ბერი, ანუ პრაქტიკული ტრაქტატი: ასი თავი სულიერი ცხოვრების შესახებ

ნაშრომი „სიტყვა სულიერ შრომაზე, ანუ ბერი“ არის ევაგრი პონტოელის ტრილოგიის პირველი ნაწილი, რომელიც მან მიუძღვნა თავის მეგობარს ანატოლის, იერუსალიმის ზეთისხილის მთაზე წმინდა მელანიასა და რუფინას მონასტრის ბერს. ტრაქტატი დაიწერა ეგვიპტეში, სავარაუდოდ 383-393 წლებში, მიმართული ანკორი ბერებისადმი და შედგება 100 თავისგან („ასობით“), რომელიც ეძღვნება ასკეტური ცხოვრების საწყის ეტაპს - კეთებას, კერძოდ, უვნებლობის მიღწევას. პროლოგი იძლევა სამონასტრო კვართის სიმბოლურ მნიშვნელობას. მე-6-33 თავებში საუბარია 8 მთავარ ცოდვილ აზრზე და მათ წინააღმდეგ ბრძოლაზე. 34-39, 57-70 თავები ვნებებსა და უვნებლობას ეხება. 81-90 თავები სათნოებებს ეხება. 91-100 თავები ეკლესიის მამათა მოკლე გამონათქვამებია (წმ. ანტონი დიდი, მაკარი დიდი და სხვ.). ავტორი ადამიანის სულში გამოყოფს 3 ნაწილს: რაციონალურ, ძალადობრივ და სასურველს (თავი 22, 54, 63, 86, 89). სულის ძალადობრივი და სასურველი ნაწილები რაციონალურს ექვემდებარება და ეხმარება მას მანკიერებებთან ბრძოლაში და სათნოების შეძენაში (თრ. 86, 89). ევაგრიუსის აზრით, უგუნურება მიიღწევა მხოლოდ მაშინ, როცა „რაციონალური სული მოქმედებს ბუნების შესაბამისად, როცა მისი სასურველი ნაწილი სათნოებისკენ მიისწრაფვის, მოძალადე ნაწილი ამ სათნოებისთვის იბრძვის, რაციონალური ნაწილი კი ქმნილების ჭვრეტას მიმართავს“ (თავი 86). ორიგენედან დათარიღებული ევაგრი პონტოელის ასკეტური თეოლოგიის ერთ-ერთი ძირითადი პრინციპი არის მოსაზრება, რომ ქრისტიანული სულიერი ცხოვრება ორი ეტაპისგან შედგება: კეთება და ჭვრეტა (თბ. 32, 66, 84), რომელთა შორის არის დაქვემდებარება (თბ. 90). კეთების მიზანი ღმერთის შეცნობაა (ქ. 32, 79). ავტორი აღნიშნავს, რომ ქრისტიანობა არის ქრისტეს სწავლება, რომელიც შედგება სამუშაოს, ბუნებრივი ჭვრეტისა და ღვთისმეტყველებისგან (თავი 1). ევაგრიუსის აზრით, მოქმედების დასაწყისი რწმენაა, საბოლოო მიზანი კი უვნებლობა, რომელიც შობს სრულყოფილ სიყვარულს (თრ. 81, 84). ასკეტური შრომა იყოფა 2 ნაწილად: „უარყოფითი“ (შედგება ვნებებისგან განწმენდისგან) და „დადებითი“ (ქრისტიანული სათნოების მოპოვება). ევაგრი პონტოელმა პირველმა განსაზღვრა ასკეტურ მწერლობაში 8 „ზოგადი“ ცუდი აზრი, რომელიც მოიცავს ყველა სხვა აზრს: სიხარბე, სიძვა, ფულის სიყვარული, მწუხარება, რისხვა, სასოწარკვეთა, ამაოება და სიამაყე (თრ. 6-14, 54). ევაგრიუსის სწავლებაში ასკეტური მუშაობის შესახებ ღრმა ნდობაა ღმერთისადმი აზრებთან და დემონებთან ბრძოლაში (თავ. 14, 27, 33, 43, 66). თხზულება ასახელებს უგუნურობის ხარისხებსა და ნიშნებს (თრ. 54-58, 60, 63-67), რომლის მიღწევითაც იწყება სულიერი ცხოვრების მე-2 ეტაპი - „ბუნებრივი ჭვრეტა“, ანუ ღმერთის ცოდნა მისი ქმნილებებიდან (თავ. 56, 76, 79, 84). სულიერი გაუმჯობესების მე-3 საფეხური არის ღმერთის პირდაპირი მისტიკური ცოდნა (თეოლოგია) (თავი 1, 84). განწმენდილი გონება ღვთის მადლით იძენს „წმინდა ლოცვას“ (თავ. 23, 41). ტრაქტატის ეს პუბლიკაცია შეიცავს სქემა-არქიმანდრიტ გაბრიელის (ბუნგეს) ვრცელ კომენტარს, რომლის მთავარი მიზანია „ბერის“ საფუძველზე შექმნას სულიერი პრაქტიკის ერთგვარი გზამკვლევი „ევაგრიუსის სულით“, რომელმაც ყველაზე უშუალოდ მიიღო და აითვისა ძველი მონაზვნობის სულიერი ტრადიცია. *ნაწარმოების სათაური ბერძნულად არის Λόϒος πρακτικὸς ἢ Μοναχός. *ნაწარმოების სათაური ლათინურად არის Liber practicus. სარჩევი მთარგმნელიდან ფრანგული გამოცემის წინასიტყვაობა ბიბლიოგრაფია და შემოკლებები I. ევაგრიუს II-ის შრომები. სხვა წყაროები III. სქემა-არქიმანდრიტ გაბრიელის (ბუნგეს) სხვა პუბლიკაციები 1. წიგნები 2. სტატიები 3. გამოცემები რუსულ ენაზე შესავალი I. ავტორი და მისი შემოქმედება 1. ევაგრი პონტოელი: კაპადოკიელთა და უდაბნოს მამების მოწაფე 2. შექმნა: „ბერის“ ასი თავი II. სწავლება: „სამეფო და სრულყოფილი გზა“ 1. სული და მისი ნაწილები 2. პრაქტიკა, როგორც „გზა“ 3. „მეთოდი“ შემდეგნაირად 4. პრაქტიკა, როგორც „სულიერი“ მეთოდი 5. დაბრკოლებები „გზაზე“ 6. განწმენდა, როგორც სამკურნალო 7. „უფლის გზები“ და „ღვთის გზები“ III. კომენტარებთან დაკავშირებით ბერი ევაგრიუსის ტექსტი და კომენტარები პროლოგი პრაქტიკული ტრაქტატი. ასი თავის წინასიტყვაობა ზოგიერთ ხელნაწერში პირველ თავს წინ უძღვის „ინსტრუქციები მწიგნობართათვის“, რომელიც, როგორც ჩანს, ასევე ევაგრიუსის კალამს ეკუთვნის. ამ ინსტრუქციებში ევაგრიუსი საუბრობს არა მხოლოდ იმაზე, თუ როგორ უნდა მიუდგეს კეთილსინდისიერი გადამწერი, ისევე როგორც თავად პონტოელი ბერი, მისი ნაწარმოებების გადაწერას, არამედ იმაზეც, თუ რა არის ბევრად უფრო მნიშვნელოვანი თანამედროვე მკითხველისთვის - როგორ წაიკითხოს "ასი თავი". თავი 1 თავი 2 თავი 3 თავი 4 თავი 5 რვა აზრის შესახებ თავი 6 თავი 7 თავი 8 თავი 9 თავი 10 თავი 11 თავი 12 თავი 13 თავი 14 რვა ფიქრის წინააღმდეგ თავი 17 თავი 15 თავი 15 თავი 15 19 თავი 20 თავი 21 თავი 22 თავი 23 თავი 24 თავი 25 თავი 26 თავი 27 თავი 28 თავი 29 თავი 30 თავი 31 თავი 32 თავი 33 ვნებების შესახებ თავი 3 თავი 36 თავი 35 თავი 35 38 თავი 39 ინსტრუქციები თავი 40 თავი 41 თავი 42 თავი 43 თავი 44 თავი 45 თავი 46 თავი 47 თავი 48 თავი 49 თავი 50 თავი 51 თავი 52 თავი 5 სიზმრის შესახებ თავი 5 თავი 5 თავი 5 ოცნების შესახებ 56 უპასუხისმგებლობასთან ახლოს მყოფი მდგომარეობის შესახებ თავი 57 თავი 58 თავი 59 თავი 60 თავი 61 თავი 62 უვნებლობის ნიშნების შესახებ თავი 63 თავი 64 თავი 65 თავი 66 თავი 67 თავი 67 თავი 68 თავი 709 თავი 709 პრაქტიკა თავი 709 72 თავი 73 თავი 74 თავი 75 თავი 76 თავი 77 თავი 78 თავი 79 თავი 80 თავი 81 თავი 82 თავი 83 თავი 84 თავი 85 თავი 86 თავი 88 თავი 889 თავი 889 მამათა თავი 91 თავი 92 თავი 93 თავი 94 თავი 95 თავი 96 თავი 97 თავი 98 თავი 99 თავი 100 ეპილოგი ეს წიგნი თავდაპირველად დაიწერა და გამოიცა გერმანულად. მალევე გამოქვეყნდა მისი ფრანგული ვერსია, რომელიც ავტორმა, რომელიც კარგად ფლობს ფრანგულ ენას, საგულდაგულოდ დაარედაქტირა და გაამდიდრა მრავალი ახალი ციტატებით ევაგრი პონტოელის ნაშრომებიდან. მასში რეპროდუცირებულია „ბერის“ ტექსტი, თუმცა ავტორის მიერ შეტანილი გარკვეული ცვლილებებით, A. and K. Guillaumont-ის კრიტიკული რედაქციის მიხედვით, რომელიც შეიცავს ამ ნაწარმოების ფრანგულ თარგმანს. ამიტომ, ავტორის თანხმობით, გადაწყდა რუსულად ეთარგმნა ფრანგული გამოცემა, რომელიც უფრო სრულყოფილია გერმანულ ორიგინალთან შედარებით. ევაგრი პონტოელის ნაწარმოებები რუსი მკითხველისთვის ცნობილია წმინდა თეოფანეს მიერ შედგენილი ფილოკალიიდან, წმინდა ნილოსის სახელით ჩვენამდე მოღწეული და რუსულად ნათარგმნი მე-19 საუკუნის მეორე ნახევარში, ასევე უახლოეს წარსულში შესრულებული თარგმანებიდან (იხ. ბიბლიოგრაფია). რუსული გამოცემა იყენებს უკვე არსებულ თარგმანებს. ვინაიდან ისინი სხვადასხვა დროსა და სხვადასხვა ადამიანის მიერ იყო დამზადებული, მათ შორის არის გარკვეული განსხვავებები, ძირითადად სტილისტური. ჩვენ შევარჩიეთ ის თარგმანები, რომლებიც ყველაზე მეტად შეესაბამება ამ ნაწარმოებში ავტორის მიერ მოყვანილ ევაგრიუსის ტექსტებს და რომლებიც, ვფიქრობთ, ყველაზე ადვილად აღიქვამს თანამედროვე მკითხველს. ასე, მაგალითად, "ბერის" ტექსტი, ან "სიტყვები სულიერი მოღვაწეობის შესახებ", მოცემულია აქ პროფესორ ა.ი. სიდოროვა. თუმცა აღვნიშნოთ, რომ პონტოელი ბერის ყველა ტექსტი რუსულად არ ითარგმნა; ამ პუბლიკაციაში პირველად არის წარმოდგენილი მისი ნამუშევრების მრავალი ციტატა. ევაგრიუსის წერილობით ნაშრომთან დაკავშირებულ ლინგვისტურ და მთარგმნელობით ასპექტებზე საუბრისას, არ შეიძლება არ აღინიშნოს, რომ ამ წიგნის ავტორის თქმით, პონტოელმა „სპეკულატორმა“ შექმნა თავისი განსაკუთრებული ენა, რომელიც იყო და რჩება ძნელად გასაგები და იდუმალიც კი. მისი შემოქმედების სწორი და ღრმა გაგებისთვის აუცილებელია ამ ენის დაუფლება, ისევე როგორც ჩვენ ვითვისებთ უცხო ენებს, მათ შორის ბერძნულს, რომლებშიც ევაგრი წერდა. მაგრამ ეს საკმარისი არ არის: გარდა ენობრივი და მეტლინგვისტური ცოდნისა, საჭიროა გარკვეული სულიერი გამოცდილებაც. ამ ნაშრომის ავტორი არა მხოლოდ აბბა ევაგრიუსის ლიტერატურული და სულიერი მემკვიდრეობის ერთ-ერთი წამყვანი ექსპერტია, არამედ ბერი, რომელიც თითქმის 40 წელია განმარტოებაში ცხოვრობს. ამ ნაწარმოების უნიკალურობა იმაში მდგომარეობს, კერძოდ, იმაში, რომ ის გარკვეულწილად წარმოადგენს ნაწარმოების „ბერი“ „ევაგრიული“ ენიდან „თარგმანს“ მრავალენოვანი მკითხველის ფართო სპექტრისთვის მისაწვდომ ენაზე. ეჭვი არ გვეპარება, რომ ეს წიგნი ბევრ ახალს გაამჟღავნებს არა მხოლოდ ბერებს, სასულიერო პირებს და საერო მორწმუნეებს, რომლებიც ეძებენ ხელმძღვანელობას სულიერ ცხოვრებაში, არამედ ყველას, ვინც დაინტერესებულია ადამიანის სულის "საიდუმლოებით". დასასრულს, გვინდა გამოვხატოთ ჩვენი გულწრფელი მადლიერება A.I. სიდოროვი და იუ.ნ. არჟანოვს ამ პუბლიკაციაში მათი თარგმანების გამოყენების შესაძლებლობისთვის. ფრანგული გამოცემის წინასიტყვაობა ბ-ნი ანტუან გიომონისა და ქალბატონი კლერ გიომონის ძალისხმევით, უკვე მეოთხედი საუკუნის განმავლობაში, ფრანგულენოვან მკითხველს საშუალება ეძლევა გაეცნო ევაგრი პონტოს მიერ დაწერილი ნაწარმოების „ბერი“ შესანიშნავ კრიტიკულ გამოცემას. ამ ნაწარმოების თარგმანი მოწოდებულია ფილოლოგიური და ისტორიოგრაფიული ხასიათის ვრცელი კომენტარებით. მას წინ უძღვის იმ ეპოქის „ექსკურსია საღვთისმეტყველო აზროვნების ისტორიაში“ (A. Guillaumont), ასევე ბერძნული ტექსტისა და მისი უძველესი ვერსიების „კრიტიკული შესწავლა“ (C. Guillaumont). რატომ, ამ "კლასიკური" ნაწარმოების გამოქვეყნების შემდეგ, კიდევ ერთი წიგნი ფრანგულად? თავდაპირველად, ჩვენი წიგნი განკუთვნილი იყო გერმანულენოვანი აუდიტორიისთვის, ჯერ კიდევ ნაკლებად იცნობდა ევაგრიუსს და ჩვენი მიზანი იყო არ ეთარგმნა ა და კ. გიომონის ნაწარმოები გერმანულად და, რა თქმა უნდა, არ გაუმჯობესებულიყო. ჩვენი მიზანი განსხვავებული იყო: ერთსა და იმავე ავტორს შეიძლება სხვადასხვაგვარად მივუდგეთ და ჩვენ მნიშვნელოვნად მივიჩნიეთ მკითხველისთვის წარმოგვედგინა ევაგრიუსის სულიერი სწავლება, რამდენადაც ის ნაკლებად ცნობილია. ამ მიზეზით, ჩვენ შეგნებულად მივატოვეთ განზრახვა ჩავუღრმავდეთ ევაგრიუსის შრომების ისტორიულ და ფილოლოგიურ ასპექტებს და ავიცილოთ თავიდან ყველაფერი, რაც პონტოელ ბერს აკავშირებს ბერძნულ ფილოსოფიასთან და ალექსანდრიული და კაპადოკიის სკოლების თეოლოგიასთან. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ჩვენი მიზანი უფრო პრაქტიკული ხასიათისა იყო: „ბერის“ საფუძველზე შეგვექმნა სულიერი პრაქტიკის ერთგვარი გზამკვლევი „ევაგრიუსის სულით“, რომელმაც ყველაზე უშუალოდ მიიღო და აითვისა ძველი მონაზვნობის სულიერი ტრადიცია. ეს არ იყო ის, რისკენაც თავად ისწრაფოდა ესეზე მუშაობისას? გარკვეული შინაგანი სტრუქტურის მიუხედავად, „ბერი“ მაინც არ გამოირჩევა ჰარმონიული წარმოდგენით. ამ ნაწარმოების ასი თავი არის ტექსტის მცირე ერთეული, თითოეული ინდივიდუალურად ეხება სამონასტრო პრაქტიკის ფუნდამენტურ საკითხებს. ეს ნამუშევარი არ არის განკუთვნილი სწრაფი მითითებისთვის. თითოეული თავი მოითხოვს ფრთხილად და განმეორებით კითხვას, ისევე როგორც კვლევას და რეფლექსიას, რათა შემდგომში ის, რაც მასშია ნათქვამი, პრაქტიკაში იქნას გამოყენებული. ეს ხსნის სულიერი კომენტარების საჭიროებას. ევაგრიუსი არ არის ადვილი წასაკითხი. მისი იდეა, რომელსაც ბევრი „განზომილება“ აქვს, მაშინვე ადვილი მისახვედრი არ არის. ამიტომ, ჩვენ ავირჩიეთ მიდგომა, რომელიც საშუალებას გვაძლევს ავხსნათ ევაგრიუსი ექსკლუზიურად თავად ევაგრიუსის მეშვეობით: ევაგრიუსის საკუთარ თავზე უკეთ ინტერპრეტაცია არავის შეუძლია. ამ მიზნით გავამრავლეთ ევაგრიული ციტატების რაოდენობა, რაც, როგორც გვეჩვენება, ხელს შეუწყობს კონკრეტული თავის შინაარსის გარკვევას; ამავდროულად, ჩვენ გთავაზობთ არა მხოლოდ ციტატების ბმულს, არამედ მათ თარგმნას, უმეტეს შემთხვევაში - დასრულებას. ეს ნაშრომი განკუთვნილია არა აკადემიური აუდიტორიისთვის, კარგად ინფორმირებული ევაგრიუსის შემოქმედების შესახებ, არამედ ბერ-მონაზვნებისთვის და სულიერი ცხოვრების შესახებ ცოდნის მწყურვალი საეროებისთვის. მხოლოდ რამდენიმე სამონასტრო ბიბლიოთეკა ფლობს „მთელ ევაგრიუსს“; რა შეგვიძლია ვთქვათ კერძო ბიბლიოთეკებზე... იშვიათ ბერებს, მონაზვნებსა და საეროებს აქვთ წვდომა ყველა ამ ტექსტზე, რომელთაგან ბევრი არც კი არის დამაკმაყოფილებლად რედაქტირებული. ამ „სულიერი საქმის სახელმძღვანელოს“ მკითხველისთვის გადაცემით, ჩვენ ვცდილობდით, სარგებელი გამოგვეყენებინა მათთვის, ვისაც სურს „უხუცესთა კვალდაკვალ“, როგორც თავად ევაგრიუსს სურდა. ჩვენი განზრახვა იყო არა სწავლის გაზრდა, არამედ ცოდნის გაღრმავება, რომელიც წარმოიქმნება „ცოდნის წესით“ განხორციელებული პრაქტიკიდან. ამიტომაც ვუწესებთ გარკვეულ საზღვრებს საკუთარ თავს. ამ გამოცემაში შემოთავაზებული ნაშრომის „ბერი“ სულიერი კომენტარი არ არის სამეცნიერო ნაშრომი ტერმინის საყოველთაოდ მიღებული გაგებით. კომენტარის ავტორი უბრალო ბერი და ასევე მოღუშული, რომელიც დიდი ხანია მოწყვეტილია აკადემიურ გარემოს, მაგრამ მაინც ისწრაფვის შეუერთდეს ერთი და განუყოფელი ეკლესიის დიდი სულიერი ტრადიციის საგანძურს და სხვებს გაუზიაროს ის, რაც მას სიცოცხლის განმავლობაში გამოეცხადა. მოხარული ვართ, რომ კრებულის Spiritualité Orientale (აღმოსავლური სულიერება) რედაქტორებმა არ ჩათვალეს ზედმეტად ფრანგულენოვან მკითხველს ამ მოკრძალებული ნაწარმოების ხელმისაწვდომობა, რომელიც ფრანგულ ენაზე გამოცემასთან დაკავშირებით გადაიხედა, შესწორდა და გამდიდრდა მრავალი ახალი ტექსტით. განსაკუთრებული მადლობა გვინდა გადავუხადოთ ბატონ ანტუან გიომონს და მადამ კლერ გიომონს, რომელთა თარგმანი, რომელიც გამოქვეყნებულია კრებულში „Sources chrétiennes“ („ქრისტიანული წყაროები“), გამოვიყენეთ ამ გამოცემაში. ჩვენ ასევე გვსურს მადლობა გადავუხადოთ მადამ მარი ჯოზეფ რონდოს, რომელმაც გულუხვად მოგვცა საშუალება გამოგვეყენებინა მასალები Vaticanus graecus 754 (Scholia on the Psalter) და მამა სიმონ ტიგველს, რომელმაც მოგვაწოდა De Oratione-ის (ლოცვის სიტყვა) ხელნაწერი. იერონონი გაბრიელი (ბუნგე) როვერედო, კაპრიასკა, შვეიცარია. 1996წ ბიბლიოგრაფია და შემოკლებები ჭიანჭველა – Antirrhètikos [Refutor] // Evagrius Ponticus / რედ. ვ.ფრანკენბერგი. Berlin, 1912. S. 472–545. (Abhandlungen der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen. Phil.-Hist. Klasse. Bd. 13. No. 2). ცენტ. Suppl. – Pseudo-Supplément des K.G. [სპეკულაციური თავების დამატება] // ევაგრიუს პონტიკუსი / რედ. ვ.ფრანკენბერგი. Berlin, 1912. S. 422–471. ეპ. – Epistulae LXII [Epistle 62] // Evagrios Pontikus / რედ. ვ.ფრანკენბერგი. Berlin, 1912. S. 564–610; გერმანული თარგმანი: ევაგრიოს პონტიკოსი. Briefe aus der Wüste / ედ. გ.ბუნგე. ტრიერი, 1986. (სოფია; 24); ბერძნული ფრაგმა.: ფრაგმენტები grecs inédits d’Évagre le Pontique / რედ. C. Guillaumont. Berlin, 1987, გვ. 209–221. (Texte und Untersuchungen zur Geschichte der altchristlichen Literatur; 133); Nouveaux ფრაგმენტები grecs des lettres d'Évagre / რედ. P. Géhin // Revue d’histoire des textes. 1994. ტ. 24. გვ 117–147. ეპ. მელ. – Epistula ad Melaniam [მესიჯი მელანიას] // Evagrius Ponticus / ედ. ვ.ფრანკენბერგი. ბერლინი, 1912; Seconde party du traité qui passe sous le nom de “La grande lettre d’Évagre le Pontique à Mélanie l’Ancienne” / რედ. გ.ვიტესტამი. ლუნდი, 1964; ინგლისური თარგმანი: ევაგრი პონტოელი. წერილი მელანიას/რედ. M. Parmentier // Bijdragen, tijdschrift voor filosofie en theologie. No 46. 1985. გვ. 2–38; გერმანული თარგმანი: ევაგრიოს პონტიკოსი. Briefe aus der Wüste / ედ. გ.ბუნგე. Trier, 1986, გვ. 303–328. (სოფია; 24); რუსი. შესახვევი Yu.N. არჟანოვა // აღმოსავლური ქრისტიანული თეოლოგიური აზროვნების ანთოლოგია. მართლმადიდებლობა და ჰეტეროდოქსია: 2 ტომად / მეცნიერების ქვეშ. რედ. გ.ი. ბენევიჩი და დ.ს. ბირიუკოვა; კომპ. გ.