vese, dallohen qartë: krenaria, kotësia, papastërtia dhe dashuria për para. Zemërimi është gjithashtu qartësisht i pranishëm këtu, megjithëse nuk flitet drejtpërdrejt për të, por në mënyrë antonimike, duke iu referuar virtytit të kundërt të tij, butësisë. Me fjalë të tjera, simbolika e rrobës monastike tashmë përmban në thelb 154 1 të gjithë elementët bazë të mësimit për punën shpirtërore, qëllimi i së cilës është pikërisht çlirimi nga veset. “Mos e admironi veshjen e të krishterit, por admironi fisnikërinë e shpirtit të tij” (Sent. 22). Thënia "rrobat e bëjnë njeriun" ekziston për një arsye: mënyra se si vishet në një mënyrë ose në një tjetër zbulon pikëpamjet dhe bindjet e një personi. Veshja e murgut, e cila duket e çuditshme dhe e sikletshme për njerëzit e kësaj bote, e bën atë të duket si një profet: profeti Elia (2 Mbretërve 1:8), si dhe Gjon Pagëzori (Mateu 3:4), u njohën nga rrobat e tij. Megjithatë, "profetët" e krishterë shkojnë më tej se paraardhësit e tyre: ndryshimi në veshjet e tyre simbolizon një ndryshim rrënjësor në të gjithë sistemin e tyre të pikëpamjeve, siç tregon më tej Evagrius, duke shqyrtuar veçmas çdo detaj të veshjes së manastirit. Një thyerje me mënyrën tradicionale, "të kësaj bote" të veshjes është një shprehje e dukshme e një shkëputjeje nga pikëpamjet e mëparshme të botës. Murgu nuk vishet “si gjithë të tjerët”, sepse ka vendosur të jetojë dhe të mendojë jo “si gjithë të tjerët”. Në këtë drejtim, ai përmbush vetëm besëlidhjen apostolike drejtuar të gjithë të krishterëve: “Mos u konformoni me këtë botë, por transformohuni me ripërtëritjen e mendjes suaj, që të dalloni se cili është vullneti i mirë, i pranueshëm dhe i përsosur i Perëndisë” (Rom. 12:2). Por këtë e bën edhe në mënyrë simbolike, pra duke ndjekur shembullin e profetëve. [2] Kukulla është një simbol i hirit të Shpëtimtarit dhe të Perëndisë tonë (krh. Titit 2:11), i cili e çmon foshnjërinë e tyre në Krishtin (shih: 1 Kor. 3:1) dhe mbron sovranitetin e [shpirtrave] të murgjve [nga demonët], duke u përpjekur gjithmonë t'u shkaktojë atyre goditje dhe plagë (7:2). Ata që mbajnë kukulla në kokë këndojnë me gjithë fuqinë që kanë: nëse Zoti nuk ndërton një shtëpi dhe nuk ruan qytetin, ata që ndërtojnë mundin kot dhe përpiqen më kot (krh. Ps. 127,1). Zëra të tillë [psalmodi] frymëzojnë përulësinë dhe zhdukin krenarinë, domethënë të keqen e lashtë që rrëzoi në tokë yllin e mëngjesit (krh. Is. 14:12). I krishteri nuk jeton më “nën ligj, por nën hir” (Rom. 6:14). Jeta shpirtërore, pra, nuk është gjë tjetër veçse jetë në dhe nën hirin e Perëndisë. Kukulla, të cilën murgjit e mbanin vazhdimisht në kokë, simbolizon këtë hir, pa të cilën çdo përpjekje njerëzore për të "krijuar" diçka mbetet e kotë. Duke qenë dhurata më e madhe që Perëndia i është dhënë njeriut në Pagëzimin e Shenjtë, hiri e mbron të krishterin nga çdo e keqe e vdekshme që erdhi në botë pas përmbysjes së Kryeengjëllit 155 2 nga qielli, në të cilin krenaria ngjalli një dëshirë të çmendur për t'u bërë i barabartë me Perëndinë. “Mos thuaj: Unë do të ngjitem në qiell, do të lartësoj fronin tim mbi yjet e Perëndisë (Is. 14:13–14). Sepse do të jetë më mirë për ju nëse ata thonë për ju: Për këtë arsye Perëndia e ka lartësuar Atë shumë dhe i ka dhënë emrin që është mbi çdo emër (Filip. 2:9)” (In Prov. 25, 25). Është e rëndësishme të theksohet se Evagrius e fillon përshkrimin e detajeve të veshjes monastike me koukoullion, i cili i ngjan kapelës së një fëmije: mbulimi i kokës në të cilin ndodhet mendja, ky është parimi sovran i shpirtit (hégémonicon), koukoullioni i kujton vazhdimisht murgut Krishtin për virtytin e lartë të përulësisë. 11:29). Në "përulësinë" dhe "butësinë" e zemrës, Evagrius sheh një shfaqje dashurie 156 3. Duke qenë e "izoluar" në këtë mënyrë, mendja fillon të punojë pandërprerë në detyrën kryesore që i është caktuar - të shërbejë si "udhërrëfyes" në "shtigjet e Zotit" 157 4. Ndërsa largimi nga krenaria të çon te Zoti. përulësia (ose butësia) bëhet për një person "nëna e dijes" 159 6. “Nëse nuk ktheheni në besim dhe nuk bëheni si fëmijë, nuk do të hyni në Mbretërinë e Qiellit (Mateu 18:3), domethënë, nëse nuk fitoni pasion, nuk do të jeni të denjë për njohuri” (Në Ps. 130, 2β). [3] Zhveshja e duarve zbulon pahipokrizi në jetë. Sepse kotësia është e tmerrshme; ajo fshihet (shih: Lluka 12:2) dhe mbulohet me hijen e virtytit, duke ndjekur gjithmonë lavdinë njerëzore dhe duke dëbuar besimin. Si mund të besoni, thotë [Evangjelisti], kur merrni lavdi nga njëri-tjetri, por nuk kërkoni lavdinë që është nga Një Zot? (Gjoni 5:44). Në fund të fundit, e mira duhet të zgjidhet për hir të saj, dhe jo për hir të ndonjë gjëje tjetër, sepse nëse kjo nuk lejohet, atëherë ajo që na motivon të bëjmë mirë do të duket më e vlefshme se [e mira] e bërë - një deklaratë po aq absurde sa deklarata [ose mendimi] se mund të ketë diçka më të mirë se Zoti. Këmisha monastike, prej liri të trashë, e quajtur kolobion (fjalë për fjalë: "ajo që shkurtohet") kishte mëngë të shkurtra që arrinin deri në bërryl. Në pamundësinë e fshehjes së duarve, të cilat janë "një simbol i jetës aktive" 160 7, Evagrius sheh një mjet mbrojtjeje nga çdo hipokrizi. Pas Lukës 12:1 e më tej, ai arrin në përfundimin se hipokrizia, kjo "maja e farisenjve", "fsheh" me zgjuarsi motivet e vërteta të veprimeve tona, sepse nën maskën e dashurisë për virtytin ajo kërkon vetëm "lavdi nga njerëzit" (shih: Mat. 6 dhe 23). Dashuria (Rom. 12:9), besimi (1 Tim. 1:5) dhe dashuria vëllazërore (1 Pjet. 1:22) duhet të jenë "të pa shtirura". Por çështja nuk është vetëm se hipokrizia ngjall kotësi. “E mira” nuk ekziston veçmas, në vetvete: ajo drejtohet kah “E mira origjinale” 161 8, kah Zoti, sepse “vetëm Perëndia” është e mirë (Mateu 19:17) 162 9. Prandaj, dëshira për lavdi njerëzore shtrembëron marrëdhënien tonë jo vetëm me të afërmin, por edhe me Perëndinë. “Virtyti i të kotës është një flijim i thyer dhe nuk ofrohet në altarin e Perëndisë (Lev.22:22)” (O.sp. [XVI] 7.16). [4] Përsëri, analavët, duke ndërthurur në mënyrë tërthore shpatullat e tyre, është një simbol i besimit në Krisht (shih: Kol. 2:5), që mbështet zemërbutët (shih: Ps. 147:6), duke i frenuar gjithmonë ato që i pengon dhe duke i lejuar të veprojnë pa pengesa. Analav (analabos) ishte një hobe pëlhure që, duke zbritur nga qafa, kalonte kraharorin kryq dhe, duke kaluar nën sqetull, tërhiqte rroba të gjera. Evagrius nuk sheh në të një simbol të kryqit, siç mund të pritet për shkak të formës së tij, por një simbol të "besimit në Krishtin, pa të cilin është e pamundur t'i pëlqesh Perëndisë" 163 10 (shih: Hebr. 11:6). Duke përdorur kuptime të ndryshme të foljes analambano, nga e cila vjen emri analabos, Evagrius gjen një lidhje semantike midis besimit dhe "bukurit" që Zoti "mbështet": analab "mbështet" veshjen, duke zgjedhur gjerësinë e saj të papërshtatshme. "Përkrahni zemërbutët" - me këto fjalë Evagrius përcakton, megjithëse nuk flet drejtpërdrejt për të këtu, vetë kuptimin e jetës shpirtërore: duke u nisur nga besimi, ajo lulëzon në njohjen e Zotit, në njohjen ndaj së cilës Zoti - dhe vetëm Ai - "ngre" zemërbutët 164 11. "Në vend të etërve tuaj ishin bijtë tuaj. - Në vend të Abrahamit, Isakut dhe Jakobit dhe të gjithë atyre që gjatë shekujve kënaqën Perëndinë me besimin e tyre, erdhën dishepujt dhe nëpërmjet tyre ne të gjithë u bëmë trashëgimtarë të tyre në besim; ne, si ata, kemi qenë të denjë për të njëjtën njohuri. Sepse njohja e Perëndisë është trashëgimia e racionalitetit." [5] Rripi që ngjesh ijët e tyre pasqyron çdo papastërti, gjë që shpall apostulli: është mirë që burri të mos prekë një grua (1 Kor. 7:1). Rripi prej lëkure, nga i cili u njoh profeti Elia (2 Mbretërve 1:8) dhe Gjon Pagëzori (Mateu 3:4), është një simbol i dëlirësisë, pasi shtrëngon veshkat, të cilat përmbajnë dëshira sensuale 165 12. “...Rripat që shtrëngojnë pjesën e pasionuar të shpirtit janë simbole të veprimtarisë shpirtërore” (Në Prov. 31, 24 / Géhin. 379). Beqaria vullnetare “për Mbretërinë e Qiellit” (Mateu 19:12) ka qenë gjithmonë tipari kryesor i monastizmit. Por Evagrius nuk flet vetëm për heqjen dorë nga jeta martesore. Jeremia thotë: Dhe mos e lini veten të merrni një grua në këtë vend, sepse kështu thotë Zoti për djemtë dhe vajzat që lindin në këtë vend: ata do të vdesin me vdekje të dhembshme (krh. Jer. 16:1-4). bashkëshorti (1 Kor. 7:33 e tutje), nëse kuptojmë se Profeti thotë jo vetëm për ata djem dhe vajza që vijnë nga jeta bashkëshortore: ata do të humbasin nga një vdekje e dhimbshme, por për djemtë dhe vajzat e lindura në zemër, domethënë për mendimet dhe dëshirat trupore, pasi edhe ata vdesin në urtësinë e dhimbshme, të dobët dhe të dobësuar të kësaj bote, dhe ai nuk e arrin kujdesin e përhershëm dhe nuk e bën për Zotin, si t'i pëlqejmë Zotit (1 Kor. 7:32) dhe gjithmonë prodhon frytet e gjelbra dhe të pavdekshme të jetës qiellore. I tillë është murgu dhe i tillë duhet të jetë, dmth që, duke u larguar nga gruaja e tij, të mos krijojë djem e vajza në vendin e përmendur, dhe jo vetëm kaq, por që të jetë edhe luftëtar i Krishtit, jo materialdashës, i lirë nga shqetësimet, i huaj për mendimet dhe punët e një kryengritësi, nuk ka qenë i detyruar të blihet një botë apostull, siç thotë asnjëri që është i detyruar për luftë. blerjet e jetës, në mënyrë që ai të kënaqet guvernatori do të jetë (2 Tim. 2:4). Në këto sidomos le të qëndrojë murgu, duke lënë të gjitha gjërat e kësaj bote dhe duke u përpjekur për trofetë (fitoren) e bukur dhe të mirë të heshtjes. Sa e bukur dhe e sjellshme është bëma në heshtje, sa vërtet e bukur dhe e sjellshme! Zgjedha e tij është e lehtë dhe barra e tij është e lehtë (Mateu 11:30): e ëmbël është jeta, e ëmbël është vepra” (R.M. 1–2) 166 13. [6] Ata kanë edhe mantel, pasi mbajnë gjithmonë në trup vdekjen e Zotit Jezus (2 Kor. 4:10), duke heshtur të gjitha pasionet e paarsyeshme të trupit dhe duke shtypur të gjitha veset e shpirtit duke marrë pjesë në mirësi. Dhe, duke e dashur varfërinë, ata shmangin lakminë, si nënat e idhujtarisë (shih: Kol. 3:5). Manteli është një pelerinë, një lloj manteli i bërë me lëkurë dhie; ishte veshur nga profeti Elia (shih: 1 Mbretërve 19:13) dhe Gjon Pagëzori (shih: Mateu 3:4). Në këtë veshje, tipike për murgjit egjiptianë, Evagrius sheh një sërë simbolesh. Meqenëse kjo lëkurë është marrë si rezultat i mortifikimit, padyshim që simbolizon vdekjen mistike 167 14, për të cilën Evagrius thotë: “Vdekja e Krishtit është një akt misterioz që çon në jetën e përjetshme ata që besojnë tek Ai në këtë jetë (1 Kor. 15:19)” (K.G. VI, 42). Për faktin se po flasim për lëkurën e një kafshe të ngordhur, pelerina bëhet edhe simbol i frenimit (dhe jo i vrasjes!) të të gjitha pasioneve “kafshore”, “të paarsyeshme” nga natyra 168 15. Në të vërtetë, ato impulse që “ngriten” 169 16 përmes dy pjesëve irracionale të shpirtit, të dhunshme dhe joracionale të shpirtit me ne, janë të dhunshme dhe të dhunshme për ne. ashtu si trupi 170 17. Këto impulse duhet të “frenohen”, sepse qëllimi i veprimtarisë shpirtërore është që pjesët e paarsyeshme të shpirtit të veprojnë “në përputhje me natyrën” 171 18. Por meqenëse përveç “pasioneve të trupit” ka edhe “pasionet e shpirtit” 172 19, kjo e fundit duhet të jetë e ndrydhur nga mirësia, siç thotë evitimi nga mirësia, ose e ndrydhura. dashuria 173 20, që është pjesëmarrja në të mirën më të lartë, pra ndaj Perëndisë, i Cili është dashuria (1 Gjonit 4:8). Dhe së fundi, duke qenë se ky mantel prej lëkure të ashpër përfaqëson një veshje të mjerë, ajo simbolizon, sipas Evagrius, refuzimin e “nënës së idhujtarisë” 174 21, dashurinë për paranë dhe dashurinë për varfërinë. "Por ne, pasi kemi dëshiruar shkatërrimin e këtyre mendimeve, do të jetojmë në varfëri me falënderim. Nuk kemi sjellë asgjë në këtë botë: është e vërtetë se mund të bëjmë atë që mundemi më poshtë. Duke pasur ushqim dhe veshje, le të ngopemi me këto (1 Tim. 6:7-8), duke kujtuar atë që tha Pali: Sepse dashuria për para është rrënja e të gjitha gjërave të liga. ( 1 Timoteut 6:10 )” (M.C. 23). [7] Shufra e pemës së barkut është për të gjithë ata që e mbajnë dhe për ata që e adhurojnë, pasi për Zotin është e fortë (Prov. 3:18). Për Evagrius, "pema e jetës" (Zan. 2:9) është gjithmonë Krishti 175 22. "Jezus Krishti është pema e jetës. Përdoreni Atë siç duhet dhe nuk do të vdisni kurrë" (Sent. 65). Në një nga letrat e tij, Evagrius shpjegon se çfarë duhet kuptuar me fjalën "përdorim". “Vini re, ka ardhur koha për t'i shërbyer Zotit dhe për të dhënë frytet e drejtësisë (shih: Fil. 1:11), sepse nga fryti i drejtësisë rritet pema e jetës (Prov. 11:30) te njerëzit që janë të pastër në zemër (Mat. 5:8). e keqe” (Ep. 54, 2). “Nxehtësia që lind si rezultat i punës së palodhur” 176 23 mund ta durojë vetëm ai që e ka pastruar zemrën nga pasionet, ai në të cilin rritet pema e jetës, Krishti që e “mbron” njeriun nga kjo vapë 177 24. Kjo temë është veçanërisht e dashur për Evagriun dhe ai i kthehet vazhdimisht asaj. "(Dituria) është një pemë e jetës për ata që e fitojnë atë. Pasi Adami shkeli urdhrin e Perëndisë, atij iu ndalua të hante frutat e kësaj peme (shih: Zan. 3:22), sepse nga fryti i drejtësisë mbin pema e jetës (Fjalët e Urta 11:30). [Por Adami hodhi poshtë farat e drejtësisë 178 25.] Nëse pema e jetës është urtësia e Perëndisë, atëherë është e qartë pse atij iu ndalua të hante nga kjo pemë (shih: Zan. 3:3), sepse urtësia nuk do të hyjë në një shpirt të keq (Wis. 1:4)” (Në Prov. 3, 3, 1). Duke përdorur gjuhën simbolike të Shkrimit, Evagrius dëshiron të thotë sa vijon: pa ndihmën e Krishtit, Zotit Fjalë, i cili u bë njeri, asnjë jetë shpirtërore nuk është e mundur. Me forcën e tij njeriu nuk është në gjendje të arrijë asgjë në rrugën e veprimtarisë shpirtërore 179 26. Jeta shpirtërore konsiston në mbështetjen te Krishti nëpërmjet imitimit të Tij 180 27, deri në “përngjasimin” 181 28. [8a] Simboli i këtyre gjërave, në paraqitjen tonë të përmbledhur, është veshja e manastirit. Evagrius thotë drejtpërdrejt se ai mësoi për këtë interpretim të kuptimit shpirtëror dhe simbolik të veshjeve (skemës) monastike nga etërit e shenjtë 182 29, dhe ne nuk kemi arsye të mos u besojmë fjalëve të tij. Evagrius jetoi në një mjedis shumë të arsimuar, përfaqësuesit e të cilit, me sa duket, shumë herët filluan të reflektojnë jo vetëm për thelbin e monastizmit, por edhe për kuptimin e veshjeve tradicionale monastike dhe pjesëve të ndryshme të tij. Pa dyshim, këto mendime bazoheshin kryesisht në filozofinë e lashtë, parakristiane të shkollës Aleksandriane (Philo). Sido që të jetë, kjo veshje u nderua si "e shenjtë", dhe jo vetëm nga Evagrius. Ky qëndrim ndaj veshjeve nuk mund të mos na bëjë të mendojmë ne, njerëzit modernë. Murgjit e parë e trajtuan me nderimin më të madh këtë rrobë të lëshuar pas tonsure, veçanërisht kukullën, të cilën e mbajtën me xhelozi gjatë gjithë jetës së tyre dhe e hoqën vetëm kur iu afruan Kupës së Shenjtë në Liturgjinë Hyjnore. Madje, këtë material, që në vetvete nuk kishte asnjë vlerë, ata e mbronin me vendosmëri, në disa raste edhe me përdorim të forcës, nga kusarët dhe grabitësit, të cilëve, si rregull, ua jepnin lehtësisht, pa rezistencë, gjithë pasurinë e pakët. Me këtë veshje të shenjtë ata filluan rrugën e tyre monastike dhe në të donin ta përfundonin atë 183 30. Ndjenja nderuese që ndjeu murgu për veshjet e tij është e krahasueshme me qëndrimin e një të krishteri ndaj një këmishe të bardhë pagëzimi, e ruajtur me kujdes deri në orën e vdekjes, për t'u shfaqur në pastërtinë e pacenuar përpara "oborrit të Krishtit". Prandaj nuk është për t'u habitur që Evagrius i kushtoi kaq shumë vëmendje simbolikës biblike të "veshjes". “Të gjitha mendimet e papastra, duke qëndruar brenda nesh për një kohë të gjatë për shkak të pasioneve, e çojnë mendjen drejt shkatërrimit dhe shkatërrimit... E shtyrë nga këto mendime, dhe kjo – e përmendur në Ungjill – mendja e mallkuar hoqi dorë nga darka e njohjes së Krishtit (shih: Mat. 22:2 e më pas). thirrësi i njohur si i padenjë për festën e dasmës (shih: Mat. 22:11-14) Prandaj, veshja e dasmës është pandjeshmëria e shpirtit racional, pasi ka hedhur poshtë epshet e kësaj bote (krh. Titit 2:12)” (M.C. 23). “Ai që nuk e ka nënshtruar mishin e tij dhe nuk e ka skllavëruar trupin e tij (krh. 1 Kor. 9:27), por kërkon kënaqësitë e mishit, nuk do të ulet në festën e vërtetë dhe nuk do të veshë rrobën e dritës” (Inst. mon. Suppl. 20). “Roba e dritës” ose “rrobja shpirtërore” 184 31 na referon “dritën e Trinisë së Shenjtë”, me të cilën mistik është i mbështjellë në momentin e takimit të tij me Zotin e Trinisë 185 32. Kjo mund të arrihet vetëm nga ai që ka fituar pasion, simboli i së cilës është sytë e pazakonshëm, absurd në këtë botë. shumë ideal i jetës monastike. [8b] Atyre u korrespondojnë thëniet e përsëritura vazhdimisht nga etërit e shenjtë: "Fëmijë! Besimi forcohet nga frika e Zotit dhe ai është abstenimi. Qëndrueshmëria bëhet e palëkundshme nga durimi dhe shpresa, prej të cilave lind pandjeshmëria; pasardhësi i pandjeshmërisë është dashuria dhe është dera e dijes natyrore, trashëgimtarët e së cilës janë bekimi dhe bekimi." Siç e kemi parë tashmë, në veshjet e murgjve egjiptianë Evagrius nuk është i interesuar për anën e jashtme, për të cilën miku i tij Anatoli ishte i vetëdijshëm, por për mësimin shpirtëror që fshihej pas kuptimit simbolik të kësaj veshjeje. Mësimin e etërve të shenjtë, të cilit Evagrius do t'i referohet më shumë se një herë, ai e përmbledh këtu në një formë të ngjeshur, duke e paraqitur atë si një lloj "shkalle virtytesh". Fazat e tij korrespondojnë me fazat e ndryshme të punës shpirtërore (praktikè), të cilat do të diskutohen në njëqind kapitujt e ardhshëm. Pas shqyrtimit më të afërt, do të shohim se "shkalla e virtyteve" zbulon kuptimin e vargut të fundit të 1 Korintasve 13, këtij "himni të dashurisë": "Dhe tani këto të treja mbeten: besimi, shpresa, dashuria; por dashuria është më e madhja prej tyre". (Ky varg është kyç në mësimin e Evagrius-it mbi lutjen, shih: “A Sermon on Prayer”, Prolog.) Më pas, duke iu referuar letrave të tjera të Shën Palit, Evagrius do të nxjerrë në pah edhe njohuritë, të cilat pothuajse nuk përmenden këtu. Besimi, shpresa dhe dashuria, së bashku me njohjen e natyrës së krijuar, e cila, me gjithë paplotësinë e saj, është ende reale, përfaqësojnë piketa në rrugën e veprimtarisë shpirtërore 186 33. Por "dashuria", sipas Apostullit, "është më e madhja prej tyre" dhe Evagrius i bën jehonë atij: “Besimi është fillimi i dashurisë dhe fundi i dashurisë është njohja e Perëndisë” (Për murgjit. 3). Besimi dhe dashuria luajnë rolin më të rëndësishëm në jetën shpirtërore: besimi është pika fillestare në ngjitjen te Zoti dhe dashuria është "dera e dijes natyrore". Me dituri nënkuptohet njohja e tërthortë e Zotit në pasqyrën e krijimeve të Tij, përmes së cilës shfaqet Vetë Krijuesi. Tri virtytet që Shën Pali i konsideron "themelore" mbështeten nga të tjera që janë gjithashtu të rëndësishme. “Hapni portat e së vërtetës për mua. Ndërsa portat e së vërtetës hapen, po ashtu hapen portat e maturisë, guximit dhe dashurisë. Sepse përmes këtyre portave mendja hyn në Mbretërinë e Qiellit” (Në Ps. 117, 19δ). "Kjo është porta e Zotit; të drejtët do të hyjnë në të. "Duke kaluar rrugën e virtyteve aktive, ne do të gjendemi përpara portave të dijes, që është soditja e krijesave trupore dhe jotrupore" (Në Ps. 117, 20ε). Nga kjo njohje e Zotit, ende vetëm e ndërmjetësuar, por tashmë e arritshme për njeriun, rrjedh "teologjia" (që të mos ngatërrohet me disiplinën shkencore që ka të njëjtin emër), "njohja mistike e Zotit", fryt i një marrëdhënieje të ngushtë personale me Të 187 34. Njohuria i jepet një personi "në lutje" 188 35-mbushur me "ndërmjetësimin" në çdo moment të hirit të tij. 189 36. Takimi i njeriut me Perëndinë “ballë për ballë” (1 Kor. 13:12) do të arrijë pikën më të lartë në fund të kohës, kur Zoti do të jetë “gjithçka në të gjitha” (1 Kor. 15:28) 190 37. Kjo do të bëhet vetë “lumturia e fundit” eskatologjike që na pret 191 38. Duke theksuar rolin mbizotërues të dashurisë në krijimet e tij, Evagrius shpreh mendimin shpirtëror më të thellë dhe më të pasur: pa dashuri, ky fryt i pasionit, njohja e vërtetë e Zotit është e pamundur, pa dashuri çdo "depërtim mistik" është një iluzion i pastër, pa dashuri gjithçka tjetërsohet dhe shtrembërohet nga pasionet që rrjedhin nga dashuria për veten". dashuria mundet. "Nëpërmjet dashurisë ne njohim dashurinë, dhe nëpërmjet së vërtetës ne njohim të vërtetën, sepse e njëjta gjë njihet përmes të ngjashmeve." “Fryti i veprimtarisë shpirtërore” është çlirimi nga (skllavëria e) pasioneve, të kryera nëpërmjet dashurisë 193 40, e cila i jep njeriut akses në njohjen e Atij që për nga natyra e tij është “dashuri parësore” 194 41. Kjo “njohuri e shenjtë”, që shpreh shkallën më të lartë të afërsisë me Zotin, përmban “barkun” e njeriut, kundrejt vullnetit të Zotit 195 42 na udhëheqë në shekullin e ardhshëm (shih: Hebr.4:1–11). “Paqja e Zotit do të thotë njohja e Tij [dhe kushdo që hyn në këtë njohuri gjen paqen nëpërmjet saj 196 43]. Ajo quhet edhe jetë e përjetshme. Sepse thuhet: Kjo është jeta e përjetshme, që të të njohin ty, të vetmin Perëndi të vërtetë, dhe Jezu Krishtin që ke dërguar (Gjoni 17:3)” (Në Ps. 94, 11ζάλ). [9] Pra, për momentin është thënë mjaft për veshjen e shenjtë dhe mësimin e pleqve. Le të fillojmë tani historinë e një jete kushtuar veprimtarisë shpirtërore dhe një jete të përkushtuar ndaj dijes, duke treguar jo gjithçka që pamë dhe dëgjuam nga pleqtë, por atë që, sipas mësimeve të tyre, mund t'u thuhet të tjerëve. Prandaj, ne kemi përmbledhur atë që lidhet me punën shpirtërore në një vepër të ndarë në njëqind kapituj dhe atë që ka të bëjë me njohurinë - në dy të tjera, të përbërë nga pesëdhjetë e gjashtëqind kapituj. Në të njëjtën kohë, ne fshehëm diçka dhe folëm për diçka në fshehtësi, që të mos u jepnim gjëra të shenjta qenve dhe të mos hidhnim perla para derrave (shih: Mat. 7:6). Por kjo do të jetë e qartë për ata që ndjekin gjurmët e të moshuarve. Në jetën shpirtërore mund të dallohen tre etapa kryesore: “rruga praktike” e bëmave trupore dhe mendore të kryera përmes “zbatimit të urdhërimeve” 197 44, dhe soditjes (gnôstiké ose théôrètikè), e cila, nga ana tjetër, ndahet në njohjen e krijimit (physikè) dhe njohjen e Krijuesit, teologjinë (teologjinë). Evagrius i kushtoi një trilogji të gjatë dy fazave të para të ngjitjes drejt Zotit, të cilat ai i përmend këtu. Trilogjia përfshin veprën aktuale, "Murgu", që ka të bëjë me punën shpirtërore, veprën "Sspektatori", e cila përshkruan në mënyrë të ngjashme jetën soditëse dhe gjashtë librat e "Képhalaia Gnostika", secili prej të cilëve përbëhet nga nëntëdhjetë "kapituj" (nëntëdhjetë, dhe jo njëqind, siç mund të konkludohet nga ajo që tha Evagrius më lart). Krijimi i fundit ka të bëjë me çështje që lidhen me "njohuri natyrore" ose njohuri të natyrës së krijuar. Mësimin e etërve të shenjtë, të cilin Evagrius e ndjek në trilogjinë e tij, ai e përcjell qëllimisht brenda kuadrit të traditës së disciplina arcana (“mësimit sekret”) karakteristikë e Biblës dhe e krishterimit të lashtë. Le të theksojmë menjëherë se disciplina arcana nuk ka asnjë lidhje me ezoterizmin. Kjo traditë, të cilën Evagrius e adoptoi nga mësuesi i tij Gregori i Nazianzit, plotëson kërkesën e drejtësisë, sipas së cilës mësimet duhet të paraqiten "sipas dinjitetit të secilit 198 45". "Është vërtet e rrezikshme të thuash një gënjeshtër, por është po aq e rrezikshme t'u thuash të vërtetën atyre që nuk duan ta pranojnë atë. Sepse nuk duhet t'u japësh gjëra të shenjta qenve dhe të hedhësh perla para derrave (krh. Mat. 7:6)" (Në Ps. 118, 11ς bis). Evagrius nuk shpjegon pse është e rrezikshme këtu, por në një tekst tjetër ai shkruan: “Të çmendurit nuk i sjell dobi as ëmbëlsia shpirtërore, as ajo fizike, sepse ai e shkel të parin me këmbë, duke qenë derr (shih: Mat. 7:6) dhe mik i kënaqësive, dhe i dyti, ëmbëlsia trupore, i ngacmon mishin”. (Në Prov. 19, 10 / Géhin. 193). Ky kufizim shpirtëror, i cili merr parasysh aftësinë e dëgjuesve për të perceptuar të fshehtën, është i zbatueshëm jo vetëm për teologjinë spekulative 199 46 ose misteret e Shkrimit të Shenjtë, por edhe për aspektet praktike të jetës shpirtërore 200 47 - këtë Evagrius e mësoi nga mentori i tij në jetën monastike. “Zbulimi i paarsyeshëm” i njohurive është jo vetëm për shkak të shqetësimit për ata që mund të “ngecën mbi to” 202 49, por edhe për konsideratën e mëposhtme: ka gjëra që nuk janë të përshtatshme për t'u folur atyre që nuk e kanë ecur në “rrugën”; atyre që ecin me përulësi, ata me siguri do të hapen. Pra, le të kujtojmë se jo të gjitha njohuritë fitohen duke lexuar libra. Ka njohuri që mund të mësohet vetëm përmes përvojës. Komentet tona janë vetëm një udhëzues modest për ata që janë të interesuar në praktikën e jetës shpirtërore. Traktat praktik. Njëqind kapituj Në disa dorëshkrime, kapitulli i parë paraprihet nga "Udhëzime për skribët", të cilat, me sa duket, i përkasin edhe penës së Evagrius. Në këto udhëzime, Evagrius flet jo vetëm për mënyrën sesi një kopjues i ndërgjegjshëm, si vetë murgu pontik 203, duhet t'i qaset kopjimit të veprave të tij, por edhe për atë që është shumë më e rëndësishme për lexuesin modern - si të lexojë "Njëqind kapitujt". “I lutem vëllezërve që vijnë në duart e këtij libri dhe që dëshirojnë ta rishkruajnë atë, të mos i shtojnë një kapitull një tjetri dhe të mos vendosin në një rresht fundin e kapitullit të përfunduar dhe fillimin e kapitullit tjetër, por të fillojnë secilin kapitull veçmas, në përputhje me ndarjen, të cilën e kemi treguar edhe me numra. Në këtë mënyrë, rendi i kapitujve do të respektohet dhe ideja do të bëhet e qartë në to. Evagrius i qëndron besnik këtij parimi në të gjitha shkrimet e tij. Secili nga kapitujt përfaqëson një njësi të veçantë dhe duhet të perceptohet si i tillë gjatë leximit. Shembulli i "Fjalës për lutjen" (113/114) tregon se çfarë ndryshimesh në kuptim mund të rezultojnë nga mospërputhja me këtë rekomandim. Megjithëse nëntitujt (ku jepen nga Evagrius) tregojnë një strukturë, kapitujt individualë nuk formojnë së bashku një tekst koherent, siç është rasti në ekspozimet sistematike. Dhe kjo përkundër faktit se në një numër centurionësh mund të shihet ndërtimi i një strukture duke përdorur numra. Kjo strukturë është shumë e rëndësishme për të kuptuar tekstin, por nuk mbahet kurrë nga fillimi në fund. Në të njëjtën "Fjalë mbi lutjen" mund të njihen grupe të vogla të përbëra nga tre ose katër kapituj, në të cilët, si rregull, theksohet kapitulli i fundit. Në veprën “Képhalaia Gnostika” ndonjëherë mund të gjurmohet një “fije e kuqe” nëse, për shembull, kapitujt 3, 6, 9, etj. merren së bashku. Krijimi "Murgu", si veprat e tjera që përmendëm më lart, i përket kategorisë së librave të destinuar për "reflektim". Duhet të kihet parasysh se për të kuptuar thellësisht secilin prej teksteve individuale, është e nevojshme të zbulohet lidhja e tyre me njëri-tjetrin dhe të dallohet një unitet i fshehtë, i brendshëm në to. Krishterimi është mësimi i Shpëtimtarit tonë Jezu Krisht, i përbërë nga urtësi aktive, natyrore dhe teologjike. Ky përkufizim trepjesësh, tipik evagrian, vendoset që në fillim të veprës "Murgu". Megjithatë, Evagrius e jep atë jo për të përcaktuar temën e veprës së tij dhe "kornizën e saj", por për të identifikuar temën më të rëndësishme nga disa këndvështrime. Vlen të përmendet se Evagrius e fillon punën e tij jo me një përkufizim të punës shpirtërore (praktiké), siç mund të pritet (ky përkufizim do të jepet vetëm në kapitullin 78), por me një përkufizim të krishterimit. Spiritualiteti nuk lidhet vetëm me manastiret, por me të gjithë të krishterët në përgjithësi. Dhe megjithëse, për arsye të dukshme, shkrimet e Evagrius u drejtohen kryesisht murgjve dhe madje edhe vetmitarëve, ai kurrë nuk kishte ndërmend të krijonte ndonjë mësim të veçantë të destinuar vetëm për ta. Përkufizimi i krishterimit që jep Evagrius në këtë kapitull shpjegohet në një pasazh nga një letër që ai shkroi në Kostandinopojë përpara se të bënte betimet monastike. Këtu shohim gjithashtu një ndarje me tre pjesë: "Kështu që kushdo që më ha mua, do të jetojë me mua (Gjoni 6:57). Në fund të fundit, ne hamë mishin e tij dhe pimë gjakun e tij, duke u bërë pjesëmarrës të Fjalës dhe të Urtësisë falë Mishërimit dhe jetës së perceptueshme të [Tij]. (physiké) dhe [urtësi] teologjike (théologiké), me të cilat shpirti ushqehet dhe përgatitet gradualisht për soditjen e [gjërave] reale” (Për besimin. IV, 15). Krishterimi është baza e gjithë jetës shpirtërore, që përmban plotësinë e asaj që na u zbulua në mishërimin e Logos, në Krishtin. Kjo ide është jashtëzakonisht e rëndësishme për Evagrius. Ai e përsërit atë në mënyrë të përsëritur dhe në forma të ndryshme. “Mishi i Krishtit është virtyte vepruese dhe ai që e ha atë (Gjoni 6:54) do të bëhet i pasionuar” (Për murgjit. 118). “Gjaku i Krishtit është soditja e gjërave të krijuara dhe ai që e pi do të bëhet i urtë prej tij” (Për murgjit. 119). “Gjoksi i Zotit është njohja e Zotit, dhe ai që bie mbi të do të bëhet teolog” (Për murgjit. 120). Praktika shpirtërore (praktiké), e quajtur edhe etikë (éthiké) 204, është një "metodë shpirtërore që pastron pjesën e pasionuar të shpirtit" 205 dhe e çon një person drejt pasionit, 206 që është "shëndeti i shpirtit" 207. Ky shëndet fitohet duke "mbajtur faktet, si dhe duke zbatuar virtytet, 208, urdhërimet". përbën praktikë shpirtërore. Çfarë nënkupton Evagrius me "kontemplacion natyror" (physiké) dhe "urtësi teologjike" (théologiké) diskutohet në dy kapitujt e ardhshëm. Mbretëria e Qiellit është pandjeshmëria e shpirtit, e kombinuar me njohjen e vërtetë të qenieve. Në dy shprehje thelbësisht sinonime - "Mbretëria e Qiellit" dhe "Mbretëria e Perëndisë" - Evagrius, si baballarët e tjerë, sheh një aludim të fshehur për dy aspekte të ndryshme, sipas Shën Palit, të Ekonomisë së shpëtimit (1 Kor. 15:24-28), domethënë: zbatimi i kësaj "Ekonomie në Krishtin" dhe "Krishtërimi i saj" për të folur. përfundimi në Atin, kur “do të jetë Perëndia gjithçka në të gjithë” (1 Kor. 15:28). "Dhe mos e konsideroni Mbretërinë e Qiellit për asgjë tjetër, vëllezër, si kuptimin e vërtetë të [gjërave] ekzistuese, të cilat Shkrimi Hyjnor i quan lumturi. Sepse nëse Mbretëria e Qiellit është brenda jush (krh. Lluka 17:21) dhe në njeriun e brendshëm asgjë nuk formohet përveç soditjes (pra, ai është mendimi i Zotit" Besimi XII, 37). Megjithatë, vetëm ata që arrijnë pandjeshmëri në pastërtinë e zemrave të tyre, siç u diskutua në këtë kapitull, mund të bëhen pjesëmarrës të kësaj lumturie. Evagrius e zhvillon më tej këtë ide: “Tani ne shohim vetëm hijet e kësaj [Mbretërisë], si në një pasqyrë (1 Kor. 13:12), dhe më pas, të çliruar nga ky trup tokësor dhe të veshur me të pakorruptueshmen dhe të pavdekshmen (shih: 2 Kor. 5: 1-4), do të shohim prototipet e Tij. Do të shohim, nëse, sigurisht, nëse, sigurisht, ne do të kujdesemi për të drejtën, ne do të shohim jetën tonë të drejtë, në të cilën [nuk do të kujdesemi për të drejtën] në rrugën tonë. (Shih: Hebr. 12:14, në fund të fundit, thuhet: Dituria nuk hyn në një shpirt të keq, ajo banon poshtë në një trup fajtor për mëkat (Dituria 1:4)” (Për besimin. XII, 37). Ky është "kontemplacion natyror" (physiké), ose njohuri për natyrën e gjërave - njohuria është ende, natyrisht, e paplotë dhe e paqartë, por ende "e vërtetë". Tani në pasqyrën e "natyrave të krijuara" 209 ne shohim "gjërat në vetvete" dhe më pas, kur Shtëpia e Shpëtimit të përfundojë, prototipet e tyre do të na zbulohen. "Tani" është nën shenjën e Krishtit, Fjalës së mishëruar, e cila lejon Evagrius të flasë për "Mbretërinë e Krishtit" si plotësinë e "njohjes materiale" 210, pasi zona e kësaj njohurie është realiteti material i perceptuar sensualisht, i cili, në të njëjtën kohë, është një "imazh" i realitetit jomaterial, shpirtëror 211. "Mbretëria e Qiellit" (ose "Krishti") nuk do të kalojë kurrë, por do të arrijë plotësinë e saj kur "Perëndia (Ati) do të jetë gjithçka në të gjithë" (1 Kor. 15:28). Duke qenë “i gjithë në të gjitha”, Ati qëndron në Birin dhe në Frymën e Shenjtë 212. Kjo është arsyeja pse Evagrius e konsideron të mundur zbatimin e apelit ndaj Perëndisë Atë “Ardhtë Mbretëria Jote” tek Biri i Vetëmlindur 213, “Uniteti dhe Uniteti” 214 Të cilin, domethënë, qenia Hyjnore “brenda trinitetit do të mëvonshëm”. Ndërkohë, njeriu, “i udhëhequr nga trupa të ngjashëm me botën e tij”, është në gjendje të kuptojë vetëm “veprimet e Krijuesit” 215. Mbretëria e Perëndisë është njohja e Trinisë së Shenjtë, e cila bashkëjeton dhe përhapet së bashku me strukturën e brendshme të mendjes, si dhe shkon përtej pakorruptueshmërisë së saj (Wis. 2:23). Kjo ide, e shprehur në një formë mjaft misterioze, shpjegohet në veprën e Evagrius “Képhalaia Gnostika”, e cila i kushtohet kryesisht soditjes natyrore (physikè), por në të njëjtën kohë prek teologjinë (théologikè), e cila nuk është për t'u habitur, pasi soditja natyrore dhe teologjia, në fakt, përbëjnë njohuri, ose njohuri (dije). “Njohuria” e Zotit të Trinisë (dhe jo ndonjë hyjni jopersonale), duke qenë manifestimi më i lartë i unitetit personal me Të (shih: Gjoni 17:3), “bashkëjeton” me mendjen (në kohë): “...me të vërtetë ajo qëndroi te Krijuesi që nga fillimi dhe u shfaq së bashku me natyrën që shoqëroi” Mendja është "e pakorruptueshme" (aphthartos), sepse ajo është "imazhi" (eikôn) i Perëndisë (shih: Urtësia 2:23). Përveç kësaj, pavarësisht nga krijesa e tij, ai është jomaterial 216 dhe jotrupor 217, si Vetë Zoti. Njohja e Trinisë së Shenjtë shkon përtej kufijve të "paprishshmërisë" së mendjes, e cila ka soditur botën e krijuar që nga krijimi i saj 218, pasi ajo "i paraprin çdo soditjeje natyrore" 219. Në “Mbretërinë e Perëndisë” të Atit, kur “Perëndia do të jetë gjithçka në të gjithë” (1 Kor. 15:28), “nëpërmjet ndërmjetësimit të Birit dhe Shpirtit të Tij”, 220 mendja do të rifitojë atë unitet me Atin që kishte në fillim, por më pas e humbi për fajin e saj. Sidoqoftë, ky "fund i bekuar" do të tejkalojë - dhe shumë - atë që ishte në "fillim": atëherë mendja, e paqëndrueshme në natyrën e saj fillestare, do të fitojë stabilitet dhe do të nderohet me unitet të përjetshëm dhe të lumtur me Perëndinë e Trinitetit të pafilluar dhe të pandryshueshëm 221. Kështu e kupton Evagrius "lumturinë e fundit" në të cilën "teologjia" duhet të çojë 222. Në kushtet e ekzistencës tokësore, një person që i është dhënë hiri bëhet pjesëmarrës i kësaj lumturie të ardhshme nëpërmjet takimit të tij personal me Zotin, pa asnjë ndërmjetës 223, në njohjen e Zotit (théologia). "Vendi" i këtij takimi është lutja e vërtetë dhe shpirtërore, domethënë e kryer "në frymë dhe të vërtetë", falë së cilës një person merr me anë të hirit qasjen tek Ati në Frymë dhe Biri 224. Kjo i jep Evagriusit bazë për të thënë: “Nëse je teolog, atëherë do të lutesh vërtetë (shih: Gjoni 4:23), dhe nëse lutesh me të vërtetë, atëherë je teolog” (Për lutjen. 61). Nëse dikush e do diçka, atëherë sigurisht që ai përpiqet për të dhe lufton për ta marrë atë. E gjithë kënaqësia fillon me dëshirën dhe dëshira krijohet nga ndjenja, sepse ata që janë të privuar nga ndjenja janë të lirë nga pasioni. Të duash, të arrish dhe të luftosh - kështu veprojnë "në përputhje me natyrën" tre parimet e shpirtit: racional, i dëshirueshëm dhe i dhunshëm. Evagrius do ta zhvillojë këtë ide në kapitullin 86. Këtu bëhet fjalë për devijimet e mundshme dhe arsyet e këtyre devijimeve. Nga historia e tundimit të paraqitur në Librin e Zanafillës, Evagrius e di se çdo dëshirë që synon të fitojë kënaqësi është e lidhur me perceptimin shqisor. “Dhe gruaja pa që pema ishte e mirë për t'u ngrënë dhe se ishte e këndshme për sytë dhe e dëshirueshme, sepse jepte njohuri” (Zan. 3:6). Asnjë perceptim shqisor - pa pasion 225. Dy pjesët irracionale të shpirtit - e dëshirueshme dhe e dhunshme - na lejojnë të hyjmë në marrëdhënie me realitetin shqisor dhe material në mënyrë indirekte, përmes trupit tonë, i cili ka të njëjtën natyrë si e gjithë bota e krijuar. Ajo që nuk perceptohet nga shqisat - "shkaqet" hyjnore (logí) - është e lirë nga pasionet. Për më tepër, njohja e "arsyeve" (logí) të pikëllimeve dhe tundimeve "i jep hapësirë" shpirtit 226, vizioni i këtyre arsyeve e vendos atë "në një vend të gjerë" 227. Injorimi i tyre tregon paaftësinë e shpirtit për të "dalluar midis shpirtrave" 228. Virtyti dhe dituria "çlirojnë shpirtin" Humbja e diturisë do të thotë gjithmonë “robëri” 230. Prandaj gjatë namazit mendja, duke qenë në “pandjeshmëri të plotë” 231, duhet ta mbajë veten të lirë nga çdo gjë shqisore. Sepse Zoti nuk mund të perceptohet në mënyrë sensuale 232, dhe kur ne e "soditim" Atë, gjithçka e ndjeshme largohet prej nesh 233. Duke folur për këtë, Evagrius nuk është aspak duke u përpjekur të demonizojë realitetin shqisor 234, i cili do të ishte blasfemues në raport me Krijuesin 235! Në këtë realitet shqisor nuk ka asnjë të keqe si e tillë; ajo është e mirë, si Vetë Krijuesi (shih: Zan. 1:31). E keqja nuk vjen nga dy pjesët e paarsyeshme të shpirtit. Ai është vetëm rezultat i "përdorimit të panatyrshëm" të tyre 236, i cili rrjedh nga "kënaqësia mizantropike" e krijuar nga "vullneti ynë i lirë" 237. Evagrius nuk bën asnjë gjykim vlerësues, por vetëm deklaron një fakt objektiv. Problemi në marrëdhënien tonë me realitetin shqisor është për shkak të prirjes sonë drejt së keqes. Megjithatë, zgjidhja e këtij problemi varet nga qëndrimi ynë i brendshëm 238 . Vetë demonët luftojnë kundër eremitëve dhe kundër atyre që përpiqen për virtyt në para dhe vëllazëri, armatosin më të shkujdesurit e vëllezërve. Por beteja e dytë është shumë më e lehtë se e para, sepse është e pamundur të gjesh njerëz në tokë që janë më mizorë se demonët, ose ata që mund të perceptojnë të gjithë dinakërinë e tyre menjëherë. Në varësi të kushteve në të cilat jeton një person - vetëm ose mes njerëzve - lufta që ai zhvillon merr një nga dy format e dallueshme qartë, pavarësisht se në të dyja rastet i duhet të luftojë të njëjtin armik. Dallimi midis këtyre dy formave përcaktohet nga qëndrimi ndaj gjërave materiale që vënë në lëvizje pasionet 239. Evagrius e quan njërën prej tyre "materiale", dhe tjetrën "jomateriale" 240. Lufta materiale, e cila lidhet drejtpërdrejt me mënyrën se si një person lidhet me gjërat 241, ka të bëjë kryesisht me "njerëzit e kësaj bote". Murgjit, të cilët kanë hequr dorë nga zotërimi i çdo pasurie, kryesisht merren me “mendime” 242 që lindin në mendje në formën e ideve ose kujtimeve të gjërave 243. Duke qenë se është më e lehtë të mëkatosh në mendim sesa në realitet 244, është e qartë se lufta jomateriale është shumë më e rëndë se lufta materiale 245. Por ky kapitull prek edhe një aspekt tjetër të rëndësishëm. Duke folur për manastiret në përgjithësi, Evagrius bën një dallim midis hermitëve dhe atyre që punojnë në cenobia ose në komunitete të vogla të quajtura sinodia 246 . Eremiti dallohet nga fakti se ai është i privuar jo vetëm nga gjërat, por edhe nga kontaktet e rregullta me njerëzit e tjerë; kjo, veçanërisht, e shpëton atë nga konfliktet që ndodhin në jetën e komunitetit, ndonjëherë shumë të dhimbshme. Por a do të thotë kjo se të qenit në shkretëtirë, larg nga «vëllezër të pakujdesshëm», e vendos atë në një lloj pozitë të privilegjuar? Aspak! Përkundrazi: demonët hakmarrës e sulmojnë drejtpërdrejt, hapur. Sigurisht, njerëzit mund të bëhen si demonët, 247 veçanërisht në gjendje zemërimi. "Kur sapo formohemi në barkun e nënës, jetojmë jetën e bimëve. Kur lindim, jetojmë jetën e kafshëve. Dhe kur bëhemi të rritur, jetojmë ose jetën e engjëjve ose jetën e demonëve. Shkaku i jetës së parë është natyra e gjallë, e dyta është ndjenja dhe e treta është prirja jonë drejt së mirës ose së keqes" (K.G 76, III). Por të tillë «demonë» nuk janë asgjë në krahasim me shpirtrat e rënë të pushtuar nga ligësia e egër. Është ky zemërim i ashpër dhe i pambuluar me të cilin përballet një vetmitar që jeton vetëm, veçanërisht natën. Veprat e Evagrius janë të mbushura me përshkrime të sulmeve demonike, shpesh duke shkaktuar tmerr. Ne do t'i kthehemi kësaj më vonë, por tani për tani do të kufizohemi në dy shembuj që japin një ide se çfarë përjeton vetmitari gjatë këtyre sulmeve. “Na ka rënë në sy se një nga shenjtorët, kur lutej, u kundërshtua aq shumë nga i ligu, saqë, sapo shtriu duart, i keqi u shndërrua në luan dhe, duke qëndruar drejt në këmbët e pasme, ngriti putrat e përparme, duke i zhytur kthetrat në anët e asketit dhe duke pritur që ai të mos i linte kurrë, por duart e tij nuk u dobësuan. duart pa e kryer namazin e tij të zakonshëm” (Për namazin. 