ი. ბენევიჩი. T. 1. M.; სანქტ-პეტერბურგი: “Nikea”-RKHGA, 2009. (Smaragdos Philocalias; Byzantine philosophy; T. 4). ეულ. – Tractatus ad Eulogium monachum [ევლოგიუს ბერს] // PG. T. 79. პოლკოვნიკი 1093D–1140A; ფრ. თარგმანი: Évagre le Pontique. De la Prière à la perfection / ედ. მ.-ა. ჟურდან-გიერი. Paris, 1992, გვ. 19–65. (Les Pères fans la foi; 47); რუსი. მთარგმნ.: ევლოგიუს ბერს. სიტყვა 1 // ჩვენი ღირსი მამის ნილოს სინაელის შემოქმედება. მ.: გამომცემლობა მოსკი. STSL Compound, 2000. გვ. 133–158. ეკლ. – Scholia in Ecclesiasten [Scholia Ecclesiastes-ის წიგნზე] // Évagre le Pontique. Scholes à l'Écclésiaste / ედ. et trad. პ.გეჰინი. Paris, 1993. (Sources chrétiennes; 397). პროვ. – სქოლია პროვერბიაში [სქოლია სოლომონის ანდაზების წიგნზე] // Évagre le Pontique. Schoies aux Proverbes / ედ. et trad. პ.გეჰინი. Paris, 1987. (Sources chrétiennes; 340). ფს. – Scholia in Psalmos [Scholia on the Psalter]. წიგნზე ნაშრომში გამოყენებულია ხელნაწერის „Vaticanus graecus“-754 ასლი, რომელიც მოწოდებულია ქალბატონ მ.-ჯ. რონდო; აგრეთვე: Rondeau M.-J. Le commentaire sur les Psaumes d’Évagre le Pontique // Orientalia Christiana Periodica. No 26. 1960. გვ 307–348. ინსტ. ორშაბათი – Institutio ad monachos [შეგონება ბერებს] // PG. T. 79. პოლკოვნიკი 1236–1240 წწ. აგრეთვე დანართი: ევაგრიანა/რედ. J. Muyldermans // Le Muséon. No 51. Louvain, 1938. P. 198 ff. კ.გ. – Kephalaia Gnostika [სპეკულაციური თავები] // Guillaumont A. Les six Centuries des “Kephalaia Gnostika” d’Évagre le Pontique // Patrologia orientalis. ტ. 28. პარიზი, 1958 წ.; ნაწილობრივი ჩიხი რუსულ ენაზე: სპეკულაციური თავები // აბა ევაგრიუსის შრომები. ასკეტური და საღვთისმეტყველო ტრაქტატები / მთარგმნ., შესავალი. ხელოვნება. და კომენტარი. ა.ი. სიდოროვა. M.: Martis, 1994. გვ. 120–122. მ.კ. – De diversis malignis cogitationibus [სხვადასხვა ბოროტი აზრების შესახებ] // PG. T. 79. Col. 1200D–1233A (შესწორებულია: Coislin 109); ფრ. ტრანს: L. Regnault et J. Touraille. Philocalie des Pères neptiques. ტ. 8 (Évagre le Pontique, Nil l’Ascète, Diadoque de Photicé). Bellefontaine, 1987. გვ. 27–43; ახალი გამოცემა: რედ. Desclée de Brouwer. 1995. T. 1. P. 84–96; რუსი. ტრანს: სხვადასხვა ბოროტი აზრების შესახებ 27 თავი // ჩვენი ღირსი მამა ნილოს სინაელის შემოქმედება. მ.: გამომცემლობა მოსკი. STSL Compound, 2000. გვ. 163–180. M.C.r.l. – [იგივე შემოქმედების გრძელი ვერსია] // Á travers la tradita manuscrite d’Évagre le Pontique / რედ. J. Muyldermans // Muséon. No 3. Louvain, 1932. P. 47 ff; რუსი. მთარგმნ.: სიწმინდის კულტურის საწყისებზე / მთარგმნ. ა.ი. სიდოროვა. მ.: პილიგრიმი, 2002. გვ. 387–477. O. sp. – Tractatus de octo spiritibus malitiae [რვა ბოროტ აზრზე] // PG 79, 1145A–1164D (შესწორებულია leno Coislin 109); გერმანული თარგმანი: Evagrios Pontikos, Über die acht Gedanken / რედ. გ.ბუნგე. ვიურცბურგი, 1992; რუსი. თარგმანი: რვა ბოროტი აზრის შესახებ // ჩვენი ღირსი მამა ნილოს სინაელის შემოქმედება. მ.: გამომცემლობა მოსკი. STSL Compound, 2000. გვ. 121–132. რ.მ. – Rerum monachalium rationes [მონასტრო ცხოვრების საფუძვლები] // PG. T. 40. კოლ. 1252D–1264C; L. Regnault et J. Tourail le. Philocalie des Pères neptiques. ტ. 8. Bellefontaine, 1987. გვ. 19–26; ახალი გამოცემა: რედ. Desclée de Brouwer. 1995. T. 1. გვ. 78–83. გაგზავნილი. – Sexti Pythagorici, Cliarchi, Evagrii Pontici Sententiae [ევაგრიუს პონტოს ეპისტოლე] / რედ. ა.ელტერი. ლაიფციგი, 1892 წ. სკ. – სკემმატა [ფიქრები] // ევაგრიანა / რედ. J. Muyldermans (ნაწყვეტი პუბლიკაციიდან: Le Muséon. No44). P. 38 ff; დაკვრა რედ.: Nouveaux fragments grecs inédits. Paris, 1931. R. 374 ff. ნაწილობრივი ჩიხი რუსულად: ფიქრები // აბბა ევაგრიუსის შემოქმედება. ასკეტური და საღვთისმეტყველო ტრაქტატები / მთარგმნ., შესავალი. ხელოვნება. და კომენტარი. ა.ი. სიდოროვა. M.: Martis, 1994. გვ. 123–128. ვიტ. – De vitiis quae opposita sunt virtutibus [სათნოების საწინააღმდეგო მანკიერებებზე] // PG. T. 79. პოლკოვნიკი 1140 წ. ქალწულს (Sententiae ad virginem). – ბერებისა და მონაზვნების სარკე. II. შეგონება ქალწულს // აბბა ევაგრიუსის შრომები. ასკეტური და საღვთისმეტყველო ტრაქტატები / მთარგმნ., შესავალი. ხელოვნება. და კომენტარი. ა.ი. სიდოროვა. M.: Martis, 1994. გვ. 138–141; საზღვარგარეთ რედ.: Nonnenspiegel und Mönchsspiegel des Euagrios Pontikis / რედ. ნ.გრესმანი. ლაიფციგი, 1913. (Texte und Untersuchungen zur Geschichte der altchristlichen Literatur; 39.4). ბერებს (Sententiae ad Monachos). – ბერებისა და მონაზვნების სარკე. I. კენობიებსა და თემებში მცხოვრებ ბერებს // აბბა ევაგრიუსის შრომები. ასკეტური და საღვთისმეტყველო ტრაქტატები / მთარგმნ., შესავალი. ხელოვნება. და კომენტარი. ა.ი. სიდოროვა. M.: Martis, 1994. გვ. 129–137; საზღვარგარეთ რედ.: Nonnenspiegel und Mönchsspiegel des Euagrios Pontikis / რედ. გრესმანი. Leipzig, 1913. Texte und Untersuchungen zur Geschichte der altchristlichen Literatur; 39.4). ბერი (პრაქტიკოსი). – სიტყვა სულიერ შრომაზე, ანუ ბერზე // აბბა ევაგრიუსის შრომები. ასკეტური და საღვთისმეტყველო ტრაქტატები / მთარგმნ., შესავალი. ხელოვნება. და კომენტარი. ა.ი. სიდოროვა. M.: Martis, 1994. გვ. 94–112; საზღვარგარეთ რედ.: Évagre le Pontique. „Traité pratique“ ან „Le moine“ // Capita practica ad Anatolium / რედ. A. et C. Guillaumont. Paris, 1971. (Sources chrétiennes; 170–171). რწმენის შესახებ (Epistula fidei). – შეტყობინება რწმენის შესახებ // აბბა ევაგრიუსის შრომები. ასკეტური და საღვთისმეტყველო ტრაქტატები / მთარგმნ., შესავალი. ხელოვნება. და კომენტარი. ა.ი. სიდოროვა. მ.: მარტისი, 1994. გვ. 142–156; საზღვარგარეთ რედ.: ევაგრიოს პონტიკოსი. Epistula fidei/რედ. ჯ.გრიბომონტი // Basilio di Cesarea. Le lettere. ტ. 1. Turin, 1983. გვ. 84–113; ფრ. თარგმანი: Saint Basile, Lettres I / რედ. ი.კურტონე. Paris, 1957. გვ. 22–37; გერმანული ტრანს: ევაგრიოს პონტიკოსი. Briefe aus der Wüste / ედ. გ.ბუნგე. Trier, 1986, გვ. 284–302. (სოფია; 24). ლოცვაზე (De Oratione Tractatus). – სიტყვა ლოცვაზე // აბბა ევაგრიუსის შრომები. ასკეტური და საღვთისმეტყველო ტრაქტატები / მთარგმნ., შესავალი. ხელოვნება. და კომენტარი. ა.ი. სიდოროვა. M.: Martis, 1994. გვ. 76–93; საზღვარგარეთ რედ.: ფილოკალია. Athènes, 1957. T. 1. P. 176 ff (ამ წიგნში ნუმერაცია მოცემულია ამ გამოცემის მიხედვით). პერ. Hausherra გამოცემის მიხედვით: Les leçons d’un contemplatif. Le traité de l'oraison d'Évagre le Pontique. პარიზი, 1960); აგრეთვე: Philocalie des Pères neptiques. ტ. 8. Bellefontaine, 1987. გვ. 47–65; ახალი გამოცემა: T. 1. P. 98–111. სპეკულაციური (Gnostikos). – სპეკულაციური, ანუ მას, ვისაც ცოდნა მიენიჭა // აბბა ევაგრიუსის შრომები. ასკეტური და საღვთისმეტყველო ტრაქტატები / მთარგმნ., შესავალი. ხელოვნება. და კომენტარი. ა.ი. სიდოროვა. M.: Martis, 1994. გვ. 113–119; საზღვარგარეთ რედ.: Évagre le Pontique. „Le Gnostique“ ან „Á celui qui est devenu digne de la Science“ / რედ. A. et C. Guillaumont. Paris, 1971. (Sources chrétiennes; 397). კონლ. – იოჰანეს კასიანუსი. Conlations/რედ. მ.პეშენისი; ფრ. მთარგმნ.: ჟან კასიენი. კონფერენციები / É. პიჩერი. Paris, 1955, 1958 et 1959. (Sources chrétiennes; 42, 54 et 64). H.L. – პალადიუსი. Historia lausiaca // პალადიუსის ლაუზიკური ისტორია / რედ. სი ბატლერი. კემბრიჯი, 1898 და 1904; ფრ. მთარგმნ.: პალადიუსი. Histoire Lausiaque / A. Lucot. პარიზი, 1912; რუსი. მთარგმნ.: პალადიუსი, ელენოპოლის ეპისკოპოსი. ლავსაიკი, ანუ თხრობა წმიდა და ნეტარი მამათა ცხოვრებისა. მ.: მამის სახლი, 2009 წ. H.L. [syr] – პალადიუსი. Historia lausiaca. Version syriaque // Les formes syriaques de la matière de l’Histoire Lausiaque / რედ. ეტრადი. რ.დრაგუეტი. Louvain, 1979. (Corpus scriptorum christianorum orientalium; ტ. 389/390 et 398/399). ჰ.მ. – ტირანიუს რუფინუსი. Historia monachorum sive de Vita sanctorum patrum / ედ. E. Schultz-Flügel. ბერლინი, 1990. (Patristische Texte und Studien; 34). ინსტ. – იოჰანეს კასიანუსი. De institutis coenobiorum / ედ. ჯ.-კლ. ბიჭი. Paris, 1965. (Sources chrétiennes; 109). Vita – Vita Evagrii coptice // A. de Vogüé, G. Bunge. პალადიანა III. Lausiaque ისტორიის კოპტე ვერსია. II. La vie d'Évagre / ედ. G. Bunge, A. de Vogüe // Studia Monastica. No33. ბარსელონა, 1991 წ. გვ 7–21; აგრეთვე რუს. მთარგმნ.: ოთხი ეგვიპტელი მოღვაწენი (დაფუძნებულია „ლავსაიკის“ კოპტურ ფრაგმენტებზე) / ტრანს. ფრ-დან ვ.ა. ფადეევა. მ.: სრეტენსკის მონასტრის გამომცემლობა. III. Schema-არქიმანდრიტ გაბრიელის (Bunge) სხვა პუბლიკაციები Bunge G. Akédia. La Doctrine spirituelle d’Évagre le Pontique sur l’acédie / წინასიტყვაობა d’A. დე ვოგი. Bellefontaine, 1991. (Spiritualité orientale; 52). Bunge G. Das Geistgebet: Studien zum Traktat "De Oratione" des Evagrios Pontikos. Köln, 1987 (Koinonia – Oriens; XXV). Bunge G. Drachenwein und Engelsbrot: Die Lehre des Evagrios Pontikos von Zorn და Sanftmut. ვიურცბურგი, 1999 წ. Bunge G. Paternité spirituelle. La gnose chrétienne chez Évagre le Pontique. Bellefontaine, 1994. (Spiritualité orientale; 61). ევაგრიო პონტიკო. კონტრო და პენსიერი მალვაგი: Antirrhetikos / შესავალი და შენიშვნა G. Bunge. Traduzione a cura di V. Lazzeri. მაგნანო, 2005 წ. ევაგრიოს პონტიკოსი. Briefe aus des Wüste / ედ. გ.ბუნგე. ტრიერი, 1986. (სოფია; 24). ევაგრიოს პონტიკოსი. Über die acht Gedanken / Eingeleitet und übersetzt von G. Bunge. ვიურცბურგი, 1992 წ. Quatre ermites Égyptiens. D'après les fragments coptes de l'Histoire Lausiaque / შესავალი, ტრადიცია და კომენტარი G. Bunge, A. de Vogüé. Bellefontaine, 1994. (Spiritualité Orientale; No. 60). Évagre le Pontique et les deux Macaire // Irénikon. No 56. Chevetogne, 1983. P. 215–227, 323–360. Origenismus – Gnostizismus: Zum geistesgeschichtlichen Standort des Evagrios Pontikos // Vigiliae Christianae. No 40. 1986. გვ. 24–54. „სულიერი ლოცვა“: ევაგრი პონტოელის სამების მისტიკის შესახებ // სამონასტრო კვლევები. ტ. 17. 1986. გვ 191–208. „Nach dem Intellect leben“. ზუმ სოგი. “Intellektualismus” der evagrianischen Spiritualität” // Simandron: Der Wachklopfler. Fs K. Gamber/Ed. Hg. ფონ ნისენი. Köln, 1989, გვ. 95–109. „Priez sans cesse“: Aux origines de la prière hésychaste // Studia Monastica. No30. ბარსელონა, 1988 წ. R. 7–16. ჰენადე თუ მონადა? Au sujet de deux noions centrales de la terminologie évagrienne // Le Muséon. No 102. Paris, 1989. R. 69–91. Mysterium unitatis. Der Gedanke der Einheit von Schöpfer und Geschöpf in der evagrianischen Mystik // Freiburger Zeitsschrift für Philosophie und Theologie. ტ. 36. Freiburg, 1989. S. 449–469. Palladiana I. Introduction aux fragments coptes de l’Histoire Lausiaque // Studia Monastica. No32. ბარსელონა, 1990 წ. გვ 79–129. (P. 81 ff.: Évagre et ses amis dans l’Histoire Lausiaque). პალადიანა III. Lausiaque ისტორიის კოპტე ვერსია. La vie d'Évagre / ედ. G. Bunge, A. Vogüé // Studia Monastica. No33. ბარსელონა, 1991 წ. R. 7–21. Der mystische Sinn der Schrift: Anlässlich der Veröffentlichung der Scholien zum Ecclesiasten des Evagrios Pontikos // Studia Monastica. No36. ბარსელონა, 1994 წ. R. 135–146. ევაგრიოს პონტიკოსი // Lexikon für Theologie und Kirche. 3. ავფლ. Bd. 3. ფრაიბურგი, 1995. პოლკოვნიკი 1027–1028 წწ. Praktiké, Physikè und Theologikè als Stufen der Erkenntnis bei Evagros Pontikos // Ab Occidente et Oriente. Fs W. Nyssen/Ed. Hg. Von M. Schneider und W. Berschin. წმინდა ოტილიენი. 1996. S. 59–72. "Créé pour être." A propos d’une citation scriptuaire inaperçue dans le “Peri Archon” d’Origène (III. 5. 6) // Bulletin de littérature ecclésiastique. ტ. 98. Toulouse, 1997. გვ. 21–29. ევაგრიოს პონტიკოსი: Der Prolog des "Antirrheticos" // Studia Monastica. No39. ბარსელონა, 1997 წ. R. 27–41. Erschaffen und erneuert nach dem Bilde Gottes: Zu den biblisch-theologischen und sakramentalen Grundlagen der evagrianischen Mystik // Homo Medietas. Festschrift für Alois Maria Haas zum 65. Geburtstag / ედ. C. Brinker-von der Heyde, N. Largier. Bern et al., 1999, გვ. 27–41. Active und Contemplative Weise des Betens im Traktat “De Oratione” des Evagrios Pontikos // Studia Monastica. No41. ბარსელონა, 2000 წ. გვ 211–227. “La montagne intelligible”: De la contemplation indirecte à la connaissance immédiate de Dieu dans le traité “De Oratione” d’Évagre le Pontique // Studia Monastica. No42. ბარსელონა, 2000 წ. გვ 7–26. La “gnosis Cristou” di Evagrio Pontico // L’Epistula fidei di Evagrio Pontico: temi, contesti, sviluppi. Atti del 3. Convegno del Gruppo Italiano di Ricerca su “Origene e la Tradizione Alessandrina” / A cura di P. Bettiolo. Roma, 2000. (Studia Ephemiridis Augustinianum; 72). გვ 153–181. L'Esprit კომპატისანტი. L'Esprit Saint, Maître de la "prière veritable" dans la spiritualité d'Évagre le Pontique // Buisson Ardent. No 13. 2007. R. 106–112. 3. გამოცემები რუსულ ენაზე მწირი ჭურჭელი: პირადი ლოცვის პრაქტიკა წმინდა მამათა ტრადიციის მიხედვით / მთარგმნ. მასთან ერთად. ვ.ზელინსკი; ნ.კოსმოროვას რედაქციით. რიგა: ინტ. ა.მეს სახელობის საქველმოქმედო ფონდი, 1999 წ. 217 გვ.: ავადმყოფი; იგივე. მ.: გამომცემლობა მოსკი. რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის საპატრიარქოები, 2014 წ. 332 გვ.: ილ.; ლერწამი: უფალო, გვასწავლე ლოცვა: პირადი ლოცვა წმიდა მამათა ტრადიციის მიხედვით / [ტრან. მასთან ერთად. ვ.ზელინსკი]. M.: Nikeya, 2016; 2017. (თარგმნა რედაქტორისგან: Bunge Gabriel. Irdene Gefäβe. Die Praxis des persönlichen Gebetes nach der Überlieferung der heiligen Väter. Würzburg: Der Christliche Osten, 1996). სხვა ნუგეშისმცემელი: წმინდა ანდრეი რუბლევის ყოვლადწმიდა სამების ხატი / წინასიტყვაობა. ს.ს.ავერინცევა; შემდგომი მღვდელი ვ.ზელინსკი; შესახვევი მასთან. ვ.ზელინსკი და ნ.კოსმოროვა. რიგა: ინტ. ა.მეს სახელობის საქველმოქმედო ფონდი, 2003 წ. 131 გვ.: ფერი. ავადმყოფი. (თარგმნა რედაქტორისგან: Bunge Gabriel. Der andere Paraklet. Würzburg: Der Christliche Osten, 1994). დრაკონის ღვინო და ანგელოზის პური: ევაგრი პონტოელის სწავლება სიბრაზისა და თვინიერების შესახებ / ტრანს. მასთან ერთად. ვ.ზელინსკი და ნ.კოსმოროვა. რიგა: ინტ. ა.მეს სახელობის საქველმოქმედო ფონდი, 2004 წ. 176 გვ.; ლერწამი: ბრაზი, ბოროტება, გაღიზიანება: ევაგრი პონტოელის სწავლება ბრაზისა და თვინიერების შესახებ / ტრანს. მასთან ერთად. მღვდელი ვ.ზელინსკი. მ.: სრეტენსკის მონასტრის გამომცემლობა, 2014; 2015. 221 გვ. (თარგმნა რედაქტორისგან: Bunge Gabriel. Drachenwein und Engelsbrot: Die Lehre des Evagrios Pontikos von Zorn und Sanftmut. Würzburg: Der Christliche Osten, 1999). ბერძნულიდან სირიულში და უკან: დაახლოებით ერთი ციტატა ევაგრი პონტოელიდან // ეკლესია და დრო: სამეცნიერო-თეოლოგიური და საეკლესიო-სოციალური ჟურნალი. T. 65. M., 2013. No4 (65). ოქტომბერი-დეკემბერი. გვ 62–75. სიუხვე, დელიკატესობა, ჭირვეულობა: უდაბნოს მამების სწავლება საკვებსა და მარხვაზე (ევაგრიუს პონტოელის ტექსტებზე დაყრდნობით) / ტრანს. მასთან ერთად. A.V. ფროლოვა. მ.: სრეტენსკის მონასტრის გამომცემლობა, 2014. 205 გვ. (თარგმნა რედაქტორისგან: Bunge Gabriel. Gastrimargia: Wissen und Lehre der Wüstenväter von Essen und Fasten dargestellt anhand der Schriften des Evagrios Pontikos. Berlin: LIT Verlag, 2012). სევდა, სასოწარკვეთა, დეპრესია: ევაგრი პონტოელის სულიერი სწავლება აკედიაზე / ტრანს. ფრ-დან პროტ. დიმიტრი სიზონენკო. მ.: სრეტენსკის მონასტრის გამომცემლობა, 2014. 189 გვ.: ილ. (თარგმნა რედაქტორისგან: Bunge Gabriel. Akèdia. La doctrine spirituelle d’Évagre le Pontique sur l’acédie. Abbaye de Bellefontaine, 1991). სულიერი მამობა: ევაგრი პონტოელის შრომების მიხედვით / ტრანს. მასთან ერთად. A.V. ფროლოვა; სამეცნიერო რედ. მღვდელი დიმიტრი დრუჟინინი; სრეტენსკის სასულიერო სემინარია. მ.: სრეტენსკის მონასტრის გამომცემლობა, 2017. 159 გვ. (თარგმნა რედაქტორისგან: Gabriel Bunge. Geistliche vaterschaft. Berlin: LIT Verlag, 2010. (Eremos I. Texte zur Spirituälitat, Geschichte und Kunst; Bd. 1)). ოთხი ეგვიპტური მოღვაწენი („ლავსაიკის“ კოპტური ფრაგმენტების საფუძველზე) / ტრანს. ფრ-დან ვ.ა. ფადეევა; შესავალი და კომენტარი. სქეაქიმი. გაბრიელი (ბუნგე); კომენტარი hierome Adalbert (de Vogüe); სრეტენსკის სასულიერო სემინარია. მ.: სრეტენსკის მონასტრის გამომცემლობა, 2018. 239 გვ. (თარგმნილია რედაქტორისგან: Quatre ermites Égyptiens. D’après les fragments coptes de l’Histoire Lausiaque / Présentée par G. Bunge; trad. par A. de Vogüé. Bégrolles-en-Mauges: Abbaye de Bellefoneite. No 60)). 1. ევაგრი პონტოელი: კაპადოკიელთა და უდაბნო მამების მოწაფე ევაგრიუსი მიეკუთვნება იმ კატეგორიის ადამიანთა კატეგორიას, რომლებიც საკმაოდ ხშირად გვხვდება ეკლესიის ისტორიაში, რომელთა ბედი მრავალი თვალსაზრისით ორაზროვანი იყო 1 . ახალგაზრდობაში ფუფუნებით გაფუჭებული ერისკაცი, ზრდასრულ ასაკში თავმდაბალი უდაბნო მამა. სიცოცხლის განმავლობაში მას დიდ პატივს სცემდნენ, ხოლო გარდაცვალების შემდეგ, თუმცა საკმაოდ დიდი დრო გავიდა, შეურაცხყოფა მიაყენეს. „ჩვენი სულიერი მწერლობის მამა“, როგორც მასზე თქვა ო. ჩადვიკმა და ეს იმის მიუხედავად, რომ მისი ყველა შემოქმედება, რამდენიმეს გამოკლებით, მხოლოდ თარგმანებში იყო შემორჩენილი ან სხვა ავტორების სახელებით... როგორი ადამიანი იყო ეს? ევაგრიუსი დაიბადა დაახლოებით 345 წელს პონტიურ ქალაქ ივორაში (მცირე აზია). როგორც ჩანს, ის ძალიან კეთილშობილური და გავლენიანი ოჯახიდან იყო. მამამისი ქორეპისკოპოსი იყო. ჩვენ არაფერი ვიცით ევაგრიუსის ცხოვრების ადრეულ წლებში ან სად სწავლობდა, მაგრამ ახალგაზრდამ, როგორც ჩანს, შესანიშნავი განათლება მიიღო. ბასილი დიდმა, რომელიც 370 წელს კესარიის (კაპადოკიის მიტროპოლიის, რომელსაც ივორა ეკუთვნოდა) ეპისკოპოსი გახდა, ყმაწვილს ყურადღება მიიპყრო და მკითხველად აკურთხა. ამრიგად, ევაგრიუსი შევიდა "დიდი კაპადოკიელების" - წმინდანთა ბასილი დიდის, გრიგოლ ღვთისმეტყველისა და გრიგოლ ნისელის წრეში, რომლებმაც დიდი გავლენა მოახდინეს თეოლოგიის განვითარებაზე. შემდგომი მოვლენები შემდეგნაირად განვითარდა. 379 წლის იანვარში ბასილი დიდი გარდაიცვალა. ჩვენთვის სრულიად გაუგებარი მიზეზების გამო, ევაგრიუსი არ რჩება ბასილის მემკვიდრესთან, არამედ „გარბის“ გრიგოლ ნაზიანზელთან, გარდაცვლილი პრიმატის უახლოეს მეგობართან. 378 წლის მარტიდან აპრილამდე გრიგოლი ხელმძღვანელობს მცირე მართლმადიდებლურ თემს ბიზანტიის იმპერიის დედაქალაქ კონსტანტინოპოლში 2. იქ აკურთხებს ევაგრიუსს დიაკვნად; ევაგრიუსი ამ წოდებას სიცოცხლის ბოლომდე შეინარჩუნებს. გრიგოლის მიერ დატოვებული ანდერძით (381 წლის 31 მაისი) ვიმსჯელებთ, ევაგრიუსმა მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა იმ დროს ჯერ კიდევ ძალზე ძლევამოსილ არიანელებთან ბრძოლაში. სასულიერო განათლება და პიროვნული ხიბლი, უზარმაზარ ორატორულ ნიჭთან ერთად, ახალგაზრდა სასულიერო პირს ბრწყინვალე კარიერას ჰპირდება, განსაკუთრებით მას შემდეგ, რაც მართლმადიდებლობამ იმპერატორ თეოდოსის მხარდაჭერით 380 წელს ტრიუმფალური გამარჯვება მოიპოვა არიანობაზე. 381 წლის შუა ხანებში შიდაეკლესიური ინტრიგებით დათრგუნულმა გრიგოლმა დათმო ეპისკოპოსის უფლებამოსილება და დაბრუნდა ნაზიანცში. ევაგრიუსი რჩება თავის მემკვიდრე ნექტარიუსთან და უწევს მას ძვირფას მომსახურებას. მიუხედავად იმისა, რომ ევაგრი არ გაჰყვა გრიგოლს მშობლიურ მიწაზე, სიკვდილამდე იგი გულწრფელი მადლიერებით 3 იხსენებს თავის მასწავლებელს „ყველაზე ამაღლებულ ფილოსოფიაში“, უწოდებს მას „ქრისტეს პირს“ და „რჩეულ ჭურჭელს“. როგორც ჩანს, გრიგოლის წასვლის შემდეგ ევაგრიუსს შეემთხვა "ამბავი", რომელმაც რადიკალურად შეცვალა მისი მთელი ცხოვრების მიმართულება. საიმპერატორო კარის მაღალჩინოსნის მეუღლეს ვნებიანად შეუყვარდება ბრწყინვალე ორატორი და მომხიბვლელი ახალგაზრდა. ასევე იზიდავს მას, ევაგრიუსი დაბნეულობაშია. ფსიქოლოგიური თვალსაზრისით ძალიან საინტერესო სიზმარი, რომელსაც მოგვიანებით ევაგრიუსი თავის ახლო მეგობარს მოუყვება, გამოსავალს გვთავაზობს: გაქცევას. ეს იყო მეორე გაქცევა, რომლის შესახებაც ჩვენ ვიცით, მაგრამ არა უკანასკნელი. ჩვენ არ ვიცით, რატომ გაიქცა ევაგრიუსი არა გრიგოლთან, არამედ იერუსალიმში. როგორც არ უნდა იყოს, მას იერუსალიმში იღებს მელანია უფროსი, ცნობილი დიდგვაროვანის ქვრივმა, რომელმაც რუფინუსთან ერთად დააარსა მონასტერი ზეთისხილის მთაზე 375-დან 380 წლამდე, რომელიც შედგებოდა ორი მონასტრისგან - მამრობითი და ქალი. ზემოხსენებულ სიზმარში ევაგრიუსმა პირობა დადო, რომ რადიკალურად შეცვლიდა მის ცხოვრებას, მაგრამ როგორც კი საფრთხემ გადალახა, დაავიწყდა საზეიმო აღთქმა. როგორც დღეს იტყვიან, მან ის ცნობიერებიდან „დათრგუნა“, რასაც შემდგომი მოვლენებიც ადასტურებს. გარკვეული პერიოდის შემდეგ, ევაგრიუსს მოულოდნელად თავს დაესხმება "ცხელება", რომელიც მას ექვსი თვის განმავლობაში აწვება საწოლში და სიკვდილით ემუქრება. მისი დახვეწილი და გადამწყვეტი გონების წყალობით, მელანია ავლენს, რამდენადაც შეიძლება ვიმსჯელოთ, ავადმყოფობის "ფსიქოლოგიურ" მიზეზს. მისი დაჟინებული თხოვნით, ევაგრიუსი ეუბნება მას კონსტანტინოპოლში დადებული აღთქმის შესახებ. მელანია აიძულებს მას ბერად აღკვეცას და რამდენიმე დღის შემდეგ ევაგრიუსი გამოჯანმრთელდება. 383 წელს, წმიდა აღდგომის დღეს, რუფინუსმა მას სამონასტრო შესამოსელი აჩუქა ღირსი მელანიას თანდასწრებით. ზეთისხილის მთაზე რუფინუსის მიერ დაარსებულ სამონასტრო საზოგადოებაში შეერთების ნაცვლად, ევაგრიუსი მიდის ეგვიპტის უდაბნოში. ჯერ ნიტრიაში, რომელიც მდებარეობს ალექსანდრიის სამხრეთ-აღმოსავლეთით ორმოცდაათი კილომეტრში, სადაც ის ატარებს ორ წელს, შემდეგ კი კელიაში, რომელიც უდაბნოში კიდევ უფრო ღრმად მდებარეობს და უფრო "დახვეწილი" ბერებისთვისაა განკუთვნილი. (უჯრედების არსებობის კვალი ცოტა ხნის წინ აღმოაჩინეს ფრანგმა და შვეიცარიელმა არქეოლოგებმა 6.) ჩვენ არ ვიცით, რატომ არ დარჩა ევაგრიუსი იერუსალიმში. შესაძლოა, ეს მომლოცველთა ცენტრი ზედმეტად „საერო“ იყო მგრძნობიარე დიაკვნისთვის. როგორც არ უნდა იყოს, იერუსალიმიდან სასწრაფოდ გადაგვყავს კელიაში, სადაც ევაგრიუსს მელანიას ძველი მეგობრების კომპანიაში ვპოულობთ. დიდი პამვას ერთ-ერთ მოწაფეს, ბრწყინვალე მეცნიერსა და სათნო ქმარს, ბერი ამონიუსს, ევაგრიუსი შემდგომში დაამყარებს მჭიდრო მეგობრობას, ხოლო ალბინუსის - სავარაუდოდ მელანიას ნათესავთან - ის იპოვის გამოცდილ თანამოსაუბრეს. იმისდა მიუხედავად, რომ ევაგრიუსის ცხოვრება უდაბნოში, მისივე ნაწერების მიხედვით, სულაც არ იყო ადვილი, მან არასოდეს დატოვა ეს, მისივე სიტყვებით, „გადასახლება“. თუმცა ზოგჯერ ის სტუმრობდა ალექსანდრიას სხვადასხვა სახის საქმიანობით და ერთხელაც კი გაიქცა უდაბნოდან პალესტინაში, იმალებოდა ალექსანდრიის პატრიარქ თეოფილოსს, რომელსაც სურდა მისი ტმუიტის ეპისკოპოსი გამხდარიყო. ბერი მაკარი ალექსანდრიელი, ერთ-ერთი ყველაზე მკაცრი ასკეტი, მღვდელი იყო კელიაში, ხოლო მისი თანამოძმე, ბერი მაკარი ეგვიპტეელი, 7 დიდი მხილველი, მოღვაწეობდა სკეტში, ანუ კიდევ უფრო ღრმა უდაბნოში. მათი ხელმძღვანელობით ევაგრიუსი, ეს დახვეწილი და მოვლილი ბერძენი, დროთა განმავლობაში ხდება უდაბნოს მამა, არა მხოლოდ ფლობს განსაკუთრებულ ცოდნას თეოლოგიის სფეროში და საკმაოდ წარმატებულია სათნოებების შეძენაში, არამედ გულმოდგინედ იცავს უმკაცრეს ასკეტურ წესებს. ამ წლების განმავლობაში ევაგრიუსმა წამოიწყო წარმოუდგენელი მასშტაბის ლიტერატურული საქმიანობა, რამაც მაღალი აღიარება მიიღო მისი მრავალი მეგობრისა და სტუდენტისგან. მაგრამ მისი მზარდი პოპულარობის საფასური იყო შური და ცილისწამება, რაც ევაგრიუსს სიცოცხლის განმავლობაში აწუხებდა. 399 წლის ნათლისღების დღეს, ავადმყოფობის შემდეგ, რომელიც დაახლოებით ორი წელი გაგრძელდა, ევაგრიუსი ტოვებს ამ სამყაროს; სავარაუდოდ, გარდაცვალების მიზეზი ნეფრიტი იყო, რომელიც, სავარაუდოდ, სიცოცხლის უკიდურესი სიმძიმის გამო დაემართა. ევაგრიუსის სიკვდილი 54 წლის ასაკში, ნაადრევი მისი თანამედროვეების აზრითაც კი, პროვიდენციალური აღმოჩნდა. 399 წლის აღდგომის დღეებში მოულოდნელად დაიწყო დაპირისპირება, რომელიც ისტორიაში შევიდა, როგორც „პირველი ორიგენისტური კრიზისი“. ისინი ჯერ პირდაპირ გავლენას არ ახდენენ ევაგრიუსზე, მაგრამ მათი შედეგები საბედისწერო გახდება მისი რეპუტაციისთვის მოგვიანებით 8. ევაგრიუსი მიეკუთვნებოდა უაღრესად პატივცემულ და არავითარ შემთხვევაში იზოლირებულ ასკეტთა ჯგუფს, რომლებიც მისი ოპონენტების მიერ კლასიფიცირებულნი იყვნენ როგორც "ორიგენისტები" (შეურაცხმყოფელი გაგებით). მათი აზრით, ეს ასკეტები მართლაც დიდად ეყრდნობოდნენ ალექსანდრიელი ღვთისმეტყველების დიდ სკოლას, კლიმენტიდან დიდიმუს ბრმამდე, ისევე როგორც ორიგენეს შრომებს. ბუნდოვანი მიზეზების გამო, წერა-კითხვის უცოდინარ ბერებს შორის ძლიერი წინააღმდეგობა ჩამოყალიბდა მათი თანამემამულე „ორიგენისტების“ მიმართ, რომლებიც, სხვათა შორის, წერა-კითხვის მცოდნე არ იყვნენ. კამათის საგანი, როგორც ჩანს, იყო კითხვა, აქვს თუ არა ღმერთს „ფორმა“, როგორც ამას დაბადების 1:26 მიანიშნებს, თუ ეს ლექსი მხოლოდ ალეგორიული გაგებით უნდა იქნას გაგებული, როგორც ეს გააკეთეს ორიგენემ და მისმა მოწაფეებმა, იმის საფუძველზე, რომ ღმერთი არის „არამატერიალური“ და, შესაბამისად, არ შეიძლება ჰქონდეს რაიმე ფორმა. თავისი ნაშრომის 153 თავში „სიტყვა ლოცვის შესახებ“ ევაგრიუსი გადამწყვეტად იცავს მეორე თვალსაზრისს. მერყევი შეხედულებებით გამორჩეული პატრიარქი თეოფილე 399 წლის სააღდგომო სიტყვას იწყებს ორიგენეს ოპონენტების მიერ აღიარებული „ანთროპომორფიზმის“ უმკაცრესი გმით. აღსანიშნავია, რომ პატრიარქს მეგობრული ურთიერთობა ჰქონდა „ორიგენისტებთან“ და ბევრ მათგანს ეპისკოპოსის ხარისხში აკურთხა. თუმცა, აღელვებული მასების მკაცრი ზეწოლის ქვეშ, იგი მკვეთრად ცვლის თავის პოზიციას და ახლა გმობს არა ორიგენეს მოწინააღმდეგეებს, არამედ თავად ორიგენეს და მის მომხრეებს. საქმე იქამდე მიდის, რომ ლაშქრობაში მიდის თავისი ძველი მეგობრების წინააღმდეგ, ჯარსაც კი მიმართავს (400). ეკლესიის ისტორიკოსი სოკრატე (380–450), რომელსაც ჰქონდა წყაროები, რომლებიც ახლა დაკარგულია, თეოფილეს მიაწერს არაკეთილსინდისიერ და წმინდა პირად მოტივებს, რის გამოც მან შეცვალა თავისი შეხედულებები. როგორც არ უნდა იყოს, დევნილი „ორიგენისტები“ (დაახლოებით სამასი ბერი) გაფრინდებიან. ბევრი მათგანი გარბის პალესტინაში. ამონიუსი და მისი ძმები კონსტანტინოპოლში მიდიან, სადაც მათ წმინდა იოანე ოქროპირი იღებს. მას შემდეგ, რაც წმინდა ეპიფანე სალამინელი და ნეტარი იერონიმე ლაპარაკობენ „ორიგენისტების“ წინააღმდეგ, კონფლიქტი გადადის საეკლესიო პოლიტიკის სფეროში და იღებს საერთაშორისო ხასიათს, რომელშიც ვლინდება ძველი მეტოქეობა ალექსანდრიასა და „ახალ რომს“ შორის. თუმცა, ჩვენ არ შევჩერდებით შემდგომ მოვლენებზე. თეოფილესა და „ორიგენისტებს“ შორის კონფლიქტი საბოლოოდ ისევე მოულოდნელად დასრულდა, როგორც წარმოიშვა. განდგომილებაში ეჭვმიტანილები იძულებულნი ხდებოდნენ თავიანთი შეხედულებების „უარყოფას“. საკითხი მეგობრულად გადაწყდა: დევნილმა ბერებმა - გადარჩენილებმა - შეძლეს თავიანთ საკნებში დაბრუნება (403). მთელი ამ მტკივნეული პერიოდის განმავლობაში მოვლენების არც ერთი მონაწილე არ ახსენებს ევაგრიუსს და არც შემდგომი ისტორიკოსები ახსენებენ მას. თავად ევაგრიუსი მოწმობს თავის თხზულებებში, რომ აკვირდებოდა დაძაბულობას (რასაც მოგვიანებით კონფლიქტი მოჰყვა) და რომ ეს დაძაბულობა მას დიდად აწუხებდა. კონფლიქტის მშვიდობიანი მოგვარების მიუხედავად, ორიგენესა და „ორიგენისტებზე“ ჩრდილი დაეცა. თანდათან ეს ჩრდილი ეცემა ევაგრიუსს, ისევე როგორც მის მოწაფეებს პალადიუსს, ამონიუსს და სხვა ასკეტებს, რომელთა დავიწყებასაც ცდილობენ დროთა განმავლობაში და შეძლებისდაგვარად. ამიტომ ზოგიერთი მათგანის სახელს დღეს ვერ ვხვდებით კრებულში „Apophthegmata Patrum“ („წმიდა და ნეტარ მამათა ასკეტიზმის სამახსოვრო ზღაპრები“). ორიგენიზმზე უთანხმოება ევაგრიუსისთვის საბედისწერო ხდება მისი გარდაცვალებიდან მხოლოდ 150 წლის შემდეგ, როდესაც კამათი განახლებული ენერგიით იფეთქებს. ეს ხდება მას შემდეგ, რაც ორიგენესა და სხვა ავტორების ნამუშევრებზე დაყრდნობით, რომელთა ნამუშევრები „ორიგენიზმით“ იყო შეღებილი, პალესტინელი ბერები ავითარებენ გარკვეულ „ხედვათა სისტემას“, რაც იწვევს აღშფოთებას მათ თანამემამულეებში. 553 წელს ამ სისტემის მოწინააღმდეგეებმა შეძლეს დაერწმუნებინათ იმპერატორი იუსტინიანე ორიგენესა და მათ, ვინც მხარს უჭერდა მის ზოგიერთ სწავლებას, დაგმო. დიდ ალექსანდრიელთან ერთად ევაგრიუსი და დიდიმუსი ბრმა თავს დაესხნენ. ამიერიდან ევაგრიუსის გავლენა ვრცელდება, თითქოსდა, მიწისქვეშეთიდან, საიდანაც, როგორც მძლავრი ნაკადი, იკვებება - ზოგჯერ სრულიად გასაოცრად - მრავალრიცხოვან დინებებს აღმოსავლეთშიც და დასავლეთშიც, ხოლო უსახელოდ რჩება. მისი მრავალი ორიგინალური ენის შემოქმედება სათითაოდ იწყებს გაქრობას; სხვები შემონახულია და გადმოცემულია სხვა ავტორების სახელებით. ერთი გადამწერიც კი იყო ისეთი გულმოდგინე, რომ ევაგრიუსი ორად "გაყო - "ორიგენისტი" ერეტიკოსი და დიდი კაპადოკიელების "მართლმადიდებელი" მოწაფე. ეს დრამატული გარემოებები დღემდე ხელს უშლის მხილველი ევაგრიუსის ობიექტურ შეფასებას, რომელსაც მინდა მივუდგე sine ira et studio 9. განსხვავებით, მაგალითად, მაისტერ ეკჰარტისგან, რომლის ბედშიც შეიძლება გამოიყოს გარკვეული პარალელები ევაგრიუსის ბედთან, ამ უკანასკნელს არ ჰქონდა საშუალება გაემართლებინა თავი თავისი მოწინააღმდეგეების წინაშე. თუმცა, შეფასების სირთულე საბოლოოდ განპირობებულია არა იმდენად მათი სწავლებების „მართლმადიდებლობით“ ან „ჰეტეროდოქსით“, არამედ ამ სწავლებების მიუწვდომელობით იმ გონებისთვის, რომელიც მიჩვეულია ექსკლუზიურად ისტორიული კრიტიკის ნორმების დაცვაზე. თავის ერთ-ერთ ქადაგებაში მაისტერ ეკჰარტი ხაზს უსვამს, რომ ჭეშმარიტება, რომელზეც ის საუბრობს, მხოლოდ მათ შეუძლიათ გაიგონ, ვინც თავად „გადაიქცა“ ამ ჭეშმარიტებაზე, რადგან „ის პირდაპირ ღვთის გულიდან მოდის“. ჩვენ აქ არ ვსაუბრობთ რაიმე „პირადი გამოცხადების“ პრეროგატივაზე, არამედ ექსკლუზიურად ღვთის მიერ გამოცხადებაში გამოცხადებულ ღვთაებრივი საიდუმლოებების ცოდნაზე, ცოდნის შესახებ, რომლისთვისაც მხოლოდ მიზეზი არ არის საკმარისი, რაც fortiori 10 უწმინდურია. ევაგრიუსიც ასე ფიქრობს. თავის ერთ-ერთ გზავნილში ის ნათლად აყალიბებს გონიერებისა და „დიალექტიკის“ საზღვრებს, მათ ადგილზე აყენებს: მხოლოდ „სუფთა გულს“ შეუძლია ჭვრეტა. „ეპისტოლე ანატოლიისადმი“ არის ერთი აღსარება, რომელიც უაღრესად მნიშვნელოვანია (განსაკუთრებით ევაგრიუს „კეფალაია გნოსტიკას“ ნაწარმოების შესწავლისას): „ამავდროულად, ჩვენ რაღაცას ვმალავდით და რაღაცაზე ფარულად ვლაპარაკობდით, მაგრამ ეს ცხადი იქნება მათთვის, ვინც უფროსების კვალდაკვალ მიჰყვება“ 13. ამ ორი ცნობილი მისტიკოსის ფიქრები შეიცავს გაფრთხილებას და მოწვევას. სიფრთხილე ეხება ელასტიურის დაჭერის ზედაპირულ მცდელობებს. მოწვევა თავის თავში ატარებს მოწოდებას, რომ გაიხსნას მიუწვდომელი, ისე, რომ ის არსებითად გვაპყრობს. ეს არის სულიერი მოღვაწეობის გზა (praktikè), რომელსაც ეძღვნება ნამდვილი შრომა. 2. შემოქმედება: „ბერის“ ასი თავი 14 ევაგრიუსის სხვა ნაწარმოებების უმეტესობის მსგავსად, "ბერი" დაიწერა, ასე ვთქვათ, შემთხვევით და არა ერთ სხდომაზე. როგორ განვითარდა ეს პროცესი, გასარკვევია. 