106). Evagrius ka shumë të ngjarë të ishte njohur personalisht me Gjonin, i cili quhej i Vogël (Colobos). Gjoni punoi në shkretëtirën e Sketës; Për këtë flet edhe teksti i mëposhtëm. "I njëjti ishte, siç e dimë, Gjoni i Vogël, ose më mirë, murgu më i madh, i cili qëndroi i heshtur në gropë. Si rezultat i pranisë së tij të vazhdueshme me Perëndinë, ai mbeti i palëvizshëm kur demoni, në formën e një dragoi, u mbështoll rreth tij, kafshoi mishin e tij dhe gromiste në fytyrë" (Për lutje. 107). Edhe kur demonët, si kafshë të egra, sulmojnë një person dhe ulcerojnë të gjithë trupin e tij 248 ose kur përpiqen ta tmerrojnë me vizione të tmerrshme 249 - vërejmë se Evagrius e dinte për këtë jo vetëm nga thashethemet 250, por edhe këtë e kishte përjetuar nga përvoja e tij 251 - një luftëtar me përvojë nuk i kushton aspak vëmendje dhe i trajton ato2. si rregull, nuk duhet të përfshihen në luftime të tilla “dorë më dorë”, por për “mësuesit shpirtërorë” kjo është një gjë e zakonshme 253 . Vepra "Murgu" flet kryesisht për luftën jomateriale, domethënë për luftën me "mendimet", "ballë për ballë". Për murgjit që punonin në "cinenovia dhe vëllazëri", Evagrius shkroi një vepër tjetër, "Pasqyra e murgjve dhe murgeshave", e përbërë nga 137 kapituj dhe kushtuar kryesisht aspekteve të ndryshme të jetës në komunitet, si dhe marrëdhënieve midis murgjve dhe laikëve. Ka tetë mendime themelore që përfshijnë të gjitha mendimet e tjera. Mendimi i parë është grykësia dhe pas saj vjen mendimi i kurvërisë; e treta - dashuria për para; e katërta - trishtim; e pesta - zemërimi; e gjashta - dëshpërim; i shtati është kotësia dhe i teti është krenaria. Nuk varet nga ne nëse të gjitha këto mendime na shqetësojnë apo, përkundrazi, nuk na shqetësojnë; gjithsesi prej nesh varet nëse vonohen apo përkundrazi nuk ngecin në ne, që të udhëheqin apo të mos vënë në lëvizje pasionet. Pasi përcaktoi bazat teologjike të punës shpirtërore (praktikè) në pesë kapituj hyrës, Evagrius vazhdon të shqyrtojë "mendimet", pasi në thelb, lufta e zhvilluar nga një murg është e lidhur me to 254 . Çfarë është për shkak të? Duke përdorur termat "demon", "pasion" dhe "mendim" për të treguar të njëjtin realitet, Evagrius megjithatë bën një dallim të qartë midis tyre. Demonët janë shpirtra të rënë që na tundojnë vazhdimisht, duke u përpjekur të na ngjallin pasione 255. Por, duke qenë se e keqja nuk ka ekzistencën e vet, duke qenë vetëm një shtrembërim i së mirës, demonët mund ta arrijnë qëllimin e tyre vetëm nëpërmjet shtrembërimit të natyrës së botës së krijuar - si ajo që është jashtë nesh, ashtu edhe ajo që është e brendshme tek ne 256. Përshtypjet e ndryshme të krijuara në mendjen tonë 256 bëhen, nën sugjerimin e demonëve, tundime, mendime (të liga), nga të cilat - nëpërmjet vullnetit tonë të lirë 258 - lindin “pasionet”. Por nëse "mendimi" është, si rregull, pak a shumë i përkohshëm, atëherë "pasioni" zë rrënjë në shpirtin racional si një "ves i keq" (hexis), "si rezultat i të cilit shpirti zgjedh kënaqësitë kalimtare dhe përçmon të përjetshmen dhe të pakorruptueshmen" 259. Megjithatë, "aftësia" nuk është konstante. Njeriu është një qenie "pritëse" ndaj së mirës dhe së keqes. Një aftësi mund të zëvendësohet nga një tjetër 260 . Qëllimi i punës shpirtërore është pikërisht zëvendësimi i zakonit të keq të pasionit me zakonin e mirë të virtytit 261. Ndonjëherë, në përputhje me numrin e tundimeve të Krishtit në shkretëtirë (Mateu 4:1–11) 262, Evagrius i zvogëlon "tetë mendimet" në tre - grykësia, dashuria për para dhe kotësia. Sidoqoftë, pavarësisht nga numri, këto mendime "gjithëpërfshirëse" kanë një rrënjë të përbashkët - "dashuri për veten" (philautia) 263, të cilën Evagrius me të drejtë e quan "urretësi universal", pasi një dashuri e tillë tjetërson gjithçka përreth dhe shtrihet vetëm në egon e tij. Lufta kundër mendimeve është e natyrshme për të gjithë njerëzit. Të jesh subjekt i tundimit nuk është mëkat (Evagrius e nxjerr këtë përfundim bazuar në episodin e Ungjillit që tregon për tundimet e Krishtit). Por çfarë efekti do të kenë sugjerimet e liga - nëse ato zënë rrënjë tek një person apo jo, nëse i ngjallin pasione apo jo - kjo varet tërësisht nga vetë personi. “Zemra ime është ngrohur brenda meje. Kur na sulmon demoni i zemërimit, është e mundur që të mos i nënshtrohemi zemërimit, por ndoshta është e pamundur të mos shpërthejmë në flakë” (Në Ps. 38, 4β). Mëkati krijohet nga pëlqimi i vullnetit tonë të lirë, të prirur drejt së keqes. Por, siç vëren Evagrius, nënshtrimi ndaj fuqisë tërheqëse të mëkatit mund të bëhet në mënyra të ndryshme. “Mëkatar është ai që mëkaton për shkak të epshit ose shthurjes; njeri i lig është ai që me vetëdije kryen të keqen” (Në Ps. 9, 36ιθ). Meqenëse të gjitha mëkatet rrjedhin nga mendimet pasionante, 265 pikërisht me këto të fundit duhet të fillojë lufta, për të mos u larguar nga rruga e veprimtarisë shpirtërore (praktikè). “Mendimet e liga janë kurthe me ndihmën e të cilave demonët e zënë shpirtin dhe e pengojnë të hyjë në shtegun e Atij që tha: Unë jam udha (Gjoni 14:6)” (Në Ps. 118, 61κα). Kjo është arsyeja pse Shkrimi na thërret të mos qëndrojmë në vend (shih: Fjalët e urta 9:18), domethënë të mos zgjatemi në mendime të liga, sepse askush nuk mund të “marrë zjarrin në gjirin e tij, që të mos i digjet veshja” 266, siç thotë mrekullisht Solomoni për këtë (Fjalët e Urta 6:27). “Mos mbani në gjoks as akrep, as mendim të keq në zemrën tuaj” (Për murgjit. 58). Evagrius sheh një paralajmërim për të mos zgjatur kur takohet me të keqen në fjalët e Krishtit. "Një puthje gënjeshtare (shih: Fjalët e urta 27:6) e mendjes është një ide pasionante e një objekti sensual. Prandaj, Zoti i urdhëron dishepujt e Tij që të mos përshëndesin askënd në rrugën (krh. Lluka 10:4) që të çon në virtyt" (Sk. 7). Mendimi i grykësisë e frymëzon murgun që të tërhiqet shpejt nga asketizmi: ai i paraqet murgut stomakun e tij të sëmurë, mëlçinë, shpretkën ose përshkruan drogën, si dhe sëmundje të tjera afatgjata, duke vënë në dukje mungesën e gjërave të nevojshme dhe mungesën e mjekëve. Shpesh ngjall kujtime të atyre vëllezërve që pësuan vuajtje të ngjashme. Ndodh gjithashtu që ai i inkurajon viktimat që t'u afrohen agjëruesve dhe të flasin për fatkeqësitë e tyre, të cilat gjoja kanë ndodhur si pasojë e asketizmit të tepruar. Evagrius paraqet tetë mendime në të njëjtën renditje; Përjashtim bëjnë mendimet e trishtimit dhe zemërimit, të cilat ndonjëherë ndryshojnë vendet. Ata janë të "thurur" ngushtë së bashku 267; në të njëjtën kohë, megjithatë, nuk mund të mos vërehet se pasionet janë renditur nga Evagrius sipas rendit të përsosjes së tyre gradual. Lista fillon me pasionet ose pasionet më të vrazhda sensuale të trupit 268, të cilat janë grykësia dhe kurvëria e natyrshme tek fillestarët, dhe përfundon me pasionet e shpirtit, kotësinë dhe krenarinë, që “shoqëron ata që arrijnë lehtësisht [në punën shpirtërore]” 269. Por ekstremet vijnë në kontakt, siç dëshmohet nga historia e ngurtësimit dhe e cila u shkaktua nga ngjashmëria: “Dëshira për ushqim shkaktoi mosbindje dhe ngrënia e këndshme doli nga parajsa 270” (O.sp. [I] 1, 10). Evagrius e quan krenarinë "një e keqe e lashtë" 271 dhe "gjenerata e parë e djallit" 272. Në këtë kapitull dhe më tej ai shqyrton manifestimet specifike të tundimit, të cilat janë përshkruar në detaje në veprën e tij Antirrhètikos. Por nëse te "Murgu" Evagrius flet për një frikë ekskluzivisht imagjinare për t'u sëmurur për shkak të kufizimeve të rrepta të një diete tashmë të varfër, në "Antirrhètikos" ai nuk e fsheh faktin se me abstinencën e vazhdueshme, tundimi për të thyer rregullin rritet shumëfish, në të cilin tunduesi përpiqet në çdo mënyrë të mundshme të përfshijë agjëruesin. Termi gastrimargji zakonisht përkthehet si "ngrysësi". Etimologjikisht, gastrimargia do të thotë "tërbim ose lirim i mitrës". Fjala "grykësi" e përcjell më saktë këtë kuptim. Shembujt e dhënë nga Evagrius në Antirrhètikos tregojnë se ne po flasim për një formë bulimie në të cilën mitra fjalë për fjalë «merr frenat e qeverisë në duart e veta». Demoni i kurvërisë i detyron njerëzit të ndizen nga epshi për trupa të ndryshëm dhe më fort i sulmon ata që bëjnë jetë të dëlirë, saqë ata, duke menduar se nuk kanë arritur asgjë me këtë, e ndalojnë abstinencën. Dhe, duke e përdhosur shpirtin, ky demon e anon atë në vepra të turpshme, e detyron të thotë disa fjalë të turpshme dhe, si të thuash, të dëgjojë të njëjtat si përgjigje, sikur gjithçka të ndodhte në realitet dhe në mënyrë të dukshme. Grykësia dhe kurvëria janë të lidhura ngushtë 273; të dyja këto mendime lindin si rezultat i humbjes së kontrollit mbi trupin. Mizogjinia famëkeqe e etërve të lashtë nuk do të habisë askënd që ka lexuar "Tregime të paharrueshme të etërve të shkretëtirës" dhe e di se sa lehtë murgjit dhe murgeshat u mposhtën nga mëkati i mishit. “Pamja e gruas është një shigjetë helmuese, ajo thumbon shpirtin, derdh helm në të dhe, sa më gjatë të zgjasë, aq më shumë prodhon kalbje” (O. sp. [IV], 2, 6). Në fakt, armiqësia ndaj gjinisë femërore nuk i drejtohet gruas si e tillë: të qenit, si burri, krijim i Zotit, gruaja nuk është pengesë për një burrë në rrugën e shpëtimit 274. Përkundrazi, ka të bëjë me vetëvlerësimin e shëndetshëm, me njohjen e dobësisë së vet. “Është më mirë t'i afrohesh një zjarri të ndezur sesa një gruaje të re kur je vetë i ri, sepse kur t'i afrohesh zjarrit dhe të ndjesh dhimbjen, menjëherë do të kërcesh dhe duke u zbutur nga fjalimet e grave, nuk do të largohesh befas” (O. sp. [IV], 2, 10). Evagrius bën thirrje për të njëjtën rreptësi në marrëdhëniet me seksin e kundërt për virgjëreshat që i janë kushtuar Zotit, jo vetëm për arsye fetare që lidhen me besimin në Krishtin dhe dashurinë për Të 275, shpirtërore, të lidhura me praktikën e lutjes 276, ose etike 277, por edhe për arsye që lidhen me doktrinën fetare. Sepse ai pa "burra që i korruptonin virgjëreshat me dogma [heretike] dhe e bënin të kotë virgjërinë e tyre" 278. Duke marrë parasysh fuqinë me të cilën bien mbi njerëzit tundimet trupore, mund të arrihet në përfundimin se i riu thjesht nuk është në gjendje t'i rezistojë epshit të mishit 279 dhe se, për rrjedhojë, ai nuk është fajtor për veprat e tij të këqija 280 . Në këtë lloj reflektimi, Evagrius kap mëkatin e fshehur të krenarisë: do të kishim mëkatuar ende kundër vullnetit tonë dhe, për këtë arsye, dënimi që na nënshtron Perëndia për këtë nuk mund të konsiderohet i drejtë 281. Nuk ka nevojë të zgjerohet më tej për fuqinë e tundimeve kurvëruese, të cilat ndonjëherë arrijnë deri në halucinacione. Në veprën e tij "Antirrhètikos" Evagrius jep shumë shembuj - ndoshta edhe tepër të sinqertë për disa lexues - duke përshkruar këtë fenomen të përbashkët për të gjithë njerëzit. Metodat për trajtimin e kësaj sëmundjeje diskutohen në Kapitullin 17. Dashuria për para frymëzon idenë e një pleqëri të gjatë, dobësinë e duarve që nuk janë më në gjendje të punojnë, urinë dhe sëmundjet në të ardhmen, vështirësitë e dhimbshme të varfërisë dhe sa e turpshme është të pranosh nga të tjerët gjithçka që të nevojitet. Dashuria për para mund të shfaqet në forma të ndryshme 282. Ky ves konsiderohet «rrënja e çdo të keqeje» (1 Tim. 6:10) 283, «nëna e idhujtarisë» 284, një cilësi «pagane», «plotësisht e huaj për një të krishterë». Dashuria për para është karakteristikë për "paganët dhe të pafetë që refuzojnë Providencën e Mësuesit dhe mohojnë Krijuesin" 285. “Kushdo që dëshiron të shkatërrojë pasionet, le ta nxjerrë rrënjën, por përderisa të mbetet dashuria për para, nuk do t’i bëni mirë vetes duke i prerë degët, sepse edhe nëse priten, ato shpejt do të rriten përsëri” (O.sp. [VII], 3, 2). Mendimi i dashurisë për para merr, siç e kemi vërejtur tashmë, forma të ndryshme dhe manifestohet jo vetëm në shqetësim (megjithatë, jo pa arsye) për pleqërinë e afërt (shih më lart). Të gjitha këto manifestime të dashurisë për para karakterizohen nga një veçori, domethënë, egoizmi i dhimbshëm, të cilit i nënshtrohet gjithçka, deri te qëndrimi ndaj njerëzve 286, duke përfshirë edhe ata për të cilët duhet të kujdesemi 287. Një shembull i një nënshtrimi të tillë është "zelli i padobishëm" në veprën 288. Dëshira për zotërimin e të mirave materiale, e perceptuar si "289 idhujtarisë" si një simbol i "idhujtarisë". Mjetet e shërimit të këtij pasioni diskutohen në kapitullin 18. Trishtimi ndonjëherë lind nga privimi i asaj që dëshiron, dhe ndonjëherë vjen pas zemërimit. Në rastin e parë, ndodh kështu: së pari, shpirtin e pushtojnë disa mendime që e detyrojnë të kujtojë shtëpinë, prindërit dhe jetën e mëparshme. Kur shohin që shpirti nuk i reziston, por i ndjek dhe relaksohet me kënaqësitë mendore, atëherë e kapin dhe e zhytin në trishtimin e shkaktuar nga vetëdija se i pari nuk ekziston dhe nuk mund të ekzistojë në jetën reale. Dhe shpirti fatkeq, aq sa relaksohet nga mendimet e para, po aq ndrydhet e përulet nga i dyti. Evagrius gjithashtu thotë diku tjetër se trishtimi pason zemërimin: "Trishtimi është dëshpërim i shpirtit dhe është rezultat i mendimeve të zemëruara. Nervozizmi është një dëshirë për hakmarrje dhe dështimi për të marrë hak shkakton trishtim." Në thelb, ne po flasim për një dëshirë të pakënaqur, siç shkruan Evagrius për këtë më tej: “Trishtimi është pasojë e dështimit në dëshirën trupore” (O.sp. [XI] 5, 10). Duke përdorur shembullin e lidhjes sonë me shtëpinë, prindërit dhe miqtë, bëhet e qartë se si ndodh kjo. Demoni i zemërimit krijon në mendjen tonë imazhe të të dashurve, prindërve dhe miqve që gjoja po ofendohen ose keqtrajtohen... 290 Duke mos qenë në gjendje të hakmerret ndaj shkelësve, njeriu përjeton hidhërim, siç e kemi diskutuar tashmë. Demoni i trishtimit përdor taktika të ngjashme. Ai i zbulon vetmitarit të afërmit e tij që janë të sëmurë ose të ekspozuar ndaj rreziqeve qoftë në tokë, qoftë në det... 291 Demoni i pikëllimit sulmon njeriun duke përdorur ato metoda që i përshtaten më së miri temperamentit të tij. Megjithatë, trishtimi dhe pikëllimi që shkakton nuk janë gjithmonë vepër e të ligut. Ashtu si Shën Pali (2 Kor. 7:10), Evagrius dallon dy lloje trishtimi: “Trishtimi ia vlen të dënohet kur buron nga një dëshirë e pakënaqur për kënaqësi të prishshme, por është gjithashtu i denjë për t'u lavdëruar kur është rezultat i pakënaqësisë në ndjekjen e virtytit ose të njohjes së Perëndisë” (Në Prov. 25, 20a / Géhin. 313). Lloji i dytë i trishtimit lidhet me humbjen që njerëzit kanë pësuar për fajin e tyre. Një trishtim i tillë i shtyn ata të kthehen në mënyrë që të bëhen sërish të denjë për atë që kanë humbur. Teksti më poshtë shpjegon se si këto dy lloje trishtimi lidhen me njëri-tjetrin. "Të gjithë demonët i mësojnë epshit shpirtëror. Vetëm demoni i trishtimit nuk merr përsipër ta bëjë këtë; ai madje shqetëson mendimet e kënaqësive që kanë hyrë tashmë në shpirt, duke ndërprerë çdo kënaqësi në të dhe duke e tharë çdo kënaqësi me trishtim, pasi kockat e një burri të trishtuar do të thahen (Fjalët e urta 17:22). të mos tolerojë asgjë të kësaj bote dhe të shmangë çdo kënaqësi, atëherë lind mendime që e këshillojnë vetmitarin të shkatërrojë shpirtin e tij ose ta detyrojë atë të ikë larg nga ky demon, dikur mendoi dhe vuajti këtë, sepse ai tha: Po të ishte e mundur, ai do ta kishte vrarë veten, ose do të ishte lutur për dikë tjetër echidna, kjo bishë, helmi i së cilës, i dhënë në një dozë të vogël, zhvlerëson helmet e kafshëve të tjera, ndërsa nëse merret në mënyrë të pamatur, vret krijesën e gjallë që e ka marrë. Pali ia tradhtoi këtë demon atë që bëri paudhësi në Korint dhe për këtë arsye u shkruan korintasve duke u thënë: kini kujdes që ta forconi dashurinë tuaj për të, që ai të mos përpihet nga shumë trishtim (2 Korintasve 2:8, 7). Por kjo frymë që i mundon njerëzit mund të bëhet edhe një ofrues i mirë pendimi për ta. Pse Gjon Pagëzori i quajti të plagosurit nga ky demon dhe që iu drejtuan Perëndisë lindja e nepërkave, duke thënë: Kush ju tha të ikni nga zemërimi që do të vijë? krijoni fryt të denjë për pendim dhe mos filloni të thoni me vete: Babai i imamëve të Abrahamit: Sepse unë po ju them se Perëndia mund t'i ngrejë një fëmijë Abrahamit nga ky gur (Mateu 3:7-9). Megjithatë, kushdo që imiton Abrahamin dhe ka dalë nga vendi i tij dhe nga familja e tij (Zan. 12:1) u bë më i fortë se ky demon” (MS 13). Pra, kushdo që e ka çliruar veten nga të gjitha lidhjet "natyrore" është i paprekshëm përballë trishtimit. Metoda të tjera të trajtimit të kësaj sëmundjeje diskutohen në Kapitullin 19. Zemërimi është pasioni më i vrullshëm. Thuhet se është vlimi ose lëvizja e parimit të dhunshëm të shpirtit kundër dhunuesit ose atij që duket i tillë. Ai acaron shpirtin gjatë gjithë ditës, por sidomos rrëmben mendjen gjatë namazit, duke imagjinuar fytyrën e të pikëlluarit. Ndodh që kur zemërimi zgjat për një kohë të gjatë dhe kthehet në zemërim, ai edhe natën shkakton trazira, rraskapitje dhe zbehje të trupit, si dhe sulme nga zvarranikët helmues. Këto katër dukuri, që lindin nga zemërimi, shoqërohen, siç mund të zbulohet lehtësisht, nga mendime të shumta. Asnjë pasion nuk është aq shkatërrues për jetën shpirtërore sa zemërimi, së bashku me mëkatet që ai shkakton. Evagrius i kushton shtatë kapituj të tërë (20–26) mjeteve të shërimit nga ky pasion; Ai flet për zemërimin në kapituj të tjerë të veprës së tij. Pse i kushtohet kaq shumë vëmendje zemërimit? Sipas Evagrius, zierja e zemërimit e bën shpirtin “të egër” ose, mund të thuhet, “shtazore” 292. Këtu, natyrisht, nuk po flasim shumë për kafshët e quajtura “të egra”, por për demonët e pushtuar nga zemërimi “egër” 293, simboli i të cilit është “kafshët e egra” 294. “Një murg i zemëruar është një derr i shkretëtirës: ai pa dikë dhe mpreh dhëmbët” (O.sp. [IX] 4, 4). Këto fjalë, natyrisht, nuk duhet të merren fjalë për fjalë. "Deri" (shih: Ps. 79:14), i cili shkatërron "vreshtin" e shpirtit, është një simbol i Satanait 295. Një person që lejon zemërimin të marrë kontrollin e tij bëhet si një "demon", një "bazilisk" 296. Zemërimi mund të lindë për një sërë arsyesh, jo vetëm për shkak të një fyerje (reale ose të perceptuar) që një person ka pësuar personalisht. Siç e pamë në kapitullin e mëparshëm, demoni është në gjendje të paraqesë para shikimit mendor të një murgu të dashurit e tij të poshtëruar dhe të fyer mizorisht për të ngjallur tek ai një zemërim të pafuqishëm, i cili gjithashtu duket i drejtë 297 . Megjithatë, siç thekson Evagrius, "nuk ka fare zemërim të drejtë ndaj të afërmit" 298. Si rezultat i zierjes së brendshme të zemërimit, mendja e murgut është e mbushur me "imazhe" të shkelësve dhe armiqve. Ata janë bërë vërtet “idhuj”, të cilët murgu i “adhuron” 299. Ai i trajton ata si të ishin njerëz të vërtetë dhe në mendjen e tij thotë ose bën gjëra “të paligjshme” 300 . Kjo ndodh shpesh gjatë lutjes, kur mendja duhet të çlirohet plotësisht nga çdo imazh, veçanërisht nga ato të tilla. Sepse është në lutje që çdo mëkat i zemërimit, sado i vogël të jetë ai, i nënshtrohet "gjykimit" të vërtetë. Kjo është arsyeja pse Evagrius i kushton kaq shumë vëmendje lëvizjeve të zemërimit, pavarësisht se si ato manifestohen - në formën e kujtesës ose urrejtjes djegëse. Këto lëvizje janë të dëmshme për lutjen, e cila është vetë thelbi i asaj që ne e quajmë "jeta shpirtërore". “Duke u armatosur kundër zemërimit, mos lejoni kurrë që epshi të hyjë në ju, sepse ai furnizon substancën për zemërim, i cili mjegullon syrin inteligjent dhe prish gjendjen e lutjes” (Për namazin. 27). Simptomat psikosomatike të lidhura me keqdashjen e kujtesës, domethënë me zemërimin që ka zënë rrënjë, lindin, sipas Evagrius, si rezultat i mendimeve të tjera - trishtimi, për të cilin flitet shumë në veprën "Antirrhètikos", dhe krenaria 302. Këto simptoma lindin në gjumë, sepse, si lutja, gjatë së cilës është në fazën më të lartë të zgjimit, siç e quajmë sot "endrra". një tregues i "gjendjes shpirtërore" 303. Demoni i dëshpërimit, i cili quhet edhe "mesdita" (Ps. 90:6), është më i ashpër nga të gjithë demonët. I afrohet murgut rreth orës së katërt dhe e rrethon deri në orën e tetë. Para së gjithash, ky demon e bën murgun të vërejë se dielli lëviz shumë ngadalë ose mbetet plotësisht i palëvizshëm dhe dita duket se ka pesëdhjetë orë. Pastaj demoni i dëshpërimit e shtyn murgun të shikojë vazhdimisht nga dritaret dhe të hidhet nga qelia për të parë diellin dhe për të gjetur se sa ka mbetur deri në orën nëntë ose për të parë nëse ndonjë nga vëllezërit është afër. Ky demon rrënjos tek murgu edhe urrejtjen ndaj vendit të zgjedhur, llojit të jetës dhe punës fizike, si dhe mendimin se dashuria është tharë dhe nuk ka njeri që mund ta ngushëllojë. Dhe nëse dikush e trishton një murg në ditë të tilla, atëherë demoni i dëshpërimit e shton këtë për të rritur urrejtjen. Më tej, ky demon e shtyn murgun të dëshirojë vende të tjera ku është e lehtë të gjejë gjithçka që i nevojitet dhe ku mund të ushtrojë një zanat më pak të vështirë, por më fitimprurës. Kësaj demoni shton se kënaqja e Zotit nuk varet nga vendi, duke thënë se njeriu mund ta adhurojë Atë kudo. Kësaj i shtohet kujtimi i të afërmve dhe i jetës së dikurshme; përshkruan sa e gjatë është koha e kësaj jete, duke paraqitur para syve mundimet e asketizmit. Dhe, siç thonë ata, ai përdor çdo mashtrim për ta bërë murgun të largohet nga qelia dhe të ikë nga fusha e tij. Ky demon nuk ndiqet më menjëherë nga një demon tjetër, dhe për këtë arsye, pasi e lufton atë, shpirti pushtohet nga një gëzim i papërshkrueshëm dhe gëzon një gjendje të qetë. Kapitulli mbi dëshpërimin është shumë më i madh në vëllim se të gjithë kapitujt e tjerë të Murgut. Çfarë e bëri autorin ta përshkruajë këtë mendim kaq hollësisht? (Së shpejti do të hasim një shembull tjetër të këtij lloji.) Fakti është se dëshpërimi është një fenomen jashtëzakonisht “kompleks” 304, i shkaktuar nga ndërthurja e dy parimeve të paarsyeshme të shpirtit, të dhunshme dhe të dëshirueshme, të cilat vihen në lëvizje njëkohësisht dhe për një kohë të gjatë. E para është e inatosur për atë që ka, dhe e dyta dëshiron për atë që nuk ka 305. Ky kompleksitet krijon gjendje të kundërta: nga njëra anë letargjia dhe dembelizmi 306, nga ana tjetër, aktiviteti i ethshëm dhe zelli i shfrenuar 307. Studimi i manifestimeve vazhdimisht në ndryshim të mendimit të dëshpërimit duhet të ndihmojë në çështjen e shpirtrave dallues, që është më e nevojshme dhe më e rëndësishme se kurrë. Në fund të këtij kapitulli thuhet se "ky demon nuk ndiqet më menjëherë nga një demon tjetër". Pse? "Para së gjithash, për shkak të kohëzgjatjes (të këtij mendimi) dhe gjithashtu sepse ky mendim përfshin pothuajse të gjitha mendimet e tjera" 308. Ky është një lloj vendi i përqendrimit të të gjitha mendimeve, që e bën dëshpërimin "më të rëndë nga të gjithë demonët" 309. Ashtu si rrezet djegëse të diellit të mesditës, ai përvëlon gjithë shpirtin dhe "shqetëson" i quajtur edhe "demoni i mesditës" 311; Kjo shprehje shpesh do të thotë "krizë e moshës së mesme". Sado e dhimbshme të jetë sprova në këtë fushë beteje, 312 tundimi i zgjatur nga demoni i dëshpërimit sjell me vete edhe premtimin e fryteve të mrekullueshme: nga të gjitha tundimet, vetëm në këtë rast një demon nuk pasohet menjëherë nga një tjetër, përkundrazi, pas luftës, në shpirt mbretëron paqja dhe gëzimi i papërshkrueshëm. Paqe do të thotë mospasion, arritja e së cilës është qëllimi i punës shpirtërore (praktikè); gëzimi nënkupton nivelin më të lartë të gjendjes lutëse, pa fjalë ose asnjë ide mendore 313. Gjatë një periudhe dëshpërimi, jeta e një personi është në rrezik. Duke qenë motra binjake e trishtimit 314, dëshpërimi mund të çojë ose në kolapsin e jetës shpirtërore, madje edhe në vetëvrasje 315, ose në takimin e një personi me "të panjohurën". Rruga që të çon në këtë takim është shkëmbore. Në lidhje me këtë, le të japim një shembull më shumë, i cili, meqë ra fjala, ka të bëjë jo vetëm me vetmitarët. "Syri i atij që është i dhënë pas dëshpërimit është vazhdimisht i fiksuar në derë dhe mendimi i tij ëndërron vizitorë. Dera kërcasin - dhe ai u hodh lart: u dëgjua një zë - dhe ai shikoi nga dritarja, nuk e la derisa u ul i mpirë. I përkushtuar ndaj dëshpërimit, ndërsa lexon, ai shpesh zverdhet dhe së shpejti tenton të flejë, i fërkon sytë, i fërkon sytë nga dritarja. shikon me vëmendje murin, kthehet te libri, lexon pak, kthen fletët, është kureshtar të shohë skajet e fjalëve, numëron faqet, bën llogaritë për numrin e fletëve të plota, dënon shkrimin e dorës dhe zbukurimet dhe së fundi, duke e përkulur librin, e fut nën kokën e tij dhe bie në një uri dhe përkujdesje për të. (O.sp. [XIV] 6, 14.15). Mjetet juridike për këtë ves të përjetshëm diskutohen në kapitujt 27–29. Mendimi i kotësisë është më delikat dhe i shoqëron ata që arrijnë lehtësisht në punën shpirtërore, duke dashur t'i bëjnë bëmat e tyre një pronë të përbashkët dhe duke kërkuar lavdinë njerëzore (shih: 1 Thesalonikasve 2:6). Ai e bën murgun të imagjinojë se si demonët po dëbohen nga ulërima e pushtuar, si shërohen gratë dhe se si turma i prek rrobat e tij (shih: Mat. 9:20–21); pastaj ai i profetizon atij priftërinë dhe masat e njerëzve që qëndrojnë te dera dhe të etur për ta parë atë (dhe nëse ai nuk e dëshiron këtë, atëherë ai lidhet dhe udhëhiqet kundër vullnetit të tij). Dhe, duke e ngjallur kështu murgun me shpresa boshe, mendimi i kotësisë ikën, duke e lënë atë të tundohet ose nga demoni i krenarisë ose nga demoni i trishtimit, i cili i rrënjoset murgut mendime që janë në kundërshtim me shpresat e tij të mëparshme. Ndodh që ai të transferojë në kurvërinë e demonit edhe një prift të shenjtë që ka rënë në prangat e mëkatit. Kotësia u referohet atyre pasioneve që “e kanë origjinën te njerëzit” 316. Është karakteristikë për “të përsosurin”, pasi demoni i kotësisë sulmon asketin pasi të gjithë demonët e tjerë janë tërhequr prej tij 317. Kotësia presupozon publicitetin: e mira nuk bëhet për hir të saj 318, por për shfaqjen 319 - në mënyrë që të tjerët të dinë për të. Nën ndikimin e mendimeve të kotësisë, një murg që ka arritur famë fillon të kënaqet me ëndrrat për arritje edhe më të shkëlqyera, për shembull, për t'u bërë prift 320. Ky tundim ishte tipik për murgjit e parë, të cilët, si rregull, nuk i përkisnin klerit. Besohej se një murg duhet të shmangte takimin jo vetëm me gratë, por edhe me peshkopët, sepse të dy mund ta "marrë në zotërim" atë. Prandaj, murgjit shpesh detyroheshin të pranonin gradën priftërore (prandaj përmendja e "lidhjes", shih më lart). Por, meqenëse priftërinjtë trajtoheshin me respekt të veçantë, gjithmonë kishte njerëz që përpiqeshin ta merrnin këtë gradë me çdo kusht. Tunduesi ka shumë truke të ndryshme. Numri i priftërinjve në shkretëtirë ishte jashtëzakonisht i parëndësishëm: nga tetë priftërinjtë që jetonin në malin Nitria gjatë kohës së Evagrius, vetëm i pari prej tyre kryente shërbime hyjnore 321. Demoni i kotësisë përfitoi nga kjo. Ai mund të parashikonte vdekjen e afërt të priftit dhe të mbillte në mendjen e murgut idenë se njeriu nuk duhet të refuzojë nderin e lartë për ta zëvendësuar atë, siç bëjnë shumë të tjerë 322. I mashtruari e pa veten “duke veshur rrobën e bariut dhe duke kullotur kopenë e tij të vogël [verbale]”. Më tej, demoni i ngjallur tek ai ëndërron "dhuratën e shërimit" dhe "mrekullitë e tjera" të së ardhmes, dhe murgu imagjinonte "të shëruar", ëndërronte "nderin nga vëllezërit" dhe madje "ofertat" që do t'i dërgoheshin jo vetëm nga Egjipti, por edhe nga vende të tjera 323. Më në fund demoni nuk do t'i premtohej atij asgjë24 se ai nuk do t'i merrte asgjë. përshkrimet: për t'u bindur për këtë, mjafton të kujtojmë historinë e trishtuar që tregon për rënien e murgut Eucarpius, me të cilin Evagrius ishte njohur personalisht 325. Mashtrimi i demonit të kotësisë është se ai nuk i afrohet një personi "jashtë" shtegut të veprimtarisë shpirtërore, domethënë nuk e pengon atë të bëjë vepra të mira. Ai i vendos rrjetat e tij në shtegun nëpër të cilin ecën asketi (shih: Ps. 142:4), duke rrënjosur tek ai idenë se e mira nuk duhet bërë për hir të tij, por për hir të “lavdisë së njeriut” (Gjoni 12:43) 326. Tradhtia e tij manifestohet në faktin se ai përfiton prej tij për të shmangur edhe përpjekjet tona 2 Evus3. fshehtësia e mendimit të kotësisë në pasazhin e mëposhtëm. "Një nga mendimet e tjera, mendimi i kotësisë, është shumë-material, përfshin pothuajse të gjithë universin, hap derën për të gjithë demonët, duke u bërë, si të thuash, një lloj tradhtari dinak i qytetit të mirë" (M.C. 15). Kush janë këta "armiq"? Kur dëshirat tona realizohen, është krenari. Kur mbeten të pakënaqur, është trishtim, e ndonjëherë edhe kurvëri, duke u paraqitur si një "ilaç" për pakënaqësinë. Kushdo që ruan demonin e kotësisë brenda vetes për një kohë të gjatë, duhet të përgatitet për më të keqen. “A duhet të themi ndonjë gjë për demonin që e bën shpirtin të pandjeshëm? Sepse kam frikë të shkruaj për të dhe se si shpirti del nga gjendja e tij, sepse, gjatë ardhjes së këtij demonit, ai lë mënjanë frikën ndaj Zotit dhe nderimin, nuk e konsideron mëkatin si mëkat, nuk e konsideron paligjshmërinë si paligjshmëri, por kujton mundimin dhe të qeshurën si fyerje të përhershme, të gjykuara dhe të përjetshme. rrëfen Zotin, nuk e di se çfarë ka urdhëruar, kur shpirti përpiqet për mëkat, dhe ai nuk e ndjen atë nga Shkrimet - dhe ajo është plotësisht e verbër dhe nuk i dëgjon asaj qortimin e njerëzve - dhe ajo nuk e kupton fare nga turpi i tij i cili, nëse këto ditë nuk do të kishin pushuar, nuk do të ishte shpëtuar çdo mish (Mateu 24:22), është sjellë mbi ne nga mendimet e kotësisë që janë bërë kockëzuar në ne” (M.C. 11). Mjetet juridike për këtë sëmundje diskutohen në kapitujt 30–32. Demoni i krenarisë është ai që e zhyt shpirtin në rënien më të rëndë. Ai e bind atë të mos e njohë Zotin si Ndërmjetësues, por ta konsiderojë veten arsyen e suksesit të saj, duke e lavdëruar veten ndaj vëllezërve të saj si të pakuptimtë, pasi ata nuk e dinë këtë për të. Krenaria pasohet nga zemërimi, trishtimi dhe, si e keqja e fundit, furia e mendjes, çmenduria dhe vizioni i shumë demonëve në ajër. Pra, demoni i kotësisë e dorëzon viktimën e tij në duart e demonit të krenarisë. “Nga ky mendim lind mendimi i arrogancës, që hedh nga qielli në tokë vulën e ngjashmërisë dhe kurorën e mirësisë (Ezek. 28:12)” (M.C. 15). Krenaria, kjo “e keqe e lashtë që rrëzoi në tokë Luciferi, që ngrihet në mëngjes (Is. 14:12)” 328, përfaqëson tundimin e fundit dhe më të tmerrshëm, që vjen menjëherë pasi të gjithë demonët e tjerë janë hequr 329. Ajo merr pamjen e blasfemisë dhe arrogancës në të njëjtën kohë. Blasfemia kundër Zotit (dhe Engjëjve të Tij të shenjtë) manifestohet në mohimin e një personi të ndihmës së Tij, Providencës së Tij dhe qëllimeve të tij të mira 330, si dhe në atribuimin e meritave në të gjitha çështjet për veten e tij 331. Arroganca manifestohet në armiqësinë e një personi ndaj të gjithë njerëzve të tjerë që nuk vijnë për t'u përkulur para këmbëve të tij, një person i rrezikshëm dhe i rrezikshëm 33. është një "shenjt i Zotit" 333, duke e detyruar atë t'i dërgojë Perëndisë mallkime monstruoze 334 dhe duke vënë demonët në vendin e Zotit 335. Ata janë aq të tmerrshëm sa Evagrius refuzon t'i vendosë në letrën 336. Krenaria pasohet nga zemërimi dhe trishtimi, sepse është thjesht e pamundur të kënaqësh pretendime të tilla absurde. Me fjalë të tjera, bëhet fjalë për një çrregullim të mendjes, i cili shpesh shoqërohet me halucinacione, paradoksalisht në kontrast me ëndrrat e fundit të madhështisë. "Njeriu krenar imagjinon shumë kafshë që sulmojnë natën dhe ditën i vjen turp nga mendimet e frikshme; nëse fle, shpesh hidhet dhe, kur është zgjuar, ka frikë nga hija e zogut. Zhurma e gjethes e tmerron krenarin dhe murmuritja e ujit e godet shpirtin e tij. Për atë që së fundi i ka rezistuar ndihmës së tij të frikësuar dhe të nënshtruar. fantazmat” (O.sp. [XVII] 8.9). Shpirti është dorëzuar në talljen e demonëve, sepse Zoti e braktis atë 337. Mjetet e trajtimit të këtij vesi përshkruhen në Kapitullin 33. Kur mendja fillon të endet, ajo ndalet nga leximi i Shkrimeve të Shenjta, vigjilja dhe lutja; kur ndizet parimi i dëshiruar i shpirtit, ai shuhet nga uria, puna dhe vetmia; dhe kur fillimi i tërbuar i shpirtit trazohet, ai qetësohet nga psalmodia, shpirtgjerësia dhe mëshira. Por e gjithë kjo duhet të ndodhë në kohën e duhur dhe në masën e duhur, sepse ajo që ndodh pa respektuar masën dhe në kohën e gabuar nuk zgjat, dhe ajo që nuk zgjat është e dëmshme dhe e padobishme. Në varësi të diagnozës, përshkruhen medikamente, duke përdorur të cilat "Mjeku i shpirtrave" 338, Krishti, shëron "të gjitha sëmundjet" 339. Edhe pse më pas Krishti përmendet vetëm dy herë 340, është Ai që i vë njerëzit në rrugën e veprimtarisë shpirtërore dhe i udhëheq ata përgjatë saj, sepse kjo veprimtari konsiston pikërisht në ndjekjen e Tij (se). Para se të fillojë të përshkruajë mjetet e shërimit, Evagrius prek shkurtimisht karakteristikat e tre pjesëve të shpirtit në të cilat lindin mendimet. Mendja e njeriut ka një lëvizshmëri natyrore që është e vështirë të kontrollohet 341 . Për shkak të kësaj lëvizshmërie, "imazhet" e gjërave shqisore 342 nguliten lehtësisht në kujtesë dhe mendja herë pas here nxiton drejt tyre me vullnetin e saj 343 për të hyrë në komunikim mendor me ta. Kjo veti e mendjes njerëzore bëhet një pengesë serioze për lutjen, 344 e cila duhet të jetë “i lirë nga të gjitha idetë mendore” 345. Edhe kur njeriu qëndron në një vend, mendja e tij endet nëpër botë 346. Arsyeja e kësaj “bredhjeje” qëndron te pasioni. "Sepse mendja, duke qenë e pasionuar, rrotullohet dhe bëhet e pakontrollueshme [në rrotullimin e saj] kur shqyrton substanca që prodhojnë [lloje të ndryshme] kënaqësi. Ai pushon së bredhuri vetëm duke u bërë i papasionuar dhe duke takuar [entitetet] jotrupore që përmbushin dëshirat e tij shpirtërore" (M.C. r.l. 25). Për të arritur një "pozitë të palëkundur të mendjes" 347, Evagrius këshillon leximin e "Fjalëve të Perëndisë" 348. "Sepse asgjë nuk kontribuon më shumë në lutjen e pastër sesa leximi" i Shkrimeve të Shenjta 349, "që dëshmon jo vetëm se Krishti është Shpëtimtari i botës, por edhe se Ai është Krijuesi, Krijuesi dhe 5 në to - Krijuesi 3 dhe Dhënuesi i tyre. fjalë të tjera, Shkrimi ofron njohuri që plotëson "dëshirat shpirtërore" të mendjes. “...Asgjë nuk të çliron (nga mendimet e këqija) si të mendosh për fjalët (ose logoi) të Zotit. Sepse Ligji flet për gjërat shpirtërore dhe mendja, e zhytur në mendimet për to, braktis çdo mendim” (Në Ps. 118, 92μα). Kjo është arsyeja pse manastiret, si të gjithë të krishterët e hershëm, i kushtuan shumë kohë leximit dhe meditimit mbi Shkrimin. Nga Jeta e Evagrius dihet se murgjit i janë kushtuar kësaj veprimtarie kryesisht gjatë vigjiljes së natës 351, e cila "pastron" 352 dhe "përpunon" mendimin 353, ose herët në mëngjes 354. Nga pastërtia e "fituar" nga mendja, lind lutja e vërtetë, e cila përfshin si rregullin e përditshëm të lutjes, ashtu edhe atë "gjendje lutjeje" kur mendja, në soditje, e lirë nga të gjitha imazhet dhe fjalët, sheh në vetvete, si në një "pasqyrë", praninë e Zotit Trinitet. Pjesa e dëshirueshme e shpirtit ndizet nga kontakti me sendet sensuale 355. Agjërimi, llojet e ndryshme të përpjekjeve asketike dhe largimi nga njerëzit (vetmia) ndihmojnë në shuarjen e zjarrit të dëshirave të paarsyeshme 356. Pjesa e dhunshme e shpirtit, pasi vihet në lëvizje, është më e vështirë për t'u shëruar 357 . Psalmodia ndihmon për ta qetësuar atë. Evagrius shpesh përmend në shkrimet e tij efektin qetësues dhe qetësues të psalmodisë, të provuar nga përvoja. “Durimi dhe psalmodia qetësojnë një sulm zemërimi” (Inst. mon. 4). Ky efekt qetësues dhe gjithashtu ngushëllues 359 i psalmodisë, në të cilin, si në lutje, Evagrius, jo pa arsye, sheh dhuratën e hirit 360, është për shkak të faktit se "psalmodia i referohet urtësisë së shumëfishtë" të Zotit 361 . Falë kësaj urtësie ekziston një rend i arsyeshëm në botë në të cilin gjithçka është rregulluar për shpëtim. Psalteri, i cili në mënyrë të veçantë "përmbledh" të gjithë Shkrimin e Shenjtë në formën e himneve, është një "mësim shpirtëror" 362 për shfaqjet mahnitëse dhe të bukura të mëshirës së Zotit, para së cilës tërhiqet çdo sulm zemërimi. Dashuria e Zotit e kënduar në psalme gjithashtu e nxit një person drejt durimit dhe një qëndrimi të mëshirshëm ndaj njerëzve të tjerë dhe e afron atë me Zotin. “Njeriu i duruar sheh në vegim këshillat e engjëjve të shenjtë, dhe njeriu i paharruar praktikon fjalët shpirtërore dhe natën merr zgjidhjen e mistereve” (O.sp. [X] 4, 21). Të gjitha këto aktivitete duhet të bëhen në kohën e duhur dhe në masën e duhur në mënyrë që të mos shkaktojnë dëm në vend të përfitimit. “Në çdo detyrë, vendosni një masë për veten tuaj dhe mos u largoni para se të përfundoni” (O.sp. [XIV] 6, 18). Megjithëse monastizmi hermitik nuk rregullohej me rregulla të detyrueshme për të gjithë, "rregulli i zakonshëm" ekzistonte ende 363. Evagrius, për shembull, përmend "orën e zakonshme" për leximin e Shkrimeve të Shenjta 364 - nga lindja e diellit deri në tetë të mëngjesit 365. Kishte edhe rregulla të caktuara në lidhje me agjërimin, të cilat, megjithatë, u vendosën duke marrë parasysh karakteristikat individuale të personit. Zakonisht agjëronin “nga mbrëmja në mbrëmje”, domethënë deri në orën e nëntë (ora tre pasdite) 366 . Ishte e mundur të hahej vetëm një herë në ditë; Ky rregull nuk zbatohej për të moshuarit dhe të sëmurët. Ushqimi përbëhej nga bukë, një sasi e vogël vaji vegjetal dhe ujë. E hëngrën “për të mos ngopur” 367, “duke peshuar” dhe “matur” 368. Masa e namazit u vendos në mënyrë të ngjashme. Shërbimet e mëngjesit dhe të mbrëmjes përbëheshin nga leximi i dymbëdhjetë psalmeve dhe lutjeve përkatëse. Këtyre iu shtuan një numër i caktuar "lutjesh të zakonshme", të lexuara gjatë ditës dhe natës 369. Dihet se Evagrius, ashtu si mësuesi i tij Macarius i Aleksandrisë 370, kryente njëqind lutje në ditë 371. Siç e shohim, në jetën shpirtërore ekziston një "kanun" i caktuar, të cilin murgu nuk e konsideron si një lloj lidhjeje - që është plotësisht në përputhje me vetë frymën e monastizmit dhe lirinë ungjillore të njeriut 372 - por që ai përpiqet ta respektojë rreptësisht, në përputhje me rrethanat 373. Kjo qëndrueshmëri e ekuilibruar, e ruajtur lirisht, pa ekuilibër të brendshëm shpirtëror dhe37 është fshehtësia e brendshme e jetës. Kur shpirti ynë dëshiron pjata të ndryshme, atëherë duhet ta kufizojmë atë në bukë dhe ujë, në mënyrë që të jetë mirënjohës për një fetë të vogël bukë. Sepse ngopja kërkon lloje të ndryshme ushqimesh, por uria dhe të ngopesh me bukë llogariten si lumturi. Ushqimi i vetmitarëve që jetonin në shkretëtirën egjiptiane ishte shumë i varfër dhe përbëhej, siç thamë tashmë, nga “bukë, vaj dhe ujë” 375. Është e vështirë të imagjinohet se çfarë përjetoi greku i përkëdhelur Evagrius 376 duke jetuar në këto kushte të vështira, i cili kujtonte “jetën e dikurshme të ëmbël... për shijen prej kadifeje të verës dhe kur thoshim gotat në duar. libacionet...” 