6–90 თავები უდავოდ შეადგენდა ამ ნაშრომის ადრეულ საფუძველს. თავები 91-100 დაემატა მათ, როგორც "დოკუმენტური დანართი", მაგრამ ეს მოხდა მოგვიანებით, მას შემდეგ, რაც ევაგრიუსმა გააერთიანა სამი თავდაპირველად ცალკეული ნაწარმოები ("ბერი", "სპეკულატივი" და "კეფალაია გნოსტიკა") ტრილოგიაში, რომელიც მან მიუძღვნა თავის მეგობარს და მფარველ ანატოლიუსს. შესავალი თავები 1–5 დაასრულეს ამ ახალი, უფრო ვრცელი ნაშრომის დიზაინი. ანატოლისადმი მიწერილი სამოტივაციო წერილის დასაწყისი გახდა ტრილოგიაში შეგროვებული შემოქმედების მთელი ამ ნაკრების პროლოგი და მისი ბოლო ნაწილი "ბერის" ეპილოგი გახდა. ჩვენ, სავარაუდოდ, ვსაუბრობთ ძალიან მდიდარ „ალბინუს რომაელის ნათესავზე“, „ანატოლი ესპანელზე, ადრე ნოტარიუსზე“, რომელიც შემდგომში ბერი გახდა 15 – თუმცა, რა ადგილას უცნობია – და ვისზეც „ლავსაიკის“ კოპტური ვერსია მოგვითხრობს. ანატოლისადმი მიწერილ წერილში საუბარია „წმინდა მთაზე“, რაც ნიშნავს სიონს, ამიტომ უსაფუძვლო არ არის ვივარაუდოთ, რომ ანატოლი იერუსალიმში ცხოვრობდა. გარდა ამისა, მდიდარი „ესპანელის“ და „ალბინუს რომაელის“ ხსენება მიანიშნებს იმაზე, რომ ანატოლიუსი ნათესაური იყო მელანია უფროსთან, წარმოშობით ესპანელთან და დიდგვაროვანთა ოჯახის წევრთან, ასევე ევაგრიუსის ახლო მეგობართან, ალბინუსთან. როგორც ჩანს, ანატოლი ეკუთვნოდა რუფინუსსა და მელანიას მიერ ზეთისხილის მთაზე დაარსებულ სამონასტრო თემს. იქ ალბათ მოღვაწეობდა დიაკონი სევერუს 16, რომელიც წარმოშობით დიდგვაროვანი ოჯახიდან იყო, რომელსაც ევაგრიუსმა მიუძღვნა თავისი „შეგონება ღვთისმშობელს“. აღვნიშნოთ ერთი საინტერესო ფაქტი: წარმოშობით ბერძენი ევაგრიუსი ბევრ დიდგვაროვან რომაელთან მეგობრობდა, ხოლო მისი დიდი მასწავლებელი ბერი მაკარიუსი იყო კოპტი, რაც მიუთითებს იმდროინდელი მონაზვნობის ჭეშმარიტად „კოსმოპოლიტურ“ ბუნებაზე. ქმნილება „ბერი“ მიმართულია ბერებს და უპირველეს ყოვლისა მოღუშულებს, ანუ უდაბნოში მარტო მცხოვრებ ასკეტებს. განსხვავებით "ბერებისა და მონაზვნების სარკესგან" (ან "სიტყვები კენობიუმებსა და თემებში მცხოვრებ ბერებს"), რომელიც ასევე მიმართულია იერუსალიმის სამონასტრო თემისადმი, ნაშრომი "ბერი" საერთოდ არ ეხება საერთო ცხოვრების საკითხებს, რაც, თუმცა, საერთოდ არ ავიწროებს მისი გამოყენების ფარგლებს. სადაც არ უნდა იყოს ადამიანი - სამყაროში, საზოგადოებაში, მონასტერში თუ უდაბნოში - იგივე რჩება, იგივე დემონების ცდუნება ხდება და ერთსა და იმავე მანკიერებებში ვარდება, თუმცა ეს ყველას სხვანაირად და განსაკუთრებულად ემართება. ცდუნებების არსი და ზოგადად ადამიანში თანდაყოლილი დაცემა. მაშასადამე, საშუალებები, რომლებსაც ჰერმიტი მიმართავს ამ ბრძოლის საწარმოებლად, და მასში მოპოვებული გამარჯვებები, იძენს მაგალითის ღირებულებას, რომელიც არ შემოიფარგლება უდაბნოში მისი საკნის კედლებით. თუ თანამედროვე მკითხველს სურს ისარგებლოს ამ სულიერი ნაყოფით, დაე, ყურადღება მიაქციოს უდაბნოს ჰარმონიას, რომელიც ავსებს ევაგრიუსის ნაწარმოებებს და მოუსმინოს მისი გულის ხმას. და მალე არა მხოლოდ მისი შიში, აკვიატება და სისუსტე გამოვლინდება, არამედ მისი ყველაზე მაღალი მისწრაფებები, ასევე პირველის დაძლევისა და მეორის შესრულების გზები. II. სწავლება: „სამეფო და სრულყოფილი გზა“ „საქმე სულიერი მეთოდია, რომელიც განწმენდს სულის ვნებიან ნაწილს“ (ბერი. 78). „კეთების“ ეს მოკლე განმარტება (praktikè) შეიცავს ევაგრიუსის სწავლების მთელ არსს იმის შესახებ, რასაც ჩვენ „სულიერ ცხოვრებას“ ვუწოდებთ. ზუსტად რომ გავიგოთ რას ნიშნავს ევაგრიუსი „კეთებაში“, აუცილებელია თითოეული ტერმინის მნიშვნელობის ამოხსნა - როგორც მისი ძირითადი მნიშვნელობით, ასევე კონტექსტში. „სულიერი საქმიანობის“ (praktikè) ობიექტი არის სული, კერძოდ მისი „ვნებიანი ნაწილი“. მაშინვე ჩნდება კითხვა სულის სტრუქტურასა და მთლიანად ევაგრიუსის „ფსიქოლოგიასთან“ დაკავშირებით. ადამიანი თავისი მიწიერი არსებობის პირობებში რთული არსებაა, „სხეულისა და სულისგან შემდგარი“ 18. სული ასევე შედგება სხვადასხვა „ნაწილებისაგან“, ანუ „უნარებისგან“, ევაგრიუსის ტერმინოლოგიით. მიუხედავად ამისა, ადამიანი ინტუიციურად ხვდება, რომ თავისი ბუნების სიღრმეში ის ერთია. პიროვნების ამ განუყოფელ ბირთვს, რომელსაც მაისტერ ეკჰარტი უწოდებს „სულის ნაპერწკალს“ (scintilla animae), ევაგრიუსი განსაზღვრავს ტერმინით „გონება“ (nous), თუმცა ბიბლია ამ ცნების აღსანიშნავად სხვა ტერმინს იყენებს: „სული“ (პნევმა) 19, რომლის შესახებაც ევაგრიუსმა კარგად იცოდა. თუმცა, ის ნამდვილად ამჯობინებს ტერმინს „გონება“ (რომელიც არავითარ შემთხვევაში არ უნდა გავიგოთ „ინტელექტუალისტური“ მნიშვნელობით) ტერმინს „სული“ (1 თეს. 5:23): ჯერ ერთი იმიტომ, რომ ეს უკანასკნელი, პირველ რიგში, სულიწმიდას ეხება და მეორეც, იმიტომ, რომ შემოქმედსა და ქმნილებას შორის ურთიერთობა სრულყოფილად გამოიხატება. (იოანე 17:3; 1 კორ. 13:12) ის ამას განიხილავს როგორც „იცოდე“ ან „იცოდე“ (nous-noeô) 20. გონება, როგორც „ღვთის ხატება“ 21, არის „არამატერიალური“ 22 და „უსხეულო“ 23, როგორც თავად ღმერთი. მაგრამ მიწიერი არსებობის პირობებში ის ყოველთვის „განსახიერებულია“ (ensômatos) 24, ანუ ხორცით შემოსილი. „განსახიერებულ“ გონებას, რომელიც ბინადრობს ადამიანში, ევაგრიუსი უწოდებს „რაციონალურ სულს“ ან „ლოგოსით დაჯილდოებულ სულს“ (psychè logikè). ეს შესაძლებელს ხდის განისაზღვროს გონების ურთიერთობა, ერთის მხრივ, ღვთაებრივ ლოგოსთან, როგორც მის შემოქმედთან და, მეორე მხრივ, ლოგოსთან, როგორც გეგმებთან, რომლებიც შემოქმედმა ჩაწერა, როგორც „ასოები“ მთელ ქმნილებაში 25 და რომლის ამოცნობასაც გონებას მოუწოდებს. გონება „განსახიერებულია“ იმ გაგებით, რომ ის ჩასმულია მატერიალურ სხეულში, რომელიც ემსახურება როგორც „ინსტრუმენტს“ (ორგანონი): სწორედ ამ ინსტრუმენტის მეშვეობით ხდება მატერიალური სამყარო გონებისთვის ხელმისაწვდომი და გონება, თავის მხრივ, იღებს წვდომას მატერიალურ სამყაროსთან, რომელშიც ის აღიქვამს გრძნობის საგნებს და მოქმედებს 26. სამყაროსთან ეს კავშირი შესაძლებელია იმის გამო, რომ „რაციონალური სული“ სამმხრივია, ანუ მოიცავს სამ „უნარს“ ან „საწყისს“ (დინამისი) 27: რაციონალური ან გონივრული პრინციპი, რომელიც დაკავშირებულია ლოგიკურ აზროვნებასთან (ლოგისტონთან) და ზოგჯერ უწოდებენ უბრალოდ „გონებას“ (რომელიც ამ სიტყვის ვიწრო გაგებით არაგონივრული ან ორაზროვანი პრინციპი უნდა იყოს გაგებული), და (alogon meros), ასევე მოუწოდა "ვნებიანი", რადგან ისინი ექვემდებარებიან ვნებებს - ძალადობრივი (thumos) და სასურველი (épithumia) 28. სამი პრინციპი, ანუ სულის ნაწილი, ურთიერთდამოკიდებულნი არიან და გავლენას ახდენენ ერთმანეთზე. "მიზეზი" შეიცავს "გულში" 29, ხოლო სასურველი ნაწილი არის "თირკმელებში" 30 (ან "ხორცი და სისხლი" 31). რაც შეეხება ძალადობრივ პრინციპს, ევაგრი მას ხანდახან უკავშირებს ეკლ. 11:10, „გულით“, ისევე როგორც მიზეზი 32 და ზოგჯერ „თირკმლებით“ 33. ეს აიხსნება ძალადობრივი პრინციპის შუამავალი როლით, რომელიც განლაგებულია სენსორულსა და გასაგებს შორის შეერთების ადგილზე. ერთის მხრივ, ის პირდაპირ კავშირშია სხეულებრივ ბუნებასთან 34 და ყველაზე მჭიდროდ არის დაკავშირებული სასურველ პრინციპთან 35, მეორე მხრივ, ძალადობრივი პრინციპის კავშირი გონებასთან იმდენად ძლიერია 36, რომ გაღიზიანებულმა 37 შეიძლება გონება „დაბრმავდეს“ (ანუ ართმევს მას ცოდნას), განსაკუთრებით თუ ეს გამაღიზიანებელი როლი38 არის სულის მნიშვნელოვანი როლი. ვნებების გენეზისში. ძალადობრივი და სასურველი პრინციპები ერთად ქმნიან არა მხოლოდ არაგონივრულ, არამედ სულის „ვნებიან“ (pathéticon) ნაწილს, 39 ვინაიდან ვნებები სულში მათში შედიან. როგორ ხდება ეს, როცა სული მატერიალურ და სენსორულ სამყაროსთან კონტაქტში მოდის, უფრო დეტალურად განვიხილავთ 38-ე თავში. ახლა მხოლოდ ერთი უდავო ფაქტის მტკიცებით შემოვიფარგლებით: ყველაფერი, რაც სულის ირაციონალურ „ნაწილებში“ ხდება და ვნებებს ექვემდებარება, პირდაპირ გავლენას ახდენს გონებაზე. „დაბნეულობაში მოყვანილი ძალადობრივი პრინციპი [სულის] აბრმავებს მნახველს და სასურველი პრინციპი, როცა ის უსაფუძვლოდ მოძრაობს, მალავს ხილულ ნივთებს“ (კ.გ. V, 27). ბრაზი და ვნება, სულის არაგონივრული ნაწილის ეს ორი მანკიერება, რომელიც გავლენას ახდენს მის სამ უნარზე, გონებას ართმევს „არსებათა ჭეშმარიტ ცოდნას“ 40, რაც მისი მთავარი მიზანია 41. შემდეგ კი გონება ვარდება თავის თანდაყოლილ ცოდვაში - უმეცრებაში (აგნოია) და უმეცრებაში (აგნოზია, რომლისგანაც იგი თავისუფლდება“42. კეთილგანწყობილი (kataxioô) ღმერთისგან მონიჭებული. მაგრამ სანამ ღმერთი განკურნავს გონებას „სიბრმავისგან“ ცოდნით, მან სულიერი შრომით უნდა განკურნოს სულის ვნებიანი ნაწილი. მხოლოდ ისინი, ვინც მიაღწევენ უგუნურებას, განთავისუფლდებიან ვნებებისგან და მოიპოვებენ „სულის ბუნებრივ ჯანმრთელობას“ 44, სულიწმიდის მიერ იქნება ინიცირებული „ღვთის საიდუმლოებაში“ 45. თანამედროვე მკითხველისთვის სამეცნიერო სიტყვა „მეთოდი“, როგორც წესი, იწვევს ასოციაციას მოქმედების გარკვეულ მეთოდთან, „ტექნიკურ“ ტექნიკასთან ან მიდგომასთან. სხვაგვარად აღიქვამდა ბერძენის ყურს, რომლის გონებაში მაშინვე გაჩნდა „გზის“ იდეა - metá-hodós. ამ შედგენილმა ბერძნულმა სიტყვამ განსაზღვრა ევაგრიუსის არჩევა: შთაგონებით წმინდა წერილის მეტაფორული ენიდან და განსაკუთრებით ფსალმუნებიდან, რომლებშიც ცხოვრება აღწერილია, როგორც გზა ან გზა, ის განსაზღვრავს პრაქტიკას, ანუ სულიერ კეთებას, როგორც „გზას“. ეს არის "პრაქტიკის გზა" 46 ან უბრალოდ "პრაქტიკული გზა" 47. რისგან შედგება ეს "მეთოდი"? როგორც თავად praktikè-ს კონცეფციიდან შეიძლება დავასკვნათ, რომელიც ზოგჯერ ასევე განისაზღვრება ტერმინით praxis, მეთოდი უპირველეს ყოვლისა არის „განხორციელება“, მოძრაობა გზის გასწვრივ (hodeuô), რომელიც მიდის მანკიერებიდან სათნოებამდე 48 ან, უფრო ზუსტად, ღმერთის „მცნებების დაცვამდე“ 49. ამრიგად, პრაქტიკა ხდება „გზა, რომელსაც უწოდებენ მცნებების გზას, მიჰყევით გონების გზას. ისინი (მცნებები) უხსნიან“ 51. ევაგრიუსისთვის „პრაქტიკული გზის“ ბიბლიური სიმბოლო ჭიანჭველას ნამუშევარია 52. მცნებების დაცვას მიზნად აქვს სათნოებათა შეძენა, რომლითაც განიკურნება „ავადმყოფი“ სულის მანკიერებები (გზა - ვნებები, სნეულებები) 53. სათნოებები ასევე ემსახურება იარაღს, რომლითაც ასკეტი ებრძვის „მტრებს“ (ანუ დემონებს) 54 . ასე რომ, პრაქტიკა, უპირველეს ყოვლისა, არის „სათნოების გზა“ 55, ხოლო „უფლის ბილიკები“ არის „აქტიური სათნოებები“, რომლებიც მიგვიყვანს ცათა სასუფეველში 56. სინამდვილეში, სათნოება ერთია: როგორც მზის სინათლის მონოქრომული სხივი, რომელიც მინაში ირღვევა, ციმციმებს მრავალ ფერში, ასევე სათნოება, სულის სამი ნაწილი ვლინდება7. 89-ე თავში ევაგრიუსი აღწერს, თუ როგორ ხდება ერთი სათნოების „გატეხვა“ სულის ორ არაგონივრულ ნაწილში, რაც, ფაქტობრივად, სულიერი საქმიანობის საგანია. მოკლედ, სასურველ ნაწილში ის ვლინდება სიწმინდითა და თავშეკავებით, ხოლო ძალადობრივ ნაწილში - სიმამაცესა და სიყვარულში. ამ ორ წყვილს ადვილად შეიძლება დაემატოს სხვა სათნოებები, რომლებიც მათ ახლავს. მაგრამ პრაქტიკა, როგორც უკვე ვთქვით, არის გონების მოძრაობა გზაზე, რომელშიც არის დასაწყისი, შუალედური ეტაპები და დასასრული. ბერის პროლოგში ევაგრიუსი ასახავს ამ "გზის" გამოსახულებას, ისევე როგორც თითოეულ საფეხურს, რომლებიც ერთმანეთის მიყოლებით მოსდევს. ეტაპებად ის განიხილავს სამ ძირითად სათნოებას 1 კორ. 13:13 - რწმენა, იმედი და სიყვარული, რომლებიც გაერთიანებულია სხვა სათნოებით. სიყვარული (აგაპე) არის სულიერი აქტივობის ზღვარი, 58 მაგრამ ადამიანის „აღმართი“ ღმერთამდე ამით არ მთავრდება. „ვინც სულიერ საქმეს ეძღვნება (praktikos) არის დაქირავებული მუშაკი, რომელიც ელის თავის ჯილდოს“ (სქ. 33). პრაქტიკას მოჰყვება „ბუნებრივი ცოდნა“ (physikè), ანუ საგანთა ბუნების ცოდნა, რომლის მეშვეობითაც ღმერთი აღიქმება მისი „ასახვით“ შექმნილ სამყაროში და „თეოლოგია“ ანუ ღმერთის პირადი ცოდნა შუამავლების გარეშე. „ჭვრეტის“ (théôrètikè) ან „ცოდნის“ (gnôstikè) საფეხურს მიღწევის შემდეგ ადამიანი ხდება „ჭვრეტი“ (théôrètikos) ან „სპეკულაციური“ (gnôstikos). „სპეკულანტი არის დაქირავებული დღიურად დაქირავებული“ (სქ. 32). ამრიგად, „სათნოების გზა“ ხდება „სიცოცხლის გზა“ ადამიანისთვის, რადგან ის მიმართავს მას ცოდნისკენ 59, ხოლო ცოდნა, იოანეს 17:3-ის თანახმად, არის „მარადიული სიცოცხლე“ 60. მაგრამ რაც არ უნდა მაღლა აიწიოს ადამიანი მადლის მდგომარეობებში, რომლებიც ეწვევიან მას (რომელსაც ევაგრიუსი უწოდებს "ლოცვის მდგომარეობას"), სანამ ის დედამიწაზე რჩება, ღმერთის ცოდნა არ შეიძლება იყოს სრული. „სრული ნეტარება“ ელის მას მხოლოდ დროის დასასრულს (ესხატონს), როდესაც ის ღმერთს „პირისპირ“ იცნობს (1 კორ. 13:12), როცა ღმერთი იქნება „ყოველივე ყველაში“ (1 კორ. 15:28). 3. „მეთოდი“ შემდეგნაირად რაც არ უნდა ყოვლისმომცველი ჩანდეს ეს მეთოდი, რომელიც ძირითადად დაფუძნებულია ძველი ფილოსოფიის მდიდარ ტრადიციაზე, შეცდომა იქნება იმის დაჯერება, რომ ჩვენ ვსაუბრობთ „თვითგამოსყიდვის“ ან „თვითხსნის“ რაიმე სახის პრაქტიკაზე. ქრისტიანული ტრადიციის მკაცრად დაცვით, ევაგრიუსმა იცის, რომ ადამიანი თავისით ვერაფერს მიაღწევს. მან გადმომგზავნა ზემოდან და მიმიღო... მიხსნის ჩემი ძლიერი მტრებისგან და ჩემი მოძულეებისგან... ამ სიტყვებიდან ვიგებთ, რომ მაცხოვრის მოსვლამდე დემონები ჩვენზე ძლიერები იყვნენ. ახლა ჩვენ უფრო ძლიერები ვართ ვიდრე დემონები. რადგან უფალმა მოგვცა ძალა გველებზე, მორიელებზე და მტრის მთელ ძალაზე ფეხზე (ლუკა 10:19)“ (ფს. 17, 17 –18ια). ეს ეხება ბერსაც: ქრისტეს მოწყალების გარეშე იგი ვერასოდეს მიაღწევს სულიერი მოღვაწეობის მიზანს, უვნებლობას 61 . სათნოებათა „ბევრ გზას“ მიჰყავს ერთი გზა, ქრისტემდე, რომელმაც თქვა: „მე ვარ გზა“ (იოანე 14:6) 62; ანალოგიურად, მრავალ სათნოებამდე მივყავართ სიმართლის ერთ სათნოებამდე, რომელიც მოციქულის (იხ.: 1 კორ. 1:30), ქრისტე გახდა ჩვენთვის 63. სულიერი პრაქტიკის მეთოდი ამგვარად ხდება „შემდეგი“ (sequela), რაც მთლიანად შეესაბამება metá-hodos-ის თავდაპირველ მნიშვნელობას. სულიერი შრომა არ არის „თვითგამოსყიდვის“ რაიმე აბსტრაქტული მეთოდი, ეს არის პირადი შესვლა ქრისტეს, სიტყვის ღმერთის საიდუმლოში, რომელიც გახდა ადამიანი. მასწავლე, უფალო, შენს გზაზე და მე ვივლი შენს ჭეშმარიტებაში. - მე ვარ გზა, თქვა ქრისტემ. და კიდევ ერთი რამ: მე ვარ სიმართლე. ის [ფსალმუნმომღერალი] ლოცულობს, რომ ქრისტე გახდეს მასში ჯერ გზა, ანუ სათნოება და შემდეგ ჭეშმარიტება, რომელიც ეხება ჭვრეტას“ (ფსალმ. 85, 11ζ). ეს შესაძლებელი ხდება მაშინ, როცა „ხსნის ეკონომიაში სიტყვა ხდება გზა (ჩვენთვის)“, „დასაწყისი (ბილიკების) სახარება, მიგვიყვანს ცათა სასუფევლისკენ“ 64. სიტყვა „გზა“ მიუთითებს მოძრაობაზე ორი მიმართულებით: ეს არის ღმერთის გზა ჩვენკენ და ჩვენი გზა ღმერთისკენ. სულიერი პრაქტიკის „მეთოდი“ სწორედ ამ გზის გაყოლებაშია, ანუ ქრისტეს მიყოლაში, მის მიბაძვაში. ეს არის სიტყვის sequela Christi (ქრისტეს მიმდევარი) მკაცრი გაგებით. „თუ ვინმემ სძლია გაღიზიანებას, მაშინ მან სძლია ეშმაკებს, ხოლო თუ ვინმე ამ ვნებას ემორჩილება, მაშინ ის სრულიად უცხოა მონაზვნური ცხოვრებისთვის და შორს არის ჩვენი მაცხოვრის გზებისგან, რადგან ამბობენ, რომ თვით ჩვენი უფალი ასწავლის თვინიერებს თავის გზაზე (ფსალმ. 24:9). რადგან დემონებს არ ეშინიათ ისეთი სათნოება, როგორც თვინიერება, რომელიც ასევე შეიძინა დიდმა მოსემ, რომელიც ყველა ადამიანზე მეტად თვინიერად იწოდებოდა (რიცხვები 12:3). ჩემგან, რამეთუ თვინიერი და გულით მდაბალი ვარ და ჰპოვებთ განსვენებას თქვენი სულებისთვის (მათე 11:29)“ (მ.კ. 14). ქრისტეს პირველი „მიმბაძველები“ ​​მისი მოციქულები იყვნენ. მაშასადამე, სულიერ შრომას „სამოციქულო გზაც“ შეიძლება ეწოდოს 65. წმიდა მამები მათი მიმდევრები გახდნენ: „აუცილებელია ვიკითხოთ იმ ბილიკებზე, რომლითაც ისინი „ჩვენზე ადრე იარეს“ და „იხელმძღვანელონ მათზე“ 66, „რათა ჩვენს საქმეს უცხო არაფერი დავუმატოთ“ 67 და არ აღმოვჩნდეთ „ჩვენი მაცხოვრის გზებიდან შორს“. ის, ვინც მიჰყვება წმინდა მამათა 68 „კვალს“, არ გადაუხვევს ამ „სამეფო და სრულყოფილ გზას“, ერთადერთი გზა, რომელსაც შეუძლია მიგვიყვანოს „ცათა სასუფეველამდე“ 69, ანუ ღვთის შემეცნებამდე. „თუ გულმოდგინედ მიბაძავ ქრისტეს, კურთხეული იქნები, სული შენი სიკვდილით დაიღუპება და მისი გარყვნილება არ გაიტაცებს, შენი სიკვდილი ვარსკვლავის ჩასვლას ჰგავს, ხოლო შენი აღდგომა მზის ამოსვლას“ (ბერებს. 