377. Por në shkretëtirë, ngopja edhe me ushqimin më të thjeshtë konsiderohej e dënueshme 378. Të kufizosh veten në bukë dhe ujë si një mënyrë për të luftuar tundimet e grykësisë mund të duket e tepruar dhe absurde. Por, siç thotë me të drejtë fjala popullore: “Në uri, një kore buke është më e ëmbël se një byrekë”. Një bark plot kërkon gjithnjë e më shumë pjata të shijshme 379. Përveç kësaj, epshësia, si të gjitha dëshirat e tjera sensuale, shkakton pangopshmëri 380. "Nëse kënaqeni me dëshirën për ushqim, atëherë asgjë nuk do të mjaftojë për të kënaqur dëshirën për lakmi, sepse dëshira për ushqim është zjarri, gjithmonë merr lëndë të ndezshme dhe gjithmonë flakëron. Një masë e mjaftueshme mbush enën, por barku, edhe kur ulet, nuk do të thotë: "Mjaft!" (O.sp. [II] 1, 27–28). Në kohën tonë, të karakterizuar nga "ngrënia e tepërt", këto fjalë tingëllojnë shumë të rëndësishme. Gjithsesi, njeriu duhet t'i qaset me kujdes se çfarë nënkuptohet me "kufizim" për të shmangur çdo ekstrem, sepse një person shtyhet në "abstinencë të pamatur" nga i njëjti demon që ngjall tek ai etjen për kënaqësi 381 . Tundimi i parë i Krishtit në shkretëtirë, i cili lidhet drejtpërdrejt me "grykësinë", tregon qartë jo aq shumë tundimin për t'u ngopur me ushqimin tokësor, por tundimin për të harruar Perëndinë 382. Sepse "njeriu nuk jeton vetëm me bukë, por me çdo fjalë që del nga goja e Zotit" (Ligj. 8:3). Një person që ushqehet me fjalën e Perëndisë ngrihet lart. “Namazi i agjëruesit është një zogth shqiponjë fluturuese (krh. Fjalët e urta 30:17)” (O.sp. [I] 1, 14). Një person i tillë bëhet i barabartë me Engjëjt, i simbolizuar nga "zogjtë e shqiponjës" 383 dhe sheh gjithmonë "fytyrën e Atit Qiellor" (Mateu 18:10) 384. Mungesa e ujit nxit shumë dëlirësinë. Dhe le t'ju bindin për këtë treqind izraelitët që mundën Madianitët së bashku me Gideonin (shih: Gjyqtarët 7:5–7). Nëse i besoni dëshmisë së bashkëkohësve të Evagrius-it, murgu pontik u dha vizitorëve të tij këtë këshillë shumë të çuditshme nga këndvështrimi i një personi modern 385. Ai e përsëriti atë në shkrimet e tij. “Hani bukën tuaj duke e matur me peshore dhe pini ujin tuaj me masë – atëherë shpirti i kurvërisë do të largohet prej jush” (Për murgjit. 102). Siç do ta shohim 386, Evagrius i referohet këtu - megjithëse nuk e thotë drejtpërdrejt këtë - Macarius i Aleksandrisë, i cili ishte një asket jashtëzakonisht i rreptë. Por ne nuk do të hyjmë në aspektet fiziologjike në lidhje me lidhjen midis lëngut dhe shthurjes 387 . (Meqë ra fjala, kjo pyetje nuk u pushtua vetëm nga Evagrius.) Në një masë shumë më të madhe, ne jemi të interesuar për simbolizmin biblik që lidhet me ujin. Ungjilli (shih: Mateu 12:43) përmend shpirtin e ndyrë, i cili nuk gjen prehje në shkretëtirën e thatë dhe pa ujë, dhe Libri i Jobit (Jobi 41:25) thotë se "ai është mbreti i të gjithë atyre që janë në ujëra". Sipas Evagrius, kjo i referohet Satanait 388, prandaj, duke interpretuar një pasazh tjetër nga Shkrimet e Shenjta, ai vëren: “Nëse djalli është mbreti i të gjitha gjërave në ujëra, atëherë kur ai ecën nëpër vende pa ujë, duke kërkuar paqen dhe nuk e gjen, kjo do të thotë se shtëpia e shpirtit të pastër nuk është boshe” (Në Prov. 31, 27 / Géhin. 380). Cili është shqetësimi për pastërtinë e trupit dhe, më e rëndësishmja, pastërtinë e shpirtit? Natyrisht, arsyeja këtu nuk është armiqësia manike ndaj mishit, të cilën Evagrius e kundërshtoi ashpër 389. Le të kujtojmë lidhur me këtë se si ai, një murg që kishte marrë një betim beqarie, shëroi dikur gruan e një tribuni, e cila, nën ndikimin e "urtësisë së rreme" që mohonte çdo gjë të mishit, refuzoi të kryente 90 detyrat e trupit. Përkundrazi, po flasim për pastërtinë e lutjes, siç do ta shohim në kapitullin 23, sepse lutja duhet të pastrohet nga të gjitha ëndrrat dhe idetë, veçanërisht ato pasionante, të cilat demonët përpiqen të ngjallin tek ne 391 . Ashtu siç është e pamundur të supozohet se jeta dhe vdekja ekzistojnë njëkohësisht tek i njëjti person, po ashtu është e pamundur të supozohet se dashuria dhe pasuria bashkëjetojnë tek dikush. Sepse dashuria hedh në pluhur jo vetëm pasurinë, por edhe jetën tonë kalimtare. Është fare e qartë se të gjitha pasionet, me përjashtim të mundshëm të grykësisë, janë manifestime egoizmi, për shkak të së cilës njeriu, për hir të egoizmit të tij, tjetërson gjithçka nga vetja, madje edhe format më të thjeshta të dashurisë për të afërmin 392 . Por kjo nuk ka të bëjë fare me botën materiale: duke lavdëruar "dashurinë për varfërinë" 393, Evagrius nuk bën aspak thirrje për mohimin e materies (shih më lart). Nuk ka asgjë të keqe me gjërat materiale, duke përfshirë arin. Nuk janë ata që pengojnë shpëtimin tonë 394, por “kënaqësia mizantropike e krijuar nga liria dhe që detyron mendjen të përdorë krijesat e Zotit për të keqen” 395. Pse kjo “kënaqësi” është “misanthropos” (misanthropos)? Sepse, duke u përpjekur për të, një person mendon vetëm për veten e tij dhe nuk e sheh fqinjin e tij përballë tij. "Dashuri i parasë nuk është ai që ka para, por ai që i kërkon, sepse thonë se ekonomisti është një çantë e pajisur me inteligjencë" (Spekulator. 30). Me "të dhuruar me një portofol të zgjuar" nënkuptojmë aftësinë për të shpërndarë fonde me mençuri, siç bën një kursimtar i mirë. Por edhe këtu duhet të kujtojmë rrjetet e vendosura nga demonët, të cilët pa u lodhur na shtyjnë nga një ekstrem në tjetrin, duke ndjekur të njëjtin qëllim. "Sepse demoni i dashurisë për para më duket se është shumë i larmishëm dhe shpikës në joshje. Ai shpesh, i zënë ngushtë nga heqja dorë e rreptë nga bota, befas shtiret si një ndërtues shtëpie dhe një dashnor i varfërisë, mirëpret ngrohtësisht të huajt që nuk kanë ardhur ende, i dërgon për t'u shërbyer njerëzve të tjerë në nevojë, viziton qytetet, gratë që shiten në biruca. tregon se kujt duhet t'i bëhet mirë, si dhe të tjerëve, kuleta e tyre është plot, jep këshilla për të hequr dorë nga bota dhe, duke e joshur gradualisht shpirtin, e nënshtron atë në mendimet e dashurisë për para dhe ia dorëzon demonit të kotësisë" (M.C. 22). “Dhe gjëja e fundit për atë person është më e keqe se e para” (Mateu 12:45), siç tha Vetë Zoti 396. Është e rëndësishme të theksohet se lavdërimi i moslakmimit (si dhe lavdërimi i dashurisë për të afërmin, i cili shprehet qartë në këtë kapitull) i detyrohet, ndër të tjera, shqetësimit për pastërtinë e namazit 397. “Një murg jo lakmues është një luftëtar i pandalshëm dhe një ecës i lehtë, që shpejt arrin nderin e një shkalle të lartë (Filip. 3:14)” (O.sp. [VIII] 3, 10). Në kapitullin 99, Evagrius i rikthehet kësaj teme dhe në kapitullin 97 ai jep një shembull të shkëlqyer të kësaj "palakmie" të vërtetë ungjillore, falë së cilës ai që nuk ka asgjë bëhet "shqiponjë me fluturim të lartë", pastaj zbret "poshtë për ushqim kur e detyron nevoja" 398. Ai që i shmang kënaqësitë e kësaj bote është një kështjellë e pathyeshme për demonin e trishtimit. Sepse trishtimi është privimi i kënaqësisë, reale apo e pritshme. Prandaj, ne nuk do të jemi në gjendje ta zmbrapsim këtë armik nëse jemi të varur nga ndonjë gjë tokësore. Në fund të fundit, ai ngre kurthet e tij dhe na shkakton trishtim aty ku na sheh më të prirur për diçka. Trishtimi, ky ves kaq karakteristik për njeriun, lind nga dëshira e pakënaqur. “Por ai që neglizhon kënaqësitë e kësaj bote nuk shqetësohet nga mendimet e trishtuara” (O.sp. [XII] 5, 25). Ashtu si dëshpërimi, trishtimi shoqërohet gjithmonë me një qëndrim jokorrekt, egocentrik ndaj gjërave dhe njerëzve. "Kush është i lidhur nga trishtimi, pushtohet nga pasionet dhe vesh pranga për të ekspozuar disfatën e tij, sepse trishtimi është pasojë e dështimit në dëshirën trupore dhe dëshira shoqërohet me çdo pasion. Ai që ka mposhtur dëshirën e ka mposhtur pasionin, dhe ai që ka mposhtur pasionin, nuk do të mposhtet nga trishtimi. I përmbajturi që i përmbahet ushqimi nuk ishte i suksesshëm në kohën e tij. e konceptuar marrëzisht shthurjen, dhe të pa inatosurin që nuk ishte në gjendje të hakmerrej, dhe të përulurit që iu hoq nderi njerëzor, dhe të padashurit të parasë që pësoi një humbje, e hodhën poshtë me forcë dëshirën e gjithë kësaj, sepse ashtu si shigjeta nuk e shpon atë që vishet me blindim, X. 5, 10-12). Meister Eckhart do ta quajë këtë disponim të shpirtit "jo-lidhje" (Abgeschiedenheit): mungesa e lidhjes me çdo gjë në çdo kohë dhe në çdo çështje jep lirinë më të madhe. Në thelb, e gjithë kjo gjithashtu ka një lidhje të drejtpërdrejtë me namazin 399 . “Ata që grumbullojnë pikëllim dhe kujtesë në vetvete janë si ata njerëz që mbledhin ujë dhe e derdhin në një fuçi që pikon” (Për namazin. 22). Zemërimi dhe urrejtja kontribuojnë në rritjen e parimit të dhunshëm në shpirt, ndërsa dhembshuria dhe butësia e zvogëlojnë atë. Evagrius, siç e kemi thënë tashmë, i kushton shumë hapësirë ​​zemërimit dhe metodave të shërimit të tij, jo vetëm te "Murgu", por edhe në veprat e tij të tjera. Dhe kjo nuk është rastësi, sepse lëvizjet e panatyrshme të pjesës së tërbuar të shpirtit bëhen pengesa më e vështirë në jetën shpirtërore. Ashtu si shumë baballarë, Evagrius i ndan qeniet racionale në tri kategori: Engjëjt, njerëzit dhe demonët 400. Sjellja e tyre përcaktohet nga parimi që mbizotëron në to: te Engjëjt mbizotëron parimi racional (mendja), te njerëzit - e dëshirueshme dhe te demonët - dhuna 401. Njeriu nuk zë një pozicion tjetër, as një engjëll dhe as një qenie tjetër. kështu me radhë - “deri në fund të epokës” 402. Por, duke qenë se “kemi prirje edhe për të mirën edhe për të keqen” 403, njeriu me vullnetin e tij mund të bëhet ose engjëj ose demon. Kur elementi i dhunshëm tek një person rritet për shkak të zemërimit dhe urrejtjes, ai bëhet një “asp” (simbol biblik i një demoni) 404 dhe sillet si një demon 405 . Kur, falë dhembshurisë dhe butësisë, fillimi i dhunshëm tek ai dobësohet, ai arrin "një gjendje pothuajse engjëllore" 406, "bëhet i barabartë me engjëjt" 407, sepse ai bashkohet me natyrën engjëllore 408. Zemërimi është pronë mbizotëruese e demonëve 409, dhe butësia është "virtyti i engjëjve"4. Si të dobësoni fillimin e dhunshëm në shpirt? "Nervozësia" shërohet nga "lëmosha" 411, si dhe dashuria 412 ose butësia 413, të cilën Evagrius e konsideron një manifestim karakteristik të dashurisë 414. Butësia është virtyti më i rëndësishëm i krishterë, sepse është i natyrshëm në vetë Krishtin, i cili na urdhëroi ta imitojmë Atë në këtë virtyt: nuk është i huaj për njerëzit 416, siç dëshmohet nga shembulli i Moisiut, i cili u quajt zemërbutë "më shumë se të gjithë njerëzit" (Num. 12:3). “...Zbutësia është një kështjellë e pathyeshme zemërimi; ajo fitohet nëpërmjet heqjes dorë nga të gjitha kënaqësitë kalimtare” (Në Ps. 131, 1α). Qëllimi i një jete vërtet të krishterë është të dobësojë parimin e dhunshëm me dhembshuri dhe butësi (dashuri) dhe të kultivojë në shpirt parimin shpirtëror, pa të cilin është e pamundur të shohësh Zotin. Ajo që thuhet në këtë kapitull lidhet drejtpërdrejt me lutjen (shih gjithashtu kapitullin 23). “Zoti e kujton butësinë e njeriut (shih: Ps. 131:1) dhe një shpirt që nuk zemërohet bëhet kishë i Frymës së Shenjtë” (O.sp. [X] 4, 11). Dielli të mos perëndojë mbi zemërimin tuaj (Efes. 4:26), se mos demonët që afrohen natën ta trembin shpirtin dhe ta bëjnë mendjen më të ndrojtur në luftën shpirtërore që e pret të nesërmen. Në fund të fundit, nga konfuzioni i fillimit të furishëm të shpirtit, lindin vizione të tmerrshme nate dhe asgjë nuk e bën mendjen një dezertor kaq frikacak sa tërbimi të sjellë në konfuzion. Vegimet e tmerrshme të natës shoqërohen nga mendime të shumta 417. Ato lindin si rezultat i lëvizjeve "të panatyrshme" me natyrë të dhunshme, të drejtuara jo kundër demonëve që ngjallin pasionet, por kundër fqinjit 418. Evagrius jep shumë shembuj të "vizioneve" të tilla (fantazi, phasma). Le të paraqesim një prej tyre këtu. “Kështu hermitët tundohen nga demonët gjatë ditës dhe bien në mendime të ndryshme; natën luftojnë me gomarina me krahë, rrethohen nga kafshë mishngrënëse, gjarpërinjtë vërshojnë rreth tyre, [e nganjëherë] hidhen [pa mëshirë] nga malet e larta. Ndodh që kur zgjohen, ata [shohin vetë në të njëjtat qeliza të rrethuara dhe të mbuluar me flakë, të rrethuar nga kafshët e tyre, të mbuluara me flakë, me flakë. Dhe kur dorëzohen para ëndrrave të tilla dhe nuk kanë frikë prej tyre, ata shohin se si demonët kthehen menjëherë në gra, me dashuri të turpshme dhe të etur për t'u dhënë pas lojërave të turpshme” (M.C. r.l. 26; shih: 27). Një person modern i njohur me "vizione" të tilla ka shumë të ngjarë t'i interpretojë ato në mënyrën e tij. Evagrius beson se ata janë thirrur për të penguar "lutjen shpirtërore" 419: ky është pikërisht qëllimi që demonët ndjekin kur natën "i kërkojnë [Zotit t'u japë] një mësues shpirtëror dhe [ata mund ta] frikësojnë vetë atë" 420. Nuk është rastësi që shkrimet e Evagrius për lutjen janë të mbushura me histori të ndryshme që ai ka dëgjuar për histori të ndryshme që ai ka dëgjuar nga histori të ndryshme. Të gjitha tregojnë se ai që lutet "me të vërtetë" nuk e lejon veten të trembet nga këto vizione demonike 421. Në kapitullin e mëparshëm u tha se shërimi i zemërimit është dhembshuria dhe butësia. Këtu po flasim për "pajtimin" 422. “[Shkrimi] thotë: Lëreni dhuratën tuaj atje përpara altarit dhe shkoni më parë dhe pajtohuni me vëllain tuaj (Mateu 5:24); pastaj, kur të vini, do të luteni me qetësi, sepse keqdashja e kujtesës errëson parimin sundues të shpirtit të atij që lutet dhe errëson lutjet e tij” (Për lutjen. 21). Ky urdhërim i Krishtit, për të cilin flet Apostulli Pal (shih: Efes. 4:26), duhet të përmbushet rreptësisht - edhe kur, nën ndikimin e sugjerimeve demonike, një person përjeton turp, frikacak ose frikë nga çnderimi 423. Kur, duke kuptuar ndonjë arsye, pjesa e furishme e shpirtit tonë ngatërrohet, atëherë demonët fillojnë të na frymëzojnë se vetmia është një vepër e mirë, në mënyrë që ne, pa eliminuar shkakun e trishtimit, të mos shpëtojmë nga konfuzioni. Kur zgjohet pjesa e dëshirueshme e shpirtit, atëherë demonët përpiqen të na bëjnë njerëzorë, duke na quajtur mizorë dhe të egër, në mënyrë që ne, duke pasur dëshirë për trupa, të komunikojmë me trupat. Megjithatë, njeriu nuk duhet t'i nënshtrohet besimeve të demonëve, por duhet të bëjë të kundërtën e asaj që sugjerojnë ata. Ashtu si dëlirësia dhe abstenimi në ushqim dhe pije, vetmia është një nga ato “sakrificat vullnetare” që nuk janë të përcaktuara me ligj. "Sinqeriteti" ose "sinqeriteti", në greqisht parrhèsia (në kuptimin e fjalës në Dhiatën e Re), që manifestohet domosdoshmërisht në qëndrimin përpara Zotit, nuk do të lejojë një person që nuk e ka përmbushur ligjin të thërrasë, përveçse me Psalmistin: "Më jep, o Zot, të pranoj sakrificën vullnetare të buzëve të mia, dhe për këtë arsye demonët nuk janë vetëm në përputhje me këtë." të keqen, por edhe të mirën. Megjithatë, ata e shtyjnë atë të bëjë vepra të mira në kohën më të papërshtatshme, për shembull, në mes të luftës së tij me pasionet më të vështira, gjë që shpesh çon në pasoja të trishtueshme. "Asnjë nga hermitët të mos tërhiqet në asketizëm vetëm me [ndjenja] zemërimi, pikëllimi ose krenarie, dhe askush të mos ikë nga vëllezërit, i munduar nga mendime të tilla. Sepse si pasojë e pasioneve të tilla, çmenduria ndodh edhe [te murgjit], kur zemra [lëviz] nga një mendim në tjetrin, pastaj hidhet gradualisht në një të tretën e katërt. harresa (shih: Urtësia 16:11) Ne njohim shumë vëllezër që u gjendën në një anije të tillë, ndërsa të tjerë, me lot dhe lutje, u kthyen në jetën njerëzore, pasi kishin pranuar harresën e pakthyeshme, dhe ne, fatkeq, deri më sot e vëzhgojmë anijen tonë. Nga "Lavsaik" i Palladius-it dimë emrat e disa prej "anijambytjeve". Evagrius i njihte ata personalisht. Këta janë Stephen 425, Eucarpius 426, Eron 427, Valens 428 dhe Ptolemeu 429. Falë ndërhyrjes vendimtare të etërve, Eucarpius, Eron dhe Valens ishin në gjendje të konvertoheshin gjatë jetës së tyre, por murgu Stefan, dikur i famshëm për bëmat e tij, vazhdoi të ngulmonte krenarinë e tij. Një ditë, Evagrius takoi rastësisht Stefanin në Aleksandri dhe, duke rënë në këmbët e tij, iu lut të hiqte dorë nga gabimet e tij, por lutjet e përlotur të murgut pontik nuk patën asnjë efekt. Në letrat e tij, Evagrius i përmend në mënyrë të përsëritur këta murgj 430 shumë të suksesshëm dhe megjithatë "të mbytur anije", rënia e të cilëve i turpëroi shumë vëllezërit 431. Demonët dinakë na këshillojnë gjithmonë të bëjmë gjëra që, duke pasur parasysh kohën dhe rrethanat, nuk duhen bërë. Ata “i prijnë të sëmurët drejt agjërimit të rreptë” dhe “i nxisin ata që janë të rënduar [nga vitet] të kryejnë psalmodinë në këmbë” 432 . Në të njëjtën kohë, ata rrënjosin te murgu idenë për të ngrënë ushqim para orës së caktuar 433 ose për të kaluar kohën boshe. Ata i bindin të papërvojëve të vendosen në vetmi 434 dhe të bëjnë një jetë të izoluar, 435 dhe atyre me përvojë u kërkohet të dalin në botë "për të mirën e atyre që i shohin" 436. Ata i prijnë disa të hanë tepër 437, të tjerëve në izolim dhe abstenim të tepruar 438 . Na nxisin të flasim kur duhet të heshtim dhe anasjelltas 439. Duke na nxitur të “humbim orët e adhurimit” 440, ndonjëherë na këshillojnë “të këndojmë psalme dhe këngë shpirtërore (krh. Kol. 3,16), kushtuar urdhërimit, të cilin ne, duke u mashtruar, e kemi shkelur, që, duke na dëgjuar, të na tallen si njerëz që flasin dhe nuk flasin (Mat. 23:3)” (Në Ps. 136, 3β). Duke ditur për të gjitha këto truke, Evagrius jep këshillat e mëposhtme. “Nuk duhet t'u kushtohet vëmendje këtyre [demonëve], por me mirëkuptim të matur t'i ekspozojë ata, duke prodhuar [fantazma] të tilla për t'i çuar shpirtrat në mashtrim dhe mashtrim” (M.C. r.l. 28). Në këtë kapitull, Evagrius na mëson të "bëjmë të kundërtën" e asaj që na futin demonët. Pavarësisht se sa të pakapërcyeshme mund të duken tundimet demonike, nuk duhet të dorëzoheni kurrë, sepse refuzimi për t'i luftuar ato do të nënkuptonte shmangien e një përplasjeje të pashmangshme me realitetin, realitetin tonë, të kuptuar përmes një analize të pamëshirshme të "shkaqeve të vërteta të trishtimit tonë". Truket që demonët përdorin pa u lodhur për të shtrembëruar shkaqet e mendimeve dhe epsheve tona të liga përshkruhen në detaje në veprën e Evagrius "Antirrhètikos". Për të zmbrapsur me sukses sulmet demonike, duhet të keni dhuratën e shpirtrave dallues (diakrisis). “Lufta e zhvilluar me aftësi dalluese shoqërohet me tundime të panumërta, por në këtë luftë mendja fiton pastërti të madhe, sepse aftësia dalluese nuk i lejon demonët të tallen dhe të shpifin shpirtin. Ashtu si maturia lidhet me mençurinë, ashtu edhe paraqitjet mendore lidhen me aftësinë dalluese. Është kjo, sipas fjalës së profetit, që ndan mendimin (seee). mendime, të pastra nga të papastra, duke ekspozuar dinakërinë e demonëve tallës që shtrembërojnë perceptimin ndijor dhe kujtesën për të mashtruar shpirtin që përpiqet të njohë Krishtin (shih: Fil. 3:10-14)” (Ep. 4, 4). Mos e dorëzoni veten në mendimin e zemërimit, duke luftuar mendërisht me atë që ju ofendoi. Gjithashtu, mos e dorëzoni veten në mendimin e kurvërisë, duke ëndërruar vazhdimisht kënaqësi. Mendimi i parë errëson shpirtin dhe i dyti e quan atë për të ndezur pasionin, por që të dyja ndotin mendjen tuaj. Dhe prandaj, nëse gjatë lutjes vizatoni imazhe fantazmë në imagjinatën tuaj dhe nuk i bëni lutje të pastër Zotit, do të bini menjëherë nën pushtetin e demonit të dëshpërimit, i cili, pikërisht në kushte të tilla, na vërshon, si një qen, duke vjedhur shpirtin, si një pjell. Kush prej nesh nuk ka debatuar mendërisht me shkelësit dhe nuk ka paraqitur fytyrat e tyre në imagjinatën tonë? Këto grindje burojnë nga keqdashja e kujtesës, e cila, siç e kemi parë tashmë 441, ka një efekt të dëmshëm në namaz. “Prandaj Fryma e Shenjtë na akuzon me të drejtë: duke u ulur mbi vëllain tënd shpifje dhe tundove djalin e nënës tënde (Ps. 49:20), u hape derën mendimeve të kujtimit të ligësisë, ngatërrove mendjen gjatë lutjes, duke imagjinuar gjithmonë fytyrën e armikut tënd, madje duke idhulluar atë që ia vlen të shikosh mendjen. duke e njohur atë si Zot” (M.C. 27). Ëndrrat e kurvërisë kanë gjithashtu një efekt të dëmshëm në namaz: lutja e një personi që i dorëzohet mendimit të kurvërisë është "ndotur" nga ky mendim dhe nuk mund të jetë "i pastër". Vetëdija e adhuruesit për "papastërtinë" e tij e zhyt lehtësisht në dëshpërim 442 . Evagrius flet edhe për mënyrën sesi njeriu duhet të merret me mendimin e zemërimit gjatë lutjes në një vepër tjetër të tij. "Kur luteni siç duhet (Rom. 8:26), atëherë mund të dalin para jush gjëra që ju e konsideroni të drejtë t'i trajtoni duke përdorur zemërimin. Megjithatë, nuk ka fare zemërim të drejtë ndaj të afërmit. Sepse nëse bëni përpjekje, do të zbuloni se është e mundur ta zgjidhni çështjen pa zemërim. Prandaj, përdorni të gjitha mjetet që të mos shpërtheni në lutje" (24). Nga natyra, fillimi i furishëm i shpirtit tenton të luftojë me demonët dhe të luftojë për një lloj kënaqësie. Prandaj, engjëjt na rrënjosin kënaqësinë shpirtërore dhe lumturinë që buron prej saj, duke na thirrur të kthejmë inatin kundër demonëve. Përkundrazi, demonët na tërheqin nga epshet e kësaj bote, duke e detyruar prirjen e furishme, në kundërshtim me natyrën, të luftojmë me njerëzit, në mënyrë që mendja, e errësuar dhe e larguar nga dituria, të bëhet tradhtare e virtyteve. Fillimi i furishëm i shpirtit, si një “qen”, duhet të mundojë vetëm ujqërit (demonët), por jo të gllabërojë delet, duke treguar “të gjithë zemërbutësinë ndaj të gjithë njerëzve” (Titit 3:2) 443. Tërbimi është fuqia e shpirtit, “duke dëbuar nga mendja të gjitha mendimet pasionante” 444 dhe “lëhurin fare mendimet e padrejta”. Me fjalë të tjera, duke vepruar në përputhje me natyrën, parimi i ashpër lufton për virtytin 446, ose, siç thotë Evagrius këtu, lufton për "kënaqësinë shpirtërore dhe lumturinë që buron prej saj", domethënë, ai përpiqet për "kuptimin e vërtetë të qenieve", të cilën "Shkrimi Hyjnor e quan lumturi. shkruan: "Pse, më thuaj, a vini të luftoni kaq shpejt, nëse keni lënë pas dore ushqimin, famën dhe paratë? Si e ushqeni qenin, duke u zotuar se nuk do të keni asgjë? Dhe nëse ai leh dhe sulmon njerëzit, atëherë është e qartë se ju keni diçka dhe doni ta ruani atë. Dhe jam i sigurt se një person i tillë është larg lutjes së pastër, sepse e di se nervozizmi është më i tmerrshëm se lutja është më e tmerrshme dhe destruktive. harroi gjithashtu: Davidin, i cili thërret: Ndaloni zemërimin dhe lëreni tërbimin (Ps. 36:8), dhe Predikuesi, i cili përshkruan: Hiqni zemërimin nga zemra dhe largoni ligësinë nga mishi juaj (Ekl. 11:10), dhe Apostulli, që ju urdhëron të ngrini Zotin në çdo vend të shenjtë ose të reflektoni në çdo vend të shenjtë (1). 2:8 Pse nuk mësojmë një mësim nga ky zakon i lashtë i dëbimit të qenve nga shtëpia gjatë namazit, i cili e bën të qartë se nuk duhet të ketë acarim tek ata që luten dhe thuhet gjithashtu: Zemërimi i gjarpërinjve është vera e tyre (Ligj. 32:33). Kur fillon të lutet, një person, sipas Evagrius, duhet të urrejë ata që e tundojnë atë, domethënë demonët. Kjo është ajo "urrejtje e përsosur" (Ps. 139:22), e cila "kontribuon shumë në shpëtimin tonë dhe kontribuon në praktikën e virtyteve" 448. Kini kujdes që të mos e përzëni nëse zemëroheni me ndonjë vëlla. Përndryshe, në jetën tuaj këtu, nuk do të mund të shpëtoni nga demoni i trishtimit, i cili do të jetë gjithmonë një pengesë për ju gjatë lutjes. Kjo këshillë vlen për ato raste kur ky apo ai person shkakton acarim tek ne. “Ajo që bëni për t'u hakmarrë ndaj një vëllai që ju ka ofenduar, do të bëhet pengesë për ju gjatë lutjes” (Për namazin. 13). Fytyra e personit të cilin e kemi përzënë si pasojë e një grindjeje, sigurisht që do të na shfaqet në sytë e mendjes gjatë namazit, 449 që do të na zhytë në trishtim dhe do të na pengojë të falemi ashtu siç duhet. Ngurrimi ynë për të falur shkelësin 450 bëhet gjithashtu një pengesë gjatë lutjes. Lutja e atij që zemërohet me fqinjin është e kotë, sepse kur falet nuk qëndron para Zotit, por para “idhullit” 451. Dhuratat shuajnë keqdashjen e kujtesës. Dhe Jakobi le t'ju bindë për këtë, pasi kishte zbutur Esaun me dhurata, i cili po vinte ta takonte me katërqind burra (shih: Zan. 32:7). Por ne, të varfërit, mund t'i plotësojmë nevojat tona duke ngrënë. I mençuri Solomon tha se një dhuratë e shuan zemërimin (shih: Fjalët e urta 21:14) dhe Evagrius i bën jehonë atij. “Zemërimi dhe tërbimi e largojnë dashurinë dhe kujtimi i ligësisë përmbyset nga dhuratat” (Te Virgjëreshës. 41). Kjo këshillë iu drejtua diakones Severa, e cila duke qenë një grua fisnike dhe e pasur, pati mundësinë të jepte dhurata. Eremitët që punuan në shkretëtirën egjiptiane nuk e kishin një mundësi të tillë, por ata kishin në dispozicion një mjet tjetër - mikpritjen, e cila në çdo kohë konsiderohej e shenjtë në Lindje. “Nëse vëllai yt të provokon, fute në shtëpinë tënde dhe mos hezito të hysh tek ai dhe të hash kafshatën tënde me të. Ky do të jetë një çlirim për shpirtin tënd dhe nuk do të tundohet më gjatë lutjes” (Për murgjit. 15). Ky akt i mirë i eliminimit të armiqësisë nëpërmjet të ngrënit së bashku është një urdhërim që Solomoni tha (Prov. 25:21) duhet të ndiqet kur "armiku" është në nevojë. Kur të biem në duart e demonit të dëshpërimit, atëherë, duke e ndarë shpirtin tonë me lot në dy pjesë - ngushëlluese dhe ngushëlluese, do të mbjellim shpresa të mira në vetvete dhe, së bashku me Shën Davidin, do të këndojmë: Çfarë pikëllimi je, shpirti im? Dhe a po më turpëron? Kini besim te Perëndia, sepse ne do t'i rrëfejmë Atij, shpëtimin e fytyrës sime dhe Perëndisë tim (Ps. 41:6). Dëshpërimi, siç u përmend më lart 453, ka një natyrë "komplekse" dhe shfaqet në forma të ndryshme dhe ndonjëherë shumë kontradiktore. Ajo lind "pandjeshmërinë shpirtërore" 454, e cila "eshtron" shpirtin 455 dhe e privon atë nga aftësia për të kuptuar gjendjen e tij të vërtetë, e cila shpesh çon në pasoja shumë të rënda. “Fryma e dëshpërimit i largon lotët” (Për murgjit. 56). Këtu po flasim për lotët e hirit, që dëshmojnë për njohjen tonë të “paligjshmërisë” 456 dhe pendimin tonë të sinqertë për mëkatet që kemi bërë. Rreth lotëve që na shërojnë nga dëshpërimi dhe me të cilët, siç besonin të lashtët, duhet të shoqërohen me çdo kërkesë drejtuar Zotit 457. “Trishtimi është i rëndë dhe dëshpërimi është i pakapërcyeshëm, por më i fortë se të dyja janë lotët për Perëndinë” (Për Virgjëreshën 39). Përveç të qarit, rekomandohet të përsëriten edhe fjalët ngushëlluese të psalmistit David, me të cilat mbjellim brenda vetes “shpresa të mira” ose, siç shpjegon Evagrius, “pritje”, të mbushura me shpresë për përvetësimin e “njohjes së vërtetë” 458. Le të paraqesim këtu një tekst në të cilin, në gjuhën e fshehtë të përqendrimit të kuptimit të simbolizmit biblik, përqendrohet përsëri nga kuptimi i simbolizmit biblik. shpjegohet dhe në të njëjtën kohë zbulohet natyra e çlirimit të mrekullueshëm nga përqafimi këmbëngulës i dëshpërimit (shih gjithashtu kapitullin 12). “Nëse nga lodhja [d.m.th., si pasojë e mbajtjes së “deleve” ditën dhe natën, që simbolizon mendimet e kësaj epoke 459], na bie një lloj dëshpërimi, atëherë, duke u ngjitur pak në gurin e diturisë (shih: Hab. 2:1), do të përfshihemi në psalmet, duke goditur mendjen me kapelet dhe vlerat [6, 4] përsëri do të kullosim delet nën malin Sinai, kështu që Perëndia i etërve tanë dhe ai na thirri nga ferrishtja [siç bëri me Moisiun, shih: Shenja 3] dhe dha fjalë shenjash dhe mrekullish (Ps. 104:27). Lufta kundër dëshpërimit i jep vërtet frytet e “shpresave të mira”, sepse pas kësaj lufte “shpirti rrëmbehet nga gëzimi i pashprehur dhe gëzon një gjendje të qetë” 461, që do të thotë se personit i është dhënë “papasioni” 462 dhe se ai “u ka afruar kufijve të lutjes” 463. Prej tani e tutje Zoti rrëfen si ai. 41:6) dhe e lëvdon Atë që ishte i denjë për të njohur “shtigjet” e shpëtimit të fshehura në Ekonominë e Tij. Nuk është rastësi që Evagrius citon Shën Davidin në këtë kapitull: psalmodia i referohet "urtësisë së shumëfishtë të Perëndisë" (Efes. 3:10) 464, e cila pasqyrohet në krijim, në strukturën e saj racionale dhe në drejtimin e saj drejt shpëtimit universal 465. Kjo urtësi zbulon "rrugët e Zotit të krijuar për të udhëhequr jetën e përjetshme". Gjatë tundimeve, njeriu nuk duhet të largohet nga qelia, duke shpikur justifikime të besueshme, por duhet të qëndrojë brenda saj, duke duruar me durim dhe guxim të gjithë sulmuesit, veçanërisht demonin e dëshpërimit, i cili, duke qenë më i rëndëi nga të gjithë demonët, e bën shpirtin shumë të sprovuar. Sepse shmangia e betejave të tilla do të thotë të mësosh mendjen të jetë e paaftë, e ndrojtur dhe e prirur për të ikur. Dëshpërimi shpesh manifestohet në shqetësim. Një person në depresion nuk mund të ulet në një vend; puna i duket e mërzitshme dhe jo interesante, dhe komunikimi me të dashurit i duket jashtëzakonisht i dhimbshëm. Ky shqetësim, për të cilin mund të gjesh lehtësisht një mijë justifikime të besueshme, shërohet vetëm me qëndrueshmëri. "Ilaçi për dëshpërimin është qëndrueshmëria, bërja e gjithçkaje me shumë kujdes dhe frikë ndaj Zotit. Në çdo detyrë, vendosni një masë për veten tuaj dhe mos e lini atë që ju është caktuar para se të përfundoni; gjithashtu lutuni me mençuri dhe energji dhe shpirti i dëshpërimit do të largohet prej jush" (O.sp. [XIV] 6, 17–18). Qëndrueshmëria presupozon një përpjekje që synon kryesisht të sigurojë që në asnjë rrethanë të mos i nënshtrohet tundimit për të ikur - për të ikur, në fakt, nga vetvetja 466 . Kjo përpjekje, e cila është një lloj “sakrifice”, sjell rezultate të mrekullueshme. "Nëse një shpirt dëshpërimi ju sulmon, mos e lini shtëpinë tuaj dhe mos u shmangni nga [tundimi], sepse ai sjell dobi me kalimin e kohës. Në fund të fundit, ashtu si argjendi pastrohet nga [papastërtitë], ashtu edhe shpirti juaj do të shkëlqejë [si argjend]" (Për murgjit. 55). Asnjë tundim tjetër nuk e bën shpirtin aq të "provuar" sa dëshpërimi. Ai që e duron me durim “mbet gjithmonë në heshtje (hésychia)” 467; në luftën me të, shpirti fillon të shkëlqejë me "rrezet e pasionit" 468 dhe një person fiton aftësinë për të perceptuar njohuritë "të lindura nga hiri i Zotit" 469. Mësuesi ynë i shenjtë dhe i suksesshëm tha: “Murgu duhet të jetë gjithmonë në humor sikur do të vdiste nesër dhe ta përdorë trupin e tij sikur do të jetonte me të për shumë vite”. Kjo, sipas tij, nga njëra anë shtyp mendimet e dëshpërimit dhe e bën murgun më të zellshëm, dhe nga ana tjetër, e mban trupin të shëndetshëm dhe e lejon atë të qëndrojë në abstinencë të vazhdueshme. Dëshpërimi shtrembëron idetë tona për jetën tokësore dhe peripecitë e fatit. E frymëzon njeriun me mendime të zymta për ashpërsinë e punëve që i pret në këtë jetë të gjatë 470, veçanërisht asketiken 471, për pleqërinë e hidhur me dobësinë dhe varfërinë 472 që shoqëron dhe për gjëra të tjera të ngjashme. Për t'i "përgënjeshtruar" ato (antirrhésis), Evagrius u referohet fjalëve të Shkrimit të Shenjtë, të cilat ndihmojnë në luftimin e frikës që buron nga frika dhe ndonjëherë nuk kanë të bëjnë me realitetin. “Ditët e njeriut janë si bari, kështu lulëzon si lulja e fushës” (Ps. 102:15). “Por ne jemi dje dhe nuk dimë asgjë, sepse ditët tona janë hije mbi tokë” (Jobi 8:9). Sipas mësuesit Evagrius, Macarius i Madh dhe etërve të tjerë, një person duhet të ketë një qëndrim të guximshëm ndaj vdekjes, e cila, ndoshta, do ta largojë papritur nesër. Evagrius i kushton një kapitull të tërë këtij "ushtrimi në vdekje" (52). Përballë vdekjes, e cila mund të vijë në çdo moment, të gjitha mendimet e krijuara nga dëshpërimi humbasin rëndësinë e tyre dhe depresioni zëvendësohet nga zelli: “Sa është ditë” (Gjoni 9:4), ne duhet të punojmë! Të jetosh, duke kujtuar vazhdimisht vdekjen, nuk do të thotë se njeriu mund ta trajtojë trupin me neglizhencë, gjë që Evagrius e dënon 473. Sipas Evagrius, sëmundjet si një akt i Providencës së Zotit duhen duruar me durim dhe mirënjohje, por bëmat "vetëvrasëse" të kryera gjoja për arsye shpirtërore 474, duhet të shmangen nga të gjitha rregullat për çdo kusht. i ligu, i cili, siç e dimë, përdor lloj-lloj marifetesh dinake. Kështu, për shembull, nëse demoni i grykësisë nuk arrin ta tundojë një murg me ushqim, atëherë ai fillon ta shtyjë atë në agjërim të tepruar në mënyrë që, duke dëmtuar shëndetin e tij, të arrijë qëllimin e tij. "Por demoni i grykësisë imitohet edhe nga kundërshtari i së vërtetës - demoni i dëshpërimit, duke rrënjosur te pacienti idenë e vetmisë më të rreptë, duke i bërë thirrje Gjon Pagëzorit dhe fryteve të para të vetmitarëve, Anthony, të bëhen rival i Gjon Pagëzorit, në mënyrë që, duke mos e lënë mbinjeriun e zhgënjyer dhe kaq gjatë, duke e lënë një lakmi të gjatë. vendin e tij dhe më në fund mund të thoshte duke u mburrur me veten: Le të forcohemi kundër tij (Ps. 12:5)” (MK 25). Për të shmangur lloje të ndryshme ekstremesh, përshkrimet e të cilave janë të shumta në literaturën në lidhje me periudhën e monastizmit të hershëm, është e nevojshme t'i përmbahemi këshillave të baballarëve më me përvojë. Trupi, siç na mëson Macarius në këtë kapitull, duhet mbajtur në gjendje të mirë shëndetësore, gjë që i lejon asketit të qëndrojë në abstinencë të vazhdueshme. Në të njëjtën kohë, sigurisht, nuk duhet t'i nënshtrohet frikës së përmendur në kapitullin 7, dhe në çdo gjë të vëzhgohet një ndjenjë proporcioni, e cila nuk do të dështojë kurrë dikë që kujton fundin e jetës dhe vlerën e një trupi të shëndetshëm. Është e vështirë të shmangësh mendimet e kotësisë. Sepse ajo që bëni për ta shkatërruar atë bëhet për ju fillimi i shpërthimeve të tjera të kotësisë. Në fund të fundit, jo çdo mendim i drejtë kundërshtohet nga demonët, por disa kundërshtohen edhe nga veset tona, me të cilat tashmë jemi mësuar. Dinakëria "e rafinuar" e demonit të kotësisë është vërtet e mahnitshme, 475 të cilën Evagrius e përmend përsëri në këtë kapitull. "Unë habitem me aftësinë e demonëve kur shoh shumë mjete të ndryshme ku ata përdorin. Për të nxitur kotësinë, ata përdorin këmishën e flokëve dhe rrobën e mëndafshtë, dhe fjalën dhe heshtjen, dhe ngopjen dhe urinë, si dhe distancën nga njerëzit dhe takimet e shpeshta me ta. Nuk është rastësi që njëri nga vëllezërit e krahasoi kotësinë me një rodhe greke" (E3, çdo rodhe). Dinakëria nuk është e natyrshme vetëm për demonin e kotësisë. “Ata që kanë menduar për thembrat e këmbëve të mia. E thënë mirë! Sepse shpesh ndodh që demonët të mos na futin hapur mendimet e liga, nga frika se mendja jonë do të shohë menjëherë diçka të keqe në to dhe do t'i largojë nga ne. Ata mbjellin mendime të liga në mendjet tona së bashku me mendimet që duken të mira. Ata veprojnë në mënyrë të ngjashme me të përsosurit, me ata që e kanë çliruar veten nga pasionet. Dhe haptas fusin mendime të liga te të papastërt, sepse nuk janë në gjendje t'i refuzojnë as për shkak të pasioneve dhe as për shkak të paarsyeshmërisë së tyre. Kështu ata e joshën Evën, duke i thënë: Dhe do të jesh si perëndi, duke njohur të mirën dhe të keqen (Zan. 3:5)” (Në Ps. 139, 6γ). Pse demonët i rezistojnë «jo çdo» mendimi të mirë? “Dhe një mendim i mirë [d.m.th., një mendim i rrënjosur tek ne nga engjëjt ose që buron nga natyra jonë fillestare, në të cilin u mbollën “farat e virtytit”] kundërshtohet nga vetëm dy mendime: një mendim demonik dhe një mendim që buron nga vullneti ynë, i cili devijon për më keq” (M.C. r.l. 31). Meqenëse demonët nuk i njohin zemrat tona, ata monitorojnë nga afër sjelljen tonë, e cila zbulon mendimet tona të fshehta të zemrës, 476 edhe nëse ne nuk e kuptojmë ose nuk e duam atë. Ata veprojnë në mënyrë të ngjashme për të na ngjallur kotësi 477. Kur demonët shohin se po bëjmë diçka të mirë, por mendimet tona janë të papastra, ata nuk na rezistojnë. Sidoqoftë, sado tinëzare të jenë, gjithçka në fund të fundit varet nga ne dhe vullneti ynë i lirë. “Ne vetë e dorëzojmë veten në duart e demonëve për shkak të mungesës së besimit tonë” 478. Por si mund t'u rezistojmë këtyre taktikave demonike "të rafinuara"? Si mund ta mbrojmë veten nga tundimet demonike dhe nga “ëndrrat e kota” tona 479? Duke fshehur veprat tona të mira nga njerëzit, siç na mëson Vetë Krishti (shih: Mat. 6:1 e më pas) dhe siç na rekomandon me këmbëngulje Evagrius 480: “Mbulojeni me heshtje aromën e punës suaj” 481. "Natën, hani mishin e Pashkës [domethënë qengjin e Pashkës] (shih: Eks. 12:8) dhe mos e shfaqni para njerëzve abstenimin tuaj të fshehtë. Mos e ekspozoni në dritën e ditës para shumë dëshmitarëve dhe Ati juaj, që sheh në fshehtësi, do t'ju shpërblejë haptas (Mateu 6:6) [Xpl. Vura re se demoni i kotësisë është dëbuar nga pothuajse të gjithë demonët e tjerë dhe kur ata dështojnë, ai paturpësisht i afrohet murgut, duke i treguar madhështinë e virtyteve të tij. Duke qenë se mendimi i kotësisë shoqëron të virtytshmen 482, ai nuk mund të bashkëjetojë me asnjë mendim tjetër, me përjashtim të krenarisë, e cila “lajmërohet nga shfaqja e kotësisë” 483. Evagrius e mësoi këtë nga përvoja personale, për të cilën, duhet thënë, shkruan me sinqeritet të thellë. "Pas humbjes së mendimeve të tjera, vetëm mendimet e kotësisë dhe krenarisë fillojnë të lindin [në ne]" Në kapitullin 58, Evagrius do t'i kthehet çështjes në lidhje me "përballjen" midis mendimeve. Në veçanti, ai thotë se një mendim që lind në mendje mund të largohet nga një mendim i kundërt, sipas parimit të "të rrëzosh një pykë me një pykë". Megjithatë, kjo duhet trajtuar me shumë kujdes, sepse, siç thotë Shkrimi, demonët nuk dëbohen nga fuqia e Beelzebubit, por nga "Fryma e Perëndisë" (shih: Mat. 12:24–28). Evagrius shpesh i referohet vëzhgimeve të tij personale. Nga letrat e tij duket qartë se çfarë përvojash ka përjetuar, ose thënë më mirë, ka duruar për t'u shëruar nga kotësia. Metodat e trajtimit të kësaj sëmundjeje janë po aq radikale sa disa metoda të lashta të trajtimit. "Një absces i vazhdueshëm trajtohet me kauterizimin dhe aftësia në kotësi trajtohet me poshtërim dhe trishtim. Prerja dhe kauterizimi janë shumë të dhimbshme, por eliminojnë sëmundjen që gërryen trupin. Poshtërimi dhe trishtimi gjithashtu shkaktojnë dhimbje, por largojnë pasionet e liga, kotësinë dhe krenarinë" (O.sp.20). Pra, Evagrius dëshmon për atë që di nga përvoja e tij. Murgu pontik kishte shumë arsye për ëndrrat e tij të kota: asketizmin e tij të rreptë, famën e tij si mentor dhe shkrimtar shpirtëror dhe, së fundi, lavdërimet entuziaste të adhuruesve të tij të shumtë 484 . Megjithatë, në jetën e tij kishte keqdashës, por ai i trajtoi ata si "dashamirësit" e tij. “Duke fyer mua, lëndojnë shpirtin tim, i cili ka etje për lavdi, por unë nuk i dënoj ata që më shajnë dhe nuk e largoj Mjekun e shpirtrave [Krishtin], i cili, duke më vënë një fashë poshtërimi, më shëron nga sëmundjet e mia. Unë e di mirë se çfarë u ndodh mjekëve dhe rebelëve të tyre: do!” (Ep.52, 4; shih gjithashtu: 51, 2). Evagrius flet këtu për përulësinë, përmes së cilës shërohet kotësia 485. Ai vetë pati rastin ta provonte këtë ilaç dhe, duke gjykuar nga kujtimet e bashkëkohësve të tij, i solli dobi të konsiderueshme. "Një herë ishte një mbledhje në Kellia për një çështje dhe Abba Evagrius foli këtu. Presbiteri i thotë: ne e dimë, Abba, se po të kishe qenë në anën tënde, do të kishe qenë peshkop shumë kohë më parë dhe do të kishe sunduar mbi shumë njerëz; dhe tani ulesh këtu si një i huaj. Abba Evagrius, megjithëse ishte i prekur nga koka e tij dhe nuk tha aq shumë, duke mos thënë: baba, por në një folje nuk do të shtoj të dytën (Job. 39:35)” (Apofthegm. Evagre. 