21). 4. პრაქტიკა, როგორც „სულიერი“ მეთოდი ევაგრიუსს ზოგჯერ საყვედურობდნენ იმის გამო, რომ სამი ღვთაებრივი პიროვნება და განსაკუთრებით სულიწმიდის სახე არ თამაშობდა რაიმე მნიშვნელოვან როლს მის სწავლებაში, რომელიც უფრო ფილოსოფიური იყო, ვიდრე თეოლოგიური. და რომ „სულიერის“ განმარტება მხოლოდ ცარიელი ეპითეტია, რომელსაც შინაგანი კავშირი არ აქვს სულიწმინდის ჰიპოსტაზთან. მაგრამ ეს ასე არ არის! დიახ, ევაგრიუსს ნამდვილად არ განუვითარებია სულიერი ცხოვრების დოქტრინა, როგორც სულიწმიდის სპეციფიკური მახასიათებელი, რადგან ის შორს იყო ღვთიური პიროვნებების ქმედებების განცალკევებაზე ფიქრისგან. თუმცა, მისი ნამუშევრების გულდასმით შესწავლა არ შეიძლება არ დანახოს, რომ პნევმატიკის განმარტება, რომელიც გამოიყენება წარმოუდგენელი სიხშირით და გვხვდება თითქმის ყველა წარმოდგენაში კონტექსტში, ყოველთვის გარკვეულწილად დაკავშირებულია სულიწმიდასთან. შექმნილი სამყაროს არსებობის დასაბამიდან ჟამის აღსასრულამდე სულიწმიდა თავს ავლენს, როგორც მამასთან და ძესთან თანამშრომელი 70. ნათლობა - მიუხედავად იმისა, რომ იგი წმინდა სამების სახელით აღესრულება - და დასტური, რომელიც მოჰყვება, მისი საქმეა, რადგან ამ ზიარებებში ის გვათავისუფლებს ცოდვისა და მონობისგან. 72, რომელთანაც, ძესთან განუყოფელ ერთობაში მყოფი, ის ჩვენ „განწმენდს“ 73 და გვაქცევს თავის „ტაძრად“ 74. ამიერიდან მონათლულთა სიცოცხლე სულიერი ხდება მის სიღრმეში. სულიწმიდის მოქმედება კიდევ უფრო დიდი სიცხადით გვევლინება, თუ განვიხილავთ წმინდა სამების ამ მესამე პირის ზოგიერთ გამოვლინებას, ყველგანმყოფს და იმავდროულად ფარულს. ჩვენ ჩვეულებრივ სულიერად მივიჩნევთ ქრისტიანის ცხოვრებას, თუ, რა თქმა უნდა, ადამიანი ცხოვრობს ქრისტიანად. და ეს აბსოლუტურად მართალია, რადგან სულიწმიდის მოღვაწეობა ვლინდება ამ ცხოვრების ყველა ეტაპზე. სულიერი შრომა არის მუდმივი ბრძოლა მრავალ პერიპეტიებთან. რა თქმა უნდა, სულიწმიდა არ გვათავისუფლებს მათგან, 75 მაგრამ, როგორც ბრძენი მსაჯული, ის უყურებს ჩვენს ყველაზე საიდუმლო აზრებს და აფასებს მათ. 76 ზოგჯერ ის უშუალოდ ერევა და აჩერებს იმ დემონურ ცდუნებებს, რომლებზეც ადამიანი ექვემდებარება 77 . პრაქტიკას მიჰყავს ადამიანი საგნების ბუნების შეცნობამდე (physikè), ჭვრეტის პირველ საფეხურამდე (théôrétikè) ან ცოდნამდე (gnôstikè), რომელშიც ღმერთი აღიარებულია შექმნილი სამყაროს სარკეში. მასზე, ვინც გულმოდგინებას გამოიჩენს და ღვთის შემწეობით წარმატებას მიაღწევს სულიერ შრომაში, ჩამოვა „უფლის სული“ 78 და ის „აივსება სულით“, რომელიც გადასცემს მას მადლის პირველ და უდიდეს საჩუქარს - სიბრძნეს. საგნების ბუნების (physikè) ცოდნის მნიშვნელობა და დანიშნულება არის ადამიანის თანდათანობით მიყვანა ღვთისმეტყველებამდე (théologikè), ანუ ღმერთის შეცნობამდე. ევაგრიუსი აქ არ გულისხმობს „გონების ცოდნას“ მიმართავს დიალექტიკას 82, არამედ იმას, რასაც ჩვენ დღეს ვუწოდებთ „მისტიკურ“ გამოცდილებას - პირად შეხვედრას ღმერთთან შუამავლების გარეშე 83. ეს შეხვედრა, რომლის მეშვეობითაც შესაძლებელი ხდება ჭეშმარიტი „ღმერთის შემეცნება“, ხდება ლოცვაში, რაც არის „გონების საუბარი ღმერთთან“ 84 „როგორც F. „თუ ღვთისმეტყველი ხარ, მაშინ ჭეშმარიტად ილოცებ, ხოლო თუ ჭეშმარიტად ლოცულობ, მაშინ ღვთისმეტყველი ხარ“ (ლოცვის შესახებ. 61). სულიწმიდის მიერ წარმოებული „სულიერი“ და „ჭეშმარიტი“ ლოცვა 86 წარმოადგენს ევაგრიუსის სულიერი სწავლების კვინტესენციას. ეს ლოცვა არის „სულიერი“ და „ჭეშმარიტი“, რადგან იგი შესრულებულია „სულითა და ჭეშმარიტებით“ (იოანე 4:23), ანუ „სული წმიდასა და მხოლოდშობილ ძეში“ 87, რომელიც არის თავად ჭეშმარიტება (იოანე 14:6). მაგრამ აქ ჩვენ შევწყვეტთ ჩვენს ფიქრებს 88 და მხოლოდ აღვნიშნავთ, რომ ევაგრიუსი სამართლიანად უწოდებს პრაქტიკას „სულიერს“, რადგან ის, ისევე როგორც „სულიერი ცოდნა“ (ან ჭვრეტა), სულიწმიდით არის შთაგონებული. სულიერი მუშაობის "მეთოდი" (praktikè) დაკავშირებულია სულის ვნებიან ნაწილებთან - სასტიკი და სასურველი: ისინი შეიცავს საფრთხეებსა და დაბრკოლებებს, რომლებიც ამ "გზაზე" გვხვდება. „რაციონალური სული“ გრძნობად და მატერიალურ სამყაროსთან ურთიერთობს თავისი ირაციონალური პრინციპებით, რომელთა მეშვეობითაც ვნებები სულში აღწევს. "ის, რაც არ არის ჩართული გრძნობებში, ასევე თავისუფალია ვნებისგან" 89. საკითხის სირთულის მიუხედავად, აშკარად ჩანს, რომ ჩვენს ხსნას ხელს უშლის არა გრძნობათა სამყაროს ობიექტები, არა სულის შესაძლებლობები, რომლითაც ჩვენ მათ აღვიქვამთ, 90 და არც ჩვენს გონებაში „ჩაბეჭდილი“ იდეები, არამედ მათი ბოროტად გამოყენება, ანუ ვნებები. სულიერი პრაქტიკა მიზნად ისახავს ამ დაბრკოლების გადალახვას. „ადამიანი, რომელიც სულიერ საქმეს ეძღვნება, სწორად იყენებს ღვთის მიერ მინიჭებულ [უნარებს]“ (სქ. 15). „აქტიური გონება არის გონება, რომელიც უგუნურად აღიქვამს ამ სამყაროს აზრებს“ (სქ. 16). ყველა „ძირითადი“ რვა ვნება 92, რომელიც ბევრ სხვას წარმოშობს, ფესვებია „თვითსიყვარულში“ (ფილაუტია) 93. ევაგრიუსი იძლევა ამ „შერჩევითი სიყვარულის“ (ფილია) ზუსტ და მტკიცე განმარტებას, რომელიც მიმართულია ექსკლუზიურად საკუთარი „ეგოს“კენ - „საყოველთაო მოძულე“ 94. იმალება გულში, სანამ ვლინდება ვნებები. „ფიქრები“ (უარყოფითი გაგებით: logismoi); ზოგიერთ შემთხვევაში მათ მოძრაობაში აყენებენ დემონები, რომლებიც მათ სულში სხვადასხვა გზით აღაგზნებს. „(ბოროტი) აზრები არის დემონური მახეები, რომლებიც აკავებენ სულს და ხელს უშლიან მას სიარულის გზაზე, ვინც თქვა: მე ვარ გზა“ (ფს.118, 61κε). მაცდური აზრები შეიძლება წარმოიშვას „გზის გასწვრივ“ (მათე 13:4), სადაც ჩვენ გვემუქრება გაძარცვის საფრთხე „ჩიტების“ 95, ანუ დემონების მიერ, რომლებიც ყოველმხრივ ხელს გვიშლიან ღვთის მცნებების შესრულებაში. მაგრამ ცდუნება კიდევ უფრო სახიფათო ხდება, თუ ის წარმოიქმნება, როცა უკვე „ამ გზაზე ვართ“ (ფსალმ. 142:4 – მუხტი), რადგან მაშინ ის გვინერგავს აზრს, რომ სიკეთის კეთება არა საკუთარი თავისთვის, არამედ ხალხის მოსაწონად 96 . ამ ეტაპზე დემონები „მალავენ“ თავიანთ ნამდვილ ზრახვებს და თითოეულ სათნოებას უმატებენ საპირისპირო მანკიერებას 97. პირველ შემთხვევაში „ქურდებს“ უნდა „დაუმალონ“ ღვთის მცნებები, ანუ არ დატოვონ ისინი თვალწინ, არამედ ამოქმედდეს 98 . მეორეში კი, ამაოებაზე ფიქრების თავიდან აცილების მიზნით, კარგი საქმეები უნდა კეთდებოდეს ფარულად, დუმილით დაიპყრო „შენი შრომის სურნელები“ ​​99 . „ჩვენი მაცხოვრის ბილიკებში“ ერთ-ერთი ყველაზე დიდი დაბრკოლება, უდავოდ, არის რისხვა 100, რადგან ის „აბრმავებს“ გონებას 101 და აიძულებს მას ღმერთის შეცნობა მაშინაც კი, როცა პირდაპირ მიმართავს მას. ამიტომ ძალადობრივი პრინციპის განსაკურნებლად მეტი წამალია საჭირო, ვიდრე სასურველი პრინციპის განკურნება 102. „ყველა სათნოება გზას უხსნის“ ცოდნისკენ, „მაგრამ ყველაზე მეტად - არა რისხვას“ 103. ვისაც სურს დაბრკოლების გარეშე იაროს „სათნოების გზაზე“, ქრისტეს სიტყვების მიყოლებით (ლუკა 10:4) „არავის მიესალმოს გზაზე“, რაც ნიშნავს, რომ არ დააყოვნოთ სენსორული საგნები და არ იფიქროთ მათზე ვნებიანად 104, რადგან ამან შეიძლება „სულს სამარცხვინო საქმეში მიიზიდოს“ 105. ყველა ეს საფრთხე და დაბრკოლება სულიერ პრაქტიკას „ვიწრო და ვიწრო ბილიკად“ აქცევს 106, „შრომითა“ და „ცრემლებით“ მოფენილ 107. მხოლოდ „მცნებების მნიშვნელობის ცოდნა აფართოებს გულს და აადვილებს სულიერი მოღვაწეობის გზას“ 108. 6. განწმენდა, როგორც სამკურნალო „სულიერი მეთოდი“ 109 მიზნად ისახავს სულის ორი არაგონივრული ნაწილის განწმენდას ვნებების სიბინძურისგან. „ვინც სულიერ საქმეს ეძღვნება, ის არის ის, ვინც შეიძინა მხოლოდ [მისი] სულის ვნებიანი ნაწილის უვნებლობა“ (სპეკულატორი. 2). მაშასადამე, სულიერი მუშაობის უშუალო მიზანია უვნებლობის მიღწევა (აპათია), რომელსაც ევაგრიუსი უწოდებს „[სულიერი] შრომის ფერს“ 110. „სიწმინდე არის რაციონალური სულის უვნებლობა“ 111. სულიერი პრაქტიკის საბოლოო მიზანი არის ღმერთის ცოდნა, რომლის მისაღწევადაც აბსოლუტურად აუცილებელია ადამიანის ჭეშმარიტი ბუნების გათავისუფლება ჭკუისგან. "ქრისტეს შესაცნობად საჭიროა არა დიალექტიკის უნარის მქონე სული, არამედ ჭვრეტის უნარიანი სული. უწმინდურ სულებსაც აქვთ დიალექტიკის უნარი, მაგრამ ჭვრეტის უნარი მხოლოდ წმინდას ენიჭებათ" (K.G. IV, 90, ბერძნული ვერსია). „რაციონალური სულის განწმენდა“ 112, რომელიც მიღწეულია მცნებების დაცვით „ღვთის მადლისა და ადამიანური ძალისხმევის თანამშრომლობით“ 113, ევაგრიუსი ამას „აღდგენას“ უწოდებს. ვინაიდან მანკიერებები არის „სულის სნეულებები“ 114, მაშინ „ვნებებისგან განთავისუფლება“ სამართლიანად შეიძლება ჩაითვალოს სულის დაბრუნება „ბუნებრივ ჯანმრთელობაში“ 115, ბუნებრივია, რადგან მანკიერებმა დაარტყა შექმნილ სამყაროს, თავდაპირველად ბუნებით კარგი, მისი გაჩენის შემდეგ. ქმნილების ხელუხლებელი სრულყოფილების აღსადგენად, მანკიერებები მთლიანად უნდა განადგურდეს 116 ღვთის ყოვლისშემძლეობით. ეს „განწმენდა“, ეს მანკიერებათა სნეულებათა განკურნება, უპირველეს ყოვლისა, თავად ქრისტეს მიერ არის განხორციელებული, ის, ვინც არის „სულის ექიმი“ 117, რაზეც მუდმივად საუბრობს ევაგრიუსი. რადგან მას „სურს, რომ ყველა ადამიანი გადარჩეს და მიაღწიოს ჭეშმარიტების შემეცნებას“ (1 ტიმ. 2:4) 118. მის მიერ ამ მიზნით გამოყენებული საშუალებები, მათ შორის, თუნდაც - გადატანითი მნიშვნელობით - ძველ მედიცინაში გამოყენებული ცხელი რკინით გაჟონვა, წარმოადგენს სულიერ სამუშაოს 119. განკურნების საქმეში ქრისტეს ეხმარებიან ანგელოზები 120, ისევე როგორც ისინი, ვინც შეიძინეს „სულიერი ცოდნა“ 121, ანუ „სულიერი მამები“ 122: ანგელოზების მსგავსად, „ისინი კურნავენ გარეული ცხოველების (დემონების) ნაკბენებისგან“ 123, რაც ყოველთვის არ არის უმტკივნეულო დაჭრილებისთვის. „სპეკულანტი მარილია უწმინდურთათვის და სინათლე წმიდათათვის (იხ.: მთ. 5:13–14)“ (სპეკულანტი. 3). ასეთი „განწმენდა“ ან „განკურნება“ არაფერს თრგუნავს ადამიანის პიროვნებაში, არ აქცევს ადამიანს რაიმე ეთერულ არსებად. და მიუხედავად იმისა, რომ უვნებლობა ნამდვილად არის გამიზნული, გარკვეული გაგებით, „სულის გამოყოფა სხეულისგან“, 124 ჩვენ ვსაუბრობთ ექსკლუზიურად სულის განთავისუფლებაზე მისი ორი ვნებიანი პრინციპის არაგონივრული და ეგოისტური მოძრაობებისგან. უვნებლობის გზით რაციონალური სულის სამი უნარიდან თითოეული „ძლიერდება“ 125 და „მოქმედებს ბუნების შესაბამისად“ 126. ადამიანი, რომელმაც მიაღწია უგუნურებას, აღარ ფიქრობს კანონზე, მცნებებზე ან სასჯელზე, არამედ „იქცევა ისე, როგორც [შეძენილი] საუკეთესო უნარი ეუბნება მას“ 127. 7. „უფლის გზები“ და „ღვთის გზები“ თუმცა ევაგრიუსი არ შემოიფარგლება მხოლოდ ამ სტოიკური, თუმცა ღრმად გაქრისტიანებული „სრულყოფილი ადამიანის“ იდეალისკენ სწრაფვით, რომელშიც ყველაფერი ჰარმონიულად დაბალანსებულია. ის ბევრად უფრო შორს მიდის! „უფალს უყვარს როგორც სულიერი საქმისთვის მიძღვნილი, ისე ჭვრეტი (théôrètikos), მაგრამ მეორეზე მეტად უყვარს“ (ფს. 86, 2α). ვინც სულიერ შრომაში იბრძვის, ჯერ კიდევ დგას „ჩვენი ღმერთის სახლის ეზოებში“, მაგრამ ჩაფიქრებული უკვე შევიდა „უფლის ტაძარში“ 128. უგუნურება მართლაც „[სულიერი] მოქმედების ფერია“, 129 მაგრამ მას აქვს „საზღვარი“. ზღვარი, ამ ფერის ნაყოფია სიყვარული 130, რომელიც „კარია“, რომელიც გზას უხსნის ბუნებრივ ცოდნას (physikè) და თეოლოგიას (théologikè) 131. „ვინაიდან ჩვენი უვნებლობის ხარისხის მიხედვით დაჯილდოვებულნი ვართ ცოდნით“ 132, ღმერთის ცოდნა - არაპირდაპირი მისი შემოქმედების ცოდნაში და უშუალო, „მისტიკურ“ მეცნიერებაში. „უფლის გზები არის აქტიური სათნოებები, რომლებიც მიგვიყვანს ცათა სასუფეველში“ (ფს.94, 11ς). ევაგრიუსისთვის „ცათა სასუფეველი“ სიმბოლურად ნიშნავს „არსებათა ცოდნას“ 133, ანუ ქრისტეს ეკონომიკაში ქმნილების დასაწყისის, დაცემის და გამოსყიდვის ცოდნას. მაშასადამე, „ცათა სასუფეველს“ ასევე შეიძლება ეწოდოს „ქრისტეს სასუფეველი“ 134. „აქტიური სათნოებები“ უხსნის „გზას“ „ცათა სასუფევლისაკენ“ და ეს ხდება, გარკვეული გაგებით, ჩვენში და ჩვენში. მაგრამ ის, რაც შესაძლებელს ხდის ადამიანის ღმერთთან ასვლას, იმალება ხსნის ისტორიაში, რომელიც მოთხრობილია ძველი და ახალი აღთქმის წიგნებში: თვით ღმერთი ჩამოვიდა ადამიანთან, რათა გაეხსნა გზა თავისკენ. „მცნებების გულმოდგინე დაცვით ჩვენ შეგვიძლია გავიგოთ ღვთის გზები (კანონი და წინასწარმეტყველები), გვიჩვენებს სამეფო და სრულყოფილ გზას, რომელიც არის ქრისტე, რომელმაც თქვა: მე ვარ გზა“ (ფსალმ. 118, 15ζ). „კანონი და წინასწარმეტყველნი“ მოწმობენ არა მარტო ხსნის ღვთაებრივ ეკონომიას, ღვთის „განკითხვას“ და მის „განზრახვას“ 135; წმინდა წერილი ასევე გვასწავლის, თუ როგორ შეგვიძლია მივუდგეთ ამ საიდუმლოებების ცოდნას „მცნებების აღსრულებითა და ჭეშმარიტი ღვთისმეტყველებით [théôrètikè]“ ქრისტეს 136-ში. „უსჯულოების ჩამდენნი კი არ დადიან მის გზებზე, არამედ ისინი, ვინც უფლის გზებით დადიან, ვინც სიმართლეს ასრულებენ. ამიტომ, საგნებზე ფიქრი უფლის გზებია, რომლებზეც ჩვენ მივდივართ, თუ მხოლოდ სიმართლით ვიმოქმედებთ. და თუ ჩვენი სიმართლე ქრისტეა, რადგან ის გახდა ჩვენთვის სიბრძნე ღვთისგან, სიმართლე, განწმენდა და გამოსყიდვა (1 კორ. 1:30), მაშინ სოლომონი მართალია, როცა თავის იგავებში სიბრძნეს უწოდებს, რაც არის ქრისტე, უფლის გზების დასაწყისს (იგავები 8:22). ქრისტე - ასე ვუწოდებ უფალს, რომელიც ჩვენთან ჩამოვიდა, როგორც ღმერთი სიტყვა“ (ფს.118, 3β). კაცობრიობის ისტორიის მანძილზე უფალი „გაუცნობი გზების (ღმერთის)“ (რომ. 11:33) საიდუმლოებს მხოლოდ თვინიერებს (ფსალმ. 24:9) უცხადებს მოსეს მსგავსად (რიცხ. 12:3). როგორც ნათქვამია ფს. 102:7: „მოსემ უამბო თავისი გზა“ 137. მოსე გახდა ადამიანის პროტოტიპი, რომელსაც სიწმინდის წყალობით პატივი მიაგეს „საგანთა მიზეზებზე“ 138, „გასული საუკუნეების“ 139 და „აწმყო საუკუნის“ 140-ზე, და ამიტომ - მთელი ხილული შექმნილი სამყარო საუკეთესოდ ასუფთავებს „მხოლოდ ამ სამყაროს 141“-ს. (მათე 5:8). ის ფაქტი, რომ „როგორც ჭიქით ჩაბნელებულად“ (1 კორ. 13:12), ჩვენ აღვიქვამთ მხოლოდ „ჩრდილებს“ იმ „პროტოტიპებისა“, რომლებსაც ერთ დღეს, დროის ბოლოს დავინახავთ, საერთოდ არ აკნინებს ამ „წმინდა ცოდნის“ ღირებულებას. ის შეუდარებლად აღემატება ყველა იმ „ცოდნას“, რომელსაც „გვპირდებიან ამ ეპოქის ბრძენები“ 142. რაც არ უნდა შეზღუდული იყოს ეს ცოდნა ახლა, ეს არის „ნეტარება“, რომელიც შეგვიძლია ამ ცხოვრებაში გასინჯვა 143. III. კომენტარების შესახებ ევაგრიუსი ფიქრობს და გამოხატავს თავის აზრებს ბიბლიური გამოსახულების მიხედვით. თავიდანვე არ შეიძლება ყურადღება არ მიაქციოს იმ ფაქტს, რომ მისი მრავალი ტექსტი არის წმინდა წერილის ცალკეული მუხლების „სქოლიას“ მოკლე ინტერპრეტაცია. სხვა ტექსტები შეიცავს გარკვეულ სულიერ გასაღებს ბიბლიიდან ამა თუ იმ სიტყვის სახით, რომლის გარეშეც მათი გაგება შეუძლებელი იქნებოდა. უნდა აღინიშნოს, რომ ევაგრიუსი - როგორც ჩვეულება იყო იმ ეპოქაში ეკლესიაში - იყენებს სეპტუაგინტას, რომელიც ჩვენც ავიღეთ საფუძვლად ჩვენი თარგმანისთვის. ევაგრიუსისთვის, ისევე როგორც წმინდა მამათა უმეტესობისთვის, „ღვთაებრივი წერილის“ ტექსტები არის „სული წმიდის სიტყვები“ 144, ამიტომ მათში ღვთაებრივი მნიშვნელობის ძიება წმინდა მოვალეობად უნდა განიხილებოდეს 145. „ღვთაებრივი წერილი უნდა გავიგოთ რაციონალურად და სულიერად, რადგან პირდაპირი გაგებით გონივრული გაგება არ არის ჭეშმარიტი“ (იგავ. 23:1 / Géhin. 251). მაგრამ ყველას არ შეუძლია გაითავისოს „წმინდა წერილის ფარული მნიშვნელობა“ 146. „ვინც საღვთო წერილს კითხულობს, თაფლს ჭამს, ვინც ცოდნას თავად ლოგოებიდან იღებს - როგორც ამას წინასწარმეტყველები და მოციქულები აკეთებდნენ - თაფლს ჭამს. თაფლის ჭამა ყველას შეუძლია, თაფლის ჭამა კი მხოლოდ სუფთა თაფლს შეუძლია“ (პროს. 24, 13 / Géhin. 