7) 486. Me këtë vërejtje, Macarius i Aleksandrisë i kërkoi dhjakut të arsimuar nga kryeqyteti perandorak që të mos mburrej me elokuencën e tij para eremitëve të thjeshtë egjiptianë. Sidoqoftë, elokuenca e Evagrius dha arsye jo vetëm për qortim, por edhe për zili. Kështu, për shembull, një farë Eucarpius, një murg, me sa duket jo aq i talentuar, e quajti me përbuzje Evagrius një "gdhendës fjalësh" 487 . Falë përulësisë dhe sensit të tij të humorit, Evagrius nuk u ofendua as nga ata që e qortuan 488 dhe as nga ata që e kishin zili. Ai që ka arritur diturinë dhe ka përjetuar kënaqësinë e fryteve të saj, nuk do t'i nënshtrohet më bindjeve të demonit të kotësisë, që i ofron të gjitha kënaqësitë e botës. Sepse çfarë mund të premtojë ai më shumë se soditja shpirtërore? Por duke qenë se ende nuk e kemi shijuar dijen, le të kryejmë punën shpirtërore me gjithë zell, duke i treguar Perëndisë se qëllimi i veprimeve tona është njohja e Tij. Nga kotësia, që i referohet tërësisht "kotësisë së kotësive" (shih: Ecl. 1:14), vetëm një takim me realitetin, i cili i zbulohet njeriut nëpërmjet njohjes së Zotit dhe krijimit të Tij, mund të çlirojë plotësisht. Duke rënë në kontakt me këtë realitet shpirtëror, një person, si të thuash, humbet shijen e tij për të gjitha "kënaqësitë e botës". "Mendja do të çlirohet nga mendimet mëkatare kur t'i jepet dija. Puna shpirtërore largon nga zemra vetëm idetë pasionante. Dija ndërpret çdo paraqitje. Sepse mendja, pasi ka arritur njohurinë, zhytet në soditjen e vetvetes dhe bëhet e paarritshme ndaj mendimeve të dërguara nga armiqtë" (Në Ps. 129, 8ε). Çdo person nga natyra përpiqet për kënaqësi dhe bën çdo përpjekje për ta gjetur atë. Por kënaqësia e vërtetë mund të jetë vetëm kur buron nga njohuria e vërtetë. “Mjalti është i këndshëm dhe huall mjalti është i ëmbël, por njohja e Zotit është më e ëmbël se ata” (Për murgjit. 72). Kjo ide, besueshmëria e së cilës mund të konfirmohet vetëm eksperimentalisht, është shumë afër Evagrius. "Nëse midis të gjitha gjërave që mund të shijohen nuk ka asgjë më të këndshme se mjalti dhe huallja, por njohja e Zotit është më e ëmbël se ato, atëherë padyshim nuk ka asgjë në tokë që mund të japë kënaqësi më të madhe se kjo njohuri" (K.G. III, 64). Në interpretimin e tij të vargut të famshëm nga Libri i Eklisiastiut, Evagrius vazhdon ta zhvillojë këtë ide. “Atyre që kanë hyrë në Kishën superndjenjëse dhe shijojnë soditjen e logoit të krijimit, ky varg u kujton: mos mendoni, o njerëz, se ky është kufiri i premtimeve që ju janë dhënë, sepse e gjithë kjo është kotësi e kotësive përballë njohjes së Vetë Krijuesit. Ashtu si ilaçet nuk nevojiten më pas rimëkëmbjes së plotë, ashtu edhe dija e pakuptimtë e trisheve pas rimëkëmbjes së botës është bërë shumë e madhe. është arritur” (Në Ecl. 1, 2 / Géhin. 2). Por si të arrihet kjo njohuri? Nëpërmjet punës shpirtërore të bërë nga dashuria për Zotin dhe dëshira për ta njohur Atë. "Ai që fjalët dhe veprat e të cilit janë gjithmonë të drejtuara drejt njohjes së Zotit, sytë e shpirtit janë vazhdimisht të drejtuar nga Zoti." Kujtoni jetën tuaj të mëparshme, mëkatet tuaja të vjetra dhe se si, duke qenë i pasionuar, ju, me hirin e Krishtit, u zhvendosët në pasion dhe se si bota nga e cila keni ardhur ju përuli shumë herë dhe me shumë dhimbje. Merrni parasysh edhe sa vijon: Kush po ju mban në shkretëtirë? Kush i dëbon demonët që kërcëllin dhëmbët ndaj jush? – Mendime të tilla frymëzojnë përulësi dhe nuk e lejojnë demonin e krenarisë. Krenaria lind idenë më absurde në mendjen e njeriut se në jetën e tij ai arrin gjithçka vetë, me forcën e tij. “Mos ia jep zemrën krenarisë dhe mos thuaj para Zotit: Unë jam i fortë...” (Për murgjit. 62). Nga Shkrimet e Shenjta dimë gjithashtu “...që pa Zotin ne nuk mund t'i mundim armiqtë tanë, sepse ata janë më të fortë se ne” (Në Ps. 34, 10ζ). Është e qartë se tundimi i krenarisë nuk është fati i fillestarëve apo atyre që ende u nënshtrohen pasioneve, por i atyre që kanë pasur sukses në virtyt dhe madje u është dhënë dija. “Të mos ju mohoj, duke u ngopur, të mos them: “Kush është Zoti?” - Këto fjalë do të thotë: nga frika, se mos ngopesh me njohuritë më të larta, do të bëhesha krenare dhe do të thosha: kush do ta njohë urtësinë time? (Në Prov. 30, 9 / Géhin. 287A). Krenaria është tundimi i fundit në rrugën e kthimit te Zoti. Ai është gjithashtu shkaku kryesor i largimit prej Tij. Evagrius e quan atë "e keqe e lashtë" 489. “Krenaria e Kryeengjëllit të hedhur nga qielli (shih: Is.14:12) dhe e bëri atë të bjerë si rrufe në tokë (shih: Luka 10:18)” (O.sp. [XVIII] 8, 10). Evagrius di shumë kura për këtë tundim. Këtu përfshihen jo vetëm “lutja intensive” 490 , varfëria vullnetare dhe madje jeta në nevojë ekstreme 491 , por edhe ndjenja e braktisjes që përjeton njeriu kur Zoti, për qëllime “pedagogjike”, si të thuash, largohet prej tij 492 . Për të kapërcyer braktisjen e Zotit, një person duhet të përulet përmes një vetëdije të sinqertë dhe të thellë të krijesës dhe të parëndësisë së tij para Krijuesit. “Pse, o njeri, po nxiton lart dhe po ngrihesh mbi re, kur nga natyra je i kalbur (shih: Jobi 33:6) dhe i kalbur? Shiko natyrën tënde, je tokë dhe hi (Zan. 18:27), së shpejti do të bëhesh pluhur; Tani je madhështor, por së shpejti do të bëhesh një krimb pse a! 74:5), i cili së shpejti do të kalbet? Një njeri është i madh kur Zoti e ndihmon, por kur ai braktiset shpejt nga Zoti, ai njeh dobësinë e natyrës. Ju nuk keni asgjë të mirë që nuk do ta merrnit nga Perëndia (shih: 1 Kor. 4:7). Prandaj, pse mburresh me të huajt si të tutë? Pse mburreni me hirin e Perëndisë si pronë juaj? Njihni Dhënësin dhe mos u mburr shumë; Ti je krijesë e Zotit, mos e nënçmo Krijuesin. Zoti ju ndihmoftë, mos e mohoni Bamirësin. Ju u ngjitët në majat e jetës, por Zoti ju udhëzoi. Ju arritët në virtyt, por Zoti veproi në ju. Rrëfeni të Lartësuarin, që të qëndroni të fortë lart. Ti je burrë, qëndro brenda kufijve të natyrës sate*. Njihni bashkëfisnitarin tuaj, ai ka të njëjtin thelb si ju. Mos e mohoni lidhjen farefisnore përmes arrogancës” (O.sp. [XVIII dhe *suppl.] 8, 11). “Dhe përulësia e ngre njeriun në parajsë dhe e përgatit atë të qëndrojë me engjëjt” (O.sp. [XVIII] 8, 10.10). Nëse kemi kujtime pasionante për disa gjëra, do të thotë që më parë i kemi perceptuar këto gjëra me pasion. Dhe anasjelltas, do të kemi kujtime pasionante të asaj që perceptuam me pasion. Prandaj, ai që ka mposhtur demonët që i vënë në veprim pasionet, përçmon atë që prodhojnë. Sepse lufta jomateriale është më e rëndë se lufta materiale. Lufta kundër demonëve është e mbushur me joshje të panumërta. Që ajo të jetë e suksesshme, kërkohet aftësi dalluese. “Ashtu si maturia është përgjegjëse për gjykimet e sakta rreth gjërave, po ashtu diskriminimi është përgjegjës për idetë mendore: ai (diskriminimi) i ndan mendimet e shenjta nga mendimet e liga, të pastra nga të papastra dhe, sipas fjalës së profetit (shih: Tob. 5:6), di për truket e demonëve gënjeshtarë” (Ep. 4, botimi grek). Në kapitujt e mëposhtëm (34-39) do të flasim për dallimin e shpirtrave, domethënë natyrën e tyre dhe mënyrën se si veprojnë. Aftësia dalluese është një dhuratë që duhet kërkuar nga Zoti. Lufta kundër pasioneve zhvillohet në dy nivele - materiale dhe jomateriale. E para ka të bëjë me gjërat sensuale, materiale që demonët përdorin për të na ngjallur pasionet. E dyta lidhet me mendimet, në të cilat manifestohen kujtimet pasionante të gjërave, të krijuara nga një qëndrim pasionant ndaj tyre. Prandaj, qëllimi i jetës shpirtërore nuk është vetëm të çlirohet nga një qëndrim pasionante ndaj gjërave, por edhe të fitojë një "zemër të pastër" ose, me fjalë të tjera, "pastrimi i kujtesës" 493. Por njeriu mund të gjejë një zemër të pastër vetëm nëse i kapërcen demonët 494. Pra, së pari duhet të "kapërceni demonët" ngrihen në pasionet. Ai që, së bashku me Krishtin, "e ka mundur botën" (Gjoni 16:33), mund të hyjë në një luftë jomateriale shumë më të vështirë, të krijuar për të pastruar kujtesën. Pasionet e shpirtit e kanë origjinën te njerëzit, ndërsa pasionet e trupit e kanë origjinën nga trupi. Dhe pasionet trupore shtypen nga abstinenca, dhe pasionet shpirtërore shtypen nga dashuria shpirtërore. Meqenëse njeriu përbëhet nga trupi dhe shpirti, Evagrius bën dallimin midis pasioneve të trupit, të shkaktuara nga nevojat trupore, dhe pasioneve të shpirtit, të lidhura me marrëdhëniet ndërpersonale. Këto pasione burojnë nga dy parime irracionale të shpirtit, të dhunshëm dhe të dëshirueshëm, të cilat janë të natyrshme edhe te kafshët 497. Por ka edhe një parim racional te njeriu. Se si ky parim lidhet me dy pjesët irracionale të shpirtit diskutohet në tekstin vijues. “Pjesa e tërbuar e shpirtit është e lidhur me zemrën, ku ndodhet edhe pjesa racionale, pjesa e dëshirueshme e shpirtit është e bashkuar me mish e gjak (krh. 1 Kor. 15:50), prandaj thuhet: largojeni zemërimin nga zemra dhe largoni ligësinë nga mishi juaj (Ekl. 11:10). Kjo "ligësi" e mishit, që përfshin kurvërinë dhe grykësinë 498, ndrydhet nga abstinenca (shih më lart kapitujt 16 dhe 17), dhe pasionet e shpirtit - zemërimi, kujtesa, urrejtja, zilia, etj. - shërohen nga "dashuria" 499, që "shpirtërore ju lejon të doni" dhe e vërteta" 501. Këtu është e rëndësishme të theksohet edhe një herë (shih kapitullin e mëparshëm) se për të hequr qafe pasionet e shpirtit, fillimisht duhet të mposhtni pasionet e trupit. Çlirimi nga pasionet mendore, në fakt, është kuptimi i luftës kundër pasioneve trupore. "Të mos ketë asnjë prej jush që të interesohet vetëm për abstenimin, sepse është e pamundur të ndërtosh një shtëpi nga një gur..." (Ep. 27, 3, botimi greqisht). “Çfarë dobie më ka nëse zhvesh mendimin e lakmisë nëpërmjet veprave të mira dhe mendimit të grykësisë përmes abstinencës, por [në vend të kësaj] vendos mendimin e kotësisë apo të murmuritjes? Në çdo rast, do të bindem se gjatë namazit, nën ndikimin e këtyre mendimeve, më ndodh e njëjta gjë sikurse nën ndikimin e dritës që bie nga rrezatimi i mendjes së parë. gjatë namazit” (M.C. r.l. 30). Demonët, duke qëndruar në krye të pasioneve shpirtërore, luftojnë me kokëfortësi deri në vdekje; demonët, duke qëndruar në krye të pasioneve trupore, tërhiqen më shpejt. Dhe disa demonë, si lindja ose perëndimi i diellit, prekin vetëm një pjesë të shpirtit; Demoni i mesditës zakonisht mbulon gjithë shpirtin dhe mbyt mendjen. Prandaj, vetmia është e ëmbël pas shpërthimit të pasioneve: atëherë mbeten vetëm kujtimet e pastra dhe lufta shpirtërore e përgatit murgun jo më për asketizëm, por për përsiatje. Siç konfirmon përvoja, "mendimet e krijuara nga pasionet trupore janë jetëshkurtër, dhe zilia dhe inati vazhdojnë deri në pleqëri" 502. Kjo është arsyeja pse pjesa e tërbuar e shpirtit ka nevojë për ilaçe të veçanta 503. Në lidhje me këtë, Evagrius rekomandon si vijon: "Kërkojini të moshuarit të kenë sundim mbi natyrën e dhunshme të shpirtit dhe të rinjtë të kenë sundim mbi barkun. Për të parën bëni luftë kundër demonëve shpirtërorë dhe të dytin kundër demonëve fizikë" (Spekulator. 31). Ndër tetë mendimet kryesore, dëshpërimi, siç e kemi vërejtur tashmë, zë një vend të veçantë. "Nga mendimet, disa na ndodhin si [thjesht] qenie të gjalla, të tjera - si njerëzve. Ato që u ndodhin [thjesht] qenieve të gjalla janë mendime [që rrjedhin] nga [parimet e dëshirueshme dhe të dhunshme të shpirtit]; ato që u ndodhin njerëzve janë mendime [që rrjedhin] nga trishtimi, kotësia dhe mendjemadhësia. Dhe të dyja mendimet na ndodhin nga mendjemadhësia: si [thjesht] qenie të gjalla dhe si me njerëzit” (Sk. 40). Evagrius përdor fjalën "përzier" jo vetëm sepse dëshpërimi "përqafon pothuajse të gjitha mendimet e tjera" 504, por edhe sepse, ndryshe nga mendimet e tjera që rrjedhin ose nga një parim i dëshirueshëm ose nga ai i dhunshëm dhe ndjekin njëri-tjetrin me radhë, mendimi i dëshpërimit lind si rezultat i lëvizjes së njëkohshme të të dy parimeve. Meqenëse dëshpërimi është gjithashtu afatgjatë, nuk është e vështirë të kuptohet pse ky "demon i mesditës", si dielli që përvëlon tokën, përqafon gjithë shpirtin, duke u përpjekur ta shkatërrojë atë në përqafimin e tij 505. Një person i munduar nga pasionet nuk duhet të tërhiqet në vende të shkreta dhe të shkreta në kërkim të një jete soditëse, sepse në kushtet e vetmisë, mendimeve dhe kujtimeve pasionante, nga të cilat ende nuk është çliruar, mund ta sulmojnë me forcë të përtërirë dhe ta çojnë në çmenduri 506. Për atë që ka pushtuar pasionet “i ëmbël” si vetë dija 508. Kujtimet e një asketi të tillë “pastrohen” nga çdo fëlliqësi dhe pushojnë së qeni pasionant. Ai nuk lufton më pasionet, por kënaqet në soditjen e kuptimit (logos) më të brendshëm të betejës që iu desh të duronte në rrugën e veprimtarisë shpirtërore. "Kush e di strukturën (mbushjen) e botës dhe veprimin e elementeve? Kush do ta kuptojë se nga përbëhet ky instrument (organon) i shpirtit tonë (d.m.th. trupi)? Ose kush do ta kuptojë se si ishin të lidhur me njëri-tjetrin, ku janë pasuritë e tyre dhe si ndërveprojnë me njëri-tjetrin - kështu që bërja (praktikè) të bëhet një karrocë e shpirtit, e diturisë së Zotit? 67, përkthim i redaktuar). Pyetja kërkon konsideratë: mendimi i vë në lëvizje pasionet, apo pasionet—mendimi? Disa janë të prirur për mendimin e parë, e disa për të dytin. Pa iu përgjigjur pyetjes së parashtruar, Evagrius kthehet në një temë që u diskutua në kuadrin e filozofisë antike. Nga pikëpamja e veprimtarisë shpirtërore (praktikè), kjo pyetje nuk ka aq rëndësi teorike sa praktike, pasi po flasim për mekanizmin e shfaqjes së pasioneve. Idetë (noèmata) lindin në mendje. Cili është roli i tyre në gjenezën e pasioneve? "Nuk janë gjërat apo idetë mendore që e shtrëngojnë mendjen, por idetë pasionante për gjërat që e shtrëngojnë atë. Zoti krijoi arin, Ai gjithashtu krijoi gruan, dhe asgjë që krijoi Zoti nuk e pengon shpëtimin. Por kurvëria dhe dashuria për para e pengojnë atë: përkundrazi, ato e shtrëngojnë mendjen, duke bërë që idetë të mbeten në zemër. Sepse ashtu si mendimi për ujin e pushton njeriun për shkak të bukës. Personi i uritur për shkak të urisë, kështu që idetë për gjërat e pushtojnë mendjen për shkak të pasioneve, prandaj, Mjeku i shpirtrave nuk i shfuqizon gjërat, sepse Ai është Krijuesi i tyre dhe nuk e detyron mendjen të mos i njohë, sepse Ai e krijoi atë për dije, por me anë të udhëzimeve dhe urdhërimeve shpirtërore e çliron mendjen nga skllavëria, duke shkatërruar pasionet Psalmist do të thotë: Zoti i liron robërit” (Në Ps. 145, 8β). E keqja nuk është e rrënjosur në gjërat dhe jo në idetë që janë ngulitur në mendje në procesin e njohjes së gjërave dhe që në vetvete nuk mund ta lidhin mendjen dhe "të qëndrojnë në zemër". E keqja është e rrënjosur në vullnetin e lirë të mendjes, e cila, në vend të prirjes drejt së mirës, ​​anon drejt së keqes 509, ose, për ta thënë ndryshe, në "kënaqësinë e urryer nga njeriu, e krijuar nga liria dhe që detyron mendjen të përdorë krijesat e Zotit për të keqen" 510. Duke abuzuar me krijesat e Zotit, mendja i tjetërson në mënyrë të tillë përfitimin e vet nga ato. Le të kujtojmë se Evagrius e konsideronte rrënjën e të gjitha veseve si "dashuria ndaj vetvetes" (filautia), e cila me të drejtë mund të konsiderohet gjithashtu si "vetë-skllavërim". Pasionet mund të vihen në lëvizje nga ndjenjat dhe nëse ka dashuri dhe abstenim, atëherë nuk vihen në lëvizje, por nëse jo, atëherë vihen në lëvizje. Dhe për të kuruar natyrën e dhunshme të shpirtit, kërkohet më shumë ilaç se sa për të kuruar parimin e dëshirueshëm. Prandaj dashuria quhet më e madhe (1 Kor. 13:13), sepse ajo është freri i zemërimit. Dhe Shën Moisiu, në një ese kushtuar soditjes natyrore, simbolikisht e quan dashurinë ophiomakh (shih: Lev.11:22). Mendja, duke qenë e "inkorporuar", domethënë e ndërtuar në trup, e njeh botën e krijuar përmes shqisave. Nëpërmjet tyre hyjnë edhe mendime pasionante. “...asnjë mendim i papastër nuk lind tek ne pa një gjë shqisore” (M.C. r.l. 24). Bota shqisore ndikon në mendje përmes dy parimeve të paarsyeshme dhe pasionante të shpirtit - të dëshirueshme dhe të dhunshme. Këto parime vihen në lëvizje nga ndjenjat që lidhen kryesisht me trupin 511, i cili është i “lidhur” me kozmosin e krijuar 512. Prandaj “...i privuar nga ndjenja është i lirë nga pasioni” (Murgu. 4). Ajo që është “pa ndjenja” përfshin logoi jomateriale të fshehura në sende, me të cilat Krijuesi jomaterial e pajisi të gjithë botën e krijuar 513 . Siç e kemi parë tashmë (shih Kapitullin 37), as gjërat materiale, as idetë rreth tyre (të cilat janë të ngulitura në mendje), as dy parimet irracionale të shpirtit (që veprojnë si "ndërmjetës") nuk janë pengesë për shpëtimin. Edhe demonët nuk do të mund të na largonin nga kjo rrugë nëse ne vetë nuk do t'i ndihmonim në këtë, duke u bërë bashkëpunëtorë të tyre me vullnetin tonë të lirë. Pengesa kryesore është qëndrimi ynë jokorrekt, egoist ndaj gjërave dhe shpërdorimi i aftësive të shpirtit tonë, si rezultat i të cilit abuzojmë edhe me gjërat 514. Që pasionet të mos vihen në lëvizje, virtyti i vetëpërmbajtjes (ose vetëkontrollit: enkrateia) duhet të mbizotërojë në pjesën e dëshirueshme të shpirtit, ndonëse i dhunshëm ndaj shpirtit, i virtytshëm. “Vyrtytet nuk i ndalin sulmet e demonëve”, ata “na mbajnë të padëmtuar prej tyre” 515. “Farat e virtyteve” janë të pathyeshme. Ato ruhen në çdo person, madje edhe në një mëkatar që, për shkak të mëkateve të tij, përfundon në ferr 516. Për të shëruar shpirtin nga pasionet, nuk mjafton vetëm abstenimi, të cilit duhet përdorur për të frenuar fillimin e dëshiruar. Pa dashurinë, e cila “shëron pjesët e ndezura të parimit të dhunshëm” 517, abstinenca nuk është gjë tjetër veçse hiri i ftohur 518. Ky kapitull na tregon se pjesa e dhunshme e shpirtit kërkon ilaç më të fortë për t'u shëruar sesa pjesa e dëshirueshme e shpirtit, dhe kjo është arsyeja pse dashuria quhet "më e madhe". Kjo është për shkak të strukturës së përgjithshme të personalitetit njerëzor. Zemërimi ulet në zemër, "aty ku ndodhet edhe mendja" 519. Indinjata e parimit të dhunshëm "verbon" mendjen 520. Dashuria, përkundrazi, e bën mendjen "meditues" (théorètikos): njohja e Zotit "sikur në krahun e tij e largon atë nga bota trupore" 521, duke e çliruar atë nga tundimet demonike. Evagrius nuk pushon kurrë së lavdëruari këtë dashuri "më të madhe" dhe "të shenjtë", të cilën ai e lidh me "butësinë" 522, sepse “...butësia është nëna e dijes” (Ep. 27, 2). Këtë e dëshmon Moisiu, i cili u quajt zemërbutë «më shumë se të gjithë njerëzit» (Num. 12:3). Falë butësisë së tij, ai u bë "i vetmi që i kuptoi të gjitha gjërat në tokë" 523, gjë që konfirmohet nga "puna e tij kushtuar soditjes natyrore", domethënë pesë librat e Moisiut, duke marrë parasysh "natyrën" e botës së krijuar 524. Përkthimi në greqisht i Shkrimeve të Shenjta (Lev. 11:22) përdor më tepër fjalën e pazakonshme theomachèochèhi" (Lev. 11:22). sllavisht), që do të thotë një lloj karkaleci që sulmon dhe lufton gjarpërinjtë. "Ofiomaku" simbolizon dashurinë, ndërsa gjarpërinjtë shërbejnë si simbol i demonëve 525 të cilët janë pushtuar vazhdimisht nga tërbimi (shih: Ps. 57:5). Në përgjigje të erës së keqe që mbizotëron midis demonëve, shpirti, duke e perceptuar afrimin e tyre, zakonisht ndizet nga mendimet, pasi është mësuar me pasionin që e shqetëson. Ky kapitull hedh dritë mbi idetë për demonët në mjedisin monastik të cilit Evagrius i përkiste. Prej saj do të mësojmë edhe sesi vetë murgu pontik iu qas kësaj çështjeje. Kapitulli i mëparshëm shqyrtoi perceptimin shqisor si një faktor në nxitjen e pasioneve. Këtu këtij faktori i shtohet edhe një faktor tjetër - demonët; në shkrimet e tij të tjera Evagrius përmend edhe kujtimin 526. Sipas Evagrius, demonët, si të gjitha qeniet e krijuara në përgjithësi, kanë një trup, elementi kryesor i të cilit (Efes. 2:2) është ajri (ose eteri) 527. Meqenëse ky trup, për shkak të përkatësisë së tij në "botën tjetër", ka një përbërje të ndryshme nga përbërja e trupit të njeriut, ai nuk perceptohet nga shqisat tona, megjithëse ndonjëherë ka 2 formë dhe ngjyrë. i një trupi të vërtetë 529. Por demonët nuk ndikojnë tek ne me pamjen e tyre, por me "aromën". "Trupat e demonëve nuk rriten dhe nuk zvogëlohen; prania e tyre shoqërohet nga një erë e keqe e fortë që vë në lëvizje pasionet tona dhe njihet lehtësisht nga ata që kanë marrë nga Zoti dhuratën për të nuhatur këtë erë" (K.G. V, 78). Ky mendim u mbajt jo vetëm nga Evagrius, por edhe nga bashkëkohësit e tij: një mësues shpirtëror e njeh praninë e demonëve nga një erë e neveritshme. Duke folur për erën e keqe, Evagrius me sa duket i referohet edhe Jetës së Shën Antonit (kap. 63). Por çfarë do të thotë ai me këtë? Nëse nuk jemi në gjendje të perceptojmë ngjyrën dhe formën e trupave të demonëve, si mund ta perceptojmë erën e tyre? Fakti është se jo vetëm "njeriu i jashtëm" ka pesë shqisa që e lejojnë atë të perceptojë kozmosin e krijuar me të cilin ai është "i lidhur". “Njeriu i brendshëm” gjithashtu ka pesë shqisa, por jo fizike, por shpirtërore. Falë tyre, ai percepton atë që është e natyrshme në natyrën e tij të brendshme, shpirtërore. Sa i përket “erës” shpirtërore, ajo kënaqet me aromën më të pastër të realitetit shpirtëror, pa asnjë papastërti 530 . Nëse shpirti nuk është i pastër, por është në mbërthimin e një pasioni të caktuar, për të cilin flitet në këtë kapitull, atëherë kur demoni i këtij pasioni afrohet, ai “flaket” nga mendimet që ai frymëzon në të. Kjo ndodh sepse "shqisa e saj e nuhatjes", e shtrembëruar nga sëmundja, nuk është në gjendje të njohë mashtrimin e sugjerimeve demonike të nxjerra me bollëk. Atëherë ose pjesa e tërbuar e shpirtit është ndezur nga zemërimi, urrejtja, etj., ose pjesa e dëshirueshme e tij është e prirur të kryejë një veprim të turpshëm 531. Nëse, përkundrazi, shpirti është në gjendje të mirë shëndetësore 532 dhe mendjes i është dhënë njohja e Zotit, atëherë një mendje e tillë, që zotëron një dukuri delikate, djallëzore do të sugjerojë menjëherë ndjenjën delikate të erës. 533 dhe “shigjetat e zjarrta të të ligut” (Efes. 6:16) nuk do të jenë në gjendje t'i bëjnë dëm atij. "Sepse shigjetat flakëruese janë mendimet e demonëve, duke nxitur parimin e dëshiruar me gjëra të turpshme. Mendja, e ndriçuar nga soditja e vetvetes dhe duke qëndruar në përkujtimin e Zotit, nuk do të goditet prej tyre dhe nëse fluturojnë drejt saj, ajo do t'i reflektojë shpejt, sepse njohja (për Zotin), sikur në krahun e saj, nuk mund ta largojë atë nga bota trupore, me kuptimin e trupit. ekzistojnë, pasi ato janë gjurmë të gjërave materiale” (Ep. 27, 4). Nuk është e mundur të përmbushet rregulli i zakonshëm në çdo kohë, por duhet t'i kushtohet vëmendje rrethanave dhe të përpiqet të zbatojë më së miri urdhërimet që mund të përmbushen. Megjithatë, duhet të dini se këto rrethana nuk mbeten të panjohura për demonët. Prandaj, duke qenë kundër nesh, na pengojnë të bëjmë atë që është e mundur dhe na detyrojnë të bëjmë atë që është e pamundur. Kështu, ata i pengojnë të sëmurët të falënderojnë Perëndinë për vuajtjet e tyre dhe të jenë të durueshëm me ata që kujdesen për ta; të dobësuarit binden të agjërojnë rreptësisht dhe të ngarkuarit me vite thirren të këndojnë psalmodi në këmbë. Fryma e murgjërisë së vetmuar, e cila përshkon shkrimet e Evagrius, nuk i detyroi asketët t'i binden asnjë rregulli të përgjithshëm që ishte i detyrueshëm për të gjithë 534. Vetëm jeta e përbashkët e një numri të madh njerëzish, ndonjëherë në hapësira mjaft të ngushta, si, për shembull, në manastiret e Pachomius të Madh, çoi në shfaqjen e statujave të tjera të shkruara të Evitrias535. Scete dhe Kellia ndoqën gjurmët e etërve të shenjtë, duke marrë njohuri për jetën shpirtërore nga “thëniet” e tyre ose nga tregimet për jetën e tyre asketike, e cila shërbente si një yll udhërrëfyes drejt të cilit ecnin të gjithë, në përputhje me forcat dhe rrethanat e tyre (shih më poshtë, kap. 91-100). Pra, me "rregull të zakonshëm" Evagrius kupton një rregull personal, të quajtur në Lindje kanun (kanôn). Kanuni ka të bëjë kryesisht me abstinencën (agjërimin) dhe lutjen. Demonët po përpiqen në çdo mënyrë të mundshme të parandalojnë përmbushjen e "rregullit të zakonshëm". Ata, për shembull, mund ta detyrojnë një murg të lidhet me një betim, "i cili është krejtësisht i huaj për jetën monastike", 536 në të cilin mbretëron liria ungjillore. Është kjo liri që i mundëson murgut të hajë disa herë në ditë (dhe jo vetëm një herë) kur pret mysafirë ose është i sëmurë 537. Gjithashtu, demonët përpiqen ta largojnë murgun që të mos besojë se çdo gjë duhet bërë në kohën e duhur dhe në masën e duhur 538 . “Pasi reflektojmë mendimin bosh [të grykësisë], demoni na shtyn të tejkalojmë masën tonë që i përgjigjet mënyrës sonë të jetesës: shkuam në shkretëtirë me vetëm një thes, jetuam pa çati mbi kokë, duke ngrënë vetëm rrënjë. Ose na këshillon të ikim nga njerëzit që na ngushëllojnë ose ngushëllohen prej nesh...” (Ant. I, 37). Duke ndjekur të njëjtin synim, demonët na kujtojnë njerëzit e drejtë dhe profetët biblikë, si Danieli, ose na nxisin të bëhemi imitues të Gjon Pagëzorit ose Antoni i Madh - kjo është taktika që demoni i dëshpërimit zakonisht i drejtohet 539. Duhet të theksohet se vetë Evagrius dikur ra në këtë ekstrem 540. Çfarë duhet bërë në raste të tilla? Mos u dorëzoni ndaj sugjerimeve të demonëve dhe bëni të kundërtën e asaj që ata këshillojnë (shih Kapitullin 22). Kur detyrohemi të qëndrojmë për një kohë të shkurtër në qytete dhe fshatra, atëherë, duke komunikuar me njerëzit e kësaj bote, duhet të kënaqemi më me zell në abstinencë, në mënyrë që mendja jonë, duke u mërzitur dhe e privuar nga zelli i saj i zakonshëm për shkak të rrethanave mbizotëruese, të mos bëjë asgjë të padëshirueshme dhe të mos bëhet i arratisur nën goditjet e demonëve. Ndonjëherë vetmitarët linin shtëpitë e tyre për një kohë në vende të shkreta dhe vizitonin qytete e fshatra, për shembull, për të shitur punët e tyre artizanale ose për ndonjë nevojë tjetër. Evagrius e bëri këtë me shumë ngurrim dhe madje refuzoi me vendosmëri ftesat që e detyruan të largohej nga shkretëtira 541. Pse? "Një murg nuk duhet të vizitojë shpesh qytetet nga frika se shpirti i tij mund të mbushet me ide të ndryshme që vinin nga jashtë. Shpesh i lutesha Zotit që ato të mos lindnin në mendjen time ose që, nëse do të lindnin, nuk do të vonoheshin. Sepse mendja ngulitet lehtësisht në to dhe priret të trazohet nga mendimet demonike. Cili është ndryshimi midis atij që praktikon virtytin në praktikë) (théorètikos) Fakti është se për të parën, pengesa është një mendim i pasionuar, dhe për të dytën - në të vërtetë, ndjenjat trupore pengojnë të kuptuarit shpirtëror, ndërsa jetoni në një qytet, të mbash mendjen të lirë nga të gjitha idetë. Duke jetuar "në botë", një person rrezikon të mbytet në një vorbull "idesh" sensuale dhe "imazhe" emocionuese (Evagrius shpesh i kthehet këtij mendimi) dhe, si rezultat, humbet çdo dëshirë dhe të gjithë aftësinë për soditje dhe madje reflektim, gjë që në mënyrë të pashmangshme sjell indiferencë shpirtërore. Sot ky rrezik është më i rëndësishëm se kurrë më parë. Për të shmangur vakët, ne duhet të punojmë shumë me veten - të paktën derisa të jemi mjaftueshëm të fortë. “Është e rrezikshme për një murg që nuk ka arritur ende pjekurinë të largohet nga qelia e tij derisa të ketë sukses në punën shpirtërore dhe meditimin” (Ep. 58, 5). Kur tundoheni, mos e filloni lutjen pa i thënë disa fjalë të zemëruara demonit që ju shtyp. Sepse shpirti juaj, pasi është mësuar me mendimet e liga, nuk mund t'i kushtohet lutjes së pastër. Por nëse u thuani diçka demonëve në zemërim, do të shkatërroni dhe fshini mendimet e frymëzuara nga kundërshtarët tuaj. Në fund të fundit, zemërimi është në gjendje të prodhojë një shkatërrim të ngjashëm edhe kur kthehet në mendime të mira. Fillimi i furishëm i shpirtit - për shkak të natyrës së tij - tenton të luftojë me demonët 542. Ky është "qeni" ynë që na mbron nga "ujqërit" 543, domethënë nga demonët dhe në përgjithësi nga të gjitha "mendimet". “Parimi i dhunshëm është fuqia e shpirtit, shkatërruese e mendimeve” (Sk. 8). Ky parim luan një rol vendimtar në përpjekjet tona “për të arritur lutjen e pastër dhe për t'i paraqitur Perëndisë një mendje pa mendime [të liga]” 544. Demonët i pengojnë këto përpjekje në çdo mënyrë të mundshme. "Urrejtja ndaj demonëve kontribuon shumë në shpëtimin tonë dhe kontribuon në praktikën e virtytit. Por ne vetë nuk jemi në gjendje ta rrisim atë si një lloj pasardhësi të mirë, sepse shpirtrat e epshit e shtrembërojnë atë dhe përsëri e thërrasin shpirtin në dashuri dhe intimitet. Mjeku i shpirtrave e shëron këtë përkëdhelje, ose më mirë, me anë të një infeksioni të pashërueshëm, që na e shëron këtë sëmundje të pashërueshme. Dhe pastaj shpirti kthehet përsëri në urrejtjen origjinale, duke mësuar t'i flasë Zotit me fjalët e Davidit: Unë urreva me urrejtje të përsosur: Jam bërë armiq (Ps. 139:22), sepse ai i urren armiqtë e tij me urrejtje të plotë, që nuk bën mëkate as në realitet, as në mendime, që shërben si shenjë e pasionit të parë. Ndërkaq, Evagrius thekson se urrejtja ndaj demonëve nuk shtrihet në natyrën e tyre, pasi ata nuk u krijuan të këqij 545. Ne e urrejmë të keqen 546 tek ata, cilësinë që ata fituan më pas si rezultat i rënies së tyre. E njëjta gjë vlen edhe për njerëzit që shkelin ligjin. Duke mbetur "shëmbëlltyra dhe ngjashmëria e Perëndisë", ata nuk janë të privuar nga dashuria, megjithëse psalmi thotë: "Unë i kam urryer kriminelët" 547. Ju duhet të dini dallimet midis demonëve dhe të vini re kohën e shfaqjes së tyre. Nga mendimet mësojmë se cilët nga demonët janë të rrallë dhe më të dhimbshëm, cilët janë të vazhdueshëm dhe më të lehtë, të cilët hyjnë menjëherë dhe vjedhin mendjen, duke e detyruar atë të blasfemojë, dhe mendimet do të na bëhen të njohura nga veprat. Kjo duhet të dihet, në mënyrë që kur mendimet të fillojnë të vënë në lëvizje substancat e tyre dhe para se të na nxjerrin nga gjendja jonë karakteristike, ne të mund të shqiptojmë disa fjalë dhe të përcaktojmë demonin që qëndron para nesh në atë moment. Sepse në këtë mënyrë ne vetë, me ndihmën e Zotit, do të kemi sukses në punën shpirtërore dhe do t'i mahnitim demonët, duke i bërë ata të dëshpëruar të fluturojnë larg nesh. Për të njohur demonët ose, e njëjta gjë, pasionet, ajo që kërkohet para së gjithash është dhuntia e "dallimit" 548, e cila plotëson dhe vërteton vëzhgimet dhe përvojën personale 549. Njohja ndodh si më poshtë. "Të gjitha mendimet demonike sjellin idetë e gjërave shqisore në shpirt dhe mendja, pasi ka marrë gjurmët e tyre, ruan imazhet e këtyre gjërave dhe më pas e njeh demonin që po afrohet nga vetë gjëja. Për shembull, nëse në mendimet e mia shfaqet fytyra e dikujt që më ka shkaktuar dëm dhe çnderim, atëherë mendimi që rezulton i kujtimit ekspozohet. Nëse kujtimi i parasë do të jetë gjithashtu i qartë, atëherë do të na duket qartë edhe mendimi i parasë ose fama. E njëjta gjë ndodh me mendimet e tjera, me atë që shfaqet në mendimet tuaja, ju do të gjeni se cili demon ju ka futur në këtë ëndërr” (M.C. 2). Megjithatë, Evagrius bën menjëherë një rezervë: jo të gjitha idetë janë të frymëzuara nga demonët, pasi është e natyrshme në vetë mendjen të kujtohen gjërat 550. Por këtu bëhet fjalë për ato ide që ngjallin (ose mund të ngjallin) zemërim dhe dëshirë të panatyrshme. Mendimet “të rralla dhe më të dhimbshme” përfshijnë dëshpërimin 551, dhe mendimet “të vazhdueshme dhe më të lehta” që rrjedhin nga nevojat tona natyrore 552 përfshijnë grykësinë dhe kurvërinë. Sa i përket blasfemisë, ne jemi të shtyrë për të nga mendimi i krenarisë 553. Ai që arrin ta njohë demonin “e ngatërron dhe e demaskon me fjalët: pra ti ke tjerrë diçka kundër Shkrimeve të Shenjta” 554. Duke u ekspozuar, demoni tërhiqet për momentin. Kur demonët që luftojnë me murgjit dobësohen, atëherë ata, duke u tërhequr pak, fillojnë të gjurmojnë se cili nga virtytet mbetet i lënë pas dore për një kohë dhe, duke përfituar nga kjo, ata sulmojnë befas murgun, duke shqyer shpirtin fatkeq. I gjithë sekreti i jetës shpirtërore, baza e së cilës, natyrisht, është lutja, qëndron në "vëmendjen" 555. “Demoni është shumë xheloz ndaj lutësit dhe përdor të gjitha mjetet për ta çuar në rrugë të gabuar, prandaj ai nuk pushon së ngjallur mendime për gjërat me ndihmën e kujtesës, por me ndihmën e mishit i hedh pasionet në tokë...” (Për lutjen. 47). Demoni përdor gjithashtu mashtrimin e mëposhtëm: ai shtiret se e njeh humbjen e tij dhe tërhiqet, duke pretenduar se është "i mundur". “Nëse demoni më dinak, pasi ka përdorur shumë hile, nuk mund të ndërhyjë në lutjen e të drejtëve, atëherë ai tërhiqet pak, por më pas, kur mbaron namazi, hakmerret ndaj tij, sepse ky demoni ose ia ndez zemërimin, duke i shkatërruar gjendjen më të mirë të shpirtit që ka lindur si rezultat i lutjes, ose e shtyn në kënaqësi të paarsyeshme (8) Me fjalë të tjera, demoni sulmon dy parime irracionale. Por përpjekjet e tij janë të kota nëse në pjesët e dëshirueshme dhe të dhunshme të shpirtit mbizotërojnë maturia dhe dashuria 556, si dhe virtytet e tjera që lidhen me to, si maturia dhe guximi 557. Nëse njërit prej këtyre virtyteve "aktive" nuk i kushtohet vëmendje e mjaftueshme, atëherë do të formohet një çarje. Sepse virtyti është në thelb një; është i ndryshëm vetëm në shfaqjet e tij 558. Prandaj, duhet të jemi të vëmendshëm ndaj vetes, “që, ndërsa shkëlqejmë në virtyt, të bëhemi më pak të ndjeshëm ndaj veseve” 559. Demonët dinak tërheqin demonë që janë më dinak se ata vetë për t'i ndihmuar ata. Dhe megjithëse demonë të ndryshëm shpesh kundërshtojnë njëri-tjetrin në disponimin e tyre, ata janë të sintonizuar në një gjë - në dëshirën për të shkatërruar shpirtin. Ndërsa një person ka sukses në jetën shpirtërore, rezistenca e demonëve rritet me 560, dhe një demon zëvendësohet nga një tjetër, akoma më 561 tinëzar. Le të shohim se si ndodh kjo. “Meqenëse ka alternime të njëpasnjëshme të demonëve, kur i pari prej tyre rraskapitet në betejë dhe nuk mund të vërë në lëvizje pasionin e dashur për të, atëherë ne, duke vëzhguar [këto alternime], zbuluam sa vijon: kur mendimet e ndonjë pasioni rrallohen për një kohë të gjatë, dhe vlimi dhe lëvizja e këtij pasioni bëhet e papritur [që atëherë nuk e kemi shfaqur arsyen]. do të pranojmë se trashëgimia e demonit të parë pranon një tjetër, më të rrezikshëm, që zë vendin e atij që iku dhe e mbush me dinakërinë e tij dhe, në krahasim me të zakonshmen, është më i etur për të luftuar me të, ai menjëherë bën një fluturim me ndihmën e djeshme dhe të pardjeshme, megjithëse [siç duket] nuk ka invazion. Mendja, duke e parë këtë, le të vrapojë te Zoti dhe, pasi ka pranuar përkrenaren e shpëtimit (Efes. 6:17), duke veshur parzmoren e drejtësisë (Efes. 6:14), duke nxjerrë shpatën e shpirtit (Efes. 6:17) dhe duke ngritur lart mburojën e besimit (Efes. 6:16), le t'i thotë: "Krishti, duke ngritur sytë e vet, le t'i thotë Krishtit me sytë e tij. fuqia e shpëtimit tim (Ps.139:8), anoje veshin tënd nga unë, nxito të më marrësh, më bëj Zot Mbrojtës dhe një vend strehimi për të më shpëtuar (Ps.30:3). Le ta bëjë shpatën [tuaj] të shkëlqejë, ta pastrojë me agjërime dhe vigjilje, sepse për shtatë ditë të tëra [demoni] do të luftojë [me ty] dhe do të të shtypë, duke hedhur shigjetat flakëruese të të ligut (Efesianëve 6:16). Dhe pas ditës së shtatë [zakonisht] njihet se ky demon nuk është shumë i ndryshëm nga paraardhësi i tij, megjithëse ai qëndron [pranë nesh] edhe një vit të tërë, më shpesh duke u plagosur se ai vetë, derisa të vijë pasardhësi i tij, sipas asaj që tha Jobi: Në një kohë të caktuar ai ishte i destinuar të rrëzohej nga të tjerët, por shtëpitë e tij u shkatërruan nga të ligjtë (Job) .2:5). Le të mos na çojë demoni në konfuzion, duke e nxitur mendjen në blasfemi dhe në ato ëndrra të ndaluara për të cilat as që guxoj të shkruaj; dhe të mos lejojmë që ai të na shkatërrojë zellin. Sepse Zoti është Njohësi i Zemrës (Veprat 1:24) dhe e di se ne, edhe kur jemi në këtë botë, nuk mund të biem në një çmenduri të tillë. Në fund të fundit, qëllimi i këtij demoni është të ndalojë lutjen tonë, në mënyrë që ne të mos qëndrojmë përpara Zotit, Perëndisë tonë dhe të mos guxojmë, duke menduar për gjëra të tilla, t'i shtrijmë duart tona drejt Tij. Mendimet e blasfemisë burojnë nga krenaria, ajo “e keqe e lashtë” 562 që e rrëzoi Kryeengjëllin nga parajsa. Në fund të fundit, të gjitha manifestimet e krenarisë janë blasfemi kundër Zotit. Sidoqoftë, Evagrius bën një dallim midis mendimeve që një person pranon me vullnetin e tij të lirë dhe tundimeve që lindin kundër vullnetit të tij. Një shenjë e kësaj të fundit është se ata "vijnë në anije si një stuhi", "mbulojnë mendjen në krye" 563 dhe e çojnë atë, si valët, larg në det 564. Blasfemia (si kurvëria) është mendimi më "i shpejtë" 565. Ai parashikon lëvizjen e mendjes sonë 566 dhe na çon në befasi. Mendimet e blasfemisë marrin shumë forma. Disa prej tyre kanë natyrë dogmatike dhe manifestohen në mohimin e hyjnisë së Birit dhe Frymës së Shenjtë, duke e reduktuar kështu Trininë e Shenjtë në nivelin e një krijese 567. Të tjera janë të lidhura me botën materiale (physikè): ata vënë në pikëpyetje "Gjykimin dhe Providencën" e Zotit 568 dhe nënçmojnë kuptimin dhe kuptimin e ekzistencës sonë;5; sipas mendimeve të tilla, Krijuesi nuk është as i drejtë dhe as i mençur 570. Ka edhe mendime që, në një kuptim më të ngushtë, kanë natyrë soteriologjike: mohojnë vullnetin e lirë dhe, në përputhje me rrethanat, drejtësinë e Zotit, 571 duke pyetur pacipë: ku është Zoti, a është ai mes nesh? 572 – mendime të tilla mohojnë gjithashtu ndihmën e Zotit 573 dhe madje shkojnë deri në hyjnizimin e demonëve 574 . Dhe ndonjëherë mendimet e blasfemisë janë aq të tmerrshme saqë vetë stilolapsi refuzon t'i përshkruajë ato ... Mendimet blasfemuese e zhytin njeriun në trishtim 575, sepse gjatë lutjes e privojnë atë nga guximi që Krishti u dha besimtarëve (shih: Efes. 3:12). Siç thotë Evagrius, "duke menduar për gjëra të tilla", njeriu nuk guxon të qëndrojë përpara Zotit, duke shtrirë duart drejt Tij dhe duke e kthyer fytyrën nga Lindja, nga ku, sipas premtimit, duhet të vijë Biri i dërguar nga Ati. Çfarë mund të bëjmë në raste të tilla? Të dëshpëruar dhe të heqësh dorë? Në asnjë mënyrë! Perëndia, i cili është "Njohësi i zemrës" dhe, ndryshe nga demonët, njeh zemrat e njerëzve 576, e di se çfarë mendojmë në të vërtetë. Jo, nuk ka nevojë të dëshpërohemi, duhet të lutemi “Zotit tonë, që fjalët e demonëve të mos na ngjallin mendime të panumërta blasfemuese, për të cilat as nuk mund të shkruaj nga frika se mos lëkunde qielli dhe toka. Sepse, duke u ngritur, ky demon, i mbushur me zemërim dhe paturpësi, shqipton blasfemi të madhe kundër Zotit dhe engjëjve të Tij të shenjtë. Kushdo që ka përjetuar sulmin e tij, e di se për çfarë kam folur. Gjatë provës së kësaj, është mirë të agjërosh, të lexosh Shkrimet e Shenjta dhe të lutesh me zjarr me lot [ashtu siç bëri mbreti Ezekia]: O Zot, Perëndi i Izraelit, që ulesh mbi kerubinët! Vetëm ti je Perëndia i të gjitha mbretërive të tokës, Ti krijove qiellin dhe tokën. Bie, o Zot, veshin tënd dhe më dëgjo; Hapi, o Zot, sytë e tu dhe shiko dhe dëgjo fjalët e Senakeribit, që dërgoi të të shajë ty, Perëndinë e gjallë (2 Mbretërve 19:15-16)! (Ant. VIII, 21). Ky demon e mundoi pa mëshirë vetë Evagriun, 577 siç dëshmohet nga teksti i mësipërm. Një shenjë e pasioneve shpirtërore bëhet ose një fjalë e folur ose një lëvizje e trupit, falë së cilës armiqtë tanë zbulojnë nëse ne i kemi mendimet e tyre brenda vetes dhe jemi të torturuar prej tyre, ose, pasi i kemi nxjerrë këto mendime, ne shqetësohemi për shpëtimin tonë. Sepse vetëm Zoti që na krijoi e njeh mendjen tonë dhe Ai nuk ka nevojë për shenja të jashtme për të ditur se çfarë fshihet në zemrën tonë. Perëndia është "Njohësi i Zemrës" (shih gjithashtu kapitullin e mëparshëm). Vetëm Ai i njeh zemrat e njerëzve, sepse ato janë krijuar nga Ai 578, dhe vetëm Ai mund të jetë Gjykatësi i tyre 579. Evagrius shpesh dhe me këmbëngulje e ka theksuar këtë ide, në kundërshtim me mendimin e "disa prej njerëzve" 580. Pse? Evagrius ishte thellësisht i bindur se "zemra", e cila është qendra e personalitetit njerëzor dhe simboli biblik i "mendjes" 581 në të cilën është ngulitur "imazhi i Zotit" 582, është nga natyra e paarritshme për të keqen. E keqja nuk mund të hyjë në të nëse ne vetë nuk ia hapim derën 583. Sipas Evagrius, e keqja nuk ka fuqi absolute mbi një person që me vullnetin e tij të lirë është në gjendje t'i vendosë një kufi 584. Megjithatë, Shkrimet e Shenjta thonë se mendimet e liga vijnë nga "zemra" (Marku 7:21), pavarësisht nëse demonët na sulmojnë apo jo. Si mund të përcaktojnë demonët, pa e ditur "zemrën" tonë, nga cili pasion jemi "të munduar" dhe për cilin ves jemi të prirur? Duke vëzhguar sjelljen tonë, "psikologu" Evagrius përgjigjet 585. Një vëzhgues i zellshëm sigurisht që do t'u kushtojë vëmendje lëvizjeve tona trupore, të cilat tradhtojnë "mendimet më të brendshme që banojnë brenda nesh", 586 si dhe fjalëve që shqiptojmë, qoftë edhe pa kujdes. Këto lëvizje dhe fjalë, ndonjëherë të pavetëdijshme, u japin arsye demonëve të veprojnë kundër nesh 587. Në fakt, ato vetëm i hedhin benzinë ​​zjarrit 588... Evagrius sigurisht që mund të na tregonte më në detaje se si na vëzhgojnë demonët dhe sesi, bazuar në këto vëzhgime, ata hartojnë planet e tyre të sulmit. Por ai u përmbajt nga presbiteri Kelly, Murgu Macarius i Aleksandrisë, duke thënë se për gjëra të tilla nuk duhet të flitet me zë të lartë 589. Megjithatë, në një nga letrat e tij (me sa duket drejtuar Abba Lukës dhe vëllezërve të tij), Evagrius jep disa shembuj interesantë se si sjellja jonë na tradhton. Ajo që thuhet në rreshtat e mëposhtëm mund t'i atribuohet, na duket, secilit prej nesh... "Përsëri po ju shkruaj juve dhe vëllezërve tuaj, sepse nuk dua t'ju lë në errësirë për mashtrimet e demonëve. Sepse me hirin e Zotit ju ecni shpejt përgjatë shtegut (punës shpirtërore), në të cilën secili nga demonët qëndron në pritë për murgun, duke parë me kujdes se në cilën anë do të mbështetet: djathtas apo majtas? Apo po ndjek rrugën mbretërore? Demoni i grykësisë e shikon agjëruesin. A i është errësuar fytyra për shkak të agjërimit? A ka ndonjë zhurmë në fjalimin e tij? A nuk shtiret dëshira e tij për të agjëruar? Ndoshta në zemër ai mendon për një gjë, por së jashtmi, para njerëzve tregon një tjetër? A nuk i dëgjon komentet për zbehjen e fytyrës apo transparencën e lëkurës? Dhe pas tij fshihet demoni i kurvërisë, i cili shikon se çfarë është i preokupuar murgu. Kur takon një grua - nëse kjo ndodh rastësisht ose nëse ai vetë e organizoi këtë takim me një pretekst të largët - ky demon peshon fjalët që dalin nga goja e murgut: nëse ato shkaktojnë të qeshura ose, përkundrazi, shqiptohen me kujdes. Ai gjithashtu shikon sytë e tij: a nuk do të rrëshqasë diçka e paturpshme në to? Dhe mbrapa ecjes: është e rreptë apo e tradhëton pasionin e saj lëngimi? Ai shikon edhe rrobat: është e thjeshtë dhe e veshur, apo është e veshur me rastin e një takimi me një grua? Demoni i dashurisë për para vëzhgon lëvizjet tona. Si të komunikojmë me të pasurit? Çfarë u themi dhe si sillemi me ta: a duam të marrim diçka prej tyre? A nuk ankohemi për varfërinë tonë, duke i informuar se do të largohemi nga habitati ynë për shkak të lypsave të shumtë që na mërzitin? Ose përndryshe, a nuk ndodh që ne t'i presim të pasurit me gëzim, por ta largojmë shikimin nga të varfrit, si një njeri që ikën? Të gjithë këta demonë imitohen nga demoni i kotësisë. Ai shikon nga afër për të parë nëse themi ose bëjmë ndonjë gjë që do të na afronte me dinjitetin e priftërisë. Apo, kur na ftojnë diku për ngushëllim në punët tona të rënda, a nuk nxjerrim rënkime që tregojnë rraskapitjen tonë, që të na lavdërojnë? Dhe gjithashtu, a nuk u tregojmë njerëzve, për të marrë lëvdata prej tyre, për atë që na ndodh në qelitë tona dhe si komunikojmë në to me engjëjt dhe demonët e shenjtë? A jam në gjendje të rendis të gjitha mashtrimet e demonëve, nga të cilat Zoti na paralajmëroi, duke thënë: Jini, pra, të mençur si një gjarpër dhe synimet tuaja si pëllumbat (Mateu 10:16)? Është vërtet e nevojshme që murgu të shmangë shtirjen, të jetë i butë dhe të shkojë në betejë me butësi, sipas fjalës së profetit (shih: Joel.3:11). Dhe në mënyrë që mendja e tij të jetë vigjilente dhe të kujdeset për të gjitha hilet e demonëve, si një ichneumon 590 që ndjek gjurmët e kafshëve të egra, në mënyrë që dikush të mund të thotë: Sepse ne nuk i kuptojmë planet e tij (2 Kor. 2:11), ose: dhe syri im i ka parë armiqtë e mi dhe ata që ngrihen kundër meje janë mashtrues (91:1). Demonët luftojnë me njerëzit e kësaj bote kryesisht përmes gjërave, por me murgjit - kryesisht përmes mendimeve, sepse në shkretëtirë asketët janë të privuar nga gjërat. Dhe sa më e lehtë është të mëkatosh me mendim sesa me vepër, aq më e vështirë është lufta mendore e luftës që lind përmes gjërave. Sepse mendja është lehtësisht e lëvizshme dhe e pakontrollueshme në dëshirën e saj për ëndrra të paligjshme. Dallimi midis murgjve dhe laikëve (d.m.th., njerëzve që jetojnë në botë), siç e shohim, është shumë relativ. E megjithatë ekziston. Nuk është rastësi që shteti monastik quhet "martirizimi i ndërgjegjes", i cili pason "martirizimin e gjakut". Në shkrimet e tij, Evagrius shpesh përmend dallimin midis veprimeve mëkatare dhe mendimeve mëkatare. Ruajtja e vetvetes nga e para është folur tashmë në Dhiatën e Vjetër. Në Dhiatën e Re, Zoti vendos një ndalim për këtë të fundit. Moisiu urdhëron: “Mos shkel kurorën” (Eks. 20:14) dhe Krishti (Mat. 5:28) mëson: “Mos shiko me epsh” 591. Duke ndjekur urdhërimet e Perëndisë, “murgu-njeriu” mbron veten nga veprimet mëkatare dhe “murgu-mendjetar, mendjemprehtë, mendjemprehtë, mendjemprehtë”. 592. Është kaq e vështirë të mbash veten nga mendimet mëkatare, sepse mendja ka lëvizshmëri të jashtëzakonshme dhe riprodhon lehtësisht "ide" për objektet shqisore 593 me të cilat ra në kontakt në procesin e njohjes dhe që u "ngulitën" në të 594. Këto ide nuk janë vetëm pozitive ose neutrale, por edhe pasionante. Për shkak të kësaj lëvizshmërie, e cila është e vështirë të kontrollohet 595, “është e pamundur që ne në gjendjen tonë njerëzore të mbrohemi nga mendimet e liga” 596. E vetmja gjë që varet nga ne, sipas Evagrius 597, është që ato të mos zënë rrënjë tek ne, të mos zgjojnë pasione tek ne dhe, në fund të fundit, të mos na çojnë në mendime apo veprime mëkatare. Prandaj, me justifikimin e plotë që i quan të lumtur ata që Zoti i çliroi nga veprat mëkatare, ai i konsideron edhe më të lumtur ata që Zoti i çliroi nga mendimet mëkatare 598 . Sepse vetëm këta të fundit janë në gjendje të luten "me të vërtetë". “Kushdo që dëshiron të lutet me të vërtetë duhet të ketë sundim jo vetëm mbi pjesët e dhunshme dhe të dëshirueshme të shpirtit, por edhe të jetë jashtë çdo mendimi pasionant” (Për lutjen. 54). Megjithatë, ky ideal i lartë nuk e pengon Evagriusin të mbetet realist me këmbët e tij të vendosura në tokë. “Nëse sheh paudhësi, Zot, Zot, kush do të qëndrojë? Nëse, për shkak të mendimeve mëkatare që ndotin mendjen, do të ishte e pamundur t'i afroheshim njohjes së Zotit, atëherë asnjë nga njerëzit nuk do të konsiderohej i denjë për këtë njohuri. Sepse kush mund të thotë: "Kam pastruar zemrën time, jam i pastër nga mëkati im"? (Fjalët e urta 20:9). Ose, sipas fjalëve të Jobit (Jobi 14:4–5): Kush do të lindë i pastër nga një i papastër? Asnjë. Nëse ditët e tij janë të përcaktuara...” (Në Ps. 129, 3β). Ne nuk jemi urdhëruar të punojmë vazhdimisht, të rrimë zgjuar dhe të agjërojmë, por na është urdhëruar të lutemi pandërprerë (shih: 1 Thesalonikasve 5:17), sepse ato veprime shërojnë pjesën e pasionuar të shpirtit, megjithëse puna kërkon një trup, i cili, për shkak të dobësisë së tij, nuk është gjithmonë i aftë për të punuar; lutja e bën mendjen të pastër dhe të fortë për luftën, dhe është e natyrshme në të t'i drejtohesh Zotit pa këtë trup, dhe gjithashtu të luftosh me demonët për të gjithë forcën e shpirtit. Qëllimi i punës shpirtërore është të fitojë lutjen “në frymë dhe të vërtetë” (Gjoni 4:23), por demonët përpiqen në çdo mënyrë të mundshme ta parandalojnë këtë. “Çfarë duan të na ngjallin demonët? – Grykësia, kurvëria, dashuria për paranë, zemërimi, lakmia dhe pasione të tjera, në mënyrë që mendja, e turbulluar me to, të mos mund të lutet siç duhet (Rom. 8:26). Për pasionet e pjesës së paarsyeshme të shpirtit, filloni të mbizotërojë mendjen për të lëvizur (5, mos bëni lutjen). Mjetet juridike konvencionale asketike janë të afta të shërojnë vetëm parimet e paarsyeshme të shpirtit - të dëshirueshmen dhe të dhunshmen, të cilat, për të vepruar, kanë nevojë për trupin si një "instrument" 599. Dhe mendjes, për të "lutur ashtu siç duhet", domethënë për të "kryer veprimin që është karakteristikë e natyrës së tij, e cila nuk ka nevojë për të qenë". trupi; Për më tepër, ai "heq dorë" nga trupi dhe kufizimet e tij kur i afrohet "kufijve të lutjes" 601. Dhe për të mposhtur demonët që e pengojnë ta bëjë këtë, ai i drejtohet "lutjes së pandërprerë". "Nëse doni të zmbrapsni armiqtë tuaj, lutuni pa pushim" Dhe këtu biem në kontakt me një nga "sekretet" e monastizmit të lashtë, domethënë, "praktikën" e lutjes së pandërprerë të përzemërt, e cila më pas do të marrë formën e plotësuar të Lutjes së Jezusit. Evagrius nuk e shpiku këtë praktikë; në kohën kur ai jetoi, dihej shumë përtej kufijve të Egjiptit (Augustin). Por ai ishte i pari që dëshmoi për këtë. Evagrius i nxit lexuesit e tij që ta trajtojnë me shumë kujdes "lutjen e pandërprerë" 602. Ai e quan gjithashtu "intenziv" 603, "konstant" 604, "i zellshëm" 605, "i shkurtër dhe intensiv" 606. Në këtë rast nuk po flasim për një "gjendje lutjeje", në të cilën nuk ka as fjalë. Me “lutje të vazhdueshme” duhet të kuptojmë më tepër thirrjet e shkurtra lutjeje ose “psherëtiimet”, të cilat shpesh përsëriten në intervale të shkurtra nga murgjit gjatë gjithë ditës (dhe një pjesë të konsiderueshme të natës) për ta mbajtur mendjen “në lutje”. John Cassian 607, i cili punoi në shkretëtirën egjiptiane në të njëjtën kohë me Evagrius, e përshkruan këtë praktikë në detaje 608. Nëse ndonjë nga murgjit dëshiron të përjetojë demonët e egër dhe të kuptojë gjuhën e zanatit të tyre, le të vëzhgojë mendimet e tij, të vërejë tensionin dhe dobësimin e tyre, ngatërresat dhe kohët e tyre. Le të shikojë se cilët demonë e bëjnë këtë, cili demon ndjek cilin dhe cili nuk ndjek gjurmët e tjetrit. Dhe le të kërkojë nga Krishti logoin e këtyre gjërave. Sepse demonët janë shumë të indinjuar me ata që i përkushtohen punës shpirtërore në mënyrë udhëheqëse, duke dashur të qëllojnë të drejtën në zemër në errësirë ​​(Ps. 10:2). "Errësira" e injorancës, e cila lejon demonët të na mashtrojnë, duhet të shpërndahet para së gjithash në zemër. "Shumë pasione fshihen në shpirtrat tanë dhe duke mbetur pa u vënë re, shfaqen gjatë tundimeve të rënda. Prandaj, duhet t'i ruajmë zemrat tona me kujdes të plotë (krh. Prov. 4:23), që kur të zbulohet ajo për të cilën kishim pasion, të mos na kapin demonët dhe të mos bëjmë diçka të neveritshme përpara Perëndisë" (K.G. VI, 52). Në thelb, edhe pasionet luajnë një rol pozitiv. Jo vetëm sepse na drejtojnë te Zoti, prej të cilit kërkojmë ndihmë dhe mbrojtje prej tyre 609, por edhe sepse e ndihmojnë njeriun të njohë veten. “Duke qëndruar para meje si dëshmitar i padrejtësisë, edhe pa e ditur, më pyeta. Njerëzit nuk mund t'i njohin në mënyrë të pavarur veset [e tyre]. Por nëse armiqtë i marrin në pyetje përmes mendimeve të tyre, atëherë ata arrijnë në njohjen e vesit. Unë e quaj përvojën këtu njohje, sepse përvoja quhet edhe njohje. Siç thotë Shkrimi: Adami e njihte Evën gruan e tij (Zan. 4:1)” (Në Ps. 34, 11η άλ). Për të fituar këtë njohuri përmes përvojës, ndonjëherë është e nevojshme të kalosh tundimin! "Dhe ne, nëse vetëm synojmë të mësojmë qartë gjithë dinakërinë e këtij demoni, nuk do të hyjmë papritmas në një bisedë me të dhe nuk do të njoftojmë se çfarë po ndodh me ne, se si ai mendërisht bën takime dhe si e tërheq gradualisht mendjen drejt vdekjes, sepse përndryshe demoni do të ikë prej nesh, pasi ai nuk toleron të shihet se si e bën këtë, dhe ne nuk do të lejojmë që të zbulojmë se çfarë e bën këtë, dhe ne nuk do të lejojmë që të zbulojmë më se çfarë e bën. një ose dy ditë, kështu që, pasi e zbuloi me saktësi planin e tij tinëzar, më pas, duke e denoncuar me një fjalë, e vuri në ikje” (M.C. 8). Natyrisht, kjo metodë është e pasigurt, ashtu siç është e pasigurt metoda e "të rrëzimit të pykës me pykë", e cila diskutohet në kapitullin 58. Vetëm ata që tashmë kanë pasur shumë sukses në jetën shpirtërore mund t'i drejtohen këtij lloji "eksperimentimi". E megjithatë, puna shpirtërore (praktikè) i referohet kryesisht numrit të "shkencave eksperimentale" 610. Megjithatë, vetëm vëzhgimi i vetvetes, sado me zell të jetë 611, nuk mjafton, dhe ata që duan t'i përkushtohen punës shpirtërore në një mënyrë "të ditur" kanë nevojë për Zotin, i Cili më mëson "duart e mia të luftojnë, gishtat e mi të luftojnë" (Ps. 143:1). “Ai që Zoti e mësoi të luftonte kundër forcave armike, di për shkaqet e virtyteve dhe veseve, si dhe diskriminimin e mendimeve, shenjat e pandjeshmërisë dhe kufijtë e tij; ai di gjithashtu shkaqet e vizioneve dhe ëndrrave të natës, disa prej të cilave burojnë nga pjesa racionale e shpirtit, të tjera nga dhuntitë dhe të tjerat nga dreqin…” Në fragmentin e mësipërm, Evagrius na referon veprës së tij "Murgu", të cilin tani e mbajmë në duar dhe që, sipas autorit, " jep shpjegime më të hollësishme". “Diskriminimi i shkaqeve i përket etikës (éthikè)” ose, e njëjta gjë, veprës shpirtërore (praktikè), të cilës i kushtohet kjo vepër, duke iu përgjigjur shumë pyetjeve në lidhje me “praktikën” e jetës shpirtërore. Megjithatë, me fjalët “në mënyrë të ditur” duhet kuptuar “dritën e arsyes” me të cilën Zoti ndriçon rrugën e atij që përpiqet në punën shpirtërore, sepse ai që mbështetet vetëm në përvojën e tij personale ose në burime të tjera të dijes është “si ai që lufton natën (injorancën)” 612 dhe për këtë arsye bëhet shumë i cenueshëm. Duke vëzhguar demonët, do të gjesh mes tyre dy nga më të shpejtët, të cilët e tejkalojnë lëvizjen e mendjes sonë: demonin e kurvërisë dhe demonin që na zë në kurth në blasfemi. Megjithatë, demoni i dytë është jetëshkurtër dhe i pari, nëse mendimet që ai vë në lëvizje nuk shoqërohen me pasion, nuk ndërhyn në njohjen tonë për Perëndinë. Evagrius tashmë e ka prekur këtë temë 613, duke cituar përvojën e tij. Mendja jonë është jashtëzakonisht e shpejtë në lëvizjen e saj, 614, por ka dy mendime që parashikojnë lëvizjen e saj dhe mund ta befasojnë atë. "Edhe nëse ju duket se jeni tashmë me Zotin, ruhuni nga demoni i kurvërisë, sepse ai është shumë mashtrues dhe ziliqar. Ky demon dëshiron të jetë më i shkathët se lëvizja dhe maturia e mendjes suaj për ta larguar atë nga Zoti, edhe kur ai qëndron para Tij me nderim dhe frikë" (Për lutjen. 90). Por kjo ndodh vetëm nëse mendja reagon ndaj mendimit dhe e lejon atë të vërë në lëvizje pasionet 615. Mendimi i blasfemisë, gjithashtu shumë i shpejtë, u diskutua në kapitullin 46. Për atë që u tha më parë, Evagrius vetëm shton se ky mendim është jetëshkurtër. Në të njëjtën kohë, në esenë e tij “Përgënjyes” ai flet për “mendime blasfemie që zgjaten” 616. Përveç kësaj, nga biografia e Evagrius, ne dimë se ai vetë u mundua nga ky mendim për dyzet ditë dhe pothuajse arriti në dëshpërim të plotë 617. Vërtet, përvoja shpesh nuk bën ndryshime në teorinë, në këtë mënyrë. Vetëm Ai që i ka bashkuar mund ta ndajë trupin nga shpirti dhe ai që përpiqet për virtyt mund ta ndajë edhe shpirtin nga trupi. Sepse etërit tanë e quajnë vetminë kujdes për vdekjen dhe ikjen nga trupi. Trupi dhe shpirti janë të bashkuar te njeriu nga Zoti. Uniteti i tyre 619 dihet se është thyer në një moment, 620, por vetëm nga Ai që e krijoi atë. Kjo është arsyeja pse Evagrius e kundërshton kategorikisht vetëvrasjen, çfarëdo qoftë ajo - e dukshme, kur një person vret qëllimisht veten, ose fshihet, kur shkurton jetën e tij me punë shpine. "Të pamëshirshmit do të pranohen pas vdekjes nga demonë të pamëshirshëm, dhe më të pamëshirshmit do të pranohen nga demonë akoma më çnjerëzor. Dhe nëse është kështu, atëherë atyre që i japin fund jetës së tyre fshihet se çfarë demonësh do t'i takojnë pas vdekjes. Sepse ata thonë se asnjë nga ata, vdekja e të cilëve ndodhi sipas vullnetit të Perëndisë, nuk u është dorëzuar demonëve të tillë" (IV, 3G). Duke dënuar ashpër vetëvrasjen, Evagrius paralajmëron me këmbëngulje kundër vetë mendimit për ta lënë këtë "burg" (Ps. 142:8) para kohe, madje edhe gjatë shtrëngimit të madh 621. Sepse ai që dëshiron vdekjen është si një pacient i shtrirë në shtrat që i lutet marangozit t'i thyejë shtratin e tij 622. "instrument" i nevojshëm për perceptimin e botës së krijuar, logot e të cilit kuptohen nga mendja (shih më poshtë, kapitulli 53). Pra, ndarja e trupit nga shpirti është e ndaluar, por në të njëjtën kohë lejohet ndarja e shpirtit nga trupi, pra nga epshet e tij, të cilat lindin në pjesët irracionale të shpirtit të lidhura drejtpërdrejt me trupin, kur ato veprojnë në kundërshtim me natyrën e tyre 624. Ndarja e shpirtit nga trupi, në fakt, është thelbi i veprimtarisë shpirtërore. “Ai që i kushtohet punës shpirtërore është shërbëtor i ndarjes...” (K.G. V, 65). Këto fjalë, natyrisht, duhet të kuptohen në një kuptim "shpirtëror". Sipas tekstit të cituar në fillim të këtij kapitulli 626, vdekja fizike nuk e çliron njeriun, veçanërisht nëse ndodh si pasojë e vetëvrasjes. Për çlirimin e vërtetë, duhet të vdesësh një "vdekje" e tillë që "do ta ndajë shpirtin nga e keqja" 627: këtu nuk po flasim për vdekje fizike, por "mistik" 628. "Ashtu si Krishti ringjall natyrën racionale, të vrarë nga mëkati, me soditjen e të gjitha epokave, ashtu edhe Ati ringjall shpirtin e Tij, i cili vdiq me vdekjen e Krishtit, nëpërmjet njohjes së vetvetes. Kjo është ajo që tha Pali: Nëse vdesim me Krishtin, ne besojmë se do të jetojmë me Të (Rom. 6:8)" (M.C. 18). Nga kjo “vdekje” e lidhur me mëkatin, na çliron Krishti, i Cili tha për veten e tij: “Unë jam jeta” (Gjoni 14:6) dhe i Cili, nëpërmjet punës shpirtërore 629, pra nëpërmjet “vdekjes” vullnetare në mëkat, na çon tek Ati, i cili jep jetën e përjetshme. “Vdekja e Krishtit është një akt misterioz që çon në jetën e përjetshme për ata që shpresojnë tek Ai në këtë jetë (shih: 1 Kor. 15:19)” (K.G. VI, 42). “Ata që vdiqën me Krishtin do të shfajësohen përpara Perëndisë (shih: Rom. 6:7-8), por ata që bëjnë një jetë që kundërshton këtë vdekje nuk do të shfajësohen” (Në Ps. 142, 2β). “Kujdesi” për “vdekjen e Krishtit”, që do të thotë heqja dorë nga “epshet” e kësaj bote (shih: 1 Gjonit 2:17), e cila, në fakt, nënkuptohet me “ikje nga trupi”, përbën tiparin kryesor të vetmitarit, i cili vullnetarisht shkëput lidhjen e tij me këtë botë dhe tërhiqet në vende të shkreta 63. “Një vetmitar është ai që ka shkëputur nga vetja të gjitha lëvizjet pasionante dhe i ka përqendruar të gjitha mendimet e shpirtit të tij te Perëndia” (Cent. Suppl. 48). Me fjalë të tjera, vetmitari bëhet "i huaj" sepse: "I huaj është dikush për të cilin bota është bërë e huaj" Ata që abuzojnë me ushqimin e mishit dhe kujdesin për të e kthejnë në epsh (shih: Rom. 13:14), le të qortojnë vetveten dhe jo atë. Dhe ata që, nëpërmjet këtij trupi, fitojnë pasion dhe përpiqen, në një shkallë ose në një tjetër, të soditin qeniet, e njohin hirin e Krijuesit. Dëshira për të “dalur nga trupi” (2 Kor. 5:8) mund të jetë për shkak të dy konsideratave. E para, sipas Shën Palit, lidhet me dëshirën për të “qëndruar në shtëpi me Zotin”, dhe e dyta, absolutisht e rreme, me përbuzjen e trupit. Evagrius e refuzon kategorikisht këtë konsideratë të dytë. “Ah, kush do t'u shpjegojë atyre njerëzve që, duke folur keq për trupin, blasfemojnë Krijuesin, çfarë mëshirë u tregoi atyre, të papastërve, duke bashkuar shpirtrat e tyre me një instrument (organon) të tillë?...” (K.G. IV, 60). Evagrius kundërshton manikejtë, që urrejnë trupin. “Nuk duhet t'i thuash të gjithëve: Nxirre shpirtin tim nga burgu (Ps. 141:8), por vetëm atyre që, për shkak të pastërtisë së shpirtit, mund të kënaqen me soditjen e gjërave të krijuara edhe pa trup” (Në Ps. 141, 8ε). “Të pastërt në zemër” (Mateu 5:8) janë ata që kanë arritur papasionimin 631, dhe pikërisht falë “trupit fizik” 632, i cili u shërbeu atyre si një “instrument” për “të praktikuarit e virtyteve” (praktikè), nëpërmjet të cilit u bënë të papasionuar 633. Për më tepër, duke qenë i “lidhur” me botën materiale 634, ky instrument i shërben edhe shpirtit, të cilit i “zbulon gjërat shqisore” 635, duke e lejuar atë të njohë Krijuesin nëpërmjet krijimeve të Tij 636. Por për të njohur “në një shkallë apo në një tjetër”, sqaron Evagrius, tani për tani ne shohim vetëm “hijet” e realiteteve hyjnore (1 errësirë:1 xham). dhe vetëm atëherë, të çliruar nga trupi tokësor dhe të veshur me një trup të pakorruptueshëm dhe të përjetshëm (shih: 2 Kor. 5:1), do të shohim “prototipet” e tyre 637. Nuk është trupi si i tillë që është pengesë për meditimin e qenieve, por trupi si një enë epshesh. Duke iu drejtuar “medituesit”, pra atij që ka arritur “pastërtinë e zemrës” dhe nëpërmjet kësaj pastërtie “përsiatjen e Zotit”, Evagrius i kujton: “Shën Pali, duke e përulur trupin e tij, e bëri skllav (shih: 1 Kor. 9:27) Dhe në jetën tënde, mos e neglizho agjërimin dhe mos u bëj arrogant, sepse e ke qetësuar trupin tënd të shëndoshë me pasion” (Spekulator. 37). Për atë që ndodh në një ëndërr Kur në ëndrrat e natës demonët bëjnë luftë me fillimin e dëshiruar të shpirtit, atëherë ata na tregojnë, dhe ne perceptojmë, takime me të njohurit tanë të mëparshëm, gosti me të afërmit, vallëzimet e grave dhe gjëra të tjera të ngjashme që sjellin kënaqësi. Pastaj kjo pjesë e shpirtit tonë sëmuret dhe pasioni fillon të mbizotërojë në të. Kur demonët shqetësojnë natyrën e dhunshme të shpirtit, ata na detyrojnë të ecim përgjatë shtigjeve malore të paarritshme dhe sjellin mbi ne njerëz të armatosur, gjarpërinj helmues dhe kafshë mishngrënëse. Ne, të trembur nga këto shtigje, duke ikur nga frika e kafshëve dhe njerëzve të armatosur, duhet të kujdesemi për pjesën e tërbuar të shpirtit dhe, duke thirrur Krishtin në vigjilje, të përdorim të gjitha ilaçet e diskutuara më sipër. Demonët dhe mendimet që ata ngacmojnë na sulmojnë jo vetëm gjatë ditës, kur jemi zgjuar, por edhe natën, kur në gjendje gjumi zhytemi, siç do të thoshim sot, në rajonin e nënndërgjegjeshëm 638. Ëndrrat janë me interes për "psikologun" Evagrius vetëm për aq sa raportojnë për "gjendjen shëndetësore" të shpirtit. interpretuesit modernë të ëndrrave. Në ëndrra, ai kërkon para së gjithash për shenja "sëmundjesh", për trajtimin e të cilave synohet puna shpirtërore. “Mendja përmban edhe dijen edhe injorancën, pjesa e dëshirueshme (e shpirtit) është e ndjeshme edhe ndaj dëlirësisë edhe ndaj epshit, dhe pjesa e dhunshme mund të mësohet edhe me dashurinë edhe me urrejtjen” (K.G. I, 84). Kur pjesa e dëshirueshme, duke vepruar në kundërshtim me natyrën e saj, nuk përpiqet për virtytin 640, por ndjek epshet e kësaj bote dhe vuan nëse nuk mund t'i plotësojë ato, 641 atëherë vegimet e natës mbushen me imazhe të atyre gjërave që i do shpirti. Në këtë kapitull, Evagrius jep shembuj të imazheve që krijohen nga mendimet e natyrshme në pjesën e dëshirueshme të shpirtit, duke përfshirë më "bruto" prej tyre - grykësinë 642. E njëjta gjë mund të thuhet për pjesën e tërbuar të shpirtit (thumos). Kur ajo nuk lufton për virtytin 643, por, e mbushur me urrejtje, përbuzje dhe krenari, sulmon fqinjin e saj dhe bie në trishtim, nëse nuk arrin të hakmerret ose të provojë epërsinë e saj 644, atëherë ëndrrat marrin formën e makthit (shih më lart, kapitujt 11 dhe 21). Ikja nga frika e pamjeve që shfaqen në ëndërr tregon frikacak 645 dhe do të thotë që pjesa e tërbuar e shpirtit është "i sëmurë", sepse virtyti kryesor i saj është guximi 646. Për të "shëruar" pjesën e dhunshme të shpirtit, Evagrius para së gjithash këshillon "të thërrasë Krishtin në vigjilje". Ata që janë të njohur me jetën shpirtërore të Etërve të Shkretëtirës, ​​do të kuptojnë menjëherë se bëhet fjalë për lutjen - "të shkurtër", "intenziv", "të pandërprerë" etj. (shih kapitullin 49), për lutjen që i drejtohet "Zotit Jezu Krisht" 647, Fjalës së mishëruar. Thirrja e emrit të Tij përfundimisht do të formojë bazën e të ashtuquajturës praktikë të Lutjes së Jezusit. Pse është kaq e rëndësishme dhe e dobishme t'i thërrasim Zotit "në vigjilje", domethënë gjatë natës? Sepse nata na mbron më së miri nga sytë kureshtarë. “Natën, me lot, lutju Zotit dhe askush të mos të vërë re duke u lutur - atëherë do të gjesh hir” (Te Virgjëreshës. 25). Lutjes duhet t'i shtohen "ilaçet e diskutuara më lart": për pjesën e dëshirueshme të shpirtit këto janë punë asketike 648 ose shkurt, "abstinencë" 649, dhe për pjesën e ashpër - "dashuria" dhe "mëshira" 650, "dhembshuria" dhe "butësia" 651, "kujdesi i ndryshëm", "kujdesi për të dobëtit" 65. 653. Këtyre ilaçeve u shtohet edhe një gjë - “psalmodia” 654, e cila rekomandohet të bëhet në formën e përsëritjes së menduar dhe të përqendruar të vargjeve ngushëlluese 655. Lëvizjet natyrale të trupit gjatë gjumit, të pashoqëruara me vizione, tregojnë se shpirti është deri diku i shëndetshëm, dhe nëse imazhet marrin një formë të qartë, atëherë kjo është një shenjë e sëmundjes së shpirtit. Konsideroni fytyrat e paqarta si një shenjë të pasionit të vjetër dhe ato që kanë fituar tipare të qarta si shenja të lëndimit nga pasioni në të tashmen. Përveç përmbajtjes së ëndrrave, ekziston një kriter tjetër që ju lejon të përcaktoni gjendjen e shëndetit të shpirtit - "lëvizjet natyrore të trupit", ose, me fjalë të tjera, derdhje natën. Nëse këto lëvizje nuk shoqërohen me imazhe shqisore, atëherë shpirti, me sa duket, ka arritur pasion "deri në një farë mase", domethënë është i shëndetshëm 656, por jo plotësisht, sepse, sipas bashkëkohësve të Evagrius, "papasioni i përsosur" 657 është i lirë nga çdo "lëvizje natyrore". Vetë Evagrius, me sa duket, e fitoi këtë gjendje të paqes së brendshme të përsosur tre vjet para vdekjes së tij 658. Nëse, përkundrazi, "lëvizjet natyrore" shoqërohen me imazhe, atëherë kjo do të thotë që shpirti është akoma "i sëmurë" nga pasionet. Kur tiparet e një personi të "ngulitur" 659 në mendje shfaqen qartë në këto imazhe, atëherë ne po flasim, siç shpjegon saktë Evagrius, për "të plagosur nga pasioni në të tashmen". "Fytyrat e pasigurta" tregon një pasion të gjatë. Nga këndvështrimi i Evagrius, nuk ka ndonjë ndryshim domethënës midis gjendjeve të zgjimit dhe gjumit. Ëndrrat janë të lidhura pazgjidhshmërisht me jetën tonë të përditshme, edhe nëse i përkasin të shkuarës së largët. Me fjalë të tjera, ato riprodhojnë gjithçka që përjetojmë gjatë ditës dhe e riprodhojnë atë me intensitet edhe më të madh, veçanërisht në ato raste kur përpiqemi të zhvendosim përshtypjet që vijnë nga jashtë nga vetëdija jonë e zgjuar. Kjo vlen edhe për ato imazhe që, të dala nga pjesa e dëshirueshme ose e dhunshme e shpirtit, shfaqen para shikimit tonë mendor gjatë lutjes 660. Kujtesa 661 luan një rol të madh këtu, e cila mund të ndikohet nga demonët për të arritur qëllimet e tyre 662. “Kur luteni, kujtesa ju ngjall ose ëndrra për vepra të kaluara, ose shqetësime të reja, ose përfaqëson fytyrën e shkelësit” (Për namazin. 46). E njëjta gjë ndodh në gjendjen e gjumit. Shenjat e pandjeshmërisë janë mendimet gjatë ditës dhe ëndrrat gjatë natës. Dhe ne themi se pandjeshmëria është shëndeti i shpirtit dhe ushqimi i saj është dituria, e cila vetëm ka zakon të na bashkojë me Fuqitë e shenjta, pasi bashkimi i qenieve jotrupore ndodh si rezultat i disponimit të tyre të brendshëm të ngjashëm. Kur një person çlirohet nga pasionet, ai ka vetëm "kujtime të thjeshta" 663, dhe demonët nuk mund të ngacmojnë më kujtesën e tij me imazhe pasionante në gjendje gjumi. “Por është e mundur një lëvizje e thjeshtë e kujtesës, me origjinë nga ne ose nga Fuqitë e Shenjta, sipas së cilës ne hyjmë në komunikim në ëndërr, bisedojmë dhe festojmë me shenjtorët” (M.C. 4). Ndërsa ëndrrat pasionante e emocionojnë shpirtin ose e mbushin atë me tmerr, ëndrrat e pastra dhe pa pasion e prekin atë në një mënyrë krejtësisht të ndryshme. Megjithatë, në të dyja rastet është e qartë se dita dhe nata nuk janë gjë tjetër veçse dy anë të së njëjtës jetë të shpirtit. “Ëndrrat engjëllore nuk janë aspak të tilla: ato i japin shpirtit paqe të qartë, gëzim të papërshkrueshëm, e privojnë atë nga mendimet pasionante gjatë ditës, [sjellin] lutjen e pastër, [zbulojnë] në heshtje kuptimet e [gjërave] të krijuara, që janë [Zoti] Vetë, dhe zbulojnë Urtësinë e Zotit” (M.C. r.). Kjo gjendje e pasionit, sipas Evagrius, është shëndeti natyror i shpirtit, sepse është i natyrshëm në të fillimisht 664. "Asnjë mendim i keq nuk vjen nga natyra jonë origjinale, sepse që në fillim nuk u krijuam të këqij, nëse, sigurisht, është e vërtetë që Zoti mbolli farën e mirë në arën e Tij (shih: Mat. 13:24). Në fund të fundit, nuk është e nevojshme që ne, duke qenë në gjendje të perceptojmë diçka, të kemi edhe fuqinë e saj; kështu, për shembull, ne jemi të aftë të mos kemi fuqinë, por nuk jemi në gjendje të mos jemi, por nuk jemi të mosqenia nuk ka cilësi” (M.C. r.l. 31). “Sepse ka qenë një kohë kur vesi nuk ka ekzistuar dhe do të ketë një kohë kur ai do të pushojë së ekzistuari, por nuk ka pasur kohë kur virtyti nuk ekzistonte dhe nuk do të ketë kohë kur ai do të pushojë së ekzistuari, pasi farat e virtytit janë të pashlyeshme. Unë jam i bindur për këtë nga pasaniku i Ungjillit, i cili, duke u gjykuar në ferr, mori vëllanë e tij (3:1:1, në ferr). Në fund të fundit, keqardhja është një farë e mrekullueshme virtyti” (M.C. r.l. 28 = K.G. I, 40). Nga shëndeti origjinal i shpirtit, lind dija, e cila është e natyrshme në mendje për shkak të natyrës së saj fillestare 665 dhe që Evagrius shpesh e quan "ushqim" i shpirtit, sepse Zoti e "ushqen" shpirtin me njohjen e vetvetes. është, ata janë bërë të papasionuar, si Engjëjt, sa më shumë që të jetë e mundur për një person gjatë jetës së tij tokësore 669. Falë kësaj gjendjeje, njerëzit bëhen bashkëpunëtorë me Engjëjt tashmë në këtë botë. "Sepse në një zemër të pastër është ngulitur një qiell tjetër, shikimi i të cilit është dritë dhe një vend shpirtëror, pasi në këtë (vizion) në mënyrë të veçantë mendohen shkaqet e qenieve. Dhe engjëjt vizitojnë ata që janë të denjë për të..." (Ep. 39, 5; shih: K.G. V, 39). Për një shtet afër pasionit Ekzistojnë dy gjendje paqësore të shpirtit: njëra vjen nga farat natyrore, tjetra kur largohen demonët. E para ndiqet nga përulësia së bashku me pendimin, lotët, dashurinë e pakufishme të pakufishme për Hyjnoren dhe zellin e pamasë për punë; pas të dytit është kotësia së bashku me krenarinë, e cila e tërheq murgun në grackat e dëmshme të demonëve të tjerë. Kapitujt 57–62 flasin për "kufijtë" e paaftësisë, domethënë "shenjat" me të cilat mund të dimë se i jemi afruar një gjendjeje "paqësore" 670. Kjo njohuri merr një rëndësi të veçantë për faktin se edhe demonët janë të aftë të imitojnë pandjeshmërinë për të mashtruar. "Mospasioni është një gjendje e qetë e shpirtit racional, e krijuar nga butësia dhe dëlirësia" (Sk. 3). Kjo është ajo paqe e përsosur ose e papërsosur në shpirt 671 që vjen pas ndërprerjes së luftës me demonët dhe pasionet. Është fryt i bashkëpunimit të hirit të Zotit dhe zellit njerëzor 672, që rritet nga “farat natyrore të virtytit” 673 që Krijuesi mbolli në “tokën” e shpirtit që në fillim 674. Meqenëse këto fara janë “të pashlyeshme” 675, varet vetëm nga zelli njerëzor nëse do t'u jepet hapësirë ​​falas nëse do të rriten. Që paqja e vërtetë rritet nga farat natyrore të virtytit mund të njihet lehtësisht nga frytet e tyre. Në këtë kapitull, Evagrius i quan disa prej tyre pars pro toto 676. Nga frytet mund të dallohet edhe ajo gjendje e falsifikuar e krijuar nga veprimet e "pasardhësve të ligësisë" 677: pasi pasi të gjithë demonët e tjerë të jenë tërhequr, vjen demoni i kotësisë 678, i cili i shtrin dorën demonëve10 është gjithmonë një ofertë e krenarisë. “Sepse kam folur për paqe dhe kam menduar për lajka kundër zemërimit. Ju do të jeni si perënditë, siç është shkruar, duke njohur të mirën dhe të keqen (Zan. 3:5). Kjo është fjala e paqes” (Në Ps. 34, 20ιγ). Demoni i kotësisë është kundër demonit të kurvërisë dhe është e pamundur të lejohen që të dy të sulmojnë njëkohësisht shpirtin, sepse njëri premton nder, ndërsa tjetri çnderon. Prandaj, kur njëri prej tyre, duke u afruar, fillon t'ju grumbullojë, imagjinoni mendimet e demonit të kundërt dhe nëse mundeni, siç thotë shprehja, të rrëzoni një pykë me një pykë, atëherë dijeni që tashmë jeni afër kufijve të pasionit. Sepse mendja është e aftë të shkatërrojë mendimet e demonëve me forcat njerëzore. Por kur, përmes përulësisë, mendimi i kotësisë largohet, dhe përmes dëlirësisë, mendimi i kurvërisë, atëherë kjo tashmë shërben si një shenjë e pandjeshmërisë më të thellë. Mundohuni ta bëni këtë në lidhje me të gjithë demonët që kundërshtojnë njëri-tjetrin dhe në të njëjtën kohë do të zbuloni se në cilin pasion jeni mësuar më shumë. Megjithatë, kërkojini Zotit sa më shumë që të mundeni që t'ju japë forcën për të zmbrapsur armiqtë tuaj në mënyrën e dytë. Në kapitullin 45, antagonizmi midis disa mendimeve ose demonëve u përmend tashmë, por ky antagonizëm është trillim i pastër. Ky kundërshtim imagjinar, sipas Evagrius, lidhet jo vetëm me mendimet dhe përmbajtjen e tyre, por edhe me vetë natyrën e mendjes. "Demonët nuk na tundojnë të gjithë përnjëherë dhe mendimet [e tyre] nuk na sulmojnë në të njëjtën kohë, sepse nuk është e natyrshme në mendjen [tonë] të perceptojmë njëkohësisht idetë për dy gjëra shqisore. Nëse mendja jonë, duke qenë shumë e shpejtë në lëvizjen [e saj], kombinon mendimet me njëra-tjetrën, atëherë në bazë të kësaj nuk duhet të supozojmë se të gjitha mendimet në të njëjtën kohë." r.l. 23). Duke zbuluar mekanizmin e perceptimit të mendimeve me shembuj, Evagrius përfundon me këshilla të ngjashme me ato që jepen në këtë kapitull. “Dhe për këtë arsye, gjatë tundimeve, është e nevojshme të përpiqemi ta transferojmë mendjen nga [çdo] mendim i papastër në një ide tjetër, dhe më pas në një të tretë - dhe kështu të shmangim [syrin vigjilent] të atij qeni të lig (Eks. 5:6)” (M.C. r.l. 23). "Të rrëzosh një pykë me një pykë" ose, akoma më mirë, të transferosh mendjen nga një mendim i keq në një të mirë është një shenjë e afrimit të pandjeshmërisë. Por këtu ne jemi ende në "territorin armik". Vetëm ai që e dëbon vesin me ndihmën e virtytit të kundërt të tij 679 fiton "papasionin e parë dhe më të madh", sepse ai "mëkaton as në realitet as në mendim" 680. Evagrius i jep përparësi "metodës" së dytë dhe me të drejtë. Ndërsa shpirti përparon, kundërshtarë gjithnjë e më të fuqishëm vijnë kundër tij. Sepse nuk besoj se të njëjtët demonë mbeten gjithmonë rreth saj. Ata që e dinë më së miri këtë janë ata që i perceptojnë shpejt me syrin e tyre shpirtëror tundimet që ndodhin dhe shohin sesi pandjeshmëria që u përket u nënshtrohet goditjeve të fuqishme nga demonët e njëpasnjëshëm. Siç tha Jezusi i urtë, biri i Sirakut: “Fëmijë, nëse fillon të punosh për Zotin Perëndi, përgatit shpirtin tënd për tundim” (Sir.2:1). Tundimet jo vetëm që nuk dobësohen, por, përkundrazi, me kalimin e kohës bëhen gjithnjë e më të forta 681, duke u rebeluar “Kundër shpirtit që nuk e di se tundimet bëhen më të rënda kur ai fillon të kuptojë shpirtërisht fjalët e gjalla të Perëndisë dhe i përkushtohet me zell përmbushjes së urdhërimeve të Perëndisë” (Ant. IV, 3; në përgjigje të pyetjes Eks. 5:22). Në këtë kapitull, Evagrius, me përulësinë e tij karakteristike, i referohet përvojës dhe njohurive të baballarëve më të aftë. Por ai vetë nuk kishte kohë më të lehtë, siç dëshmohet nga mesazhi i tij Ep. 4, 1. Në një mesazh tjetër biografik 682 ai flet edhe për «anija e mbytur në port». Për "Ai që ka sukses ka shumë armiq me të cilët duhet të merret" Mospasioni i përsosur lind në shpirt pas fitores mbi të gjithë demonët që kundërshtojnë punën shpirtërore; Mospasioni i papërsosur, siç thonë ata, është në përpjesëtim me forcën e demonit që e lufton atë. Jeta shpirtërore ndahet në dy faza kryesore - veprimtaria shpirtërore (praktikè) dhe soditja (théôrétikè). Secila prej tyre korrespondon me tundime të caktuara. Ne do t'i kthehemi kësaj çështjeje në kapitullin 84. Këto dy etapa kryesore ndahen nga ana e tyre në disa nënshkallë, dhe ngjitja nga njëra në tjetrën kryhet hap pas hapi. "Ngjyra e veprimtarisë shpirtërore" 683 është pasionimi, që është "shëndeti i shpirtit" natyror 684. Konsiderohet "i përsosur" - Evagrius e quan gjithashtu "të shenjtë", sepse me të "krijohet një njeri i ri" 685 - ose "i pari dhe më i madhi" 686, sepse personi që e fiton nuk mëkaton as në realitet, as mendërisht. Një pasion i tillë është "kurora" e mendjes 687. Falë pasionit (apatisë) së zemrës, mendja "gjatë lutjes" bëhet e aftë ta shohë veten (për ta thënë në mënyrë metaforike) "si yje" 688. Pagjumësia e kënaq mendjen "si në një krah" në krahinat qiellore ku do të prehet dituria qiellore. 