270). ევაგრიუსი იარაღს ართმევს არა მხოლოდ მათ, ვინც „არასწორად ახსნის საღმრთო წერილს“ 147, არამედ მათ წინააღმდეგაც, ვინც „დაუფიქრებლად და გამჭრიახად ამხელს მის საიდუმლოებებს“ 148; მათ უპირისპირდება წმინდა პავლე, რომელიც საკუთარ თავს უწოდებს „ქრისტეს ერთგულ მსახურს და ღვთის საიდუმლოების მცველს“ (1 კორ. 4:1). აშკარაა, რომ ამგვარი ინტერპრეტაცია არ შეიძლება იყოს „ისტორიულ-კრიტიკული“ ამ სიტყვის თანამედროვე გაგებით. ის შეიძლება იყოს მხოლოდ „სიმბოლური“ 149 მისტაგოგიური გაგებით. ევაგრიუსის თვალსაზრისით, ინდივიდუალური ცნებები და გამოსახულებები (როგორც ხშირად მოვლენები) არის სულიერი რეალობის სიმბოლო, რომელიც აღემატება მათ და ჩვენ სხვა არჩევანი არ გვაქვს გარდა იმისა, რომ ეს სიმბოლოები საკუთარ რეალობაში "დავიფიქროთ". არსებობს სიმბოლური გამოსახულებებისა და ცნებების მთელი სია 150, რომლებიც უნდა განიხილებოდეს მხოლოდ „ალეგორიული გაგებით“ (tropikôs). წმინდა წერილის ტექსტების გაშიფვრა სიმბოლური ინტერპრეტაციით და მათზე რეფლექსიით სულაც არ არის ადვილი საქმე. სიმბოლური მნიშვნელობის მქონე სიტყვების მნიშვნელობა შეიძლება შეიცვალოს კონტექსტიდან გამომდინარე. ევაგრიუსს მშვენივრად ესმის, რომ ყველაფერი არ უნდა იქნას განმარტებული „სულიერად“. ვინც ზედმეტად გულმოდგინეა „სულიერ ინტერპრეტაციაში“ ადვილად შეიძლება გახდეს დაცინვის ობიექტი მისი მსმენელებისთვის 151. და ბოლოს, არის რამდენიმე თემა, რომელიც სრულიად ეცილება თარჯიმნის გაგებას 152. ამიტომ ინტერპრეტაციის მიზანი უნდა დარჩეს „მცნებების ახსნა უბრალო ხალხის კომფორტისთვის“ 153 . როგორც თავად ევაგრიუსის ნაშრომში, ასევე მის კომენტარებში მკითხველი იხილავს წმინდა წერილის სიმბოლური ინტერპრეტაციის მრავალ მაგალითს; ზოგიერთი მათგანი წარმოდგენილი იყო ამ შესავალში. უნდა ვაღიაროთ, რომ აღქმის ეს გზა ძალიან უცხოა თანამედროვე ადამიანისთვის, რომელმაც „მეცნიერული“ ცოდნის ნაკადში ჩაძირვის გამო, მთლიანად ან თითქმის მთლიანად დაკარგა „სულიერის გრძნობა“. მაგრამ ეს გრძნობა შეიძლება დაბრუნდეს, თუ ღრმად დავფიქრდებით წმინდა წერილის ერთ-ერთი მუხლის, 1 კორ. 10:4, რომელშიც წმინდა პავლე ქრისტეს „სულიერ ქვას“ უწოდებს. კონკრეტულ ისტორიულ სიტუაციაში ნათქვამი სიტყვა არ შემოიფარგლება მხოლოდ ამ სიტუაციის ჩარჩოებით, ისევე როგორც თვით ღმერთი არ შემოიფარგლება მათში. ღვთის აბსოლუტური თავისუფლების გამო, მისი ყოველი სიტყვა, რომელშიც სულიწმიდა მოქმედებს, მოიცავს ქრისტეში გადარჩენის ეკონომიის მთლიანობას. თავდაპირველი მნიშვნელობის დაკარგვის გარეშე, სიტყვა ხდება ბეჭდვითი შეცდომა, ამ სისრულის გამოსახულება (იხ.: რმ. 5:14). ევაგრიუსის მიერ ადრე ნახსენები "ისტორიული" მნიშვნელობა შეიძლება დამახინჯდეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ჩვენ შევეცდებით ღმერთის მიბმას ისტორიასთან და დავიწყებთ მისი სიტყვების გამოყოფას დაპირებისგან, რომლის გახსენებამ სინაგოგასა და ეკლესიას აიძულა შეენარჩუნებინათ ეს სიტყვები. ბერი ევაგრიუსის ტექსტი და კომენტარი [1] შენ, საყვარელო ძმაო ანატოლი, ახლახან მომწერე წმინდა მთიდან სკიტში მყოფი და მთხოვე, აგეხსნა ეგვიპტელი ბერების სამოსის სიმბოლური მნიშვნელობა, მიმაჩნია, რომ შემთხვევით და უმიზეზოდ არ განსხვავდება სხვა ადამიანების ჩაცმულობით. და ჩვენ ნებაყოფლობით მოგაწოდეთ [ყველაფერი] ამის შესახებ, რაც ვისწავლეთ წმინდა მამებისგან. ევაგრიუსი იწყებს თავის ნარკვევს სულიერ მოღვაწეობაზე ერთი შეხედვით არც თუ ისე მნიშვნელოვანი საკითხის - ეგვიპტელი ბერების სამოსის განხილვით. მაგრამ ეს არ არის ის, რაც ასე განსხვავდება სხვა ადამიანების ტანსაცმლისგან, აინტერესებს ევაგრიუსს და ანატოლის, როგორც ასეთი, არამედ სიმბოლური მნიშვნელობა, რომელიც იმალება ამ განსხვავების მიღმა. თუ კარგად დააკვირდებით, ვერ დაინახავთ, რომ ევაგრიუსი სამოსის ყველა დეტალს აკავშირებს გარკვეულ სათნოებასთან ან მის საპირისპირო მანკიერებასთან. ასევე შეუძლებელია არ შეამჩნიოთ, რომ პროლოგში ჩამოთვლილია - თუმცა საპირისპირო თანმიმდევრობით - თითქმის რვა ძირითადი მანკიერება. ეს საკითხი უფრო დეტალურად იქნება განხილული ქვემოთ. ამ მანკიერებიდან ნათლად გამოიკვეთა შემდეგი: სიამაყე, ამაოება, უბიწოება და ფულის სიყვარული. მრისხანება აქაც აშკარად არის, თუმცა მასზე პირდაპირ კი არ არის საუბარი, არამედ ანტონიმურად, მის საპირისპირო სათნოებაზე, თვინიერებაზე მითითებით. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, სამონასტრო კვართის სიმბოლიკა უკვე შეიცავს არსებითად 154 1 სულიერი მოღვაწეობის შესახებ სწავლების ყველა ძირითად ელემენტს, რომლის მიზანიც სწორედ მანკიერებისგან გათავისუფლებაა. „ქრისტიანის სამოსით ნუ აღფრთოვანდებით, არამედ მისი სულის კეთილშობილებით“ (სენტ. 22). გამონათქვამი „ტანსაცმელი აყალიბებს კაცს“ არსებობს მიზეზის გამო: ჩაცმულობა ასე თუ ისე ავლენს ადამიანის შეხედულებებსა და შეხედულებებს. ბერის ჩაცმულობა, რომელიც ამქვეყნიურ ადამიანებს უცნაურად და უხერხულად ეჩვენებათ, მას წინასწარმეტყველს ამსგავსებს: ელია წინასწარმეტყველი (2 მეფეთა 1:8), ისევე როგორც იოანე ნათლისმცემელი (მათე 3:4), მისი სამოსით ამოიცნეს. თუმცა, ქრისტიანი „წინასწარმეტყველები“ ​​უფრო შორს მიდიან, ვიდრე მათი წინამორბედები: მათი ტანსაცმლის შეცვლა სიმბოლოა რადიკალური ცვლილება მათი შეხედულებების მთელ სისტემაში, როგორც შემდგომში გვიჩვენებს ევაგრიუსი, ცალ-ცალკე განიხილავს სამონასტრო სამოსის თითოეულ დეტალს. ჩაცმის ტრადიციული, „ამქვეყნიური“ წესით შეწყვეტა სამყაროს წინა შეხედულებებთან შეწყვეტის თვალსაჩინო გამოხატულებაა. ბერი არ იცვამს „როგორც სხვები“, რადგან მან გადაწყვიტა იცხოვროს და იფიქროს არა „როგორც სხვები“. ამ მხრივ იგი მხოლოდ ასრულებს ყველა ქრისტიანისადმი მიმართულ სამოციქულო აღთქმას: „ნუ შეგემსგავსებით ამ წუთისოფლისა, არამედ გარდაიქმნათ გონების განახლებით, რათა გაიგოთ, რა არის ღვთის ნება კეთილი, მისაღები და სრულყოფილი“ (რომ. 12,2). მაგრამ ამასაც სიმბოლურად აკეთებს, ანუ წინასწარმეტყველთა მაგალითს. [2] თოჯინა სიმბოლოა ჩვენი მაცხოვრისა და ღმერთის მადლისა (შდრ. ტიტე 2:11), რომელიც აფასებს მათ ჩვილობას ქრისტეში (იხ.: 1 კორ. 3:1) და იცავს ბერების [სულების] სუვერენიტეტს [დემონებისგან], მუდამ ცდილობს მათ დარტყმა და ჭრილობა მიაყენოს (7:2). თავზე თოჯინებით მღერიან მთელი მათთვის ხელთ არსებული ძალით: თუ უფალი არ ააშენებს სახლს და არ შეინახავს ქალაქს, ვინც ამაოდ აშენებს შრომას და ამაოდ იბრძვის (შდრ. ფსალმ. 127,1). ასეთი ხმები [ფსალმოდია] შთააგონებს თავმდაბლობას და მოსპობს ამპარტავნებას, ანუ ძველ ბოროტებას, რომელმაც დედამიწაზე ჩამოაგდო დილის ვარსკვლავი (შდრ. ის. 14,12). ქრისტიანი აღარ ცხოვრობს „რჯულის ქვეშ, არამედ მადლის ქვეშ“ (რომ. 6:14). მაშასადამე, სულიერი ცხოვრება სხვა არაფერია, თუ არა სიცოცხლე ღვთის მადლში და მის ქვეშ. თოჯინა, რომელსაც ბერები გამუდმებით თავზე ატარებდნენ, ამ მადლის სიმბოლოა, რომლის გარეშეც ადამიანის ყოველგვარი მცდელობა რაიმეს „შექმნისთვის“ უშედეგო რჩება. როგორც ღმერთის მიერ წმინდა ნათლობისას ადამიანისათვის მიცემული უდიდესი საჩუქარი, მადლი იცავს ქრისტიანს ყოველგვარი მოკვდავი ბოროტებისგან, რომელიც შემოვიდა სამყაროში ზეციდან მთავარანგელოზის 155 2 ჩამოგდების შემდეგ, რომლითაც ამპარტავნებამ აღძრა გიჟური სურვილი, გამხდარიყო ღმერთის თანასწორი. „ნუ იტყვი: ავალ ზეცაში, ავამაღლებ ჩემს ტახტს ღვთის ვარსკვლავებზე (ეს. 14:13–14). შენთვის უკეთესი იქნება, თუ შენზე იტყვიან: ამისთვის ღმერთმა ამაღლა იგი და მიანიჭა მას სახელი, რომელიც ყველა სახელზე მაღლაა (ფილ. 2:9)“ (ინ პროგ. 20, 1). მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ევაგრიუსი სამონასტრო ტანსაცმლის დეტალების აღწერას იწყებს კუკულიონით, რომელიც წააგავს ბავშვის თავსახურს: თავს იფარავს, რომელშიც გონება მდებარეობს, ეს არის სულის სუვერენული პრინციპი (hégémonicon), კუკულიონი მუდმივად ახსენებს ბერს ქრისტეს სათნოებაზე, მათ შორის განსაკუთრებით მაღალი სინათლე. 11:29). გულის „თავმდაბლობაში“ და „თვინიერებაში“ ევაგრიუსი ხედავს სიყვარულის გამოვლინებას 156 3. „იზოლირებული“ ამგვარად, გონება განუწყვეტლივ იწყებს მუშაობას დაკისრებულ მთავარ ამოცანაზე - „მეგზურად“ ემსახუროს „უფლის ბილიკებზე“ 157 4. ხოლო სიამაყე 155 მიჰყავს ღმერთისკენ. თავმდაბლობა (ან თვინიერება) ადამიანისთვის ხდება „ცოდნის დედა“ 159 6. „თუ არ მოიქცევით და არ დაემსგავსებით შვილებს, ვერ შეხვალთ ცათა სასუფეველში (მათე 18:3), ანუ თუ არ შეიძენთ უგუნურებას, არ იქნებით ცოდნის ღირსი“ (ფს. 130, 2β). [3] ხელების სიშიშვლე ცხადყოფს არათვალთმაქცობას ცხოვრებაში. რამეთუ ამაოება საშინელებაა; ის იმალება (იხ.: ლუკა 12:2) და იფარება სათნოების ჩრდილით, მუდამ ადამიანურ დიდებას მისდევს და რწმენას განდევნის. როგორ შეგიძლიათ ირწმუნოთ, ამბობს [მახარებელი], როცა ერთმანეთისგან იღებთ დიდებას, მაგრამ არ ეძებთ დიდებას ერთი ღმერთისაგან? (იოანე 5:44). ყოველივე ამის შემდეგ, სიკეთე უნდა შეირჩეს საკუთარი გულისთვის და არა სხვა რამისთვის, რადგან თუ ეს არ არის ნებადართული, მაშინ ის, რაც გვაიძულებს სიკეთის კეთებას, უფრო ღირებული აღმოჩნდება, ვიდრე გაკეთებული - განცხადება ისეთივე აბსურდული, როგორც განცხადება [ან აზრი] იმის შესახებ, რომ შეიძლება ღმერთზე უკეთესი იყოს. სამონასტრო პერანგს, უხეში თეთრეულისგან, სახელწოდებით კოლობიონი (სიტყვასიტყვით: „ის, რაც დამოკლებულია“) მოკლე სახელოები ჰქონდა იდაყვამდე. ხელების დამალვის შეუძლებლობაში, რომლებიც „აქტიური ცხოვრების სიმბოლოა“ 160 7, ევაგრიუსი ხედავს ყოველგვარი თვალთმაქცობისგან დაცვის საშუალებას. ლუკას 12:1-ისა და შემდგომში, ის ასკვნის, რომ თვალთმაქცობა, ეს „ფარისეველთა საფუარი“ ჭკვიანურად „მალავს“ ჩვენი ქმედებების ნამდვილ მოტივებს, რადგან სათნოებისადმი სიყვარულის საფარქვეშ ის მხოლოდ „დიდებას ეძებს ხალხისგან“ (იხ.: მთ. 6 და 23). სიყვარული (რომ. 12:9), რწმენა (1 ტიმ. 1:5) და ძმური სიყვარული (1 პეტ. 1:22) უნდა იყოს „უტყუარი“. მაგრამ საქმე მხოლოდ ის არ არის, რომ თვალთმაქცობა ამაოებას შობს. „სიკეთე“ თავისთავად არ არსებობს ცალ-ცალკე: ის მიმართულია „პირვანდელი სიკეთის“კენ 161 8, ღმერთისკენ, რადგან „მხოლოდ ღმერთია“ კარგი (მათე 19:17) 162 9. ამიტომ, ადამიანური დიდების სურვილი ამახინჯებს ჩვენს ურთიერთობას არა მარტო მოყვასთან, არამედ ღმერთთანაც. „ამაოების სათნოება გატეხილი მსხვერპლია და არ არის შეწირული ღვთის სამსხვერპლოზე (ლევ.22:22)“ (O.sp. [XVI] 7.16). [4] ისევ ანალავები, ჯვარედინად გადახლართული მხრებით, სიმბოლოა ქრისტესადმი რწმენისა (იხ.: კოლ. 2:5), თვინიერების მხარდამჭერი (იხ.: ფს. 147:6), მუდამ აკავებს იმას, რაც მათ უშლის ხელს და უშვებს მათ დაუბრკოლებლად მოქმედებენ. ანალავი (ანალაბოსი) იყო ქსოვილის სარტყელი, რომელიც ჩამოდიოდა კისრიდან, ჯვარედინად გადაკვეთდა მკერდს და იღლიების ქვეშ გასვლისას ფართო ტანსაცმელს ახვევდა. ევაგრი მასში ხედავს არა ჯვრის სიმბოლოს, როგორც შეიძლება მოელოდეს მისი ფორმის გამო, არამედ სიმბოლოს „ქრისტეს რწმენისა, რომლის გარეშეც შეუძლებელია ღმერთს ასიამოვნო“ 163 10 (იხ.: ებრ. 11:6). ანალამბანოს ზმნის სხვადასხვა მნიშვნელობის გამოყენებით, საიდანაც მოდის არსებითი სახელი analabos, ევაგრიუსი პოულობს სემანტიკურ კავშირს რწმენასა და „თვინიერს“ შორის, რომელსაც უფალი „მხარში“ უჭერს: ანალაბი „მხარში უჭერს“ ტანსაცმელს, ირჩევს მის არასასიამოვნო სიგანეს. „დაუწყე თვინიერს“ - ამ სიტყვებით ევაგრიუსი განმარტავს, თუმცა აქ პირდაპირ ამაზე არ საუბრობს, სულიერი ცხოვრების არსებითი მნიშვნელობა: რწმენიდან დაწყებული, ის ყვავის ღვთის შემეცნებაში, იმ ცოდნით, რომელსაც ღმერთი - და მხოლოდ ის - „ამაღლებს“ თვინიერებს 164 11. "თქვენი მამების ნაცვლად იყვნენ თქვენი ვაჟები. აბრაამის, ისაკის და იაკობის და ყველა, ვინც საუკუნეების მანძილზე ახარებდა ღმერთს თავისი რწმენით, მოვიდნენ მოწაფეები და მათი მეშვეობით ჩვენ ყველანი გავხდით მათი რწმენის მემკვიდრეები; ჩვენ, მათ მსგავსად, იგივე ცოდნის ღირსი ვიყავით, რადგან ღმერთის ცოდნა არის რაციონალური მემკვიდრეობა." [5] ქამარი, რომელიც მათ წელზე აჭერს, ასახავს ყოველგვარ უწმინდურებას, რასაც მოციქული აცხადებს: კარგია კაცმა არ შეეხოს ქალს (1 კორ. 7:1). ტყავის ქამარი, რომლითაც აღიარეს წინასწარმეტყველი ელია (2 მეფეები 1:8) და იოანე ნათლისმცემელი (მათე 3:4), არის უბიწოების სიმბოლო, რადგან ის ამკვრივებს თირკმელებს, რომლებიც შეიცავს გრძნობით სურვილებს 165 12. „...ქამრები, რომლებიც სულის ვნებიან ნაწილს ამკაცრებს, სულიერი მოღვაწეობის სიმბოლოა“ (პრო. 31, 24 / Géhin. 379). ნებაყოფლობითი უქორწინებლობა „ცათა სასუფევლისათვის“ (მათე 19:12) ყოველთვის იყო მონაზვნობის მთავარი მახასიათებელი. მაგრამ ევაგრიუსი საუბრობს არა მხოლოდ ქორწინების გარეგნულ უარს. იერემია ამბობს: და ნუ მისცემ ცოლს ამ ადგილას, რადგან ასე ამბობს უფალი ამ ადგილას დაბადებულ ვაჟებსა და ქალიშვილებზე: ისინი მოკვდებიან მტკივნეული სიკვდილით (შდრ. იერ. 16:1-4). ქმარი (1 კორ. 7:33 და სხვ.), თუ გვესმის, რომ წინასწარმეტყველი ამბობს არა მხოლოდ იმ ვაჟებზე და ქალიშვილებზე, რომლებიც ცოლ-ქმრული ცხოვრებიდან არიან: ისინი დაიღუპებიან მტკივნეული სიკვდილით, არამედ გულში დაბადებულ ვაჟებსა და ასულებზე, ანუ ხორციელ აზრებსა და სურვილებზე, რადგან ისინიც კვდებიან ამქვეყნიური მტკივნეულ, სუსტ და დასუსტებულ სიბრძნეში უფლის შესახებ, როგორ ვასიამოვნოთ უფალს (1 კორ. 7:32) და ყოველთვის იძლევა ზეციური ცხოვრების მწვანე და უკვდავ ნაყოფს. ასეთია ბერი და ასეთი ბერი უნდა იყოს, ანუ ცოლისგან მოშორებით, აღნიშნულ ადგილას არ შექმნას ვაჟები და ასულები, და არა მხოლოდ, არამედ იყოს ქრისტეს მეომარიც, არა მატერიალური მოყვარული, საზრუნავისაგან თავისუფალი, უცხო აზრები და საქმეები მრავალმორწმუნეზე. სიცოცხლის შესყიდვები, რათა ასიამოვნოს მმართველს (2 ტიმ. 2:4). მათში განსაკუთრებით დაემკვიდროს ბერი, მიატოვოს ყოველივე ამქვეყნიური და მიისწრაფვოდეს დუმილის მშვენიერი და კარგი ტროფების (გამარჯვებისაკენ). რა ლამაზი და კარგია სიჩუმეში საქციელი, რა ლამაზი და კარგია! მისი უღელი ადვილია და ტვირთი მსუბუქია (მათე 11:30): ტკბილია სიცოცხლე, ტკბილია საქმე“ (რმ. 1–2) 166 13. [6] მათ ასევე აქვთ მოსასხამი, რადგან სხეულში ყოველთვის ატარებენ უფალი იესოს სიკვდილს (2 კორ. 4:10), აჩუმებენ სხეულის ყველა უგუნურ ვნებას და თრგუნავენ სულის ყველა მანკიერებას სიკეთეში მონაწილეობით. ხოლო სიღარიბეს რომ უყვარდათ, კერპთაყვანისმცემლობის დედებივით გაურბიან სიხარბეს (იხ.: კოლ. 3:5). მანტია არის კონცხი, თხის ტყავისგან შეკერილი მოსასხამი; მას ეცვა წინასწარმეტყველი ელია (იხ. 1 მეფეთა 19:13) და იოანე ნათლისმცემელი (იხ. მათე 3:4). ტანსაცმლის ამ ნაჭერში, ეგვიპტელი ბერებისთვის დამახასიათებელი, ევაგრიუსი ხედავს უამრავ სიმბოლოს. ვინაიდან ეს ტყავი მიიღება დაღლილობის შედეგად, ის აშკარად სიმბოლოა მისტიურ სიკვდილზე 167 14, რომლის შესახებაც ევაგრიუსი ამბობს: „ქრისტეს სიკვდილი საიდუმლოებით მოცული აქტია, რომელიც მარადიულ სიცოცხლეში მიჰყავს მათ, ვინც მას ენდობა ამ ცხოვრებაში (1 კორ. 15:19)“ (K.G. VI, 42). გამომდინარე იქიდან, რომ ჩვენ ვსაუბრობთ მკვდარი ცხოველის ტყავზე, კონცხი ასევე იქცევა ყოველგვარი „ცხოველური“ ვნების შეკავების (და არა მკვლელობის!) სიმბოლოდ, ბუნებით „არაგონივრული“ 168 15. მართლაც, ის იმპულსები, რომლებიც „ამაღლებულია“ 169 16 სულის ორი ირაციონალური ნაწილის მეშვეობით, ჩვენზე მოძალადეა და არა ცხოველი. ისევე, როგორც სხეული 170 17. ეს იმპულსები უნდა იყოს „შეზღუდული“, რადგან სულიერი საქმიანობის მიზანია სულის ირაციონალური ნაწილები იმოქმედონ „ბუნების შესაბამისად“ 171 18. მაგრამ რადგან „სხეულის ვნებების“ გარდა არის „სულის ვნებებიც“ 172 19, ეს უკანასკნელი უნდა იყოს „სულიერი, როგორც სიკეთის, როგორც ევმუნის“ დათრგუნვა. სიყვარული 173 20, რაც არის მონაწილეობა უმაღლეს სიკეთეში, ანუ ღმერთის მიმართ, რომელიც არის სიყვარული (1 იოანე 4:8). და ბოლოს, რადგან უხეში ტყავის ეს მოსასხამი წარმოადგენს სავალალო სამოსს, ევაგრიუსის აზრით, იგი სიმბოლოა „კერპთაყვანისმცემლობის დედის“ 174 21 უარყოფისა, ფულის სიყვარულსა და სიღარიბის სიყვარულზე. „მაგრამ ჩვენ, ამ აზრების განადგურების სურვილით, სიღარიბეში ვიცხოვრებთ მადლიერებით. ჩვენ არაფერი შემოგვიტანია ამქვეყნად: მართალია, შეგვიძლია შევასრულოთ ის, რაც ქვემოთ შეგვიძლია. საკვებითა