689. Por ka edhe pasion "të papërsosur", që do të thotë "pasion i pjesës së shijshme (të dëshirueshme)" 690. Ai e çliron një person nga pasionet vetëm pjesërisht, në përpjesëtim me "forcën e demonit që e lufton". Për më tepër, kjo vlen edhe për ato pasione që lindin pikërisht në këtë pjesë. Çfarë mund të themi për pasionet e tjera: një “plak” që nuk mendon më për barkun, domethënë i çliruar nga pasionet e pjesës së dëshirueshme të shpirtit, mbetet i pambrojtur në pjesën e tij të dhunshme 691... Ky pasion “i vogël”, siç e quan Evagrius, është me të meta dhe i pasigurt, si çdo gjë që bëhet vetëm gjysma. "Kur mendja e atyre që jetojnë në vetmi fiton pak pasion, atëherë, pasi ka marrë për vete një kalë kotësie, ai menjëherë nxiton nëpër qytete, duke u kënaqur me lavdinë e pamatur të lavdisë. Dhe më pas, sipas shikimit të Zotit, fryma e kurvërisë e takon dhe, duke e mbyllur në një nga stanet e derrit, i mëson përsëri pacientët e tij që të mos e imitojnë plotësisht. të cilët, duke pasur ende mbetjet e sëmundjes, nisin udhëtimet, guxojnë të bëjnë banjë të parakohshme dhe të bien në të njëjtat sëmundje, prandaj, duke qëndruar më mirë në vend, le të jemi të vëmendshëm ndaj vetes, në mënyrë që, ndërsa shkëlqejmë në virtyt, të bëhemi më pak të ndjeshëm ndaj veseve dhe të ripërtërihemi në njohuri (shih: 10 të ndryshme). lutje, ne e shohim më qartë dritën e Shpëtimtarit tonë” (M.C. 15). Mendja nuk mund të shkojë në udhëtimin e saj të bukur dhe të arrijë në sferën e entiteteve jotrupore nëse nuk ka sjellë rend brenda vetes. Për problemet shtëpiake zakonisht e detyrojnë atë të kthehet nga ka ardhur. Ky kapitull ndërthur dy metafora. Njëra prej tyre lidhet me tipologjinë e Eksodit: jeta shpirtërore është një përpjekje intensive midis "largimit" nga Egjipti dhe "hyrjes" në Tokën e Premtuar; tjetra me imazhin e një shtëpie të mobiluar mirë, huazuar nga Libri i Fjalëve të Urta të Solomonit. Evagrius, si zakonisht me të, shpesh përdor këto metafora, duke përdorur pothuajse të njëjtat fjalë. "Mendja nuk mund të ecë përpara dhe të arrijë soditjen e entiteteve jotrupore derisa të vendosë rregull në vetvete, sepse problemet shtëpiake zakonisht e detyrojnë të kthehet atje nga ka ardhur. Por kur të fitojë pasion, ai do të ngadalësohet në soditje dhe nuk do të shqetësohet për ata në shtëpi, sepse pjesa e dhunshme (e shpirtit) do të vishet me përulësi, butësi dhe përulësi". Prov.31, 21 / Géhin 377). Pacifikimi i “bashkëjetuesve”, pra pjesëve të dhunshme dhe të dëshirueshme të shpirtit, në të njëjtën kohë do të thotë “braktisje, pra kalim nga vesi në virtyt”, që është kusht i domosdoshëm për “hyrjen, pra kalimin nga virtyti në njohjen e Zotit” 692. Kjo është “ecja në rrugën e mirë3, 6 kryerja e Zotit”. Pas kësaj gjuhe metaforike, siç e thamë tashmë, qëndron tipologjia e Eksodit, të cilën Evagrius e zhvillon gjerësisht. “Egjipti”, ku stërgjyshërit kanë zbritur nga toka që u është dhënë si trashëgimi, është simbol i “këtë botë”, në të cilën sundon “Faraoni”, simbol i djallit. Të dalësh prej andej do të thotë të braktisësh vesin. Qëllimi i "eksodit" është "Toka e Premtuar", një simbol i njohjes së Perëndisë. Por midis tyre shtrihet një shkretëtirë e madhe; kalimi nëpër të është i gjatë dhe i shoqëruar me lloje të ndryshme mundimesh dhe tundimesh, që simbolizon punën shpirtërore 695. Ngjitja në “Tokën e Premtuar” përfshin, sipas Evagrius, disa etapa. “Egjipti nënkupton të keqen, shkretëtira nënkupton veprimtarinë shpirtërore, toka e Judës nënkupton soditjen e qenieve trupore, Jerusalemi nënkupton soditjen e qenieve jotrupore dhe Sioni është simboli i Trinitetit” (K.G. VI, 49). Ne e vendosëm këtë kapitull në seksionin "Për një gjendje afër pasionit". Por përmban gjithashtu një paralajmërim të rëndësishëm për ata që dëshirojnë të shkojnë në një "udhëtim të mrekullueshëm" pa arritur pasion të përsosur 696: kini kujdes që të mos ktheheni shpejt për shkak të "telasheve shtëpiake"... Edhe virtytet edhe veset e bëjnë mendjen të verbër: e para që të mos i shohë veset dhe e dyta për të mos parë virtytet. Deklarata "paradoksale" të këtij lloji gjenden mjaft shpesh në shkrimet e Evagrius. "Verbëria", domethënë paaftësia për të perceptuar botën përreth nesh përmes vizionit, përgjithësisht konsiderohet një handikap. "Të jesh i verbër do të thotë të jesh pa njohuri" (Në Ps. Por "verbëria" mund të jetë gjithashtu pozitive, kur personi "i verbër" duket se nuk e sheh më vesin. E njëjta gjë është e vërtetë me "pandjeshmërinë". Konsiderohet një ves serioz 697, por në kapitullin 120 të "Fjalë për lutjen" për "pandjeshmërinë" si shkëputje nga perceptimi shqisor gjatë lutjes flitet në një kuptim pozitiv. Dhe "shpërqëndrimi" vjen në forma të ndryshme: mund të jetë "hyjnore", që do të thotë "njohuri e Zotit", 698 "kalimtare", 699 e drejtuar drejt objekteve shqisore, apo edhe "e keqe", e lidhur me injorancën, e cila "largon të papastërt nga soditja" 700. E njëjta gjë vlen edhe për "surdhimin". Ajo, si "verbëria", është një paaftësi fizike. Në të njëjtën kohë, pandjeshmëria shkakton një “surdhosje” pozitive për të cilën mendja ka nevojë, veçanërisht gjatë lutjes. "Sikur të isha i shurdhër, nuk mund të dëgjoja. - Kjo do të thotë se mendimet e tunduesit i erdhën, por ai nuk i dëgjoi dhe nuk i kuptoi në veprimet e tij. Sepse zemërimi është një lloj shurdhim, falë të cilit ai nuk dëgjoi” (Në Ps.37, 14θ). Evagrius zhvillon temën e tranzicionit ose ndryshimit të gjendjeve në variacione të tjera. Për të, ajo është në përputhje me temën e "rrugës", domethënë rrugën e veprimtarisë shpirtërore, falë së cilës ne gradualisht e lëmë vesin për t'iu afruar virtytit. “Thuhet se virtytet janë para nesh, ndërsa veset janë pas nesh. Kjo është arsyeja pse ne u urdhëruam t'i iknim kurvërisë (shih: 1 Kor. 6:18) dhe të jemi të zellshëm (me raste) për mikpritje (shih: Rom. 12:13)” (Në Ps. 43, 11ς). Në kapitujt e mëposhtëm, Evagrius do të shqyrtojë më në detaje idenë e "verbërisë" ndaj veseve si një shenjë pandjeshmërie. Kur mendja fillon të lutet pa u shpërqendruar, atëherë e gjithë lufta shpirtërore, natën dhe ditën, përqendrohet rreth pjesës së tërbuar të shpirtit. Shenja e parë e mërzisë është lutja e patrazuar 701. “Namazi i pashqetësuar është mendimi më i lartë i mendjes” (Për lutjen. 35). Në këtë gjendje, mendja kryen "atë veprim që është karakteristik për të" 702, domethënë, ajo e njeh Zotin drejtpërdrejt, duke e soditur Atë. Ky është "shpërqëndrimi hyjnor" për të cilin folëm më lart (shih Kapitullin 62). “Lutja” si meditim është pjesa e të përsosurve. Por meqenëse mendja dhe parimi i dhunshëm qëndrojnë së bashku në "zemrën" 703, ata që jetojnë "sipas mendjes" 704 janë veçanërisht të ndjeshëm ndaj tundimeve të zemërimit. Fillimi i furishëm i shpirtit, i sjellë në konfuzion, verbon shikuesin 705. Kjo është arsyeja pse Evagrius nxit "të vjetrit të sundojnë mbi fillimin e dhunshëm të shpirtit" 706. Mjerë ata që nuk e bëjnë këtë. "Të gjitha virtytet i hapin rrugën spekulatives, por mbi të gjitha - jo zemërimit. Sepse ai që bie në kontakt me dijen dhe që zemërohet lehtësisht, është si ai [njeri] që i djeg sytë e tij me një hekur të ndezur" (Spekulator. 5). Demonët e dinë mirë këtë dhe për këtë arsye bëjnë gjithçka që është e mundur për të siguruar që "spekulativi" të humbasë gjendjen e tij paqësore të shpirtit. “Natën, demonët dinakë i kërkojnë [Zotit t’u japë atyre] një mësues shpirtëror dhe [mund ta] frikësojnë vetë; ditën e [sulmojnë] nëpërmjet njerëzve, duke e ngatërruar në një rrjet fatkeqësish, shpifjesh dhe rreziqesh” (Për lutjen. 139). Më shpesh, ata përdorin shpifje për ta zhytur asketin në një gjendje "shpërqëndrimi të keq", gjë që e largon atë nga meditimi 707 dhe shkatërron lutjen e tij. Prandaj, Evagrius këshillon fuqimisht sa vijon: “Kur ju ndodh tundimi ose hyni në një grindje dhe, i irrituar nga një kontradiktë, shqiptoni një fjalë mosrespektuese, atëherë mbani mend lutjen dhe gjykimin që ajo sjell dhe lëvizja e çrregullt brenda jush do të qetësohet menjëherë” (Për namazin. 12). Shenja e pasionit është se mendja fillon të shohë shkëlqimin e vet, hesht në lidhje me fantazmat e ëndrrave dhe shikon me qetësi të gjitha gjërat. Evagrius përmend shenjën e parë të pasionit, domethënë "lutjen e pashqetësuar", shumë shpesh 708. Por ka edhe të tjera. Në "gjendjen e lutjes (të pashqetësuar)" mendja zbulon shkëlqimin e vet (fengos). “Prandaj, duke dashur lutjen e pastër, ki kujdes nga nervozizmi dhe duke dashur dëlirësinë, kontrollo barkun tënd, mos i jep bukë barkut për të të ngopur, shtype atë edhe në ujë. Qëndroni vigjilentë në lutje dhe mbajeni larg vetes kujtimin e ligësisë, fjalët e Frymës së Shenjtë të mos ju zhgënjejnë dhe të trokasni në dyert e virtytit të duarve të krerëve. në ju dhe do ta shihni mendjen tuaj si yll në lutje” (M.C. 24). Cila është kjo gjendje në të cilën të papasionuarit mendojnë gjatë lutjes “rrezatimin e tyre të mendjes që i ndriçon” 709, ose e shohin mendjen e tyre “duke ndriçuar” 710 dhe “si yje” 711? Sigurisht, kjo gjendje nuk ka të bëjë fare me idetë shqisore, të cilat Evagrius ia atribuon falsifikimeve demonike 712. Ajo për të cilën po flasim këtu është një përvojë e vërtetë "ndriçimi". Folja "të sodisësh" dhe emri "dritë" shërbejnë si metafora për konceptet "të dish" dhe "dije" 713, dhe "të ndriçosh" do të thotë "të japësh njohuri" 714, sepse "Perëndia është dritë" (1 Gjonit 1:5) 715 dhe "njohuri e pranishme" 716. Duke qenë e krijuar “sipas shëmbëlltyrës së Perëndisë” (Zanafilla 1:27), mendja ka edhe “dritën” e dijes, e cila është e veçantë për të, por jo nga “natyra”, por si një “dhuratë” ose si një “llambë” që i është dhënë 717. Kur mendja pastrohet nga pasionet, “ripërtërihet në njohuri” (Kol. 31:10, 7 nga hirësia e Zotit, hyrja e Perëndisë). gjendjen", sodit ai në vetvete, me "syrin e tij të djathtë" dhe "si në një pasqyrë" 719, dritën e bekuar të Trinisë së Shenjtë 720. Me fjalë të tjera, ai e njeh veten si "shëmbëlltyra e Zotit", si "vendi" i pranisë - me anë të hirit - të Hyjnisë së Trinisë. “Kur mendja, pasi e ka hequr plakun, vesh njeriun e hirit, atëherë gjatë lutjes do ta shohë gjendjen e saj si safir, ose ngjyrën e parajsës, të cilën Shkrimi e quan edhe vendi i Perëndisë, që e panë pleqtë nën malin Sinai (shih: Eks. 24:10)” (M.C. 18). Një gjendje e tillë lutjeje fsheh lumturinë e ardhshme: zbulimin e Personalitetit të Perëndisë në personin e njeriut. Në këtë kapitull, Evagrius flet për dy shenja të tjera të pasionit: një qëndrim të qetë ndaj ëndrrave të natës 721 dhe lirinë nga gjërat që i përkasin kësaj bote. “Ashtu si imazhet e pasqyruara në një pasqyrë nuk e njollosin atë, ashtu edhe gjërat që janë në tokë (nuk e njollosin) shpirtin e papasionuar” (K.G. V, 64). Natyrisht, gjërat si të tilla nuk mund të "njollosin" shpirtin, sepse ato janë krijime të Zotit. Është “njollosur” nga pasionet 722, për shkak të të cilave një person abuzon me gjërat dhe i tjetërson me egoizëm në vend që t'i pasqyrojë krijimet si një pasqyrë (për të përdorur të njëjtën metaforë), duke ia kthyer Krijuesit. Mendja forcohet kur gjatë namazit nuk imagjinon asgjë që i përket kësaj bote. Evagrius e përkufizon pandjeshmërinë si "shëndetin e shpirtit" 723. Në këtë kapitull ai flet për forcën e mendjes si një shenjë pandjeshmërie. Kjo fuqi manifestohet në faktin se mendja, megjithë lëvizshmërinë e saj natyrore, pushon së imagjinuari çdo gjë që i përket kësaj bote, d.m.th., ajo çlirohet plotësisht si nga "imazhet" me të cilat gjërat materiale domosdoshmërisht "ngulitin" atë 724 dhe nga "idetë" 725 që ajo ka formuar për këto gjëra dhe të cilat ende e lidhin atë me to, edhe nëse ajo ka arritur një gjendje të ndërthurur të natyrës. 726. E çliruar nga imazhet, mendimet dhe idetë, mendja fiton aftësinë për të "biseduar me Të (Zotin) pa asnjë ndërmjetës", 727 që është qëllimi i punës shpirtërore. “E bekuar është mendja që gjatë namazit ka fituar pandjeshmëri të plotë” (Për namazin. 120). "Mungesa e perceptimit shqisor" ose "pandjeshmëria" (anaistezia), e cila, ashtu si gjumi, ndan mendjen nga çdo gjë shqisore 728, Evagrius e quan "liri të përsosur nga imazhet materiale" 729. Kjo do të thotë se objektet shqisore nuk "i bëjnë më përshtypje" apo "formësojnë" mendjen dhe mendja është në "një gjendje në të cilën nuk ka një fytyrë për të 70 forma më të "takimit me Zotin". ndërmjetësve, në të cilat mendja fillon të "Jomaterialja është jomateriale" 731. “Kur mendja është në sferën e të bërit (praktikè), ajo është ende e zhytur në idetë për gjërat e kësaj bote; kur hyn në (sferën e) diturisë, kënaqet me soditjen; kur arrin (gjendjen e) lutjes, e gjen veten aty ku nuk ka më forma - ky vend quhet vendi i Zotit...” (Sk.). Mendja, me ndihmën e Zotit, duke kryer me sukses punën shpirtërore dhe duke iu afruar dijes, ndjen pak ose aspak atë që i takon pjesës së paarsyeshme të shpirtit, sepse dituria kënaqet dhe ia heq hidhërimin, duke e ndarë nga çdo gjë sensuale. Mosmarrëveshjet pellazgjiane për rolin e ndihmës së Zotit nuk prekën Lindjen e Krishterë, e cila gjithmonë e ndjeu dhe ruante me kujdes sekretin e sinergjisë së hirit Hyjnor dhe përpjekjeve njerëzore të bazuara në zgjedhjen e lirë të individit. “A mund të bëhemi të virtytshëm me ndihmën e Perëndisë varet nga ne, por nëse do të jemi të denjë për njohuri shpirtërore nuk varet nga ne” (Në Ps. 43, 4γ). Ndërsa një person përparon shpirtërisht, roli i Zotit në këtë bashkëpunim rritet. Jo sepse rëndësia e njeriut zvogëlohet, por sepse "harmonia e vullneteve" 732 vazhdon të zhvillohet derisa të bëhet e përsosur në imazhin e unitetit midis Atit dhe Birit (shih: Gjoni 6:38). Kjo marrëveshje është fryt i mungesës së pasionit, të cilin Evagrius e quan edhe “gjendje paqësore” 733. Kjo botë e brendshme bashkon dhe sjell në harmoni pjesët e ndryshme të personalitetit njerëzor 734; një person në një gjendje të tillë nuk mund të shqetësohet më nga demonët nga jashtë. "Demonët janë të pafuqishëm vetëm përballë urtësisë, pasi humbasin aftësinë për të mbjellë mendimet e tyre në zemrën e dikujt që është bërë i urtë. Vërtet, mendja, e prekur nga soditja e mençurisë, pushon së perceptuari mendimet e papastra" (Në Prov. 3, 15 / Géhin. 30). Më parë, mendimet e papastra, të ngritura nga pjesa e paarsyeshme, pasionante e shpirtit, "errësonin" mendjen 735. Tani mendja është e lirë dhe mund të kënaqet në veprimtarinë e saj karakteristike, të cilën Evagrius, në varësi të kontekstit, e quan "urtësi", "dije", "përsiatje" ose "lutje". “Kur mendja jote, [e ndezur] nga dashuria e zjarrtë për Perëndinë, gradualisht heq dorë nga mishi dhe largohet nga të gjitha mendimet që burojnë nga ndjenja, kujtesa dhe temperamenti, dhe në të njëjtën kohë mbushet me nderim dhe gëzim, atëherë konsidero se i ke afruar kufijtë e lutjes” (Për lutjen. 62). Evagrius e krahason këtë proces me ngjitjen e Moisiut në malin Sinai (Eksodi 24). Duke përshkruar "ngritjen e mendjes te Zoti", 736 ai përdor përfytyrimet biblike që lidhen me "lartësinë", "ngritjen" etj. “Në fund të fundit, shpirti, me [ndihmën e] Zotit, duke kryer me sukses punën [këtu shpirtërore], kur çlirohet nga [pasionet e trupit mëkatar], e gjen veten në ato vende të dijes në të cilat pushojnë krahët e pandjeshmërisë; prej këtu ajo, pasi ka marrë krahët e atij Pëllumbi të Shenjtë, do të përhapet në soditje në të gjitha epokat dhe prehjen. 29). Ky tekst "i koduar" përmban një interpretim simbolik të Psalmit 54. "Dhe reh: kush do të më japë një krill si një pëllumb? Dhe unë do të fluturoj dhe do të pushoj. - Krile, si një pëllumb [duke iu referuar Frymës së Shenjtë si burim i Zbulesës 737], është soditja e entiteteve trupore dhe jotrupore që kënaqin mendjen dhe e pushojnë atë në njohjen e Trinisë Më të Shenjtë” (Në Ps.54, 7β). Ky "prehje e ëmbël" në Zotin 738, e cila, si gjumi, "largon" mendjen nga gjithçka shqisore 739, është e vetmja formë "ekstaze" e njohur nga Evagrius (ai nuk i konsideron të gjitha format e tjera në një kuptim pozitiv). Kjo nuk është "humbje e vetvetes", por një gjendje "admirimi" i plotë dhe i vërtetë 740. Papasionimin nuk e zotëron shpirti që nuk përjeton asnjë pasion në lidhje me gjërat, por ai që mbetet i patrazuar edhe në raport me kujtimet e tyre. Rruga e "hermitazhit", e cila u diskutua në kapitullin 52, është një lëvizje graduale. Asketi çlirohet fillimisht nga veset 741, pastaj nga idetë pasionante për gjërat dhe në fund nga të gjitha mendimet në përgjithësi 742. Dhe këtu “kujtesa” luan një rol vendimtar, pasi demonët e përdorin atë si një levë me të cilën përpiqen të rizgjojnë pasionet në mendje ndaj gjërave. Prandaj, pastrimi i kujtesës është një nga ushtrimet më të rëndësishme dhe më të vështira të praktikës shpirtërore. Evagrius shpesh i kthehet kësaj teme në veprën e tij "Fjala mbi lutjen" (kapit. 10, 46, 47 dhe 62). “Kur luteni, jini jashtëzakonisht vigjilent në lidhje me kujtesën tuaj, në mënyrë që ajo të mos ju ofrojë [kujtimet] e saj. Përkundrazi, lëvizni veten për të kryer shërbesën [tuaj]. Sepse mendja gjatë namazit mund të vidhet nga kujtesa” (Për namazin. 45). Fjalët "[kujtimet] e veta" nënkuptojnë ose "kujtime pasionante" që janë ngulitur në mendje si rezultat i perceptimit të tyre pasionant 743 ose "kujtime të pastra" 744 që mbeten edhe pas çlirimit nga pasionet. Siç tha edhe Evagrius, mospasioni i vërtetë njihet nga aftësia e një personi për të qëndruar "i patrazuar" edhe në lidhje me kujtimet e thjeshta. Në një farë kuptimi, kjo vlen edhe për zemërimin: ai që ka kapërcyer dëshirat boshe në vetvete me ndihmën e butësisë, e cila është një nga format e mos zemërimit (aorgèsia) 745, do të mbetet i qetë, duke kujtuar shkelësit e tij dhe "imazhet" e tyre nuk do të ngjallin zemërim dhe urrejtje tek ai. Një njeri i përsosur nuk abstenon dhe një njeri i papasionuar nuk vuan, sepse durimi i takon atij që vuan dhe abstenimi i takon atij që shqetësohet nga mendimet. Kjo deklaratë qëllimisht "provokuese", e shpjeguar në kapitullin 70, sigurisht që duhet marrë cum grano salis 746. Duke vëzhguar jetën e murgjve, mes të cilëve kishte edhe shembullorë 747, Evagrius e dinte shumë mirë se pas marrjes së diturisë, këtij fryti papasionimi, njeriu mund të bjerë ende në mëkate, dhe madje jo më të rëndë se 748. e aq më pak për libertinizmin, pra për mohimin e të gjitha normave dhe rregullave! Në veprën e tij "Spekulativi", i cili, meqë ra fjala, synohet për "të përsosurit", Evagrius rekomandon fuqimisht praktikimin e të gjitha virtyteve, veçanërisht "mos zemërimit" 749 dhe abstinencës 750. Kuptimi i këtij kapitulli do të bëhet edhe më i qartë nëse kujtojmë se çfarë do të thotë pasion (apatia) për Evagrius. “Unë nuk e quaj pendim pendimin e mëkatit në efektshmërinë e tij (sepse kjo quhet abstenim), por pendim të tij, duke ndrydhur mendimet pasionante në mendje, të cilën Shën Pali e quajti rrethprerja shpirtërore e Judeut, i cili është në fshehtësi (Rom. 2:29)” (M.C. 25). Me fjalë të tjera, personi i përsosur nuk "praktikohet" në virtyt - në kuptimin që "praktika" i referohet të bërit (dhe jo meditimit) - por "vepron siç sugjeron aftësia më e mirë [që ka fituar]" 751. Është një gjë e mrekullueshme të lutesh pa shpërqendrim, por edhe më e madhe është të këndosh psalme pa u shpërqendruar. Kjo thënie, sërish disi paradoksale, u përfshi edhe në koleksionin e apotegmave (Evagre). Kuptimi i tij bëhet më i qartë nëse kemi parasysh se po flasim për një tjetër shenjë mospasionimi. Psalmodia dhe lutja, ndryshimi midis të cilave ishte i dukshëm për etërit e lashtë 752, janë dhurata të hirit të Perëndisë që duhen kërkuar 753, por ato i përkasin dy "urdhrave" të ndryshëm, si të thuash. “Psalmodia i referohet urtësisë së shumëfishtë, por lutja është një hyrje në njohuritë jomateriale dhe paksa të ndryshme” (Për lutjen. 85). Psalmet, të cilat zbulojnë veprimin hyjnor në historinë e krijimit dhe të shpëtimit, lidhen në përmbajtjen e tyre me botën fizike (physikè) 754, e cila pasqyron urtësinë "plot larmi", "urtësinë e shumëfishtë të Perëndisë" (Efes. 3:10) dhe Vetë Krijuesi 755. Ka diçka në këtë "duke shpërqendruar vëmendjen ndaj shumëllojshmërisë". në "shumë" 756. "Unë pashë," thotë ai [domethënë Predikuesi], kujdesin për gjërat e ndjeshme, që Perëndia u dha bijve të njerëzve përpara pastrimit të tyre, që ata të kujdeseshin për to. Bukuria e tyre, thotë ai, është e përkohshme dhe jo e përjetshme, sepse i pastërti [pas pastrimit] sheh në gjërat shqisore jo vetëm një kujdes për mendjen e tij, por edhe [një mënyrë] përmes së cilës mendja vjen në soditjen shpirtërore. Është një gjë që mendja të ngulitet duke e perceptuar të ndjeshmen nëpërmjet shqisave; një tjetër është kur ai sodit logoin e asaj që lidhet me të ndjeshmen. Por ky meditim është i arritshëm vetëm për të pastërt dhe perceptimi i gjërave nëpërmjet shqisave është i natyrshëm si për ata që janë të pastër ashtu edhe për ata që nuk janë të pastër” (Në Eccl.3, 10-12 / Géhin. 15). Pra, çfarë do të thotë të "këndosh psalme pa u shpërqendruar"? "Dhe para engjëjve unë do të këndoj për ty. - Të këndosh para engjëjve do të thotë të këndosh pa u shpërqendruar, kur mendja jonë ose mbart vetëm ato imazhe për të cilat flitet në psalme, ose nuk mbart asnjë imazh. Ose ndoshta ai këndon para engjëjve që kupton kuptimin e psalmeve” (Në Ps.137, 1α). Në këtë shkollë ju duhet t'i kushtoni vëmendje fjalëve "përpara engjëjve". Këndimi i psalmeve është i natyrshëm tek njerëzit, veçanërisht ata që kanë fituar pasion, por këndimi i himneve është fati i “mendimtarëve”, pra engjëjve dhe atyre që, falë pastërtisë së tyre të jashtëzakonshme, kanë arritur “një gjendje të ngjashme me atë të një engjëlli” 757 . Ai person i këndon psalmet “pa shpërqendruar”, i cili, falë pastërtisë së tij, është bërë si Engjëjt, nuk “sheh” në fjalët e psalmeve asgjë tjetër përveç logos së fshehur në gjërat materiale (physikè). Në shumësinë e shfaqjeve të "urtësisë së Zotit" në botën e krijuar, ai percepton "urtësinë thelbësore" dhe në morinë e logoi-ve ai soditon Një Logos 758. Çfarë do të thotë të “lutesh pa u shpërqendruar”? Mendja e krijuar për të falur “edhe pa këtë trup” 759, pra pa këtë “instrument” të vlefshëm që lejon mendjen të kontaktojë me botën shqisore, kryen gjatë namazit “atë veprim që është karakteristik për të” 760 dhe që i takon “dinjitetit” të saj 761. Namazi lehtësohet duke udhëhequr. “Gjëja më e bukur është dituria, sepse ajo nxit lutjen, duke nxitur fuqinë e të menduarit të mendjes për të soditur njohurinë hyjnore” (Për lutjen. 86). Me lutje duhet të kuptojmë “ngritjen e mendjes te Zoti” 762, kur “pa asnjë ndërmjetës” 763, ekskluzivisht “në frymë dhe të vërtetë”, pra në Frymën e Shenjtë dhe Birin e Vetëmlindur 764, krijesa bisedon me Krijuesin, si një bir me të atin 765. Ky është më një takim i vërtetë dhe i vërtetë me Perëndinë: në krijesat, por në veten e tij 766. Në psalmodi, që i referohet logoi-t, domethënë manifestimeve indirekte hyjnore, Zoti lavdërohet "i ardhur nga krijesat". Kjo është ajo që e dallon lutjen nga psalmodia. Pse, sipas Evagrius, është shumë më e vështirë të këndosh psalme pa u shpërqendruar sesa të lutesh pa u shpërqendruar? Fakti është se në shumësinë e manifestimeve hyjnore është jashtëzakonisht e vështirë të soditësh logon hyjnore pa u shpërqendruar nga objektet materiale. Është edhe më e vështirë të mos harrohet se të gjitha këto logo kthehen në Logos Një. Duke marrë parasysh natyrën e mrekullueshme të manifestimeve hyjnore, kjo është aq e vështirë sa Evagrius kërkon me ngulm të mos ndalet në gjysmë të rrugës, 767, por të nxitojë përtej soditjes së logoit. Po, kjo është shumë më e vështirë sesa të soditësh Vetë Perëndinë, pasi i është dhënë nga hiri i Zotit dija, "që e kënaq dhe e ngre (mendjen) e tij në pikëllim, duke e ndarë atë nga çdo gjë sensuale" 768. Të këndosh psalme pa shpërqendrim është një shenjë e shkallës më të lartë të pandjeshmërisë, e cila diskutohet në këtë pjesë. Duke i forcuar fort virtytet në vetvete dhe duke u shkrirë me to, ai nuk kujton më ligjin, urdhërimet dhe ndëshkimin, por flet dhe vepron ashtu siç sugjeron aftësia më e mirë që ka fituar. Këtu Evagrius zhvillon mendimin që shprehu më herët në kapitullin 68. Shqetësimi çon në një ndryshim të vërtetë dhe të thellë te një person, si dhe të gjithë sjelljen e tij, në të cilën ai nuk udhëhiqet më nga dëshira për të arritur disa qëllime "dytësore", por nga dëshira për "të mirën (të zgjedhur) për hir të tij" 769. E megjithatë ka një elasticitet të jashtëzakonshëm. “Virtyti është aftësia më e mirë e shpirtit racional, falë së cilës ai urrehet veseve” (K.G. VI, 21). Për shkak të kësaj qëndrueshmërie, Evagrius në mënyrë alegorike e quan "aftësinë më të mirë" "fronin" e mendjes, "i cili e mban atë që ulet mbi të në një pozicion të palëvizshëm ose joaktiv" 770. Vini re se përkufizimi i "të palëvizshëm" i aplikuar në mendje (në lidhje me vesin) mungon në një tekst tjetër71, përndryshe i Evagrius-it, përndryshe është plotësisht i përmendur më lart. Dhe kjo nuk është rastësi. Duke qenë realist, Evagrius e kuptoi shumë mirë se edhe ata që kanë arritur pasion me punë të madhe nuk janë të imunizuar nga "rënia", për të cilën ai paralajmëron në esenë e tij "The Speculative" (kapitulli 37). Me fjalë të tjera, rikthimi mund t'i ndodhë edhe dikujt që është "shëruar plotësisht". "Sa i rëndë është mëkati pas arritjes së diturisë!" (Në Ps. 77, 17ς). Këngët demonike vënë në lëvizje epshin tonë dhe e zhytin shpirtin tonë në ëndrra të turpshme. Psalmet, himnet dhe këngët shpirtërore (shih: Efes. 5:19) e thërrasin mendjen të kujtojë gjithmonë virtytin, ftohjen e tërbimit të valë dhe shuarjen e dëshirave. Reflektimet mbi pasionin pasohen nga një sërë konsideratash dhe udhëzimesh praktike (kapit. 71-90), të cilat zhvillojnë dhe thellojnë ndjeshëm atë që u tha më parë. Tashmë në kohët e lashta kishte muzikë që i sillte njerëzit në një gjendje jashtëzakonisht të emocionuar. Evagrius e quan atë "demonike". Duhet të theksohet se një muzikë e tillë ishte e lidhur ngushtë me kultet pagane. A nuk është kjo ajo që shohim ndonjëherë sot?.. “Këngët demonike dhe meloditë e fyellit e qetësojnë shpirtin dhe e shkatërrojnë forcën elastike të tij, të cilën duhet ta ruajmë në çdo kohë, që të mos mbulohemi me turp” (Te Virgjëreshës. 48). Këto fjalë i drejtohen murgeshës. Evagrius i kthehet kësaj teme më shumë se një herë. “Njeriu i paturpshëm e kërkon lumturinë në paturpësinë e tij, gëzohet me të, kënaqet me të; nuk u shmanget këngëve të turpshme, as të qeshurave, që e shkatërrojnë shpirtin si zjarri ndër gjemba (krh. Ps. 117:12)” (Në Eccl.7, 3–7 / Géhin. 56). Për të mos rënë në këtë kurth, "I drejti është i mbushur me zemërim kundër pasioneve të tilla, i indinjuar kundër tyre; Ai preferon trishtimin sesa gëzimin e tillë dhe ndaj këngëve të tilla ai preferon qortimin nga një njeri i mençur" (Po aty). Sipas fjalëve të apostullit, i papasionuari duhet t'i kushtohet "psalmeve, himneve dhe këngëve shpirtërore". Sepse këndimi i psalmeve qetëson natyrën e dhunshme të shpirtit, 772 dhe "mësimi shpirtëror" i përfshirë në to 773 e drejton vazhdimisht mendjen drejt virtytit. Ato shërbejnë gjithashtu si një armë për të luftuar tërbimin e "këngëve demonike". “Hiri është zhdukur, sikurse hahet buka, dhe pija ime tretet nga të qarat. Këto fjalë janë të dobishme për ata që në gosti kënaqen me tingujt e fyellit dhe këngëve” (Në Ps. 101, 10ε). Teksti i mësipërm, meqë ra fjala, na lejon të kuptojmë se në çfarë rrethanash murgjit dhe murgeshat mund të dëgjonin tingujt e "fyellave dhe këngëve". Sigurisht, jo në shkretëtirë, por gjatë festimeve në të cilat ata ftoheshin ndonjëherë 774. Evagrius me të drejtë e konsideroi të dënueshme pjesëmarrjen në ngjarje të tilla. Prandaj ai e nxit murgeshën Severa me kaq këmbëngulje: "Mos shikoni njerëzit e dehur në festa dhe mos shkoni në dasmat e të huajve, sepse një virgjëreshë që e bën këtë është e papastër përpara Zotit" (Te Virgjëreshës. 14). Ky udhëzim vlen njëlloj për murgjit 775. Ashtu si ata që luftojnë shtrëngojnë kundërshtarët e tyre në shtrëngimin e krahëve dhe janë vetë të shtrënguar prej tyre, ashtu edhe demonët që hyjnë në luftim me ne na shtrydhin, por në të njëjtën kohë ata vetë janë të shtrënguar nga ne. Sepse Psalmisti thotë: Unë do t'i shaj dhe ata nuk do të mund të qëndrojnë (Ps. 17:39). Dhe përsëri: Ata që më shajnë dhe më mundin, dobësohen dhe bien (Ps. 26:2). Jeta shpirtërore është një luftë e vazhdueshme midis njerëzve dhe demonëve. “Në fushën që ka të bëjë me soditjen e qenieve dhe njohjen e Trinisë, ka një luftë të madhe midis demonëve dhe nesh, dhe në këtë luftë demonët përpiqen të pengojnë njohuritë tona, por ne bëjmë përpjekje për ta ditur” (K.G. III, 41). Ju nuk mund të shmangni luftën me demonët. “Ai që ikën nga një tundim i dobishëm ikën edhe nga jeta e përjetshme” (Inst. mon. Suppl. 17). Dhe kjo do të thotë se ne duhet të luftojmë vazhdimisht, të luftojmë derisa të dalim fitimtarë nga kjo luftë. “Nëse në lutje i rezistoni ndonjë pasioni ose demon që ju shqetëson, mbani mend fjalët e [Psalmisti]: Armiqtë e mi do të martohen, dhe unë do të vuaj dhe nuk do të kthehem derisa të vdesin. kundërshtarët” (Për lutjen. Ne duhet të luftojmë derisa "armiku të tërhiqet", ne duhet të luftojmë "derisa të ketë gjak" (Hebr. 12:4) 776. Fitorja mbi armikun bëhet e mundur falë mospërfilljes 777. Pushimi shoqërohet me mençuri, dhe puna asketike me maturi. Sepse është e pamundur të fitosh mençuri pa luftë shpirtërore dhe është e pamundur ta kapërcesh me sukses këtë luftë pa maturi. Meqenëse maturisë i është besuar rezistenca ndaj tërbimit të demonëve, ajo i detyron fuqitë e shpirtit të veprojnë në përputhje me natyrën dhe përgatit rrugën për mençurinë. Shmangia, e ndjekur nga dashuria dhe më pas dija 778, Evagrius e quan një "gjendje paqësore", sepse një person që ka arritur një gjendje të tillë "prehet" 779 nga mundi i tij. Dhe nëse ai ngrihet edhe më lart, atëherë ai arrin "prehjen në Zotin, domethënë njohjen e Tij", falë së cilës "hyn në prehjen [e Perëndisë]" 780, sepse vetë Zoti e bën banesën e Tij në të (shih: Gjoni 14:23). “Në një zemër të butë, mençuria do të gjejë paqen; shpirti që përpiqet në punën shpirtërore do të bëhet një fron pandjeshmërie” (Për murgjit. 31). “Gjumi i ëmbël”, “njohja e Zotit” 781, “prehja në njohjen e Trinisë së Shenjtë” 782, hyrja në “ujëra të qeta”, domethënë njohuria 783, janë të mundshme vetëm nëse “shpirti racional vepron në përputhje me natyrën” 784, ose, me fjalë të tjera, duke u bazuar në “farat natyrore të thëna në vijim të virtytit” të saj. maturi në suksesin shpirtëror. “Mospasioni i paraprin dashurisë dhe dashuria i paraprin diturisë” (Për murgjit. 67). “Dituria i shtohet diturisë, por maturia ngjall pandjeshmëri” (Për murgjit. 68). “Frika e Perëndisë shkakton maturi, por besimi në Krishtin krijon frikën e Perëndisë” (Për murgjit. 69). Është maturia ajo që na mëson se si t'i përdorim gjërat në mënyrë korrekte 786, veçanërisht kur jemi duke luftuar me demonët 787. Tundimi i një murgu është një mendim që, duke u ngritur përmes pjesës pasionante të shpirtit, errëson mendjen. Kapitujt 74 dhe 75 formojnë një çift dhe lidhen plotësisht me kapitujt 42 dhe 43 të esesë "Spekulative". Në këtë të fundit, megjithatë, bëhet fjalë për një soditës, këtu për një murg të angazhuar në punë shpirtërore. Ndërsa spekulativi (gnostikos, théôrètikos), që jeton “sipas mendjes” 788, tundohet nga një “mendim i rremë” 789, murgu, i përkushtuar ndaj punës shpirtërore (praktikos), tundohet nga një mendim që ngrihet “nga pjesa e pasionuar e shpirtit”, me të cilin nënkuptohen dy parime të paarsyeshme dhe të paarsyeshme. Bazuar në këtë, Evagrius e përcakton atë që i përkushtohet punës shpirtërore me fjalët e mëposhtme: “Ai që i kushtohet punës shpirtërore është ai që e kalon jetën e tij me devotshmëri dhe drejtësi në botën mendore” (Sk. 38). “Ai që i kushtohet jetës soditëse është ai që krijon botën shqisore në mendimin [e tij] vetëm për hir të dijes” (Sk. 39). Kështu, tundimet e spekulativit i përkasin fushës së dijes, besimit të drejtë dhe mësimeve ortodokse 790, dhe tundimet e atyre që kënaqen me punën shpirtërore përcaktohen nga qëndrimi i mendjes së tij ndaj gjërave dhe, në përputhje me rrethanat, nga idetë e tij mendore për to. “Një shigjetë e zjarrtë (Efes. 6:16) e kap shpirtin, por njeriu që i kushtohet punës shpirtërore e shuan atë” (Për murgjit. 70). Nëse ai që i kushtohet punës shpirtërore nuk e “shuar” “shigjetën e zjarrtë” të një mendimi të keq (logismos) 791 dhe kjo e plagos, atëherë mendja e tij errësohet, “verbohet”, privohet nga “drita” e diturisë 792 dhe asketi bie në mëkat (shih kapitullin vijues). Mëkati i murgut është pëlqimi për kënaqësinë e justifikuar nga mendja, të cilën e ofron mendimi. Në mendimet tunduese, çfarëdo qofshin ato, nuk ka mëkat si të tillë. Ato lindin kundër vullnetit tonë. Në të njëjtën kohë, nga ne varet nëse ata do të zvarriten në ne apo jo, nëse do të vënë në lëvizje pasionet apo jo 793. Mëkati, pra, lind nga pëlqimi ynë vullnetar (autexouston) 794. “Besimi është vullneti racional dhe i lirë i shpirtit” (Në Ps.115, 1α). Dhe nëse mëkati i një spekulatori është njohuri e rreme e krijuar nga "çdo pasion ose mungesë vizioni për të mirën që zakonisht kërkohet" 795, atëherë "mëkati i një murgu" që kënaqet me punën shpirtërore dhe është në një nivel më të ulët të jetës shpirtërore është se ai pranon vullnetarisht një mendim pasionant dhe pajtohet me kënaqësinë që premton ky mendim. Evagrius shpesh i kthehet kësaj teme. “Më çliro... nga duart e bijve të të huajve. Dora e bijve të huaj është një mendim që lind në pjesën e pasionuar të shpirtit dhe paralizon mendjen. Kjo dorë kap ata që kënaqen me punën shpirtërore. Dora që kap ata që kënaqen me jetën soditëse është njohuri e rreme për gjërat ose soditja e tyre, që e bën Krijuesin të padrejtë dhe pa urtësi” (Në Ps.143, 7ε). Ata që i përkushtohen punës shpirtërore dhe ata që i përkushtohen jetës soditëse, dalin nga ky "mbërthim" në mënyra të ndryshme, secili në mënyrën e vet. “Disa demonë e rrethojnë atë (murgun) si dikë që i përkushtohet punës shpirtërore, të tjerë si dikë që i kushtohet jetës soditëse. Në rastin e parë i rrëzon me drejtësi, në të dytin me urtësi” (Në Ps.117, 10β). "Drejtësia" është ajo "zgjedë" që ndërthur të gjitha virtytet 796 dhe "mençuria" është "dija" e vërtetë 797, e cila, sipas Evagrius, është e lidhur pazgjidhshmërisht me "dogmat e shenjta" të etërve 798. “Ai që i kushtohet punës shpirtërore le të luftojë me bijtë e të huajve me anë të virtytit dhe ai që i kushtohet jetës soditëse me dogma të vërteta, duke përmbysur idetë dhe çdo lartësim që rebelohet kundër njohjes së Perëndisë (2 Kor. 10:4-5)” (Në Ps. 26, 3β). Engjëjt gëzohen kur zvogëlohet vesi, demonët gëzohen kur zvogëlohet virtyti. Sepse të parët janë shërbëtorë të dhembshurisë dhe dashurisë, dhe të dytët janë skllevër të bindur të zemërimit dhe urrejtjes. E para, duke u afruar, na mbush me soditje shpirtërore dhe e dyta, duke u afruar, e zhyt shpirtin në ëndrra të turpshme. Në këtë botë, një person nuk është as engjëll as demon 799. Duke pasur lirinë për të zgjedhur midis jetës engjëllore dhe jetës djallëzore 800, ai është drejtpërdrejt në vijën e parë duke ndarë dy kundërshtarë të papajtueshëm. "Në natyrën racionale që është nën qiell, disa luftojnë, të tjerët ndihmojnë ata që luftojnë dhe (në fund) të tjerët bëjnë luftë kundër atyre që luftojnë, duke i sulmuar vazhdimisht dhe ashpër. Ata që luftojnë janë njerëz, ata që i ndihmojnë janë engjëjt e Zotit dhe kundërshtarët e tyre janë shpirtra të ndyrë" (Ant. Prol.). Përkundër faktit se Satani lehtësisht "maskohet si një engjëll drite" (2 Kor. 11:14), natyra e vërtetë e forcave që ndikojnë te një person mund të njihet nga rezultatet e këtij ndikimi. Edhe në nivelin mendor. Djalli shkakton ankth, konfuzion dhe frikë në shpirtin e njeriut, dhe Engjëlli vetëm me fjalën e tij e mbush atë me qetësi dhe paqe të brendshme, megjithëse pamja e tij mund ta frikësojë një person në fillim të 801. Duke ndjekur qëllime krejtësisht të ndryshme, engjëjt dhe demonët i vendosin njerëzit në mënyra krejtësisht të ndryshme 802. Për më tepër, engjëjt nuk ndikojnë domosdoshmërisht tek një person vetëm me butësi, siç mund të konkludohet nga ky kapitull. “Engjëjt e Shenjtë i mësojnë disa njerëz me fjalë, të tjerë përmes ëndrrave; ata i thërrasin të tjerët në dëlirësi përmes tmerreve të natës, ose i kthejnë në një jetë të virtytshme duke i goditur” (K.G. VI, 86). Demonët rebelohen kundër gjithçkaje që kontribuon në shpëtimin tonë. "Nga demonët, disa kundërshtojnë respektimin tonë të urdhërimeve, të tjerët - soditjen e natyrës së gjërave, të tjerët - njohjen e logoit që lidhet me Hyjninë, sepse shkenca e shpëtimit tonë përbëhet nga këto tre gjëra" (K.G. I, 10). Virtytet nuk i ndalin sulmet e demonëve, por na mbajnë të padëmtuar prej tyre. Virtytet janë "i gjithë armatura e Perëndisë" shpirtërore (Efes. 6:12 e më pas), që e ndihmon njeriun të zmbrapsë "shigjetat e zjarrta të të ligut" në mënyrë që ato të mos e godasin 803. Një interpretim simbolik i pjesëve të ndryshme të këtij "të gjithë armaturës" është dhënë tashmë nga Apostulli Pal. Evagrius e zhvillon këtë alegori. “Shpata e mendjes është fjala shpirtërore, që këput nga shpirti çdo gjë mishërore, ligësie dhe injorance” (K.G. V, 28). “Mburoja e mendjes është njohuri aktive që mbron pjesën e pasionuar të shpirtit nga goditjet” (K.G. V, 31). “Përkrenarja e mendjes është njohuri shpirtërore që mbron pjesën racionale të shpirtit nga goditjet” (K.G. V, 34). Demonët po përpiqen në çdo mënyrë të mundshme të na privojnë nga kjo "armazh i plotë" i virtyteve 804, sepse virtytet aktive ngrenë një pengesë të fuqishme në rrugën e tyre, duke mos i lejuar ata të "depërtojnë fshehurazi" në "qytetin" e shpirtit 805. Megjithatë, ndërsa njeriu ka sukses në punën shpirtërore, "sulmet demonike nuk dobësohen fare". Përkundrazi, ato përforcohen 806. Por ligësia demonike prishet kundër qëndrueshmërisë gjithnjë në rritje të mendjes dhe qetësisë së "bashkëjetuesve" të saj - parimeve të egra dhe të dëshirueshme të shpirtit 807. “Ashtu si një shkëmb që qëndron fort në mes të detit nuk mund të tundet nga dallgët e detit, ashtu edhe ai që ka pasur sukses në virtyte dhe është shkrirë plotësisht me to, nuk do të tundet kurrë nga djalli” (Inst. mon. 15). Të bësh është një metodë shpirtërore që pastron pjesën e pasionuar të shpirtit. Pasionet lindin si rezultat i "abuzimit" 808 të dy parimeve irracionale të shpirtit - të dhunshëm dhe të dëshirueshëm, domethënë përdorimi i tyre që nuk korrespondon me qëllimin e tyre origjinal. Për të shëruar "sëmundjet" e shpirtit dhe për të rivendosur "shëndetin" e tij natyror 809, "Mjeku i shpirtrave", Krishti, përdor punën shpirtërore (praktikè) si ilaç, në të cilin Evagrius sheh një "metodë" (metodë) edukimi, "disiplinë" ose "rrugë" (hodos). Duke folur për punën shpirtërore, Evagrius shpesh përdor fjalën "rrugë" (shih Hyrje). Për sa i përket kuptimit, është shumë më i pasur se termi shkencor "metodë", pasi përcjell me shumë saktësi dinamikën e brendshme të punës shpirtërore: "rrugën" që "çon" dhe "rrugën" përgjatë së cilës ato "udhëhiqen" 810. “Pranoni ndëshkimin, por jo kur Zoti është i zemëruar. Ndëshkimi [d.m.th., disiplina ose edukimi: payéia] është frenimi i pasioneve. Kjo, në thelb, përbën punë shpirtërore në kuptimin që përfaqëson një metodë shpirtërore që lejon njeriun të pastrojë pjesën e pasionuar të shpirtit” (Në Ps.2, 12δ). Roli i "etërve të shenjtë", veçanërisht "etërve shpirtërorë" ose "pleqve" 811, është zakonisht t'i udhëheqin dishepujt në "rrugën mbretërore" të veprimtarisë shpirtërore, e cila konsiston në imitimin e Krishtit, me shembullin e tyre dhe udhëzimet e tyre. Për studentin, "metoda shpirtërore" është kryesisht ushtrimi i zellshëm në "virtytet aktive" 813, të cilat do ta çojnë atë, me ndihmën e Zotit, drejt dijes. Ndër këto virtyte, vendin e parë e zë drejtësia, e cila përqafon të gjitha virtytet 814 dhe e bën njeriun “të drejtë” 815. Me fjalë të tjera, “ushtrim” do të thotë mbajtja e urdhërimeve të Zotit 816, nëpërmjet të cilave njeriu “kërkon” Zotin 817 dhe e gjen Atë, derisa më në fund të jetë “Him”. “Qoftë dora jote kundër të gjithë armiqve të tu, o e djathta Lërini të gjithë ata që ju urrejnë të gjejnë tuajat. - Armiqtë e Zotit gjenden prej Tij, dhe ata që e urrejnë Atë gjenden prej Tij. Nëpërmjet Ligjit ne gjejmë Perëndinë dhe nëpërmjet Ungjillit ne jemi gjetur prej Tij. Dhe një gjë tjetër: nëpërmjet veprimtarisë shpirtërore ne e gjejmë Atë dhe nëpërmjet njohurive Ai na gjen ne, që më parë ishim armiq të Tij, që ishim të larguar nga shoqëria, nuk kishim shpresë dhe ishim ateistë në botë (krh. Efes. 2:12)” (Në Ps.20, 9β). “Kërkimi” dhe “gjetja” e Zotit nëpërmjet mbajtjes së urdhërimeve dhe praktikimit të virtyteve aktive është “metoda shpirtërore”, ajo shtegu shumë i “drejtë dhe i ngushtë” 818 (shih: Mat. 7:14), që lejon një person të bashkohet me Atë që u bë një “rrugë” për të, me Krishtin, Perëndia Fjala e bërë mish, nuk është aq e lehtë sa kjo metodë sot. vetë-shëlbim. Nuk është rastësi që kjo rrugë quhet shpirtërore: Fryma e çon përgjatë saj. Vetë "rruga" është Personi, Krishti, dhe qëllimi i saj përfundimtar është rivendosja e marrëdhënieve personale midis Krijuesit dhe krijesës. Për shërimin e plotë të fuqive të shpirtit, vetëm zbatimi i urdhërimeve nuk mjafton nëse mendja nuk trashëgon edhe soditje që i korrespondojnë atyre dhe njëra-tjetrës. Mbajtja e urdhërimeve e pastron mendjen 820 dhe e bën atë pa pasion 821 , që është kuptimi dhe thelbi i "metodës shpirtërore" 822 . Megjithatë, jo vetëm pjesa pasionante, por edhe racionale e shpirtit ka nevojë për shërim, sepse "shërimi i përsosur" i shpirtit presupozon rivendosjen e harmonisë midis të gjitha parimeve të tij 823. Shëndeti mund të rikthehet plotësisht vetëm nëse mendja kryen pa pengesa aktivitetet e saj të qenësishme, domethënë i përkushtohet dijes. Me fjalë të tjera, mendja duhet të çlirohet nga vesi që qëndron në të, domethënë nga "injoranca" (agnoia) dhe "injoranca" (agnosia) 824, vetëm nëse nuk dëshiron të mbrohet verbërisht, si një "luftëtar natën" 825, por dëshiron të përpiqet në punën shpirtërore "në një mënyrë të ditur" të njohurive të virtytshme8. 827 ka një rëndësi të madhe: vetëm veprat asketike nuk mjaftojnë. "Mendja do të çlirohet nga mendimet mëkatare vetëm kur të gjykohet e denjë për të marrë njohuri. Sepse të bësh nuk i heq të gjitha idetë nga zemra, por vetëm idetë pasionante. Njohuria i ndërpret të gjitha idetë (në përgjithësi). Pasi ka përvetësuar përsiatjet e veta, mendja i çliron menjëherë mendimet e dërguara nga armiku" (Në Ps.129, 8). Me këto "përsiatje që janë të natyrshme në mendje" 828 nënkuptohen, për shembull, "logoi e betejës" 829 kundër demonëve ose e gjithë zona e gjerë e "Gjykimit dhe Providencës" e Zotit, në të cilën përmbahen sekretet e ekzistencës së krijuar. Është e pamundur t'u rezistosh të gjitha mendimeve që engjëjt frymëzojnë tek ne, por është e mundur të refuzosh të gjitha mendimet e frymëzuara nga demonët. Sepse mendimet e para pasohen nga një gjendje e qetë shpirtërore, dhe mendimet e dyta pasohen nga një gjendje konfuzioni. Engjëjt dhe demonët na frymëzojnë me mendimet e tyre 830. Siç pohon Evagrius duke filluar nga kapitulli 6, ne kemi fuqinë të refuzojmë mendimet e frymëzuara nga demonët. Por pse nuk mund t'i "rezistojmë të gjitha atyre mendimeve që engjëjt frymëzojnë tek ne"? Para së gjithash, sepse një person është i lidhur me të mirën dhe të keqen në mënyra të ndryshme. "[Fillimisht] ne ishim fara e virtytit, jo [fara e] vesit. Sepse nuk është e nevojshme që ne, duke qenë të aftë të perceptojmë diçka, të kemi edhe fuqinë e saj. Për shembull, ne jemi të aftë të mos jemi, por nuk kemi fuqinë e mosqenies, pasi fuqitë janë cilësi, dhe mosqenia nuk është cilësi "(3). Kjo deklaratë themelore, të cilës Evagrius i kthehet shpesh, ka një lidhje të drejtpërdrejtë me "mendimet". "Mendimi demonik kundërshtohet nga tre mendime që e ndrydhin atë kur mbetet në vetëdije: një mendim engjëllor, një mendim [që rrjedh] nga vullneti ynë, që tërheq drejt më të mirës, ​​dhe gjithashtu një mendim i lindur nga natyra njerëzore, i nxitur nga i cili edhe paganët i duan fëmijët e tyre dhe nderojnë prindërit e tyre. Por një mendim i mirë kundërshtohet vetëm nga dy mendime: një mendim demonik, i cili djallëzon nga mendimi ynë dhe a. Asnjë mendim i keq nuk vjen nga natyra jonë origjinale, sepse që nga fillimi nuk jemi krijuar të këqij, nëse, sigurisht, është e vërtetë që Zoti mbolli farën e mirë në arën e Tij (krh. Mat. 13:24)” (M.C. r.l. 31). Është e rëndësishme të theksohet këtu se mendimet engjëllore janë të ngjashme me natyrën tonë primordiale; ato kontribuojnë në rritjen e "farave të virtytit" që mbillen te çdo njeri, duke përfshirë paganët dhe mëkatarët. Mendimet demonike janë të huaja për natyrën tonë. Ne mund dhe duhet t'u rezistojmë këtyre "të huajve" (jo "të llojit tonë"), siç shpesh Evagrius i quan demonët. Edhe mëkatarët janë të aftë ta bëjnë këtë. Por ne nuk mund t'u rezistojmë të gjitha mendimeve engjëllore pikërisht për shkak të ekzistencës së "farave natyrore të virtytit". “Sepse ka qenë një kohë kur vesi nuk ka ekzistuar dhe do të ketë një kohë kur ai do të pushojë së ekzistuari, por nuk ka pasur kohë kur virtyti nuk ka ekzistuar dhe nuk do të ketë kohë kur ai do të pushojë së ekzistuari, pasi farat e virtytit janë të pashlyeshme. 16:19-31 Në fund të fundit, keqardhja është fara më e mirë e virtytit” (K.G. I, 40). Evagrius thekson se rezistimi ndaj tundimeve të të ligut është jo vetëm i nevojshëm, por edhe i mundur, pasi ato janë "të huaja", të jashtme për ne. I ligu ka pikërisht aq pushtet mbi ne sa ne vetë i japim atij 831. E mira është gjithmonë e disponueshme për njeriun, sepse ajo është e rrënjosur në vetë natyrën e tij. Prandaj, e mira do të triumfojë në fund, domethënë, Zoti do ta bëjë atë të triumfojë, veçanërisht, përmes Engjëjve të Tij të shenjtë 832. Kjo lidhje farefisnore midis "vetë esencës së shpirtit (tona)" (siç do të thotë më vonë Meister Eckhart) dhe veprimeve të engjëjve, nga njëra anë, dhe natyrës së huaj të sugjerimeve demonike në lidhje me ne, nga ana tjetër, shpjegon pse engjëjt gjithmonë i sjellin paqe shpirtit dhe demonët, duke iu afruar atij, e ngatërrojnë atë, gjë që kujton edhe një herë në këtë kapitull të 5-të dhe në fund të kapitullit Evagrius. 56). Dashuria është produkt i pasionit; mospasioni është ngjyra e veprimtarisë shpirtërore; puna shpirtërore krijohet duke respektuar urdhërimet; Mbrojtësi i urdhërimeve është frika e Zotit, e lindur nga besimi i drejtë. Besimi është një e mirë e brendshme, e cila është e natyrshme në ekzistencën e atyre njerëzve që nuk kanë besuar ende në Zot. Tashmë në Prolog ([8]) ndeshemi me këtë “shkallë të virtyteve”, të cilën Evagrius e paraqet shpesh në shkrimet e tij pikërisht në këtë formë dhe në këtë sekuencë. Të gjithë ata, ose pothuajse të gjithë, kanë një gjë të përbashkët: ato çojnë nga besimi në njohjen e Zotit me pak a shumë të njëjtin numër hapash. Rezulton se dija, përvetësimi i së cilës është qëllimi i jetës shpirtërore, nuk është gjë tjetër veçse një rritje graduale e besimit. Ashtu si Klementi i Aleksandrisë, 833 Evagrius e quan besimin një të mirë të brendshme, duke nënkuptuar me këtë aftësinë që iu dha njeriut në krijimin e tij dhe që, si të gjitha virtytet, është "e pashlyeshme" 834 - aftësia për të kryer atë akt personal, të cilin ne e quajmë "besim". Ashtu si të gjitha "farat e virtytit", kjo e mirë është e pranishme në çdo person, duke përfshirë paganët dhe ateistët. Evagrius jep përkufizime të tjera të besimit. “Besimi është vullneti racional dhe i lirë (auteksozimi) i shpirtit” (Në Ps.115, 1α). "Vullneti i lirë" (prohairèsis), ose aftësia për të zgjedhur me vullnetin e dikujt (autexousion) midis së mirës dhe së keqes, buron nga vetë natyra e çdo krijese racionale. Evagrius e përkufizon këtë cilësi si "pritshmëri" 835. Kjo "ndjeshmëri" përcakton mundësinë dhe realitetin e "largimit" nga "e mira origjinale" 836. Ky, në veçanti, është ndryshimi midis krijesës, e cila nuk mund të ekzistonte, dhe Krijuesit, i cili "është" dhe për të cilin, duke folur rreptësisht, nuk mund të thuhet se Ai mund të shohë një mëkat origjinal të Ev73. liria e tij e natyrshme e zgjedhjes 838, një abuzim që është pasojë e mungesës së besimit. Ndryshe nga besimi, pëlqimi për të keqen është në kundërshtim me arsyen, sepse bie ndesh me kuptimin e lirisë, që qëndron pikërisht në pëlqimin për të mirën. A mund të justifikohet ky abuzim me njohuritë dhe aftësitë e kufizuara të krijesës? “Besimi është pëlqimi për atë që nuk shihet” (Në Ps.129, 4–5δ). Ky përkufizim, i bazuar në Hebrenjve 11:1, thekson aspektin ekzistencial të besimit: besimi është akti nëpërmjet të cilit njeriu, si një qenie e krijuar, i dorëzohet plotësisht Krijuesit. Besimi, si dija 839, e tejkalon kuptimin e krijesës, sepse si ajo që besohet ashtu edhe ajo që njihet është "e padukshme". Përmbajtja e besimit, të cilën Evagrius e quan "virtyti aktiv" i parë dhe kryesor, është ekzistenca e Zotit 840, e cila pohohet në Heb. 11:6. Në sajë të vetë faktit të krijimit të tij, njeriu ka një aftësi "natyrore" për të pranuar ekzistencën e Zotit. Ky pëlqim është i lirë, i arsyeshëm dhe kuptimplotë, edhe nëse është përtej të kuptuarit njerëzor. Ky është "besimi i drejtë". Vetëm një besim i tillë mund të arrijë qëllimin e tij natyror. Në një vepër tjetër të tij, duke folur për "besimin (personal) të pagëzimit" dhe "vulën shpirtërore" 841, Evagrius thekson lidhjen e pazgjidhshme të "besimit të drejtë" me ekonominë e shpëtimit. Ai konkretizohet në "besimin në Krishtin" 842, në të cilin Zoti u zbulua, si dhe në "besimin e vërtetë në Trininë e Shenjtë" 843, në të cilin u shfaq plotësisht zbulesa e Perëndisë për veten e Tij. Në "njohjen e Perëndisë, të adhuruar në Trini", "besimi i drejtë" arrin përsosmërinë e tij. Ashtu si shpirti, duke vepruar nëpërmjet trupit, ndjen gjymtyrë të dobëta, ashtu edhe mendja, duke kryer veprimtaritë e saj karakteristike, njeh forcën e vet dhe, nëpërmjet asaj që e pengon, gjen një urdhërim që shëron shpirtin. Evagrius rrjedh nga fakti se natyra njerëzore përbëhet nga tre pjesë - trupi, shpirti dhe mendja. “...Trupi zbulon me veprimet e tij shpirtin që banon në të dhe shpirti, nëpërmjet motiveve të tij, shpall mendjen, që është koka e tij 844...” (Për Melaninë. 15). Nëse është kështu, a nuk do të thotë se si pasojë e ndonjë shqetësimi “instrumentet” e shpirtit dhe mendjes mund të “dëmtohen” dhe se në të njëjtën kohë shpirti dhe mendja mund t’i “korrigjojnë” këto “instrumente”, duke rikthyer funksionet e tyre natyrore? “Sepse, ashtu si shqisa i kupton [gjërat] shqisore, ashtu edhe mendja - [gjërat] e kuptueshme... Dhe ashtu si shqisat, kur janë të sëmurë, kërkojnë vetëm kujdes për veten dhe më pas [përsëri] fillojnë lehtësisht të kryejnë aktivitetet e tyre karakteristike, ashtu edhe mendja, e lidhur nga mishi dhe e mbushur me ide mishore, ka nevojë [vetëm] për besimin e këmbëve të vendosura dhe jetesën korrekte. (krh.: Ps.17:34)” (Për besimin. XII, 38). Vargu nga Psalmi 17 nënkupton se "këmbët bëhen të tilla duke vepruar" dhe "vendosja në lartësi vjen nga soditja" 845 . Pra, nëse është e nevojshme, mendja, pasi ka arritur një shkallë të caktuar pasionimi, i përshkruan vetes ilaçet e duhura për të shëruar parimet e dhunshme dhe të dëshirueshme, gjë që dëshiron të thotë Evagrius në këtë kapitull. Edhe njeriu spekulativ i Evagriev ka ende nevojë për ilaçe të tilla! 846 Mendja që udhëheq një betejë pasionante nuk e kupton logoin e kësaj beteje përmes soditjes dhe është si ai që lufton natën. Ai që ka fituar pasion, i njeh lehtësisht makinacionet e armiqve të tij. Jeta shpirtërore është një luftë, qëllimi i së cilës është të fitosh njohuri. "Qëllimi i betejës sonë është njohja e krijimit dhe e Trinisë së Shenjtë, dhe demonët po bëjnë një luftë mizore kundër nesh për të na penguar nga kjo njohuri. Por ne do ta fitojmë atë nëse bëjmë përpjekje për veten tonë" (Ep. 58, 2). Në “natën” e injorancës, e cila na ka pakësuar për shkak të nënshtrimit tonë ndaj mëkatit, rrethanat e kësaj beteje mbeten të fshehura prej nesh 847. Dhe vetëm “gjatë ditës”, me “dritën” e diturisë, bëhen të dukshme, gjë që lehtësohet nga maturia, të cilën Evagrius e përmend aq shpesh kur flet për luftën 848. "Ti më ke bërë më të mençur se armiku im për shkak të urdhërimit tënd. "Duke u çliruar nga pasionet dhe duke u përfshirë në njohuri, mendja bëhet më e ditur se demonët dhe shpesh përsërit fjalët e Shën Palit: ne nuk jemi të pavetëdijshëm për planet e tij (2 Kor. 2:11)" (Në Ps. 118, 98μγ). Kur njeriu kupton “login e hidhërimeve dhe tundimeve”, kuptimin dhe sfondin e luftës, zemra e tij “zgjerohet” 850 falë “njohjes së vërtetë” që i jepet mendjes 851. Dhe më pas ai përjeton të njëjtën përvojë si Jobi: duke kapërcyer tundimet, ai mëson për shkaqet e hidhërimeve të tij, por jo më herët se ai i sheh Zotin, por jo më herët se 5. nuk përfundon me kaq, por merr një karakter tjetër. “Kuptimi i logoit të urdhërimeve zgjeron zemrat dhe lehtëson shtegun e veprimtarisë shpirtërore” (Në Ps.118, 32ιδ). Kufiri i veprimtarisë shpirtërore është dashuria dhe kufiri i dijes është teologjia; fillimi i të parës është besimi, dhe fillimi i të dytit është meditimi natyror. Dhe ata nga demonët që bien në kontakt me pjesën e pasionuar të shpirtit janë, siç thonë ata, kundërshtarë të veprimtarisë shpirtërore, dhe ata që shqetësojnë pjesën racionale të shpirtit quhen armiq të gjithë të vërtetës (shih: Veprat e Apostujve 13:10) dhe armiq të çdo soditjeje të vërtetë. Për atë që thuhet në fillim të këtij kapitulli, shih: "Murgu", Prolog [8] dhe për atë që ka të bëjë me besimin, shih "Murgu", veçanërisht kapitulli 81. Në jetën shpirtërore mund të dallohen dy faza kryesore: veprimtaria shpirtërore (praktikè ose éthikè) dhe soditja (théôrètikè ose gnôstikè), domethënë një jetë aktive, asketike dhe një jetë soditëse-njohëse. Bazuar në këtë, Evagrius sheh te një person ose një asket (praktikos) ose një spekulant (théôrètikos) 853. Zoti i do të dy, megjithëse preferon të dytin, sepse është më afër Tij 854. Demonët i sulmojnë të dy 855; të dy kanë mjetet e duhura për të zmbrapsur sulmet e tyre 856. Në fund, Zoti i çliron të dy 857. Si i rezistojnë demonët të bëjnë dhe të mendojnë? Armiqtë tanë ngrenë kurthe për të gjitha virtytet: hedhin rrjeta frikacake mbi guximin, rrjetat e kurvërisë mbi dëlirësinë, rrjetat e urrejtjes mbi dashurinë. Ata e vendosin arrogancën kundër butësisë, kundër mëshirës - simpatisë, por jo për hir të Zotit, por për shfaqje; kundër agjërimit - dëshirës për lavdi njerëzore. Dhe kështu veprojmë ne me sjelljen e tyre. thuaj: çfarë kurthesh bëjnë armiqtë për ta privuar atë nga dogmat ortodokse nëpërmjet herezive!”. (Në Ps.141, 4α). Bazuar në përvojën e tij 858, Evagrius beson se herezitë lindin jo vetëm për shkak të gabimeve të mendimeve dhe opinioneve njerëzore, por edhe si rezultat i sugjerimeve demonike 859. (Shih gjithashtu se çfarë thuhet për këtë në kapitujt 74 dhe 75 të veprës "Murgu".) Asgjë që pastron trupin nuk mbetet pas kësaj me të pastruarit, por virtytet, pasi e pastrojnë shpirtin, mbeten pas kësaj me të, të pastruara. Ajo që ndot ose pastron trupin është diçka e jashtme për vetë trupin. Ndryshe është situata me shpirtin. "Ndotja" e tij me ves është gjithashtu diçka dytësore dhe, në fund të fundit, e jashtme, por pastërtia e tij nuk është. Virtytet na “pastrojnë” 860, por nga brenda, duke u nisur nga vetë rrënjët e natyrës sonë, pasi fillimisht u mbollën në dheun e shpirtit tonë si “farë e mirë” dhe për rrjedhojë janë “të pashlyeshme” 861. Prandaj mbeten në shpirtin e pastruar, sepse “nuk ka pasur kohë kur virtyti nuk ka ekzistuar dhe nuk do të ekzistojë më 82”. Shpirti racional vepron në përputhje me natyrën, kur pjesa e dëshirueshme e tij përpiqet drejt virtytit, pjesa e ashpër lufton për këtë virtyt dhe pjesa racionale kthehet në soditjen e gjërave të krijuara. Edhe pse Evagrius e sheh ekzistencën trupore të njeriut në këtë botë si diçka kalimtare dhe kalimtare, dhe parimet irracionale të shpirtit (të dhunshme dhe të dëshirueshme), të përfshira në botën shqisore dhe materiale, si diçka dytësore 863, këta tre elementë ende përbëjnë natyrën "njerëzore". Prandaj, çështja nuk është të shtypen parimet irracionale, qoftë edhe për hir të arritjes së pasionit aq të dëshiruar. Nuk mjafton të ndjesh apo të mos ndjesh fare “atë që i takon pjesës së paarsyeshme të shpirtit” 864, dhe të jetosh “sipas mendjes” 865 nuk do të thotë nevojë për eliminimin e dy parimeve irracionale. Kjo do të thotë vetëm se njeriu, si një qenie si një Engjëll 866, përcaktohet tërësisht nga komponenti shpirtëror. Gjendja engjëllore nuk është aspak plotësisht e paarritshme për njerëzit. “Kur mbizotëron pjesa e tërbuar e shpirtit, shpirti “bëhet i egër” [në kuptimin e mirëfilltë të fjalës, domethënë krahasohet me një bishë, një kafshë ose, me fjalë të tjera, bëhet një “demon”, simboli i të cilit janë kafshët e egra 867]; kur pjesa e dëshirueshme e tij dominon, ai bëhet si “ai i pamundshëm për lëvizjen e kalit”. shpirti 868] kur, përkundrazi, mbizotëron mendja, ajo krahasohet me një Engjëll apo edhe me Perëndinë” (Në Ps.57, 5β). Qëllimi i pjesës së dhunshme të shpirtit është të "luftojë demonët" 869 dhe të keqen; lëvizja e natyrshme e pjesës së saj të dëshirueshme manifestohet në “përpjekjen për Zotin” 870; dhe së fundi, mendja është krijuar për njohjen (për Zotin dhe krijimin e Tij) 871 . Në mënyrë ideale, në këtë tokë njeriu duhet të përpiqet të arrijë harmoninë e përsosur midis tre aftësive të shpirtit. “Ai që mendja është gjithmonë me Zotin [Në Ps. 72, 23ιε: fjalët e lidhura me Perëndinë janë të zbatueshme, siç thonë ata, për atë 1) që njeh Trininë e Shenjtë; 2) që sheh shkaqet e gjërave të kuptueshme; 3) që sheh qenie jotrupore; 4) që u bë soditës i duhur dhe me të drejtë në të gjitha këto. ai që ka arritur pakënaqësinë e shpirtit], ai, fillimi i egër i të cilit është plot përulësi për shkak të kujtimit të Zotit dhe fillimi i dëshirueshëm i të cilit është tërësisht i drejtuar nga Zoti - ai nuk ka më frikë nga armiqtë tanë që gjenden rreth trupave tanë.” Evagrius e quan atë që ka arritur paqe të plotë dhe ka gjetur unitet të brendshëm "bir i Zotit". "Por njeriu nuk duhet vetëm të kërkojë një bashkim paqeje midis njerëzve (Efesianëve 4:3), por edhe në trupin e dikujt, në shpirtin dhe në shpirtin e dikujt. Sepse kur të bashkoni në paqe bashkimin e kësaj triniteti tuajin, atëherë, të bashkuar me urdhërimin e Trinisë Hyjnore, do të dëgjoni: Lum ata që janë paqebërësit" (9:9). (Eul.5-6). Ky është qëllimi i jetës shpirtërore, siç e kupton Evagrius. “Edhe nëse e kalon gjithë jetën në manastir, por nuk fiton virtyt, i cili i jep mendjes tënde besimin se je bërë bir i Perëndisë (Mateu 5:9) dhe ke kaluar nga vdekja në jetë (1 Gjonit 3:14), - sepse Zoti ka banuar në ty (2 Kor. 6:16), - mos e imagjinoni veten si një trashëgimtar në mbretërinë e S. . ". Ai që ia del mbanë në veprimtarinë shpirtërore pakëson pasionet, dhe ai që ia del mbanë në soditje pakëson injorancën. Sa i përket pasioneve, një ditë do të ndodhë shkatërrimi i plotë i tyre, e për sa i përket injorancës, disa thonë se ka një kufi, ndërsa të tjerë thonë se nuk ka një kufi të tillë. Suksesi në veprimtarinë shpirtërore dhe suksesi në soditje janë të ndërthurura ngushtë në kuptimin që këto dy procese, në mënyrë rigoroze, nuk ndjekin njëri-tjetrin, por si rezultat i zhvillimit të vazhdueshëm shkrihen në një unitet të caktuar. “Rritja e virtytit dhe e diturisë ndodh si rezultat i pakësimit gradual të të gjitha veseve dhe injorancës...” (Në Ps.88, 49κγ). Procesi i pakësimit të së keqes dhe shtimit të së mirës nuk kufizohet në kohëzgjatjen e këtij shekulli, por shtrihet në shekujt e ardhshëm. “Nëse vesi e nënvlerëson virtytin, atëherë është e qartë se virtyti shkatërron edhe vesin; kjo do të ndodhë në shekullin e ardhshëm, derisa vesi të zhduket...” (Në Prov.24, 9f / Géhin. 268). Shkatërrimi gradual i së keqes fillon tashmë në këtë shekull përmes punës vullnetare shpirtërore dhe do të përfundojë në shekullin e ardhshëm përmes "vuajtjeve" të spastrimit të detyruar 872. Këtu ai realizohet "për aq sa është e mundur" dhe atje do të ndodhë "në mënyrë të nevojshme" 873; këtu është "i pjesshëm" dhe atje do të jetë "i plotë" 874. “Çlirimi i plotë nga e keqja është vërtet i mundur” (Ep. 43, 2). Evagrius e mbështet këtë ide të shprehur në mënyrë të përsëritur për fundshmërinë e së keqes në faktin se e keqja është në natyrë dytësore (shih: Urtësia 14:13). Po injoranca, mosdija, që buron nga e keqja? 875 Injoranca do të zhduket kur të zhduket shkaku i saj 876. Dija, e cila krahasohet me këtë injorancë, është gjithashtu e kufizuar, pasi objekti i saj, bota e krijuar, është gjithashtu e kufizuar. Megjithatë, ekziston një lloj tjetër injorance që lidhet me dijen. “Ai që dija e tij është e kufizuar, edhe injoranca e tij është e kufizuar, dhe ai që nuk i kufizohet injoranca, dija e tij nuk është e kufizuar” (K.G. III, 63). Dallimi midis këtyre dy llojeve është për shkak të objektit të dijes, dhe jo të subjektit njohës. “I madh është Zoti... dhe madhështia e tij nuk ka fund. Soditja e natyrës së krijuar ka një kufi dhe vetëm soditja e Trinisë së Shenjtë nuk ka kufi, sepse ajo është urtësi gjithmonë e pranishme” (Në Ps.144, 3β). Evagrius e interpreton në mënyrë alegorike këtë varg nga Psalmi 144 në veprën tjetër të tij, Képhalaia Gnostika. “Kufiri i njohurive natyrore është Uniteti i Shenjtë [monas: një gjendje uniteti të panumërt midis Krijuesit dhe krijesës], por për injorancën nuk ka kufi, pasi në të vërtetë nuk ka fund madhështia e Tij (krh. Ps. 144:3)” (K.G. I, 71, versioni i redaktuar). Lidhur me një nga lumturitë, sekretin e së cilës Evagrius e di, ai thërret: "Lum ai që ka arritur në dituri të patejkalueshme!" (K.G. III, 88). Duke "tejkaluar" pak nga pak shfaqjet e shumëfishta të Zotit në krijimet e Tij, mendja, duke u krijuar nga natyra e saj, më në fund arrin "kufirin" e saj absolut 877 - " soditja e Trinisë së Shenjtë, dija e pakufishme dhe urtësia e përhershme" 878, të cilën nuk mund ta kapërcejë më. “Nga tre altarët e dijes, dy kanë një rreth, por i treti nuk ka rreth” (K.G. IV, 88). Imazhi i "rrethit", si imazhi i "altarit", është huazuar nga Psalmi 25 (Ps. 25:6). Frazat "shkoni rreth altarit", "përshkruani një rreth ose perimetër" tregojnë kufizimet e temës njohëse (e cila përcillet nga foljet "përshkruaj" ose "përshkruaj" në kuptimin e "përvijimit të diçkaje përreth me vija"). Frazat "përshkruaj një rreth", "vizato një rreth" (si në rastin e shprehjes "përvijo një rreth pyetjesh ose ndonjë temë") nënkuptojnë përvetësimin e "dijes", "dijes" 879. Në të njëjtin kuptim alegorik, këtu thuhet se dy altarët (që tregojnë njohjen e gjërave të krijuara), dhe së treti njohuria e gjërave të krijuara. “e thjeshtë” 880. Meqenëse “njohja për Zotin është e mundur” 881, Zoti është “njohuri gjithmonë e pranishme” 882. Një ditë “do të na jepet njohja e vërtetë e natyrës së Unitetit, në Trinitetin e adhuruar” 883, njohuri në të cilën, si lumenjtë që derdhen në të njëjtin det, rrjedh e gjithë njohuria për botën e krijuar.84. Në ndryshim nga kjo njohuri, "njohuri gjithmonë thelbësore" është një (monoeides) 885, sepse natyra hyjnore është e thjeshtë dhe e papërshkrueshme, ndërsa natyra e krijuar është "komplekse" dhe "e përshkruar", domethënë e kufizuar 886. Pra, do të na jepet njohja e Personave Hyjnorë në “unitetin dhe singularitetin” e thelbit të tyre 887, por për shkak të natyrës së pakufizuar të kësaj esence, njohuria që marrim do të kthehet në “injorancë” të pakufizuar. Të "njohësh" Zotin nuk do të thotë ta "perceptosh" apo "të fitosh" Atë, por të "perceptohesh" ose "të fitosh" prej Tij 888 . Duke qenë “shëmbëlltyrë e Zotit”, mendja ka capax Dei, domethënë aftësinë për të “arritur dorën drejt Tij (Zotit)” 889, “pritshmërinë ndaj natyrës së Tij” 890. Prej këtu buron “dashuria e pakufishme për Hyjnoren” 891, etja për Zotin, “e pafundme” dhe “gjithçka është e pashuar, e pashuar, burimi i Zotit”. Në fund të kohës, kur krijesat të bashkohen me Krijuesin në "singularitetin" e Tij 892 dhe "Perëndia do të jetë gjithçka në të gjithë" (1 Kor. 15:28) 893, "paqja e pashprehur" do të mbretërojë dhe krijesa e shpëtuar do të çlirohet nga etja përgjithmonë 894. 895. Gjërat që, në varësi të përdorimit të tyre, janë të mira ose të këqija, prodhojnë ose virtyte ose vese. Dhe kjo varet nga maturia për t'i përdorur ato për njërën ose tjetrën. Ndryshe nga armiqësia manike ndaj krijimit të diskutuar më parë, Evagrius kërkon vazhdimisht të theksojë se asnjë gjë nuk është e keqe në vetvete, 896 se edhe demonët nuk janë të këqij nga natyra. Dhe vetëm veset, për shkak të përdorimit të gabuar të gjërave, çojnë në tjetërsimin e tyre nga e mira 898. Është gjithashtu e kundërta. "Ne bëjmë mirë kur përdorim siç duhet atë që Perëndia na ka dhënë. Sepse Ai e bëri çdo gjë të bukur në kohën e vet (Ecl.3:11) dhe, ja, ishte shumë mirë (Zan.1:31)" (Në Eccl.3, 13 / Géhin. 16). Dhe kjo vlen jo vetëm për gjërat e krijuara në përgjithësi, por, në veçanti, për "shpirtin tonë racional" me tre pjesët e tij përbërëse, pa të cilat ne nuk mund të vepronim. "Nëse e gjithë ligësia krijohet në mendje, në fillimin e dhunshëm (thumos) dhe në fillimin e dëshirueshëm (epithumia), dhe ne mund t'i përdorim këto aftësi si për të mirën ashtu edhe për të keqen, atëherë është e qartë se është pikërisht për shkak të përdorimit të tyre të panatyrshëm që na bie fatkeqësia. Dhe nëse është kështu, atëherë nuk ka asgjë të krijuar nga Zoti" (5K). Evagrius foli tashmë për rolin që luan maturia këtu në kapitullin 73. Në kapitullin tjetër ai i kthehet kësaj teme. Sipas mësuesit tonë të mençur, shpirti racional është trepalësh. Duke qenë në pjesën racionale të shpirtit, virtyti quhet maturi, mirëkuptim dhe urtësi; në pjesën e dëshirueshme - dëlirësia, dashuria dhe abstinenca; në pjesën e furishme - me guxim dhe durim; në tërë shpirtin - drejtësi. Detyra e maturisë është të bësh luftë kundër forcave kundërshtare, të mbrosh virtytin, t'u rezistosh veseve dhe të menaxhosh gjërat mesatare në përputhje me rrethanat; është çështje mirëkuptimi për të menaxhuar siç duhet gjithçka që na ndihmon të arrijmë qëllimin më të lartë; puna e mençurisë është të sodisësh logoin e gjërave trupore dhe jotrupore; Detyra e dëlirësisë është të mendojë me pasion gjërat që na ngjallin ëndrra të paarsyeshme. Puna e dashurisë është të paraqitesh përpara çdo imazhi të Zotit pothuajse në të njëjtën mënyrë si tek Prototipi, edhe nëse demonët përpiqen t'i përdhosin këto imazhe; çështja e abstinencës është të refuzosh me gëzim çdo kënaqësi që sjell ngrënia e ushqimit; çështje durimi dhe guximi - të mos kesh frikë nga armiqtë, t'i rezistosh me zell dhe këmbëngulje rreziqeve; puna e drejtësisë është të arrihet bashkëtingëllimi dhe harmonia midis pjesëve të shpirtit. Në këtë kapitull, si në shumë tekste të tjera të tij, Evagrius i referohet traditës, domethënë njohurive që ai i detyrohet drejtpërdrejt ose tërthorazi mësuesve të tij. Nga njëra anë, këta janë autoritete në fushën e teologjisë 899, dhe para së gjithash Grigori i Nazianzit, nga ana tjetër, etërit e shenjtë, udhërrëfyes shpirtërorë, baballarë të shkretëtirës, veçanërisht Macarius i Egjiptit dhe Macarius i Aleksandrisë 900. Në këtë kapitull, duke përshkruar "çështjet natyrore" të mësuesit të papasionuar "përmbledh atë që ai mësoi nga shpirti i tij i papasionuar". Gregori i Nazianzit në lidhje me strukturën e shpirtit dhe sjelljen e tij të virtytshme. Natyra "akademike" e kësaj njohurie nuk e bën atë më pak të rëndësishme. Falë mësuesve të Kishës, “mençuria helene” pësoi një transformim të thellë: ajo u “pagëzua”. Në mësimin e virtyteve kjo është menjëherë e dukshme. Evagrius niset nga katër virtytet kryesore të stoikëve, të cilat përfshijnë maturinë, dëlirësinë, guximin dhe drejtësinë. Në kapitullin 44 të veprës së tij, The Speculative, ai përshkruan funksionet e tyre duke iu referuar Gregorit të Nazianzusit (shih më poshtë). Por virtytet stoike janë të përshtatura nga virtyte rreptësisht të krishtera - mirëkuptimi dhe mençuria (shih: Kol. 1:9), dashuria dhe vetëkontrolli (shih: 1 Tim. 2:15), si dhe durimi (shih: Rom. 5:3, etj.). Sipas asaj që Evagrius mësoi nga Didymus i Verbëri, të gjitha këto virtyte, së bashku me të tjerat që i shoqërojnë, formojnë një unitet organik, i cili "përthyer" nga anët e shpirtit tonë - ashtu siç thyhet drita kur kalon një prizëm - dhe shfaqet në formën e virtyteve të ndryshme 901. Lista e virtyteve nuk është e listuar në këtë kapitull; ka të tjera që Evagrius i përmend në shkrimet e tij të tjera. Le të shohim vetëm disa nga virtytet këtu. Meqenëse shpirti përbëhet nga dy pjesë - racionale dhe e paarsyeshme (që përfaqësohet nga dy forca), dhe e para prej tyre është menduar për soditje (théôria), dhe e dyta për të bërë (praktikè), virtytet mund të ndahen në virtyte "kontemplative" dhe "aktive". Drejtësia konsiderohet "virtyti kryesor aktiv" me anë të të cilit njerëzit bëhen "të drejtë" 902; ajo quhet edhe porta e urtësisë 903. Urtësia është “dhurata e parë e Shpirtit të Shenjtë” 904 dhe “e para ndër të gjitha virtytet” 905. Bazuar në këtë, mund të konkludojmë se urtësia me të gjitha seritë e saj sinonimike, që përfshin diturinë, të kuptuarit, maturinë etj. nuk e përdori këtë koncept. Është urtësia ajo që hap hyrjen te Zoti Trinitet, i Cili Vetë është "njohuri e pakufishme dhe urtësi gjithnjë e pranishme" 907. Kështu, në strukturën e përgjithshme të virtyteve, drejtësia zë një vend veçanërisht të rëndësishëm: si një “zgjedhë” 908, ajo “mban së bashku” virtytet e tjera dhe shërben si “rregull” (kanon) 909 për to. Prandaj, Evagrius e konsideron një person spekulativ që ka fituar mençuri përmes virtyteve "kontemplative" si një "person të drejtë" në kuptimin më të lartë, biblik të fjalës. Për sa i përket asketit që ka pasur sukses në virtytet “aktive”, falë përvojës së tij ai bëhet një “njeri i urtë”, një “mik i vërtetë i Zotit” 910, një “teolog” që njohuritë e tij nuk i nxjerr nga librat, por i bie “gjirit të Zotit” 911, si “dishepulli i dashur” i Krishtit (Gjoni:25, i quajtur Kisha Lindore). Tabloja nuk do të jetë e plotë nëse nuk vërejmë se, duke folur për dashurinë në shkrimet e tij të tjera, Evagrius e përshkruan atë me të njëjtat fjalë si drejtësi. Dashuria është virtyti që Vetë Krishti e vendosi mbi të gjitha virtytet e tjera 912; me anë të saj njihen dishepujt e Tij të vërtetë 913. Kjo "dashuri e shenjtë" 914 është me të vërtetë më shumë se thjesht një virtyt: "dashuria jonë është Krishti" 915 sepse, sipas fjalëve të Apostullit Gjon (1 Gjonit 4:8), "Perëndia është dashuri" 916. Ai është "dashuria fillestare" 917, parimi themelor i "dashurisë së parë". Sa i përket "dashurisë shpirtërore" 918, të cilën Evagrius, pa shpjegime të mëtejshme, e identifikon me butësinë, një tipar i Vetë Krishtit (shih: Mat. 11:29), atëherë është "një gjendje e shkëlqyer e shpirtit racional" 919, duke i hapur derën urtësisë 920, sepse kjo dashuri është "nëna e dijes". Le të vërejmë se në këtë kapitull Evagrius nuk ia atribuon dashurinë parimit të dhunshëm të shpirtit, siç bën sistematikisht në tekstet e tjera të tij 922. Parimi i dhunshëm, sipas Evagrius, është i lidhur ngushtë me mendjen, me të cilën “ulet në zemër” 923. Në këtë tekst ai i referohet dashurisë si një fillim të dëshirueshëm. Ndoshta kjo është një gabim i gjuhës? Apo Evagrius largohet nga koncepti i tij i zakonshëm për të thënë diçka ndryshe? Megjithatë, si ky kapitull ashtu edhe tekstet e sipërpërmendura thonë se objekti i dashurisë është fqinji. Nuk ka gjasa që Evagrius, siç na duket, të ketë parasysh këtu "dashurinë e përsosur dhe shpirtërore (agapè)" 924, "dashurinë më të lartë (éros)", e cila "e kënaq mendjen e mençur deri në lartësitë shpirtërore" 925, "dashuria gjithnjë e më e madhe (pothos) për Zotin" 926, në të cilën aftësia jonë për të "dëshiruar" arrin më të lartën e saj. Secili prej virtyteve të përmendura në këtë kapitull kryen një funksion specifik të natyrshëm në të. Thënia e mëposhtme nga një person i panjohur tregon edhe një herë se sa shpesh Evagrius u drejtohet "baballarëve" të tij. "Siç më tha një plak, shpirti është nëna e mendjes, sepse ai e lind atë nga virtytet aktive. "Shpirt" ai e quajti pjesën e pasionuar të shpirtit, e cila përbëhet nga parime të egra dhe të dëshirueshme. Nëpërmjet guximit dhe vetëkontrollit, tha ai, ne fitojmë urtësinë dhe njohurinë për Zotin. Prandaj, guximi dhe guximi janë parimet e virtytshme dhe vetëkontrolli". Prov.23, 22 / Géhin 258). Kjo thënie vlen për atë që i përkushtohet punës shpirtërore; fjalët e mëposhtme i drejtohen spekulativit. “Gregori i drejtë na mësoi se për vetë soditjen janë gjithashtu [të nevojshme] katër virtyte: maturia dhe guximi, dëlirësia dhe drejtësia. Çështja e maturisë, tha ai, është soditja e Fuqive inteligjente dhe të shenjta, pavarësisht nga logoi i tyre, sepse këto logoi, siç përcillet [neve], është e vendosur vetëm falënderimi i urtësisë ndaj çështjes. të vërtetat [të doktrinës së krishterë], edhe kur heretikët luftojnë [kundër tyre] dhe nuk hyjnë në [fushën e] mbajtjes së [gjërave] Vetia e dëlirësisë është pranimi i farave [të mira] nga Bujku i parë dhe refuzimi i egjrave [të mbjella nga armiku] (Mateu 13:25). [dëgjues]: disa mësime duhet të paraqiten në mënyrë të paqartë, të tjera duhet të përcaktohen përmes deklaratave alegorike dhe të tjera duhet të shpjegohen qartë për të mirën e njerëzve të thjeshtë” (Spekulativ. 44). Fryti i farave është korrja, dhe virtytet janë dituria. Dhe ashtu si mbjellja e farave shoqërohet me lot, ashtu edhe të korrat shoqërohen me gëzim (shih: Ps. 125:5–6). Në këtë kapitull, i cili, pa dyshim, ishte i fundit në versionin e hershëm të veprës "Murgu", Evagrius shpreh me pak fjalë thelbin dhe qëllimin e punës shpirtërore. Në shkollën në Psalmin 125, ai shpjegon mendimin e tij. “Ata që mbjellin me lot do të korrin me gëzim. Ata që kryejnë punë shpirtërore në mundime dhe lot mbjellin lot. Dhe ata që marrin njohuri pa vështirësi, korrin gëzim. Dhe kësaj fjale duhet trajtuar me gjithë kujdes: ne të gjithë hyjmë në këtë jetë me farat e virtytit. Ashtu si rritja e farave shoqërohet me lot, ashtu edhe të korrat shoqërohen me gëzim” (Në Ps.125, 5γ). Puna shpirtërore është "porta e ngushtë" për të cilën flitet në Ungjill (shih: Mateu 7:13) dhe që, me sa duket, nuk të çon në gëzim, por në vuajtje. Por ata që kalojnë nëpër to fitojnë "frytet e drejtësisë" 927, nga të cilat rritet "pema e jetës" (Fjalët e Urta 11:30), e cila është një simbol i mençurisë në Evagrius 928. Puna shpirtërore mund të krahasohet me "treguesin" e një mësuesi, i cili dënon dhe mëson "të shkretë në Izrael". kishin etje dhe u tunduan” 930. Me fjalë të tjera, është i pandashëm nga “punët” 931 dhe “përpjekjet” 932. Siç i pëlqen të theksojë Evagrius, ne të gjithë kemi lindur me "fara të virtytit", të cilat janë "mbjellur në shpirt që në fillim" 933. Dhe në këtë jetë ne duhet t'i kultivojmë ato "me lot" me shpresën se një ditë do të "korjmë me gëzim" "veshët e dijes së vërtetë" 934. “Jeta e drejtë jetohet në lot dhe tundime, por dituria shfaqet nëpërmjet gëzimit dhe gëzimit” (Në Ps.29, 6ε). Por, duke u zhytur në një punë të rëndë “për gjashtë vjet punë shpirtërore” 935, duke lënguar nga “nxehtësia e madhe që lind (nga këto punë)” 936, duke u “përvëluar” prej saj 937, si Jakobi (shih: Zan. 31:40), në të cilin Evagrius e sheh si një “model pa mbështetje”. Ai nuk harrohet, nuk braktiset! Sepse kur "të korrat" kërcënohen nga "grabitqarët" (d.m.th., demonët 939), "erërat" e mira u vijnë në ndihmë farave. “Ata që në mënyrë alegorike quhen këtu erërat [d.m.th. Engjëjt], nxjerrin veshët e shpirtit nga guaska – që ata që mbjellin me lot të korrin me gëzim” (Në Ps.134, 7ε). Punët e punës shpirtërore pasohen nga gëzimi i njohjes së Zotit 940, gjë që tregon saktë se njeriu "u ka afruar kufijve të lutjes" 941, ku do të takojë Zotin "pa asnjë ndërmjetës" 942, "në frymë dhe të vërtetë", ose, për ta thënë ndryshe, në Frymën e Shenjtë dhe Birin e Vetëmlindur39. Është e nevojshme të pyesim për shtigjet që murgjit para nesh kanë ecur me saktësi dhe të udhëzohemi vetë përgjatë tyre. Sepse ka shumë të mira për të gjetur në ato që thanë dhe bënë. Ndër të tjera, njëri prej tyre thotë: “Agjërimi i rreptë dhe i njëtrajtshëm, i shoqëruar me dashurinë, e çon shpejt murgun në strehën e pasionit”. Ai gjithashtu çliroi njërin nga vëllezërit nga ankthet që po ia kishin pështjelluar shpirtin, duke e urdhëruar që të shtonte në agjërimin e tij kujdesin ndaj murgjve të sëmurë. I pyetur për këtë, plaku tha: "Asgjë nuk i shuan pasione të tilla më shumë se mëshira". Evagrius gjithmonë e konsideronte veten vetëm një hallkë në zinxhirin e traditës patristike, dhe jo si novator të saj. Kudo në veprën e tij "Murgu" ai u referohet dëshmive të "etërve të shenjtë" si për teologjinë ashtu edhe për veprimtarinë shpirtërore. Tashmë në letrën e tij drejtuar Anatolit (“Murgu.” Prolog), ai u referohet mësimeve të pleqve për t'i shpjeguar mikut të tij kuptimin simbolik të mantelit monastik dhe themelet e njohurive shpirtërore. Në kapitullin 29, ai citon fjalët e mësuesit të tij Macarius të Madh për dëshpërimin dhe në kapitullin 89 ai zhvillon mësimin e Gregorit të Nazianzit për virtytet. Dhjetë kapitujt e fundit të "Murgut", që shtoi Evagrius, me sa duket, pasi përfundoi këtë krijim, përfaqësojnë një nga koleksionet më të vjetra të "thënieve të etërve të shkretëtirës". A nuk është ky "konfirmim dokumentar" se mësimet e murgut pontik korrespondojnë me traditën e "etërve të shenjtë" dhe e ndjekin atë me besnikëri? Ne gjejmë thënie të ngjashme në “Përrallë mbi lutjen” (kap. 106–109, 111–112) dhe në “The Speculative” (kap. 44–48). Këta kapituj të fundit në thelb përmbledhin gjithçka që u diskutua në kapitujt e mëparshëm. Evagrius e sheh detyrën e tij si gjetjen e kritereve të vërteta dhe të besueshme për jetën e tij shpirtërore. “Ata që marrin rrugën e Atij që tha: Unë jam udha dhe jeta (Gjoni 14:6), duhet të mësojnë nga ata që kanë ecur përpara tyre në këtë rrugë, të flasin me ta për atë që është e dobishme dhe t'i pyesin për atë që sjell të mirën, pa futur në mësimet e tyre asgjë që mund të bëhet e huaj për rrugën tonë” (Ep. 17, 1). Megjithatë, për t'i qëndruar besnik traditës, nuk mjafton të ndjekësh atë që është bërë më parë. Gjëja kryesore është të mbash një lidhje të gjallë me Atë tek i cili të çon rruga e jetës, me Krishtin. Dhe kjo është e pamundur nëse neglizhojmë lidhjet e gjalla të traditës. Evagrius gjithmonë flet për "baballarët" në shumës, edhe nëse zakonisht përmend vetëm ata nga mësuesit e tij që i njihte drejtpërdrejt. Tradita është një unitet koherent në pluralitet, dhe jo mendimet e një individi të ngritur në një sistem. Prandaj, kur studiohen veprat e murgut pontik, nuk duhet t'i konsiderojmë ato si një lloj përpjekjeje për të "distiluar" mësimin patristik. Përkundrazi, duhet të mbahet mend se autori dëshmon vetëm për "rrugën" patristike, dhe ky ishte qëllimi i tij kryesor. “Rruga” për të cilën ai dëshmon është, para së gjithash, “rruga e veprimtarisë shpirtërore” 944, “rruga e ngushtë dhe e ngushtë” 945, rruga e ushtrimit të virtyteve, e cila na çon në “Mbretërinë e Qiellit” 946, pra në “njohjen e Zotit” 947. "Këto shumë shtigje të çojnë në një shteg, i cili thoshte: Unë jam udha. Nga shumë shtigje njeriu duhet të kuptojë virtytet që çojnë në njohjen e Krishtit" (Në Prov.4, 10 / Géhin. 