და ტანსაცმლით დაკმაყოფილდეთ ამით (1 ტიმ. 6:7-8), გავიხსენოთ პავლეს ნათქვამი: რადგან ფულის სიყვარული არის ყოველივე ბოროტების ფესვი. (1 ტიმოთე 6:10)“ (M.C. 23). [7] მუცლის ხის კვერთხი ყველასთვისაა, ვინც მას უჭირავს და თაყვანს სცემს მას, როგორც უფლისთვის ძლიერია (იგავ. 3:18). ევაგრიუსისთვის „სიცოცხლის ხე“ (დაბ. 2:9) ყოველთვის ქრისტეა 175 22. "იესო ქრისტე არის სიცოცხლის ხე, გამოიყენე ის, როგორც უნდა და არასოდეს მოკვდები" (Sent. 65). ერთ-ერთ წერილში ევაგრიუსი განმარტავს, თუ რა უნდა გავიგოთ სიტყვა „გამოყენებით“. „აჰა, დადგა დრო, ემსახუროთ უფალს და გამოვიტანოთ სიმართლის ნაყოფი (იხ.: ფილ. 1:11), რადგან სიმართლის ნაყოფიდან ამოდის სიცოცხლის ხე (იგავ. 11:30) გულით სუფთა ადამიანებში (მათ. 5:8). ეს ხეა ქრისტე; ბოროტი“ (ეპ. 54, 2). „შრომისმოყვარეობის შედეგად წარმოშობილ სიცხეს“ 176 23 უძლებს მხოლოდ ვნებებისგან განწმენდილს, სიცოცხლის ხეს, ქრისტეს, რომელიც ადამიანს ამ სიცხისგან „იცავს“ 177 24. ეს თემა განსაკუთრებით ძვირფასია ევაგრისთვის და ის მუდმივად უბრუნდება მას. ”(სიბრძნე) სიცოცხლის ხეა მათთვის, ვინც მას იძენს. მას შემდეგ, რაც ადამმა დაარღვია ღვთის მცნება, მას აეკრძალა ამ ხის ნაყოფის ჭამა (იხ.: დაბ. 3:22), რადგან სიმართლის ნაყოფიდან ყვავილობს სიცოცხლის ხე (იგავნი 11:30). [მაგრამ ადამმა უარყო სიმართლის თესლი 178 25.] თუ სიცოცხლის ხე ღმერთის სიბრძნეა, მაშინ გასაგებია, თუ რატომ აეკრძალა მას ამ ხისგან ჭამა (იხ.: დაბ. 3:3), რადგან სიბრძნე არ შევა ბოროტ სულში (Wis. 1:4)“ (Pros. 3, 3.1). წმინდა წერილის სიმბოლური ენის გამოყენებით ევაგრიუსს სურს შემდეგი თქვას: ქრისტეს, სიტყვის ღმერთის დახმარების გარეშე, რომელიც გახდა ადამიანი, შეუძლებელია სულიერი ცხოვრება. ადამიანი თავისი ძალით ვერაფერს მიაღწია სულიერი მოღვაწეობის გზაზე 179 26. სულიერი ცხოვრება შედგება ქრისტეზე მიდგომისგან მის მიბაძვით 180 27, „შემსგავსებამდე“ 181 28. [8a] ამ ნივთების სიმბოლო ჩვენს შეკუმშულ პრეზენტაციაში არის სამონასტრო შესამოსელი. ევაგრიუსი პირდაპირ ამბობს, რომ მან შეიტყო სამონასტრო ტანისამოსის (სქემის) სულიერი და სიმბოლური მნიშვნელობის ამ ინტერპრეტაციის შესახებ წმინდა მამებისგან 182 29 და ჩვენ არ გვაქვს მიზეზი, არ ვენდოთ მის სიტყვებს. ევაგრიუსი ცხოვრობდა ძალიან განათლებულ გარემოში, რომლის წარმომადგენლებმა, როგორც ჩანს, საკმაოდ ადრე დაიწყეს ფიქრი არა მხოლოდ მონაზვნობის არსზე, არამედ ტრადიციული სამონასტრო ტანსაცმლისა და მისი სხვადასხვა ნაწილების მნიშვნელობაზე. ეჭვგარეშეა, ეს აზრები დიდწილად ეფუძნებოდა ალექსანდრიული სკოლის (ფილო) ძველ, წინაქრისტიანულ ფილოსოფიას. როგორც არ უნდა იყოს, ამ სამოსს პატივს სცემდნენ როგორც "წმინდას" და არა მხოლოდ ევაგრიუსს. ტანსაცმლისადმი ეს დამოკიდებულება არ გვაფიქრებინებს ჩვენ, თანამედროვე ადამიანებს. პირველი ბერები უდიდესი პატივისცემით ეპყრობოდნენ ამ შესამოსელს, რომელიც გაცემულ იქნა ტანჯვის შემდეგ, განსაკუთრებით თოჯინას, რომელიც მთელი ცხოვრების განმავლობაში ეჭვიანობით ინახებოდა და მხოლოდ მაშინ აიღეს, როცა საღმრთო ლიტურგიაზე წმინდა თასს მიუახლოვდნენ. უფრო მეტიც, ეს მასალა, რომელსაც თავისთავად არავითარი ღირებულება არ ჰქონდა, ისინი მტკიცედ იცავდნენ, ზოგიერთ შემთხვევაში ძალის გამოყენებითაც კი, ყაჩაღებისა და მძარცველებისგან, რომლებსაც, როგორც წესი, ადვილად, წინააღმდეგობის გარეშე აძლევდნენ მთელ მათ მწირ ქონებას. ამ წმინდა შესამოსლით დაიწყეს თავიანთი სამონასტრო გზა და ამით სურდათ მისი დასრულება 183 30. პატივმოყვარე გრძნობა, რომელსაც ბერი გრძნობდა თავისი სამოსის მიმართ, შედარებულია ქრისტიანის დამოკიდებულებასთან თეთრი ნათლობის პერანგის მიმართ, რომელიც საგულდაგულოდ იყო დაცული სიკვდილის საათამდე, რათა ხელუხლებელი სიწმინდით გამოჩენილიყო „ქრისტეს სასამართლოს“ წინაშე. ამიტომ გასაკვირი არ არის, რომ ევაგრიუსმა ამდენი ყურადღება დაუთმო „ტანსაცმლის“ ბიბლიურ სიმბოლიკას. „ყველა უწმინდური აზრი, რომელიც დიდხანს რჩება ჩვენში ვნებების გამო, გონებას მიჰყავს დაღუპვისა და დაღუპვისკენ... ამ აზრებით და ამით ნახსენები სახარებაში, დაწყევლილმა გონებამ უარი თქვა ქრისტეს ცოდნის ვახშამზე (იხ.: მათ. 22:2 და სხვა). საქორწილო ქეიფის უღირსად აღიარებული მომწოდებელი (იხ. მთ. 22,11-14 მაშასადამე, საქორწილო სამოსი არის გონიერი სულის უვნებლობა, რომელმაც უარყო ამქვეყნიური ვნებები (შდრ. ტიტე 2:12)“ (მ.კ. 23). „ვინც არ დაიმორჩილა თავისი ხორცი და არ დაიმონა თავისი სხეული (შდრ. 1 კორ. 9,27), არამედ ხორციელ სიამოვნებას ეძებს, არ დაჯდება ჭეშმარიტ დღესასწაულზე და არ შეიმოსება სინათლის სამოსელი“ (Inst. mon. Suppl. 20). „სინათლის კვართი“ ან „სულიერი კვართი“ 184 31 მიგვითითებს „წმინდა სამების ნათელზე“, რომლითაც მისტიკოსი არის მოცული სამების ღმერთთან შეხვედრის მომენტში 185 32. ამის მიღწევა მხოლოდ მას შეუძლია, ვინც შეიძინა ვნება, რომლის სიმბოლოა სამონასტრო თვალი, ისეთი უჩვეულო, აბსურდული, როგორც სამონასტრო ტანისამოსი. სამონასტრო ცხოვრების ძალიან იდეალური. წმინდა მამების მიერ გამუდმებით გამეორებული გამონათქვამები მათ შეესატყვისებათ: „შვილებო! რწმენას აძლიერებს ღვთის შიში და ეს არის თავშეკავება. ზომიერებას ურყევს მოთმინება და იმედი, საიდანაც იბადება უგუნურება, უგუნურების შთამომავლობა არის სიყვარული და ის კარი ბუნებრივი ცოდნისა, რომლის მემკვიდრეები არიან ღვთისმეტყველება“. როგორც უკვე ვნახეთ, ეგვიპტელი ბერების სამოსით ევაგრიუსს არ აინტერესებს გარეგანი მხარე, რომლის შესახებაც მისმა მეგობარმა ანატოლიმ კარგად იცოდა, არამედ სულიერი სწავლებით, რომელიც იმალება ამ სამოსის სიმბოლური მნიშვნელობის მიღმა. წმიდა მამათა სწავლებას, რომელსაც ევაგრი არაერთხელ მიმართავს, ის აქ აჯამებს შეკუმშულ ფორმას და წარმოაჩენს მას, როგორც ერთგვარ „სათნოებათა კიბეს“. მისი ეტაპები შეესაბამება სულიერი მუშაობის სხვადასხვა ეტაპებს (praktikè), რომლებიც მომდევნო ას თავში იქნება განხილული. უფრო დეტალურად განხილვისას დავინახავთ, რომ „სათნოებათა კიბე“ ცხადყოფს 1 კორინთელთა 13-ის ბოლო მუხლის, ამ „სიყვარულის საგალობლის“ მნიშვნელობას: „და ახლა რჩება ეს სამი: რწმენა, იმედი, სიყვარული; მაგრამ სიყვარული ყველაზე დიდია“. (ეს ლექსი საკვანძოა ევაგრიუსის სწავლებაში ლოცვის შესახებ, იხ.: „ქადაგება ლოცვის შესახებ“, პროლოგი.) შემდგომში, წმინდა პავლეს სხვა ეპისტოლეებზე მითითებით, ევაგრიუსი ასევე ხაზს უსვამს ცოდნას, რომელიც აქ თითქმის არ არის ნახსენები. რწმენა, იმედი და სიყვარული, შექმნილ ბუნების ცოდნასთან ერთად, რომელიც, მიუხედავად მისი არასრულობისა, მაინც რეალურია, წარმოადგენს ეტაპებს სულიერი მოღვაწეობის გზაზე 186 33. მაგრამ „სიყვარული“, მოციქულის თქმით, „ამათგან ყველაზე დიდია“ და ევაგრი ეხმიანება მას: „სარწმუნოება არის დასაწყისი სიყვარულისა, ხოლო სიყვარულის დასასრული არის ღვთის შეცნობა“ (ბერებს. 3). რწმენა და სიყვარული უმთავრეს როლს თამაშობს სულიერ ცხოვრებაში: რწმენა არის ამოსავალი წერტილი ღმერთთან ასვლისას, ხოლო სიყვარული არის „კარი ბუნებრივი ცოდნისაკენ“. ცოდნაში იგულისხმება ღმერთის არაპირდაპირი ცოდნა მისი შემოქმედების სარკეში, რომლის მეშვეობითაც ვლინდება თვით შემოქმედი. სამი სათნოება, რომელსაც წმინდა პავლე მიიჩნევს „ძირითადად“, მხარს უჭერს სხვებსაც, რომლებიც ასევე მნიშვნელოვანია. "გააღე ჭეშმარიტების კარიბჭე ჩემთვის. როგორც ჭეშმარიტების კარიბჭე იხსნება, ასევე იხსნება წინდახედულობის, გამბედაობისა და სიყვარულის კარი. რამეთუ ამ კარიბჭით გონება შედის ცათა სასუფეველში“ (ფს. 117, 19δ). „ეს არის უფლის კარიბჭე, მასში შევლენ მართალნი. „მოქმედი სათნოების გზა რომ გავიარეთ, აღმოვჩნდებით ცოდნის კარიბჭის წინ, რომელიც არის სხეულებრივი და უსხეულო ქმნილებათა ჭვრეტა“ (ფს. 117, 20ε). ღმერთის ამ ცოდნიდან, ჯერ კიდევ მხოლოდ შუამავლობით, მაგრამ უკვე ადამიანისთვის ხელმისაწვდომი, მომდინარეობს „თეოლოგია“ (არ უნდა აგვერიოს ამავე სახელწოდების სამეცნიერო დისციპლინაში), „ღვთის მისტიური ცოდნა“, მასთან ახლო პირადი ურთიერთობის ნაყოფი 187 34. ცოდნა ადამიანს ეძლევა „ლოცვით“ 189 36. ადამიანის შეხვედრა ღმერთთან „პირისპირ“ (1 კორ. 13:12) მიაღწევს უმაღლეს წერტილს ჟამის ბოლოს, როცა ღმერთი იქნება „ყოველივე“ (1 კორ. 15:28) 190 37. ეს გახდება სწორედ ესქატოლოგიური „საბოლოო ნეტარება“, რომელიც გველოდება 191 38. ხაზს უსვამს სიყვარულის დომინანტურ როლს თავის შემოქმედებაში, ევაგრიუსი გამოხატავს ღრმა და უმდიდრეს სულიერ აზროვნებას: სიყვარულის გარეშე, უვნებლობის ეს ნაყოფი, ღმერთის ჭეშმარიტი შეცნობა შეუძლებელია, სიყვარულის გარეშე ყოველგვარი „მისტიკური ჭვრეტა“ არის სუფთა ილუზია, სიყვარულის გარეშე ყველაფერი გაუცხოებული და დამახინჯებულია ვნებებით, რომლებიც მომდინარეობს საკუთარი თავის სიყვარულიდან. სიყვარულს შეუძლია. "სიყვარულით ჩვენ ვიცნობთ სიყვარულს და ჭეშმარიტების მეშვეობით ვიცით ჭეშმარიტებაზე, რადგან მსგავსი ცნობილია მსგავსებით." „სულიერი მოღვაწეობის ნაყოფი“ არის სიყვარულით განხორციელებული ვნებებისგან (მონობისგან) 193 40, რაც ადამიანს აძლევს წვდომას იმის შესახებ, ვინც თავისი ბუნებით არის „პირველადი სიყვარული“ 194 41. ეს „წმინდა ცოდნა“, რომელიც გამოხატავს ღმერთთან სიახლოვის უმაღლეს ხარისხს, შეიცავს ადამიანის „მუცელს“, რომელიც შეიცავს უფლის ნებას. მიგვიყვანს მომავალ საუკუნეში (იხ.: ებრ.4:1–11). "უფლის მშვიდობა ნიშნავს მის ცოდნას [და ვინც ამ ცოდნაში შედის, მშვიდობას პოულობს მისი მეშვეობით 196 43]. მას ასევე მარადიული სიცოცხლე ჰქვია, რადგან ნათქვამია: ეს არის მარადიული სიცოცხლე, რათა გიცნობდნენ შენ, ერთადერთ ჭეშმარიტ ღმერთს და იესო ქრისტეს, რომელიც შენ გამოგზავნე (იოანე 17:3)" (ფს. 94, 11ζάλ). [9] ასე რომ, დღეისათვის საკმარისია ნათქვამი წმინდა შესამოსელზე და უხუცესთა სწავლებაზე. მოდით, ახლა დავიწყოთ სულიერი მოღვაწეობისა და ცოდნისადმი მიძღვნილი ცხოვრების ამბავი, განვმარტოთ არა ყველაფერი, რაც ვნახეთ და მოვისმინეთ უფროსებისგან, არამედ ის, რაც, მათი სწავლების თანახმად, შეიძლება ითქვას სხვებისთვის. მაშასადამე, ჩვენ შევაჯამეთ ის, რაც ეხება სულიერ შრომას ას თავად დაყოფილ ნაწარმოებში, ხოლო რაც ეხება ცოდნას - ორ სხვაში, რომელიც შედგება ორმოცდაათი და ექვსასი თავისგან. ამასთანავე, რაღაცას ვმალავდით და რაღაცაზე ფარულად ვლაპარაკობდით, რათა ძაღლებს არ მივცეთ წმიდა ნივთები და ღორების წინაშე მარგალიტები არ დაგვეყარა (იხ.: მთ. 7,6). მაგრამ ეს გასაგები იქნება მათთვის, ვინც უფროსების კვალს მიჰყვება. სულიერ ცხოვრებაში შეიძლება გამოიყოს სამი ძირითადი საფეხური: „მცნებების დაცვით“ 197 44 შესრულებული სხეულებრივი და გონებრივი ქმედებების „პრაქტიკული გზა“ და ჭვრეტა (gnôstiké ან théôrètikè), რომელიც, თავის მხრივ, იყოფა შემოქმედების ცოდნად (physikè) და შემოქმედის ცოდნად, თეოლოგიად. ევაგრიუსმა ღმერთთან ამაღლების პირველ ორ საფეხურს მიუძღვნა გრძელი ტრილოგია, რომელსაც აქ ახსენებს. ტრილოგია მოიცავს ამჟამინდელ ნაშრომს „ბერი“, რომელიც ეხება სულიერ მოღვაწეობას, ნაწარმოებს „მაყურებელი“, რომელიც ანალოგიურად აღწერს ჩაფიქრებულ ცხოვრებას და „კეფალაია გნოსტიკის“ ექვს წიგნს, რომელთაგან თითოეული შედგება ოთხმოცდაათი „თავისგან“ (ოთხმოცდაათი და არა ასი, როგორც შეიძლება დავასკვნათ ევაგრიუსის ნათქვამიდან). ბოლო ქმნილება ეხება „ბუნებრივ ცოდნას“ ანუ შექმნილ ბუნების ცოდნას დაკავშირებულ საკითხებს. წმინდა მამათა სწავლებას, რომელსაც ევაგრიუსი მის ტრილოგიაში მიჰყვება, იგი განზრახ გადმოსცემს ბიბლიისა და ძველი ქრისტიანობისთვის დამახასიათებელი დისციპლინა არკანას („საიდუმლო სწავლება“) ტრადიციის ფარგლებში. დაუყოვნებლივ ხაზგასმით აღვნიშნოთ, რომ დისციპლინა არკანას არაფერი აქვს საერთო ეზოთერიზმთან. ეს ტრადიცია, რომელიც ევაგრიუსმა მიიღო თავისი მასწავლებლის გრიგოლ ნაზიანზელისაგან, აკმაყოფილებს სამართლიანობის მოთხოვნას, რომლის მიხედვითაც სწავლებები უნდა იყოს წარმოდგენილი „თითოეული 198 45 ღირსების მიხედვით“. „ჭეშმარიტად სახიფათოა ტყუილის თქმა, მაგრამ თანაბრად საშიშია სიმართლის თქმა მათთვის, ვისაც არ სურს მისი მიღება, რადგან არ უნდა მივცეთ ძაღლებს წმიდა ნივთები და ღორების წინაშე მარგალიტები აგდებული (შდრ. მათ. 7:6)“ (ფს. 118, 11ς bis). ევაგრიუსი არ განმარტავს, რატომ არის აქ საშიში, მაგრამ სხვა ტექსტში წერს: „შეშლილს არც სულიერი და არც ფიზიკური სიტკბო არ მოაქვს სარგებელს, რადგან პირველს ფეხებს თელავს, ღორია (იხ. მთ. 7,6) და სიამოვნების მეგობარი, ხოლო მეორე, სხეულებრივი სიტკბო, აღაგზნებს მის ხორცს“. (პროვ. 19, 10 / Géhin. 193). ეს სულიერი შეზღუდვა, რომელიც ითვალისწინებს მსმენელთა უნარს, აღიქვან ფარული, გამოიყენება არა მხოლოდ სპეკულაციურ თეოლოგიაზე 199 46 ან წმინდა წერილის საიდუმლოებებზე, არამედ სულიერი ცხოვრების პრაქტიკულ ასპექტებზეც. ცოდნის „არაგონივრული გამჟღავნება“ განპირობებულია არა მხოლოდ მათთვის, ვინც შეიძლება „დააბრკოლოს მათზე“ 202 49, არამედ შემდეგი მოსაზრებაც: არის რაღაცეები, რომლებზეც არ არის მიზანშეწონილი საუბარი მათთან, ვინც არ გაუვლია „გზა“; მათ, ვინც თავმდაბლობით დადის მასზე, ისინი აუცილებლად გაიხსნება. ასე რომ, გავიხსენოთ, რომ მთელი ცოდნა წიგნების კითხვით არ მოიპოვება. არის ცოდნა, რომლის სწავლაც მხოლოდ გამოცდილებით შეიძლება. ჩვენი კომენტარები მხოლოდ მოკრძალებული სახელმძღვანელოა მათთვის, ვინც დაინტერესებულია სულიერი ცხოვრების პრაქტიკით. პრაქტიკული ტრაქტატი. ასი თავი ზოგიერთ ხელნაწერში პირველ თავს წინ უძღვის „ინსტრუქციები მწიგნობართათვის“, რომელიც, როგორც ჩანს, ასევე ევაგრიუსის კალამს ეკუთვნის. ამ ინსტრუქციებში ევაგრიუსი საუბრობს არა მხოლოდ იმაზე, თუ როგორ უნდა მიუდგეს კეთილსინდისიერი გადამწერი, ისევე როგორც თავად პონტოელი ბერი 203, მისი ნაწარმოებების გადაწერას, არამედ იმაზეც, თუ რა არის ბევრად უფრო მნიშვნელოვანი თანამედროვე მკითხველისთვის - როგორ წაიკითხოს "ასი თავი". „ვთხოვ ძმებს, რომლებიც ამ წიგნის ხელში მოხვდნენ და რომელთაც სურთ მისი გადაწერა, არ დაუმატონ ერთი თავი მეორეს და არ დააყენონ ერთ სტრიქონზე დასრულებული თავის დასასრული და შემდეგი თავის დასაწყისი, არამედ დაიწყონ თითოეული თავი ცალ-ცალკე, იმ დაყოფის შესაბამისად, რომელიც ჩვენ ასევე მივუთითეთ ციფრებით. ევაგრიუსი ამ პრინციპის ერთგული რჩება თავის ყველა ნაშრომში. თითოეული თავი წარმოადგენს ცალკეულ ერთეულს და ასე უნდა აღიქმებოდეს კითხვისას. „სიტყვა ლოცვის შესახებ“ (113/114) მაგალითი გვიჩვენებს, რა მნიშვნელობის ცვლილება შეიძლება მოჰყვეს ამ რეკომენდაციის შეუსრულებლობას. მიუხედავად იმისა, რომ ქვესათაურები (სადაც ევაგრიუსის მიერ არის მოცემული) მიუთითებს გარკვეულ სტრუქტურაზე, ცალკეული თავები ერთად არ ქმნიან თანმიმდევრულ ტექსტს, როგორც ეს ხდება სისტემატურ ექსპოზიციებში. და ეს იმისდა მიუხედავად, რომ უამრავ ცენტურიონში შეგიძლიათ ნახოთ სტრუქტურის აგება ციფრების გამოყენებით. ეს სტრუქტურა ძალზე მნიშვნელოვანია ტექსტის გასაგებად, მაგრამ ის არასოდეს არის შენარჩუნებული თავიდან ბოლომდე. იმავე „სიტყვა ლოცვის შესახებ“ შეიძლება ამოიცნოთ სამი ან ოთხი თავისგან შემდგარი მცირე ჯგუფები, რომლებშიც, როგორც წესი, ბოლო თავში ხაზგასმულია. ნაშრომში „Képhalaia Gnostika“ ხანდახან „წითელ ძაფს“ შეიძლება მივაკვლიოთ, თუ, მაგალითად, მე-3, მე-6, მე-9 თავები და ა.