45). Krishti u bë "Udha" për ne 948, sepse, siç pëlqen të përsërisë Evagrius, Ai "u bë për ne urtësi nga Perëndia, drejtësi, shenjtërim dhe shëlbim". Pra, Krishti u bë për ne jo vetëm shtegu, por edhe urtësia, pra dija, pra vetë jeta, pasi njohja e Zotit është jeta e njeriut, 949, siç pohon Evagrius pas Apostullit Gjon. Ata që ecën para nesh në këto rrugë me zemër të ndershme dhe të sinqertë, me fjalët dhe veprat e tyre, na dhanë shembull për t'u ndjekur. Thënia e parë ka të bëjë me abstinencën. Agjërimi i manastirit duhet të jetë "i thatë", që përfshin zvogëlimin e sasisë së ujit të konsumuar, 950 dhe gjithashtu "uniform", që fjalë për fjalë do të thotë "pa devijim nga rregulli". Kufizimi i dietës në bukë dhe vaj vegjetal 951 synon të zbusë dëshirën sensuale për "gatitë e ndryshme" 952. Megjithatë, vetëm abstenimi i rreptë, i cili shëron pjesën e dëshiruar të shpirtit 953, nuk mjafton; Abstinencës duhet t'i shtohet dashuria, sepse edhe pjesa e dhunshme e shpirtit ka nevojë për shërim - përmes dashurisë, e cila në shfaqjen e saj konkrete merr formën e butësisë 954. “Abstinenca e zbut trupin dhe butësia e bën mendjen medituese” (Ep. 27, 4). Kjo thënie lakonike patristike përmban gjithçka që thotë Evagrius për lidhjen midis abstinencës, dashurisë dhe mospasionit. Ajo që murgu pontik shkruan në Prolog është plotësisht në përputhje me mësimet e "etërve të shenjtë". Thënia e dytë, e cila lidhet me kapitujt 11 dhe 21 të kësaj vepre, ka të bëjë me eliminimin e mendimeve mëkatare të lindura në pjesën e dhunshme të shpirtit, si dhe me pasojat e tyre, makthet. "Nga këto vargje (shih: Fjalët e urta 3:24–25) mësojmë se mëshira largon vizionet e tmerrshme që na vizitojnë natën. Butësia, butësia dhe shpirtgjerësia, së bashku me të gjitha virtytet e tjera që qetësojnë pjesën e tërbuar të shpirtit që është e mërzitur, kanë të njëjtin efekt. Vegimet e tmerrshme lindin nga çrregullimi i". (Në Prov.3, 24–25 / Géhin.36). Mjerisht, Evagrius nuk i përmend ata të cilëve u përkasin këto thënie. Në kapitujt e veprës së tij "Antirrhétikos" ("Përgënjeshtrues"), kushtuar trishtimit, i cili është gjithashtu shpesh shkaku i maktheve, ai vazhdimisht i referohet Macarius i Madh 955 dhe Macarius i Aleksandrisë 956. Ndoshta këto thënie i përkasin njërit prej tyre. Një nga njerëzit e mençur të asaj kohe erdhi te i drejti Antoni dhe i tha: "Si mund të qëndrosh, baba, i privuar nga ngushëllimi i marrë nga librat?" Ai u përgjigj: "Libri im, filozof, është natyra e gjërave të krijuara dhe është gjithmonë pranë kur dua të lexoj fjalët e Zotit." Fjalët dhe mënyra e jetesës së Antonit të Madh, të cilin Evagrius e quan me respekt "frytet e para të vetmitarëve" 957, ishin të një rëndësie të veçantë për ata që erdhën pas tij, sepse Antoni ishte një njeri "i drejtë" 958 dhe "i përsosur", dhe drejtësia është shuma e të gjitha virtyteve 959. Gjithashtu flitet për një person të drejtë, si i shpërblehet gjithmonë 960. Jeta e Anthony the Great (kap. 72–80) tregon se "filozofët paganë" vinin shpesh për të biseduar me themeluesin e monastizmit, megjithëse Antoni ishte "i pamësuar" (agrammatos) në kuptimin botëror të fjalës. Thënia e dhënë në këtë kapitull nuk është në Jetën e shenjtorit. Evagrius, si John Cassian, përdori traditën e gjallë gojore si burim: mësuesi i tij Macarius i Madh e njihte personalisht Anthonin. Dhe këtu janë "fjalët" e Anthony rreth lutjes, të cituara nga John Cassian. “O diell, pse më shqetëson? Pse ngrihesh kaq herët, o diell, dhe më largon nga shkëlqimi i dritës së vërtetë? (Konl. IX, 31). Në një nga kapitujt e krijimit "Képhalaia Gnostika", i cili tingëllon si një koment i këtyre fjalëve, shpjegohet se për çfarë lloj "drite" po flasim. "Bota e krijuar në mendim duket e vështirë për t'u dalluar gjatë ditës, pasi shqisat e shpërqendrojnë mendjen dhe [ne] ndriçohemi nga drita shqisore; por natën mund ta shohësh qartë, pasi ngulitet gjatë lutjes" (K.G. V, 42). "Filozofi" që vizitoi Anthonin i referohet "burrave të mençur të kësaj epoke" të cilët janë të bindur se mund të na japin shumë "dije" 961. Por mençuria e tyre ka një karakter thjesht "të jashtëm" 962 dhe e gjithë "pasuria" e saj nuk është asgjë në krahasim me qoftë edhe një "fraksion" të vogël të "963 njohurive shpirtërore". "Nëse fjalët sensuale komunikojnë për gjëra që lidhen me epokën tjetër, atëherë është e qartë se njerëzit e mençur të kësaj epoke do të arrijnë gjithashtu Mbretërinë e Qiellit. Por nëse vetëm një mendje e pastër është në gjendje t'i shohë ato, dhe vetëm një fjalë që buron nga një mendje e tillë mund të komunikojë për to, atëherë të urtët e kësaj epoke nuk do t'i afrohen njohjes së Zotit" (K222). Falë pastërtisë së mendjes së tij, Antoni nuk kishte nevojë për urtësi të jashtme, librari, për të cilën filozofët mburreshin aq shumë: Engjëjt e Zotit e ndihmuan atë të bëhej një "i urtë dhe spekulativ" 964, një filozof i vërtetë. Libri i Anthony është "natyra e gjërave të krijuara"; duke e lexuar, ai gjithmonë mund të kuptojë logos (me "logos" Evagrius këtu do të thotë "fjalë" dhe "shkak"), të cilat i zbulojnë atij "Mbretërinë e Qiellit" 965. “Gjithçka do të shkruhet në librin Tënd. Libri i Zotit, në të cilin mendja e pastër futet me njohuri, është soditja e qenieve trupore dhe jotrupore. Ai gjithashtu regjistron "arsyet" (logoí) në lidhje me Providencën dhe Gjykimin. Nëpërmjet tij, Zoti e zbulon Veten si Krijues, si Burim i Urtësisë, si Furnizues dhe si Gjykatës. Si Krijues, Ai e zbulon Veten përmes qenieve që erdhën nga mosekzistenca në ekzistencë, si Burimi i Urtësisë - përmes logoit të këtyre qenieve, si Furnizues - përmes asaj që është e dobishme për ne për të fituar virtyt dhe njohuri dhe, së fundi, si Gjykatës - përmes trupave të ndryshëm të qenieve racionale, botëve të ndryshme dhe shekujve që i përqafojnë ato. Enë e zgjedhur (Veprat e Apostujve 9:15), plaku egjiptian Macarius, më pyeti: "Pse, duke mbajtur mëri ndaj njerëzve, e pakësojmë fuqinë e kujtimit të shpirtit, por duke mbajtur mëri kundër demonëve, a nuk pësojmë ndonjë dëm?" Dhe unë, duke e patur të vështirë të përgjigjem, i kërkova të shpjegonte arsyen e kësaj. Pastaj tha: "Sepse kujtimi i parë i keqdashjes bie ndesh me natyrën e parimit të dhunshëm të shpirtit, dhe i dyti i përgjigjet asaj." Përveç tre aftësive kryesore (të cilat përfshijnë aftësitë e të menduarit, zemërimit dhe dëshirës), shpirti ka një sërë të tjerash. “Bekoni Zotin, shpirti im, dhe gjithçka që është brenda meje, emrin e tij të shenjtë. Në njeriun e brendshëm (krh. Rom. 7:22) ka aftësinë e të kuptuarit, të arsyetimit, të soditjes, të dëshirës, të imagjinatës dhe të kujtimit” (Në Ps. 102, 1α). Kujtimi që i përket pjesës së dhunshme të shpirtit duhet të jetë i mbushur me butësi dhe i drejtuar kah Zoti 966. Prandaj demonët përpiqen me të gjitha forcat ta drejtojnë atë në objekte të tjera, veçanërisht gjatë lutjes 967. Një dëm ekstrem i shkaktohet një personi nga keqdashja e kujtesës, "kujtimi i së keqes" (i shkaktuar atij). "Nëse dikush dëshiron të arrijë lutjen e pastër dhe t'i paraqesë Zotit një mendje pa mendime [të liga], atëherë ai duhet të sundojë mbi parimin e dhunshëm [të shpirtit] dhe të monitorojë me kujdes mendimet e krijuara nga ky parim, domethënë mendimet që na ndodhin si rezultat i dyshimit, urrejtjes dhe keqdashjes së kujtesës, të cilat verbojnë veçanërisht mendjen dhe shkatërrojnë shenjtorin [në lidhje me këtë gjendje qiellore]. ne duhet të ngremë duart e pastra pa zemërim dhe dyshim (1 Tim. 2:8)” (M.C. r.l. 32). Në kapitullin 24, Evagrius vuri në dukje se "nga natyra, fillimi i furishëm i shpirtit tenton të luftojë me demonët dhe të luftojë për një lloj kënaqësie". Meqenëse demonët e dinë se "rruga e atyre që kujtojnë të keqen" të çon "në vdekje" (Fjalët e Urta 12:28), ata bëjnë gjithçka për të siguruar që parimi i egër të mos luftojë me ta, por me njerëzit, domethënë të sillet në mënyrë të panatyrshme. “Megjithatë, në përgjithësi nuk ka zemërim të drejtë ndaj të afërmit” (Për lutjen. 24). Ne duhet ta duam çdo "imazh të Zotit" pothuajse po aq sa Prototipi, "edhe nëse demonët përpiqen t'i përdhosin këto imazhe" 968, duke i paraqitur ato si të urryera për ne. Por urrejtja nuk duhet të shtrihet ndaj mëkatarit, ajo duhet të drejtohet vetëm ndaj mëkatit. Duke qenë "shëmbëlltyra e Perëndisë", mëkatari mbetet gjithmonë i denjë për dashuri 969. Tani e dimë se Evagrius e mori këtë njohuri shpirtërore nga "mentori dhe mësuesi i tij i madh" 970 Macarius i Egjiptit, dashuria e të cilit për të afërmin dhe durimi vërtet "hyjnor" ishin proverbiale 971. Një nga thëniet e shenjtorit riprodhon saktësisht atë që thuhet në këtë kapitull. “Abba Macarius ka thënë: “Nëse kujtojmë të keqen që na kanë bërë njerëzit, atëherë e zvogëlojmë fuqinë e të kujtuarit të Zotit. Nëse kujtojmë të keqen që na kanë bërë demonët, atëherë nuk do të pësojmë asnjë të keqe.” (Apophthegm. Macaire. 36). Një ditë, në pasditen më të nxehtë, kur dielli ishte në kulmin e tij, erdha te Ati i Shenjtë Macarius dhe, i munduar nga etja, i kërkova ujë për të pirë. Ai tha: "Të mjafton hija, sepse shumë udhëtues dhe lundrues në këtë moment janë të privuar nga ajo". Pastaj, kur nisa të flisja për abstenimin, ai tha: "Bëhu i guximshëm, biri im, për njëzet vjet të tërë nuk kam ngrënë bukë, as ujë, as nuk kam fjetur deri në ngopje, sepse kam ngrënë bukën, duke peshuar një copë të vogël, kam pirë ujë, duke e matur në sasi të vogël dhe duke rrëmbyer pak gjumë". Këtu nuk po flasim për Macariusin e Madh, por për adashin e tij Macarius of Alexandria, City († 394). Evagrius gjithashtu e quan atë "babai ynë i shenjtë" 972 dhe "presbiteri ynë i shenjtë" 973, pasi Macarius i Aleksandrisë ishte prift në Kellia. Ky plak i ashpër ishte një asket i madh. Ai caktoi një rregull agjërimi për Evagrius, i cili mund të ketë çuar në vdekjen e parakohshme të murgut pontik 974. Evagrius megjithatë e pranoi këtë rregull pa diskutim dhe madje më vonë ua kaloi atë studentëve të tij 975, duke marrë megjithatë parasysh aftësitë dhe aftësitë e secilit prej tyre 976. Fjalët e Ezre 401 janë të Macarius: riprodhuar në mësimet e vetë Evagrius në formë pothuajse identike. Për dietën e bukës dhe ujit, shihni kapitujt 17 dhe 91 të The Monk. Sa i përket gjumit në pozicion ulur, në ato ditë kjo praktikë ishte shumë e zakonshme 977; në mjedisin monastik ortodoks përdoret edhe sot e kësaj dite. Një murg mori lajmin për vdekjen e babait të tij. Por ai i tha atij që e solli: "Mos blasfemoni, sepse Ati im është i pavdekshëm". Ka një paradoks të caktuar në këtë thënie të thellë, e cila na referon tek Ungjilli (shih: Mat. 12:46 e tutje). Evagrius e jep atë në mënyrë anonime, sikur t'i përkiste një personi të panjohur. Ndërkohë, Palladius, i cili për shumë vite ishte student dhe mik i ngushtë i murgut pontik, këto fjalë ia atribuon mësuesit të tij 978. Nëse këtu nuk bëhet fjalë për një futje të mëvonshme, atëherë është fare e mundur të supozohet se murgu anonim është vetë Evagrius. Ky version mbështetet nga një histori e përcjellë nga John Cassian, i cili jetonte në shkretëtirën Skete jo shumë larg vendit ku punonte Evagrius në të njëjtën kohë. Historia ka të bëjë me një vëlla nga Pontus (me shumë mundësi Evagrius). Pesëmbëdhjetë vjet pasi ky vëlla u largua nga bota, ai mori një tufë letrash nga babai, nëna dhe shumë miq nga vendlindja e tij. Duke arsyetuar se leximi i këtyre letrave do të shkaktonte një stuhi emocionesh pasionante në shpirtin e tij dhe do t'i prishte qetësinë shpirtërore që kishte arritur me një punë kaq të vështirë, ai e hodhi pirgun në zjarr pa i hapur letrat 979... Në të njëjtën kohë, ne dimë nga letrat e vetë Evagrius se ai korrespondonte me dëshirë me miqtë e tij, duke përfshirë bashkatdhetarët e tij 980. Falë këtyre letrave, ne dimë se Evagrius përjetoi trishtim të thellë jo vetëm për vdekjen e Gregorit të Nazianzus, të cilin ai e donte si baba 981, por edhe për vdekjen e babait të tij. Ndoshta në këtë kapitull Evagrius, ashtu si Shën Pali, flet për veten në vetën e tretë? Megjithatë, është e mundur që Palladius t'i atribuojë mentorit të tij një thënie që dikur e mahniti aq shumë Evagriusin saqë ai e citonte shpesh më vonë. Sido që të jetë, nuk mund të mos ndjehet shpirti "Evagrian" në këto fjalë. “Etërit tanë janë baballarë vetëm sipas mishit, por Perëndia është Ati i shpirtit”, lexojmë në një nga letrat e Evagrius, në të cilën ai vajton vdekjen e babait të tij dhe, për të shuar dhimbjen e tij, kënaqet me reflektimin mbi dobësinë e ekzistencës tokësore. Një vëlla pyeti një plak: a e lejon ai, kur të kthehet në shtëpi, të hajë me nënën dhe motrat e tij? Kësaj plaku iu përgjigj: “Mos ha ushqim me grua”. Shmangni marrëdhëniet me anëtarët e seksit të kundërt - ky rregull zbatohej si për murgjit ashtu edhe për murgeshat. Nga vjen një ashpërsi e tillë, e cila do të dukej absurde për shumë njerëz sot? Kjo është për arsye të natyrës shpirtërore dhe asketike. “Refuzoni të takoheni me burra, që të mos lindin imazhe të imagjinatës në shpirtin tuaj dhe të mos bëhen pengesë gjatë lutjes” (Te Virgjëreshës. 6). Çdo kontakt me objektet shqisore ngulmon një “imazh” në mendjen tonë, 983 dhe nëse me të përzihet pasioni, i cili është i pashmangshëm për një person që nuk ka arritur ende pjekurinë, atëherë ky “imazh” bëhet një pengesë gjatë lutjes, e cila duhet të jetë plotësisht e lirë nga çdo paraqitje shqisore. Etërit e shenjtë, duke qenë realistë, e dinin mirë këtë. “Nëse vini në një fshat, mos iu afroni grave dhe mos u zgjatni në [biseda të gjata] me to, sepse ashtu si [peshku] gëlltit një grep, ashtu edhe shpirti, [duke gëlltitur karremin e kurvërisë] do të tërhiqet [në ferr]” (Të murgjve. 83). E qeshura lozonjare 984 dhe prekja fizike 985 u dënuan rreptësisht. Prandaj ndalimi i vizitës së të gjitha llojeve të ngjarjeve argëtuese 986. Etërit e lashtë ishin psikologë delikate 987 dhe, bazuar në përvojën e tyre, ata e dinin se sa i dobët është një person, veçanërisht kur merr rrugën e jetës monastike. Kjo është nëse flasim për gratë në përgjithësi. Këtu po flasim për nënën dhe motrat! Por kjo nuk mund të shërbejë si bazë për anulimin e rregullit. "Mos e lejoni veten të shpërqendroheni nga shqetësimet familjare ose lidhjet me të dashurit tuaj, por shmangni takimet e shpeshta me ta nga frika se mos ju privojnë nga heshtja (hésychia) në qelinë tuaj dhe do t'ju përfshijnë në punët e tyre. Siç tha Zoti: Më ndiqni dhe lërini të vdekurit të varrosin të vdekurit e tyre (Mateu 8:22)" (R.). Për hir të heshtjes, kësaj heshtjeje të brendshme të nevojshme për “lutjen e pastër”, të lirë nga çdo mendim, njeriu duhet të sakrifikojë gjithçka - jo vetëm të afërmit dhe miqtë, por edhe qelinë e vet, nëse njerëzit e vizitojnë shumë shpesh (Po aty), madje edhe atdheun e dikujt për jetë në një tokë të huaj (xénitéia) (Po aty 6). Me një fjalë, të vetmit "të afërm" me të cilët një murg mund të komunikojë janë "vëllezërit e tij shpirtërorë dhe etërit e shenjtë", sepse, siç tha Krishti: "Kushdo që bën vullnetin e Atit tim Qiellor është vëllai im, motra dhe nëna ime (Mateu 12:50)" (Po aty 7). Njëri nga vëllezërit kishte vetëm Ungjillin, por ai e shiti edhe atë, duke i dhënë paratë për të ushqyer të uriturit. Në të njëjtën kohë, ai tha një fjalim të paharrueshëm: "Shita librin që më thotë: Shit çfarë ke dhe jepua të varfërve (Mateu 19:21). Kjo histori prekëse, shumë e rrëfyer ilustron "dashurinë për varfërinë" e përmendur në Prologun 988. Megjithatë, heqja dorë nga të gjitha pronat nuk është qëllimi përfundimtar. “Kur të largoheni nga [bota], shitni atë që keni dhe jepjani të varfërve (Mat. 19:21) dhe, duke marrë kryqin, mohoni veten (Mat. 16:24), që të mund të luteni pa u shpërqendruar” (Për lutjen. 17). Për lutjen “e pashqetësuar”, shih kapitujt 63 dhe 67 të veprës “Murgu”. Kjo "pakujdesi" e vërtetë ungjillore jep liri të plotë për të fituar të vetmen gjë të nevojshme. “Mos hiqni dorë nga varfëria dhe pikëllimi, të cilat janë lëndë e lutjes pa peshë” (Për namazin. 131). Lutja është ai "thesari i njohjes së Zotit" 989, të cilin, sipas premtimit të Krishtit, ata që kanë lënë gjithçka për hir të Tij do të trashëgojnë 990. Pranë Aleksandrisë ka një ishull që ndodhet në pjesën veriore të liqenit të quajtur Mareotsky. Ajo banohej nga një murg, më me përvojë nga e gjithë ushtria gnostike. Ai tha se çdo gjë që bëhet nga murgjit bëhet për pesë arsye: për hir të Zotit, për hir të natyrës, nga zakoni, nga nevoja dhe për hir të nevojës për të punuar me duar. Ai gjithashtu tha: sipas natyrës së tij, virtyti është një; ajo merr forma të ndryshme në fuqitë e shpirtit, ashtu si drita e diellit, duke qenë pa formë, zakonisht merr formën e atyre hapjeve përmes të cilave depërton në dhoma. "Më me përvojë nga e gjithë ushtria e gnostikëve" (domethënë ata që falë jetës së tyre asketike u nderuan me njohjen e Zotit) është, pa dyshim, Didymus i Verbëri († 398). Ai jetonte në gadishullin e Liqenit Maryut dhe Evagrius, ka shumë të ngjarë, ishte njohur personalisht me këtë studiues të shquar, të famshëm për gjerësinë e jashtëzakonshme të njohurive të tij dhe e konsideronte atë një "spekulativ të madh" 991. Në çdo rast, studenti i Evagrius, Palladius, vizitoi Didymus. Mësimi “akademik” (helenistik) që i është nënshtruar kristianizimit. Të bësh diçka "për hir të Zotit" do të thotë të bësh mirë, duke treguar, për shembull, dashuri për hobi 993, jo për hir të njerëzve apo për ndonjë konsideratë tjetër, por "për hir të tij", domethënë të mirën 994. Sepse vetëm Zoti është i mirë dhe Ai është Dhuruesi i dhuratave të mira 995. Një person bën diçka "për hir të natyrës" kur, për shembull, ai "i do fëmijët e tij dhe i nderon prindërit e tij" 996. Një person shtyhet drejt kësaj nga "farat natyrore të virtytit" 997, të mbjella fillimisht në natyrën e tij të krijuar. Me "zakon" ose "zakonisht" 998 është zakon të kuptohen shumë gjëra, duke përfshirë zakonet, të cilat mund të jenë të mira ose të këqija. Në këtë rast bëhet fjalë për “rregullin e zakonshëm” 999 që organizon jetën e një asketi; në veçanti, kjo vlen për "namazin e zakonshëm" 1000. Me “domosdoshmëri” duhet kuptuar, p.sh., “nevojat e trupit” 1001, pra nevojat natyrore të njeriut për të pirë, për të ngrënë dhe për të fjetur, nga të cilat asketi nuk çlirohet, por që përpiqet me çdo mënyrë t’i frenojë. Dhe së fundi, Didimi përmend “punimet artizanale” 1002 – pikërisht si tipar karakteristik i jetës monastike, dhe jo në përgjithësi jetën e njerëzve në kohët e lashta. Me anë të "zellit të pamasë për punë" mund të dallohet, për shembull, nëse "gjendja paqësore e shpirtit" që ndonjëherë viziton një murg është një shenjë e tillë. pasionin e dëshiruar, apo është mashtrim demonik 1003. Është prekëse të lexosh se si Didymus, i cili u verbër në moshën katër vjeçare 1004, e krahason thelbin e virtytit me dritën, e cila, duke qenë e vetme dhe e pangjyrë në natyrën e saj, shpërthen në shumë ngjyra kur përthyhet në xhami. Doktrina e unitetit të virtytit në pluralitetin e manifestimeve të tij, të cilën Evagrius e trashëgoi si nga Gregori i Nazianzusit ashtu edhe nga Didymus i Verbëri, diskutohet në kapitullin 89. Një murg tjetër tha: "Prandaj, unë e privoj veten nga kënaqësitë për të shtypur të gjitha motivet e zemërimit. Sepse e di se fillimi i egër i shpirtit lufton gjithmonë për kënaqësitë, më ngatërron mendjen dhe më largon dijen". Dhe një nga pleqtë tha: "Dashuria nuk di të kujdeset për ushqimin dhe paratë e besuara në ruajtje." Ai tha: "Unë nuk di ndonjë rast ku demonët të më mashtruan dy herë për të njëjtën gjë." Këto tre thënie anonime prekin çështje që Evagrius ka prekur tashmë. Kapitulli 24 thoshte se "nga natyra, natyra e dhunshme tenton të luftojë me demonët dhe të luftojë për një lloj kënaqësie", dhe se nëse ne, përkundrazi, luftojmë me fqinjin tonë dhe luftojmë për kënaqësi sensuale, atëherë mendja jonë errësohet dhe largohet nga njohuria. Prandaj, është e nevojshme të grisni vetë rrënjën e së keqes, domethënë të privoni veten nga kënaqësitë, "për të shtypur të gjitha motivet për zemërim". Në mënyrë që mendja të gjejë kënaqësi jo në "epshet e kësaj bote" 1005 (shih gjithashtu: Titus 2:12), por në "gëzimin shpirtëror", kërkohet një heqje dorë e trefishtë. "Njohuria nuk mund të fitohet nëse nuk heq dorë nga heqja dorë e parë, e dytë dhe e tretë. Heqja dorë e parë është braktisja vullnetare e gjërave të kësaj bote për hir të njohjes së Perëndisë. Heqja dorë e dytë është refuzimi i vesit, i cili ndodh nëpërmjet hirit të Shpëtimtarit tonë Krisht dhe falë [zellit të tij] largimi nga personi. injoranca e atyre [gjërave shpirtërore] që u shfaqen njerëzve në raport me gjendjen [e tyre të brendshme]” (M.C. r.l. 25). Thënia e dytë zbulon thelbin e dashurisë, e cila, siç thuhet në kapitullin 18, «hedh në pluhur jo vetëm pasurinë, por edhe jetën tonë kalimtare». "Megjithatë, është e nevojshme të përcaktohet qartë natyra e dashurisë dhe nga çfarë përbëhet ajo. Ja çfarë mendoj unë për të. Dashuria është virtyti i një shpirti racional që ka arritur përsosmërinë nëpërmjet heqjes dorë nga të gjitha dëshirat kalimtare; kjo është cilësia e një dishepulli të Krishtit. Sepse një person i tillë ka fituar një dashuri që përçmon ushqimin dhe lavdinë e tij për këtë botë. për hir të njohjes së Perëndisë” (Ep. 60, 3). Sipas thënies së tretë, për të mos gabuar "dy herë për të njëjtën gjë", duhet t'i kushtoni vëmendje vetes. Por kur, gjatë tundimit, ndodh që mendja, duke qenë e indinjuar, nuk sheh saktësisht se çfarë po ndodh, atëherë pas largimit të demonit, bëni si vijon: ngeleni vetëm me veten tuaj, mbani mend se çfarë ju ka ndodhur, si keni filluar dhe çfarë keni arritur, dhe në çfarë pike jeni kapur në frymën e kurvërisë, ose zemërimit, ose trishtimit, dhe si e kuptoni shumë mirë se kur ndodhi përsëri gjithçka. do ta ekspozoni dhe do t'i tregoni vendin ku fshihet dhe nuk do ta ndiqni më, atëherë denonconi atë menjëherë kur ai të shfaqet, emërtoni vendin e parë ku ai ju afrua, dhe i treti, atëherë demoni do të acarohet shumë, nuk do të jetë në gjendje të durojë turpin në momentin që ju i flisni. kur është i dënuar qartë” (M.C. 9). Falë një vëzhgimi kaq të afërt të vetvetes, mendja, vetëm nëse është çliruar nga pasionet dhe ka fituar njohuri, në fund bëhet "më e vetëdijshme se demonët", 1006, të cilët tani nuk janë më në gjendje ta kapin atë në të njëjtat rrjete. Kjo është arsyeja pse, ndërsa një person ka sukses në jetën shpirtërore, gjithnjë e më shumë demonë tinëzar dalin kundër tij 1007. Është e pamundur t'i duash të gjithë vëllezërit në mënyrë të barabartë, por është e mundur t'i trajtosh të gjithë me pasion, duke qenë të lirë nga inati dhe urrejtja. Pas Zotit, ne duhet të duam më shumë priftërinjtë që na pastrojnë me Sakramentet e Shenjta dhe luten për ne; Ne duhet t'i nderojmë pleqtë tanë si Engjëj, sepse ata na lyejnë me vaj për betejat shpirtërore dhe na shërojnë nga kafshimet e kafshëve të egra. Qëllimi i punës shpirtërore, së cilës i kushtohet kjo vepër, është dashuria 1008; Evagrius përmendi sakrificën e saj të përsosur në kapitullin e mëparshëm. Qëllimi është shumë i lartë dhe Evagrius mbetet realist: dashuria në kuptimin e plotë të fjalës presupozon reciprocitet dhe mund të jetë e përsosur vetëm midis Perëndisë, i Cili “është dashuri” (1 Gjonit 4:8) dhe i Cili i pari “na deshi” (1 Gjonit 4:10) dhe “shëmbëlltyrës” së Tij. Dashuria për Zotin është, para së gjithash, ajo "dashuri e përsosur dhe shpirtërore në të cilën lutja kryhet në frymë dhe të vërtetë" 1009. Dhe dashuria për të afërmin është "dashuri shpirtërore" 1010, pothuajse e njëjtë me "Prototipin" 1011, sepse fqinji është "shëmbëlltyra e Zotit". Zoti, megjithatë, duhet dashur "më shumë se vetveten" 1012. Nëse "shëmbëlltyra e Perëndisë" ndotet nga demonët 1013 dhe një vëlla bie në mëkat, atëherë si "shëmbëlltyra e Perëndisë" ai vazhdon të mbetet i denjë për dashuri, pavarësisht nga shthurja e tij e urryer 1014 dhe qëndrimi i tij i pashlyer ndaj dashurisë sonë. Dhe megjithëse, për shkak të pabarazisë mes njerëzve, dashuria nuk mund të jetë e njëjtë për të gjithë, ne jemi ende në gjendje, nëse arrijmë vetëm mungesën e pasionit, këtë "ngjyrë të veprimtarisë shpirtërore", të mos e shpërblejmë të keqen me të keqen 1015. Ky është kuptimi i veprimtarisë shpirtërore: të rivendosësh në vetvete, me ndihmën e Zotit, gjendjen e natyrshme të "shëndetit", për të fituar lirinë nga pasionet. Sipas Evagrius, dashuria për të afërmin manifestohet kryesisht në butësinë pajtuese. Me këtë njihet një murg i vërtetë 1016. Me këtë rast, Evagrius thotë edhe këto fjalë: “Një laik zemërbutë është më i mirë se një murg gjaknxehtë dhe i zemëruar” (Për murgjit. 34). Megjithatë, duhet theksuar se mospasioni nuk ka të bëjë fare me indiferencën. “Në vend që të më doja, të më shpifte, u luta. “Këto fjalë na mësojnë se edhe nëse dikush është në armiqësi kundër nesh, ne duhet të lutemi për armiqtë tanë, që të mos biem në kujtesën e ligësisë dhe të shkishërohemi nga dituria” (Në Ps. 108, 4β). Njeriu i drejtë nuk mallkon - megjithëse "psalmet mallkuese" duket se tregojnë të kundërtën - por, duke ndjekur fjalët e Apostullit të shenjtë Pal, ai lutet për përndjekësit e tij 1017. Pjesa e dytë e këtij kapitulli na lejon papritur të shohim një aspekt të monastizmit të vërtetë që është jashtëzakonisht i rrallë sot, të paktën në Perëndim: ka të bëjë me atësinë shpirtërore. “Lum murgu që çdo njeri e konsideron zot pas Zotit” (Për namazin. 121). Dashuria, e cila nuk mund të jetë e njëjtë për të gjithë vëllezërit, duhet të jetë e veçantë në raport me "priftërinjtë". Kur Evagrius shkroi këto rreshta, ai me siguri po mendonte për "priftin tonë të shenjtë" 1018, Macarius i Aleksandrisë, prifti i qelizave. Nga këndvështrimi i Evagrius, kjo dashuri e veçantë lidhet me thirrjen e veçantë të priftit. Duke folur për këtë, Evagrius para së gjithash përmend "pastrimin" përmes "Sakramenteve të Shenjta" të marra nga duart e një prifti. Koleksioni i apotegmave përmban mjaft pak informacion se çfarë vendi zinte Kungimi i Shenjtë në jetën e etërve të shkretëtirës. Kjo nuk do të thotë se vendi ishte i parëndësishëm, por se nuk u fol shumë. Një informacion i tillë jepej si kalimthi. Kështu, për shembull, ne e dimë se Evagrius vdiq pak pasi "ai mori Kungimin e Shenjtë në kishë në ditën e Epifanisë" 1019. Së bashku me ritet e shenjta, Evagrius përmend lutjet ndërmjetësuese të kryera nga prifti. “Kryeprifti është ai që ndërmjetëson para Zotit në emër të çdo krijese të arsyeshme, duke i çliruar disa nga e keqja dhe të tjerë nga injoranca” (K.G. V, 46). Ajo që nënkuptohet këtu nuk është grada kishtare, por priftëria "shpirtërore". Ai përmendet në një nga letrat që përmban një lojë fjalësh të vështirë për t'u përkthyer: presbyteros ("plak") dhe presbyter ("prift"). "I bekuar qoftë Zoti, që ju bëri të denjë për priftërinë e shenjtë, që të mund të pagëzoni shpirtra në virtyt dhe njohuri. Kjo është priftëria shpirtërore: të marrësh njohuri shpirtërore dhe t'i kthesh shpirtrat nga ligësia në virtyt dhe nga injoranca në njohjen e Krishtit. Sepse përtej viteve të tyre, një mendje është më e vjetër se tjetra. Ajo që është e pavërtetë bëhet gjithashtu një dituri". (Ep. 49, 1; shih gjithashtu: Ep. 47, 2). Pas këtij aspekti, të interpretuar në kuptimin shpirtëror, shfaqet një aspekt tjetër - atësia shpirtërore. Në fund të fundit, "ati shpirtëror" është ai që "ka dhuratën e Frymës së Shenjtë dhe nëpërmjet kësaj dhunti u jep jetë shumë njerëzve në virtyt dhe në njohjen e Zotit" 1020. Prandaj, Evagriu u bën thirrje pleqve, të cilët, si rregull, nuk kishin gradën priftërore, të trajtohen me jo më pak dashuri. Ai i krahason pleqtë me engjëjt me veprat e tyre shpëtimtare. "Ai që ka fituar njohuri shpirtërore do t'i ndihmojë engjëjt e shenjtë dhe do t'i kthejë shpirtrat racionalë nga e keqja në virtyt dhe nga injoranca në dituri" (K.G. VI, 90). Kështu bëjnë pleqtë kur “vajojnë” 1021 njohuritë e atyre që u janë besuar për stërvitje në luftën shpirtërore dhe kur me udhëzimet e tyre “shërojnë nga kafshimet e kafshëve të egra”. Sepse me të vërtetë demonët janë si "kafshët e egra" 1022. Dhe nëse Evagrius e krahason betejën kundër demonëve me një "betejë kundër kafshëve", atëherë kjo nuk është aspak e rastësishme 1023. Ja, vëlla i dashur Anatoli, çfarë mund të them tani për punën shpirtërore. Kjo është gjithçka që ne, me hirin e Frymës së Shenjtë, gjetëm në degët e vreshtit tonë, duke mbledhur të korrat e pjekura prej tij. Nëse Dielli i së Vërtetës (Mal. 4:2), duke qëndruar në zenitin e tij, na ndriçon dhe vilet e rrushit bëhen plotësisht të pjekura, atëherë ne do të pimë verën e bërë nga këto rrush, duke gëzuar zemrën e njeriut (krh. Ps. 103:15), falë lutjeve dhe ndërmjetësimit të të drejtit, ati i drejtë, faleminderit, faleminderit edhe mua, më mbolli mua Gregorit fuqisë së Krishtit Jezus, Zotit tonë, që më ringjalli (shih: 1 Kor. 3:6–7), Atij i qoftë lavdia dhe sundimi në shekuj të shekujve. Amen. Në epilogun që përfundon letrën e tij drejtuar Anatolit, Evagrius përmbledh disa nga mendimet e tij kryesore. Hyrja, e cila jep një pasqyrë retrospektive të veprimtarisë letrare të murgut pontik, duke përfshirë një periudhë të caktuar kohore, jep arsye për të konkluduar se ky krijim i përket viteve të fundit të jetës së tij të shkurtër. Në të njëjtën kohë, megjithatë, duhet mbajtur parasysh fakti se, gjatë "redaktimit" të teksteve të tij, Evagrius krijoi një trilogji të plotë, e cila përfshinte vepra që ai fillimisht i shkroi veçmas. Para nesh është pjesa e parë e kësaj trilogjie. Njëqind kapituj të krijimit "Murgu" i kushtohen punës shpirtërore (praktikè), e cila i paraprin soditjes (gnôstikè), ose njohjes së Zotit dhe krijimit të Tij në rrugën e jetës shpirtërore. Duke u kënaqur me punën shpirtërore, ne kultivojmë "vreshtin" e shpirtit tonë 1024 me shpresën se "rrushi shpirtëror" 1025 do të rritet në të. Kur, falë Diellit të së Vërtetës, domethënë Krishtit, i Cili i “rritë” këto rrush 1026, “frutat” piqen, prej tyre më në fund do të jetë e mundur të bëhet një “verë” e këndshme e dijes 1027. Evagrius me përulësi thekson: atë që gjeti gjatë mbledhjes së të korrave, nuk e gjeti veten, por "me hirin e Frymës së Shenjtë", nëpërmjet të cilit Perëndia ia zbuloi atë (shih: 1 Kor. 2:10). “Ai që ia hap zemrën punës shpirtërore, tërheq Frymën e Shenjtë, i cili i zbulon misteret e Perëndisë” (Në Ps.118, 131νθ). Në fund të epilogut, Evagrius përsëri përmend ata të cilëve u detyrohej aq shumë në jetën e tij. Midis tyre është “Grigori i drejtë” i Nazianzit, “goja e Krishtit” 1028, i cili shuguroi Evagriun si dhjak në Kostandinopojë dhe me të cilin Evagrius kishte marrëdhënie të ngushta miqësore për shumë vite. Këtë e dëshmon jo vetëm testamenti i Shën Grigorit, por edhe letra e shkruar nga Evagrius për murgun Eustathius me rastin e vdekjes së peshkopit në vitin 390 1029. Nuk është rastësi që në një nga letrat drejtuar Gregorit gjejmë të njëjtat imazhe biblike si në epilog. "Sa kohë ke heshtur, o njeri i denjë për çdo admirim, që dikur mbolle një degë [të mirësisë] tek unë dhe në letrat e tua e vaditove me butësinë e zemrës tënde! Ndoshta të trishtuam pak duke mos të dërguar një shportë me tufat e letrave tona? Por arsyeja për këtë nuk isha unë, por ai që më mbuloi me të keqen një degë në mua. Tani, kur je bërë për mua një lajmëtar pendimi, të kërkoj falje që të kam harruar dhe të premtoj të mos e bëj këtë në të ardhmen” (Ep. 46). "Ata që punojnë" mbi Evagrius janë "etërit e shenjtë" që tani po e "ujitin" atë në shkretëtirë: Macarius i Madh dhe, natyrisht, Macarius i Aleksandrisë, si dhe rojtari i fshehtë i Evagrius, Albinus dhe "Shikuesi i Thebaidit" - Gjoni i Likopolit. Por Evagrius është "ringjallur" nga Vetë Krishti, i Cili “E thirri nga errësira [mëkati dhe injoranca] në dritën [njohuri] të shenjtë dhe të bekuar” (Ep. 58, 6; shih gjithashtu: 1 Pjetrit 2:9). Përshkrimi i mëposhtëm bazohet kryesisht në veprën e Palladius "Lavsaik" (Histoire Lausiaque. 38; shih gjithashtu: Lucot A. Palladius. Histoire Lausiaque. Paris, 1912) dhe në versionin koptik të "Jeta e Evagrius" (shih: Katër Hermitët Egjiptianë (bazuar në fragmentet franceze "Translatik") /Lav. V.A. Fadeev Parathënie dhe komentim nga Arqipeshkvi Gabriel (Bunge: Shtëpia Botuese Sretensky, 2018). 1986. Shih të famshmen "Letra mbi besimin" (Epistula fidei). Shih bibliografinë në: Miquel P., Guillaumont A., e.a. Shkretëtirat chrétiens d'Égypte. Nice, 1993. Shih: Bunge G. Évagre le Pontique et les deux Macaire // Irénikon. Shih: Evagrios Pontikos. Briefe aus der Wüste / Ed. G. Bunge. Trier, 1986. S. 54 ff. Pa zemërim dhe anësi (lat.). – Përkth. Për më tepër (lat.). – Përkth. Shih: Në Eccl.5:1–2 / Géhin. 35. Shih: A. et C. Guillaumont në botimin: Évagre le Pontique. “Traité pratique” ose “Le moine” // Capita practica ad Anatolium / Ed. A. et C. Guillaumont. Paris, 1971. F. 113 s. (Burimet chrétiennes; 170–171). Informacione më të hollësishme për këtë gjenden në botimin: Evagrios Pontikos. Briefe aus der Wüste / Ed. G. Bunge. S. 32 ss. Në Prov. 24, 27 / Gehin. 291. Shih: Në Prov. 1, 2 / Gehin. 3. Në Ecl. 11, 10 1–2 / Géhin. 72; K.G. VI, 84. Në Ps. 25, 2α; 72, 21ιδ. Shih: Në Prov. 11, 17 / Gehin. 127. Në Prov. 6, 8 / Gehin. 72. Në Prov. 19, 16 / Gehin. 198. Shih: Në Prov. 6, 8 / Gehin. 72. Në Prov. 15, 24 / Gehin. 142. Shih: Në Ps. 94, 11ζ dhe në vazhdim. Shih: Në Prov. 4, 10 / Gehin. 45. Shih: Në Prov. 8, 10 / Gehin. 101. Shih: K.G. II, 69; III, 77 dhe VI, 44. Shih esenë tonë: Das Geistgebet: Studien zum Traktat “De Oratione” des Evagrios Pontikos. Köln, 1987. Kap. VI. murg. 4 (cituar nga botimi: Philokalia: In 5 vols. M., 1993. (Rep. from the botues: M., 1895). T. 1. F. 571). Në Prov. 7, 12 / Gehin. 93. Në Prov. 19, 17 / Gehin. 199. Shih: Bunge G. Der mystische Sinn der Schrift // Studia Monastica. Në Prov. 23, 1.3 / Gehin. 250. Shih: Në Prov. 25, 26 / Gehin. 317. 1 Shkurtimisht (latinisht). – Përkth. 5Shih: Në Prov. 2, 17 / Gehin. 23. 7 Në Ekl. 4, 5 / Gehin. 26. 9 Sm. Shihni gjithashtu: Rreth lutjes. 33; Në Ecl. 1, 13,4–6 / Géhin. 4. 11 Në Ps. 54, 7β et seq. 13 Cit. nga: Philokalia. T. 1. faqe 590–591. 23 Në Prov. 19, 12 / Gehin. 195. 25 Në Prov. 11, 30 / Gehin. 132. 27 M.C. 14; shih: Ep. 56, 9. 30Shih: Apophthegmata Patrum Aegyptorum. Fokas 1 38 Shih: Rreth besimit. VII; Në Ecl. 7, 2 / Gehin. 55.1. 47 Shih: M.C. 16; Ant. IV, 72. Në Prov. 1, 1 / Gehin. 2. Shih: Tek Melania. 5 ff. K.G. unë, 46; Rreth namazit. 119. Në Ps. 5, 19 / Gehin. 65. Synodia (nga greqishtja syn - "së bashku" dhe hodos - "rruga") - "harmoni, unitet". Ky është një komunitet joinstitucional i monastistëve, një grup i vogël miqsh me të njëjtin mendim, të cilët "udhëtojnë së bashku" në kuptimin shpirtëror, domethënë ndjekin "gjurmët e etërve të shenjtë". – Përkth. Rreth namazit. 139; shih gjithashtu: Murg. 63. Ep. 6, 3; 39, 3; shih gjithashtu: M.C. 24. Në Prov. 9, 18 / Gehin. 115. M.S. 1; O.sp. [IV], 2, 1 e në vazhdim. Ant. III, 4, 6, 8 e në vazhdim. Ant. III, 29; O.sp. [VIII] 3, 12. Shih: M.C. 23; M.S. r.l. 22. O.sp. [XIII] 6, 1 ff. Shih: Rreth namazit. 15, 62 dhe 153. Ant. VIII, 6, 13 e në vazhdim. Ant. VIII, 8, 31, 33 e në vazhdim. Rreth namazit. 83; Tek murgjit. 98; murg. 71. Shih: O.sp. [XIII] 6, 12–13. Shih: Në Prov. 30, 17 / Gehin. Shtojca II, 18. F. 489. Në Prov. 1, 32 / Gehin. 16. Shih: K.G. III, 76; V, 11. Vita. K; shih: K.G. IV, 38; murg. 76. Shih: K.G. IV, 73; M.C. r.l. 27. Shih: Rreth namazit. 50, 69 dhe 92. Rreth namazit. 106, 107 dhe 111. Shih: Rreth namazit. 104 dhe 147. Shih: Ep. 27, 6; O.sp. [XIII] 6 etj. Shih: K.G. unë, 81; M.C. 12. Shih: Ep. 51, 2; Ant. VII, 26. Citim nga: Philokalia. T. 1. F. 637. Shih: Në Ecl. 11, 10 / Gehin. 73. Shih: M.C. r.l. 22; murg. 22. Shih: Në Ecl. 6, 10 / Gehin. 52. Shih: K.G. II, 64; Tek Melania. 37. Shih: Në Prov. 6, 19 / Gehin. 78. Shih: Ep. 26; 58, 2 dhe në tekste të tjera. Shih: Ant. VIII, 41; murg. 43 dhe 51. Në Prov. 19, 5 / Gehin. 190. Shih: H.L. 38, 11; shih gjithashtu: Ep. 9, 1. Shih: Në Prov. 16, 10 / Gehin. 144. Në Prov. 6, 3 / Gehin. 76. Krokodilët egjiptianë mongozë që ndjekin. Në Prov. 5, 20 / Gehin. 68. Shih: Ep. 57, 4; K.G. Unë, 67. Shih: Ant. VIII, 21; Ep. 19, 2; Tek një virgjëreshë. 5. Për një studim më të thelluar të kësaj çështjeje, shihni veprën tonë: Das Geistgebet (kap. II), si dhe esenë tonë “Enë të pakta” (kap. II). Shih: Murg. 43 dhe 51; Ep. 11, 4. Ant. VIII, 10, 21, 23, 28. Shih: K.G. III, 45 ff. Shihni gjithashtu: Ant. I, 30.36.39 e në vazhdim. Shih: M.C. r.l. 34 ff. Shih: Në Ps. 30, 4γ dhe më gjerë. Shih: Ep. 61, 1; Në Prov. 1, 32 / Gehin. 16. Shih: Në Ps. 143, 1α; 147, 3β. Pjesë në vend të së tërës (lat.). – Përkth. Shih: Në Prov. 17, 9 / Gehin. 157. Në Ecl. 5, 17 / Gehin. 42. Në Ecl. 3, 10–12 / Géhin. 15. Në Ecl. 5, 13 / Gehin. 40. Shihni punën tonë: Das Geistgebet. Kap. IV: Der Zustand des Rreth namazit. 67, 114 dhe 116. Shih: Në Ps. 68, 29iz etj. Shih: Murg. 54; Rreth namazit. 139. Në Ecl. 5, 7–11 / Géhin. 38, 11. Për këtë temë, shihni veprën tonë: Das Geistgebet. Kap. V: Der Zustand des Gebetes. Me rezerva (lat.). – Përkth. Shihni punën tonë: Das Geistgebet. Kap. I: Psalmodie und Gebet. Shih: K.G. unë, 43; II, 2 e në vazhdim. Shih: Në Ecl. 1, 2 / Gehin. 2. Në Prov. 18, 16 / Gehin. 184. Shih: Tek murgjit. 39, 41 dhe 44. Në Eccl.5, 7–11 / Géhin. 38. Shih: Në Ecl. 6, 10–12 / Géhin. 52, 8. Shih: Në Ps. 61, 10ε; murg. 89. Shih: Në Prov. 1, 32 / Gehin. 16. Në Prov. 1, 13 / Gehin. 9. Shih: Në Prov. 15, 24 / Gehin. 142. Shih: Në Ps. 118, 46 -48k. Shihni: Stromatet. VII, 10, 55. Shih: Në Eccl.6, 10–12 / Géhin. 52. Në Prov.19, 11 / Géhin. 194. Në Prov.30, 17 / Gehin. 294. K.G. unë, 3; shih: Në Ps. 131, 7ε. Shih: Në Ps. 24, 7ε; K.G. II, 11 ff. Shih: Rreth besimit. II, 7 e në vazhdim. Shih: Rreth besimit. VII, 23; Tek Melania. 16. Shih: Rreth besimit. VII, 25; Tek Melania. 27. Shihni punën tonë: Mysterium unitatis. Der Gedanke der Einheit von Schöpfer und Geschöpf in der evagrianischen Mystik // Freiburger Zeitsschrift für Philosophie und Theologie. Vëll. 36. Freiburg, 1989. S. 449–469. Shih: Në Prov. 24, 7 / Gehin. 267. Në Prov. 8, 10 / Gehin. 101. Shih: Në Prov. 7, 4 / Gehin. 88. Në Prov.6, 1 / Gehin. 69. Ep. 27, 2; shih gjithashtu: Murg. Prolog [8]. Shihni trilogjinë: Murg. 38; Spekulative. 47; K.G. Unë, 84, dhe gjithashtu: Te virgjëresha. 41; Ep. 6, 4, etj. Në Prov.3, 18 / Géhin.32. Në Prov. 19, 12 / Gehin. 195. Rreth namazit. 62; shih gjithashtu: 15 dhe 153. Shih: Apophthegmata Patrum Aegiptorum. Macaire. 32. Ant. IV, 23, 58; VIII, 26. Shih: H.L. 32, 3: rreth murgjve Pachomius. Shih: Ep. 16, 3, si dhe fragmente të dhëna në kapitullin. 47. Rreth namazit. 106 dhe 109; shih gjithashtu: M.C. 5. Shih: Tek murgjit. 85, 111, 113 e në vazhdim. Shih: Në Ps.108, 9ζ; Rom.12:14. Për një diskutim më të detajuar të kësaj çështjeje, shihni veprën tonë “Atëria shpirtërore”. Shih: Në Ps.18, 6β et seq.