შ. ერთად განიხილება. ქმნილება „ბერი“, ისევე როგორც სხვა ნაწარმოებები, რომლებიც ზემოთ აღვნიშნეთ, მიეკუთვნება „რეფლექსისთვის“ განკუთვნილი წიგნების კატეგორიას. გასათვალისწინებელია, რომ თითოეული ცალკეული ტექსტის ღრმად გასაგებად საჭიროა მათი ერთმანეთთან კავშირის გამოვლენა და მათში საიდუმლო, შინაგანი ერთიანობის ამოცნობა. ქრისტიანობა არის ჩვენი მაცხოვრის იესო ქრისტეს სწავლება, რომელიც შედგება აქტიური, ბუნებრივი და თეოლოგიური სიბრძნისაგან. ეს სამნაწილიანი, როგორც წესი, ევაგრიული განმარტება მოთავსებულია ნაწარმოების „ბერი“ დასაწყისში. ევაგრიუსი ამას იძლევა არა იმისთვის, რომ განისაზღვროს თავისი ნაწარმოების თემა და „მისი ჩარჩო“, არამედ იმისათვის, რომ გამოავლინოს ყველაზე მნიშვნელოვანი თემა რამდენიმე თვალსაზრისით. აღსანიშნავია, რომ ევაგრიუსი იწყებს თავის მოღვაწეობას არა სულიერი საქმის განსაზღვრებით (praktiké), როგორც შეიძლება მოსალოდნელია (ეს განმარტება მხოლოდ 78-ე თავში იქნება მოცემული), არამედ ქრისტიანობის განმარტებით. სულიერება ეხება არა მხოლოდ ბერებს, არამედ ზოგადად ყველა ქრისტიანს. და მიუხედავად იმისა, რომ აშკარა მიზეზების გამო, ევაგრიუსის თხზულება ძირითადად ბერებს და მოღუშულებსაც კი მიმართავს, მას არასოდეს ჰქონია განზრახვა შეექმნა რაიმე განსაკუთრებული სწავლება მხოლოდ მათთვის. ქრისტიანობის განმარტება, რომელსაც ევაგრიუსი გვაძლევს ამ თავში, ახსნილია იმ წერილიდან, რომელიც მან დაწერა კონსტანტინოპოლში, სანამ მონაზვნური აღთქმა დადო. აქ ასევე ვხედავთ სამნაწილიან დაყოფას: "ასე რომ, ვინც მე მჭამს, ჩემით იცოცხლებს (იოანე 6:57). ბოლოს და ბოლოს, ჩვენ ვჭამთ მის ხორცს და ვსვამთ მის სისხლს, ვხდებით სიტყვისა და სიბრძნის მონაწილენი [მისი] განსახიერებისა და შესამჩნევი ცხოვრების წყალობით. "ხორცსა და სისხლს" უწოდა მან მთელი თავისი იდუმალი მოსვლა და გაგვიმხილა თავისი სულიერი სწავლება (პრაქტიკული სწავლება). (physiké) და საღვთისმეტყველო [სიბრძნე] (théologiké), რომლითაც სული საზრდოობს და თანდათან ემზადება რეალური [ნივთების] ჭვრეტისთვის“ (რწმენის შესახებ. IV, 15). ქრისტიანობა არის მთელი სულიერი ცხოვრების საფუძველი, რომელიც შეიცავს სისავსეს, რაც გამოგვიცხადა ლოგოსის განსახიერებაში, ქრისტეში. ეს იდეა უაღრესად მნიშვნელოვანია ევაგრიუსისთვის. ის იმეორებს არაერთხელ და სხვადასხვა ფორმით. „ქრისტეს ხორცი არის მოქმედი სათნოება და ვინც ჭამს მას (იოანე 6:54) უგუნური გახდება“ (ბერებს. 118). „ქრისტეს სისხლი ქმნილებათა ჭვრეტაა და ვინც მას სვამს, მისით ბრძენი გახდება“ (ბერებს. 119). „უფლის მკერდი ღვთის შემეცნებაა და ვინც მას დაეცემა ღვთისმეტყველი გახდება“ (ბერებს. 120). სულიერი პრაქტიკა (praktiké), რომელსაც ასევე უწოდებენ ეთიკას (éthiké) 204, არის „სულიერი მეთოდი, რომელიც წმენდს სულის ვნებიან ნაწილს“ 205 და მიჰყავს ადამიანს უგუნურებამდე, 206 რაც არის ბუნებრივი „სულის ჯანმრთელობა“ 207. წარმოადგენს სულიერ პრაქტიკას. რას გულისხმობს ევაგრიუსი „ბუნებრივ ჭვრეტაში“ (physiké) და „თეოლოგიურ სიბრძნეში“ (théologiké), განხილულია მომდევნო ორ თავში. ცათა სასუფეველი არის სულის უვნებლობა, შერწყმული არსებების ჭეშმარიტ ცოდნასთან. ორ არსებითად სინონიმურ გამონათქვამებში - „ცათა სასუფეველი“ და „ღვთის სასუფეველი“ - ევაგრიუსი, სხვა მამების მსგავსად, ხედავს ფარულ მინიშნებას ხსნის ეკონომიკის ორ განსხვავებულ, წმინდა პავლეს მიხედვით, ასპექტზე (1 კორ. 15:24-28), ესენია: „ქრისტეს ეკონომიკისა და მისი ეკონომიის განხორციელება, რომელიც იძლევა ქრისტეს ეკონომიკის განხორციელებას“. დასრულება მამაში, როცა „ყოველივე ღმერთი იქნება“ (1 კორ. 15:28). ძმებო, ცათა სასუფეველი სხვა რამედ ნუ მიიჩნიეთ, როგორც არსებული [რათა] ჭეშმარიტი გაგება, რასაც საღვთო წერილი უწოდებს ნეტარებას. რადგან თუ ცათა სასუფეველი თქვენშია (შდრ. ლუკა 17:21), და შინაგან ადამიანში არაფერი ყალიბდება, გარდა ჭვრეტისა (მაშ, ჭვრეტის გარდა“ რწმენა XII, 37). თუმცა, მხოლოდ ისინი, ვინც აღწევენ უვნებლობას თავიანთი გულის სიწმინდით, როგორც ეს განხილულია ამ თავში, შეიძლება გახდეს ამ ნეტარების მონაწილე. ევაგრიუსი შემდგომ ავითარებს ამ იდეას: „ახლა ჩვენ ვხედავთ მხოლოდ ამ [სამეფოს] ჩრდილებს, როგორც სარკეში (1 კორ. 13:12), შემდეგ კი ამ მიწიერი სხეულისგან განთავისუფლებულნი და უხრწნელისა და უკვდავების შემოსილნი (იხ.: 2 კორ. 5:1-4), დავინახავთ მის პროტოტიპებს. დავინახავთ, თუ, რა თქმა უნდა, უფალი მართალი, რწმენის გარეშე დავინახავთ ცხოვრებას. (იხ.: ებრ. 12:14, ბოლოს და ბოლოს, ნათქვამია: სიბრძნე არ შედის ბოროტ სულში, ის ქვევით მკვიდრობს ცოდვაში დამნაშავედ (სიბრძნე 1:4)“ (რწმენის შესახებ. XII, 37). ეს არის „ბუნებრივი ჭვრეტა“ (physiké), ან საგნების ბუნების ცოდნა - ცოდნა ჯერ კიდევ, რა თქმა უნდა, არასრული და ბუნდოვანია, მაგრამ მაინც „ჭეშმარიტი“. ახლა „შექმნილ ბუნებათა“ 209 სარკეში ჩვენ ვხედავთ „საგნებს თავისთავად“ და შემდეგ, როცა ხსნის სახლი დასრულდება, მათი პროტოტიპები გვევლინება. „ახლა“ არის ქრისტეს, ხორცშესხმული სიტყვის ნიშნის ქვეშ, რომელიც ევაგრიუსს საშუალებას აძლევს ისაუბროს „ქრისტეს სამეფოზე“, როგორც „მატერიალური ცოდნის“ სისავსეზე 210, ვინაიდან ამ ცოდნის არე არის გრძნობად აღქმული მატერიალური რეალობა, რომელიც, ამავე დროს, არის არამატერიალური, სულიერი რეალობის „გამოსახულება“ 211. „ცათა სასუფეველი“ (ანუ „ქრისტეს“) არასოდეს წარიმართება, მაგრამ მიაღწევს სისავსეს, როცა „ღმერთი (მამა) იქნება ყველაფერში“ (1 კორ. 15:28). „ყოვლითურთ“, მამა ბინადრობს ძეში და სულიწმიდაში 212. ამიტომ ევაგრიუსი შესაძლებლად თვლის მიმართოს მამა ღმერთს „მოდი შენი სამეფო“ მხოლოდშობილ ძეზე 213, „ერთობა და ერთობა“ 214 რომელსაც, ანუ ღვთაებრივი „სამების შინაგანი არსება“ ჩვენ ვიქნებით. იმავდროულად, ადამიანს, „თავის სამყაროს მსგავსი სხეულებით ხელმძღვანელობით“ შეუძლია მხოლოდ „შემოქმედის ქმედებების“ 215 გაგება. ღვთის სასუფეველი არის წმინდა სამების შემეცნება, რომელიც თანაარსებობს და ვრცელდება გონების შინაგან აგებულებასთან ერთად და ასევე სცილდება მის უხრწნელობას (ბრძ. 2:23). საკმაოდ იდუმალი ფორმით გამოთქმული ეს იდეა ახსნილია ევაგრიუსის ნაშრომში „Képhalaia Gnostika“, რომელიც ეძღვნება ძირითადად ბუნებრივ ჭვრეტას (physikè), მაგრამ ამავე დროს ეხება თეოლოგიას (théologikè), რაც გასაკვირი არ არის, რადგან ბუნებრივი ჭვრეტა და თეოლოგია, ფაქტობრივად, წარმოადგენს ცოდნას, ანუ ცოდნას (ცოდნას). სამების ღმერთის „ცოდნა“ (და არა რაიმე უპიროვნო ღვთაება), რომელიც არის მასთან პიროვნული ერთიანობის უმაღლესი გამოვლინება (იხ.: იოანე 17:3), „თანაარსებობს“ გონებასთან (დროში): "...ჭეშმარიტად იგი მკვიდრობდა შემოქმედში თავიდან და გამოიხატებოდა ბუნებასთან ერთად, რომელსაც თან ახლდა" გონება არის „უხრწნელი“ (აფთარტოსი), რადგან ის არის ღმერთის „ხატი“ (eikôn) (იხ.: სიბრძნე 2:23). გარდა ამისა, მიუხედავად მისი ქმნილებისა, ის არის არამატერიალური 216 და უსხეულო 217, როგორც თავად ღმერთი. წმიდა სამების ცოდნა სცილდება გონების „უხრწნელობის“ საზღვრებს, რომელიც ჭვრეტს შექმნილ სამყაროს მისი შექმნის დღიდან 218, რადგან ის „უსწრებს ყოველგვარ ბუნებრივ ჭვრეტას“ 219. მამის „ღვთის სასუფეველში“, როცა „ღმერთი იქნება ყველაფერი ყველაში“ (1 კორ. 15:28), „მისი ძისა და სულის შუამავლობით“, 220 გონება დაიბრუნებს მამასთან იმ ერთობას, რომელიც თავდაპირველად ჰქონდა, მაგრამ შემდეგ დაკარგა თავისი ბრალით. თუმცა, ეს „კურთხეული დასასრული“ გადააჭარბებს - და ბევრად - იმას, რაც იყო „დასაწყისში“: მაშინ გონება, რომელიც არამდგრადია თავისი პირველყოფილი ბუნებით, შეიძენს სტაბილურობას და პატივს მიაგებს მარადიულ და ნეტარ ერთობას უსაწყისო და უცვლელ სამების ღმერთთან 221. ასე ესმის ევაგრიუსს „უკანასკნელი ნეტარება“, რომლისკენაც უნდა მიიყვანოს „თეოლოგია“ 222. მიწიერი არსებობის პირობებში მადლი მინიჭებული ადამიანი ხდება ამ მომავალი ნეტარების თანაზიარი ღმერთთან პიროვნული შეხვედრით, ყოველგვარი შუამავლის გარეშე 223, ღმერთის შეცნობაში (théologia). ამ შეხვედრის „ადგილი“ არის ჭეშმარიტი და სულიერი ლოცვა, ანუ შესრულებული „სულითა და ჭეშმარიტებით“, რომლის წყალობითაც ადამიანი მადლით იღებს წვდომას მამასთან სულით და ძესთან 224. ეს აძლევს ევაგრიუსს საფუძველს თქვას: „თუ ღვთისმეტყველი ხარ, მაშინ ჭეშმარიტად ილოცებ (იხ.: იოანე 4,23), ხოლო თუ ჭეშმარიტად ლოცულობ, მაშინ ღვთისმეტყველი ხარ“ (ლოცვის შესახებ. 61). თუ ვინმეს რაღაც უყვარს, რა თქმა უნდა, ის მისკენ ისწრაფვის და იბრძვის მის მისაღებად. ყოველგვარი სიამოვნება იწყება სურვილით, ხოლო სურვილი წარმოიქმნება გრძნობით, რადგან ისინი, ვინც გრძნობას მოკლებულია, თავისუფალია ვნებისგან. გიყვარდეს, მიაღწიო და იბრძოლო - ასე მოქმედებს სულის სამი პრინციპი „ბუნების შესაბამისად“: რაციონალური, სასურველი და ძალადობრივი. ამ აზრს ევაგრიუსი 86-ე თავში განავითარებს. აქ საუბარია შესაძლო გადახრებზე და ამ გადახრების მიზეზებზე. დაბადების წიგნში გადმოცემული ცდუნების ისტორიიდან ევაგრიუსმა იცის, რომ ნებისმიერი სურვილი, რომელიც მიზნად ისახავს სიამოვნების მიღებას, ასოცირდება სენსორულ აღქმასთან. „და დაინახა დედაკაცმა, რომ ხე საჭმელად კარგი იყო, თვალისთვის სასიამოვნო და სასურველი, რადგან ცოდნას აძლევდა“ (დაბ. 3:6). არა გრძნობადი აღქმა - არა ვნება 225. სულის ორი ირაციონალური ნაწილი - სასურველი და ძალადობრივი - გვაძლევს საშუალებას შევიდეთ ურთიერთობაში სენსორულ და მატერიალურ რეალობასთან არაპირდაპირი გზით, ჩვენი სხეულის მეშვეობით, რომელსაც აქვს იგივე ბუნება, როგორც მთელ შექმნილ სამყაროს. ის, რაც გრძნობებით არ არის აღქმული - ღვთაებრივი "მიზეზები" (logí) - თავისუფალია ვნებებისგან. უფრო მეტიც, მწუხარების და განსაცდელების „მიზეზების“ (logí) ცოდნა „ადგილს ანიჭებს“ სულს 226, ამ მიზეზების ხილვა მას „ფართო ადგილას“ აყენებს 227. მათი იგნორირება მიუთითებს სულის უუნარობაზე „განასხვავოს სულები“ 228. სათნოება და ცოდნა „ათავისუფლებს სულს“29. ცოდნის დაკარგვა ყოველთვის ნიშნავს „ტყვეობას“ 230. ამიტომ ლოცვის დროს გონება „სრულ უგრძნობლობაში“ 231 მყოფმა უნდა შეინარჩუნოს თავი ყოველგვარი გრძნობისაგან. რადგან ღმერთი ვერ აღიქმება გრძნობად 232 და როდესაც ჩვენ მას „ვჭვრეტთ“, ყველაფერი გონიერი შორდება ჩვენგან 233. ამაზე საუბრისას ევაგრიუსი არავითარ შემთხვევაში არ ცდილობს სენსორული რეალობის დემონიზაციას 234, რაც მკრეხელობა იქნებოდა შემოქმედთან 235! ამ სენსორულ რეალობაში არ არსებობს ბოროტება, როგორც ასეთი; ის კარგია, როგორც თავად შემოქმედი (იხ.: დაბ. 1:31). ბოროტება სულის ორი არაგონივრული ნაწილიდან არ მოდის. ეს მხოლოდ მათი „არაბუნებრივი გამოყენების“ 236 შედეგია, რომელიც ჩვენი „თავისუფალი ნებით“ წარმოქმნილი „მიზანთროპული სიამოვნებისგან“237 მომდინარეობს. ევაგრიუსი არ აკეთებს არანაირ ღირებულებით განსჯას, არამედ მხოლოდ ობიექტურ ფაქტს აცხადებს. სენსორულ რეალობასთან ჩვენი ურთიერთობის პრობლემა განპირობებულია ბოროტებისკენ მიდრეკილებით. თუმცა ამ პრობლემის გადაწყვეტა ჩვენს შინაგან დამოკიდებულებაზეა დამოკიდებული 238 . თავად დემონები ებრძვიან მოღუშულებს, ხოლო მათ, ვინც ფულსა და საძმოში სათნოებისკენ მიისწრაფვის, ისინი ძმებს შორის ყველაზე უყურადღებოდ შეიარაღებულნი არიან. მაგრამ მეორე ბრძოლა ბევრად უფრო ადვილია, ვიდრე პირველი, რადგან შეუძლებელია დედამიწაზე იპოვოთ ადამიანები, რომლებიც დემონებზე უფრო სასტიკნი არიან, ან ისინი, ვინც ერთდროულად აღიქვამს მთელ მათ ეშმაკობას. იმისდა მიხედვით, თუ რა პირობებში ცხოვრობს ადამიანი - მარტო თუ ადამიანთა შორის - ომი, რომელსაც ის აწარმოებს, იღებს ერთ-ერთ ორ მკაფიოდ გამორჩეულ ფორმას, მიუხედავად იმისა, რომ ორივე შემთხვევაში მას ერთსა და იმავე მტერს უწევს ბრძოლა. ამ ორ ფორმას შორის განსხვავება განისაზღვრება მატერიალური საგნებისადმი დამოკიდებულებით, რომლებიც ვნებებს ააქტიურებენ 239. ევაგრიუსი ერთ მათგანს უწოდებს „მატერიალურს“, ხოლო მეორეს „არამატერიალურს“ 240. მატერიალური ომი, რომელიც პირდაპირ კავშირშია 241-ე საკითხთან პიროვნების მიმართ, ძირითადად ეხება „ამქვეყნიურ ადამიანებს“. ბერები, რომლებმაც უარი თქვეს რაიმე საკუთრების ფლობაზე, ძირითადად „ფიქრებთან“ 242 წარმოიქმნებიან გონებაში იდეების ან საგნების მოგონებების სახით 243. ვინაიდან ფიქრით უფრო ადვილია ცოდვა, ვიდრე სინამდვილეში 244, აშკარაა, რომ არამატერიალური ომი გაცილებით მძიმეა, ვიდრე მატერიალური ომი 245. მაგრამ ეს თავი ასევე ეხება სხვა მნიშვნელოვან ასპექტს. ზოგადად მონასტრის შესახებ საუბრისას, ევაგრიუსი განასხვავებს მოღუშულებსა და მათ შორის, ვინც მოღვაწეობს კენობიაში ან მცირე თემებში, რომელსაც სინოდია 246 . ჰერმიტი გამოირჩევა იმით, რომ მოკლებულია არა მარტო ნივთებს, არამედ სხვა ადამიანებთან რეგულარულ კონტაქტებს; ეს, კერძოდ, იხსნის მას საზოგადოების ცხოვრებაში წარმოქმნილი კონფლიქტებისგან, ზოგჯერ ძალიან მტკივნეული. მაგრამ ნიშნავს ეს იმას, რომ უდაბნოში ყოფნა, „უყურადღებო ძმებისგან“ შორს, მას რაღაც პრივილეგირებულ მდგომარეობაში აყენებს? სულაც არა! პირიქით: შურისმაძიებელი დემონები მას პირდაპირ, ღიად ესხმიან თავს. რა თქმა უნდა, ადამიანები შეიძლება დაემსგავსონ დემონებს, 247 განსაკუთრებით ბრაზის მდგომარეობაში. "როდესაც ჩვენ მხოლოდ დედის საშვილოსნოში ვყალიბდებით, ჩვენ ვცხოვრობთ მცენარეების ცხოვრებით. როდესაც ვიბადებით, ჩვენ ვცხოვრობთ ცხოველების ცხოვრებით. ხოლო როდესაც ზრდასრულები გავხდებით, ჩვენ ვცხოვრობთ ან ანგელოზების ცხოვრებით ან დემონების ცხოვრებით. პირველი ცხოვრების მიზეზი არის ცოცხალი ბუნება, მეორე - გრძნობა და მესამე არის ჩვენი მიდრეკილება სიკეთისა და ბოროტებისკენ" (K.G., III). მაგრამ ასეთი „დემონები“ არაფერია სასტიკი ბოროტებით შეპყრობილ დაცემულ სულებთან შედარებით. სწორედ ამ სასტიკ და დაუფარავ ბრაზს აწყდება მარტო მცხოვრები ჰერმიტი, განსაკუთრებით ღამით. ევაგრიუსის ნამუშევრები სავსეა დემონური თავდასხმების აღწერით, რაც ხშირად საშინელებას იწვევს. ამას მოგვიანებით დავუბრუნდებით, მაგრამ ახლა შემოვიფარგლებით ორი მაგალითით, რომლებიც წარმოდგენას გვაძლევს იმის შესახებ, თუ რას განიცდის ჰერმიტი ამ თავდასხმების დროს. „ჩვენს ყურადღებას მივაღწიეთ, რომ ერთ-ერთ წმინდანს, როცა ლოცულობდა, ისე დაუპირისპირდა ბოროტს, რომ როგორც კი ხელები გაშალა, ბოროტი ლომად გადაიქცა და უკანა ფეხებზე პირდაპირ დადგა, წინა თათები ასწია, კლანჭები ასკეტის გვერდებში ჩარგო და ელოდა, რომ ასკეტი არ გაუშვა ხელები. ხელები ჩვეული ლოცვის გარეშე“ (ლოცვის შესახებ. 106). ევაგრიუსი, სავარაუდოდ, პირადად იცნობდა იოანეს, რომელსაც ერქვა პატარა (კოლობოსი). იოანე მუშაობდა სკეტის უდაბნოში; შემდეგ ტექსტშიც ამაზეა საუბარი. „იგივე იყო, როგორც ვიცით, იოანე პატარა, უფრო სწორად, უდიდესი ბერი, რომელიც ორმოში დუმდა. ღმერთთან მუდმივი ყოფნის შედეგად იგი გაუნძრევლად დარჩა, როცა დრაკონის სახით ეშმაკი შემოეხვია, ხორცს უკბინა და სახეში ჩაეფლო“ (ლოცვის შესახებ. 107). მაშინაც კი, როდესაც დემონები, როგორც მხეცები, თავს ესხმიან ადამიანს და წყლულს აყენებენ მის მთელ სხეულს 248 ან როდესაც ცდილობენ მის შეშინებას საშინელი ხილვებით 249 - ჩვენ აღვნიშნავთ, რომ ევაგრიუსმა იცოდა ამის შესახებ არა მხოლოდ 250 ცნობიდან, არამედ საკუთარი გამოცდილებიდანაც 251 - გამოცდილი მებრძოლი არ აქცევს მათ და უმცირეს ყურადღებას აქცევს2. როგორც წესი, არ უნდა ჩაერთონ ასეთ „ხელჩართულ“ ჩხუბებში, მაგრამ „სულიერი მოძღვრებისთვის“ ეს ჩვეულებრივი რამ არის 253 . ნაწარმოებში "ბერი" ძირითადად საუბრობს არამატერიალურ ომზე, ანუ "ფიქრებთან", "პირისპირ" ბრძოლაზე. ბერებისთვის, რომლებიც მუშაობდნენ „კინოვიებსა და საძმოებში“, ევაგრიუსმა დაწერა კიდევ ერთი ნაშრომი, „ბერების და მონაზვნების სარკე“, რომელიც შედგებოდა 137 თავისგან და ეძღვნებოდა ძირითადად საზოგადოების ცხოვრების სხვადასხვა ასპექტს, აგრეთვე ბერებსა და საეროებს შორის ურთიერთობას. არსებობს რვა ძირითადი აზრი, რომელიც მოიცავს ყველა სხვა აზრს. პირველი ფიქრი სიძულვილია და ამას მოსდევს სიძვის ფიქრი; მესამე - ფულის სიყვარული; მეოთხე - სევდა; მეხუთე - ბრაზი; მეექვსე - სასოწარკვეთა; მეშვიდე ამაოებაა, მერვე კი სიამაყე. ჩვენზე არ არის დამოკიდებული მთელი ეს ფიქრები გვაღიზიანებს თუ პირიქით, არ გვაწუხებს; თუმცა, ჩვენზეა დამოკიდებული, აყოვნებენ თუ, პირიქით, ჩვენში არ აყოვნებენ, ისე, რომ მიჰყვნენ ან არ ამოქმედონ ვნებები. სულიერი მოღვაწეობის (praktikè) საღვთისმეტყველო საფუძვლების ხუთ შესავალ თავში განსაზღვრის შემდეგ, ევაგრიუსი გადადის „აზრების“ განხილვაზე, ვინაიდან, არსებითად, მათთან არის დაკავშირებული ბერის მიერ წარმოებული ომი 254 . რით არის განპირობებული? ტერმინების „დემონი“, „ვნება“ და „აზროვნება“ ერთი და იგივე რეალობის აღსანიშნავად იყენებს, ევაგრიუსი მაინც მკაფიოდ განასხვავებს მათ შორის. დემონები დაცემული სულები არიან, რომლებიც გამუდმებით გვაცდებენ და ცდილობენ ჩვენში ვნებების აღძვრას 255. მაგრამ, ვინაიდან ბოროტებას არ აქვს საკუთარი არსებობა, რადგან მხოლოდ სიკეთის დამახინჯებაა, დემონებს შეუძლიათ მიაღწიონ მიზანს მხოლოდ შექმნილი სამყაროს ბუნების დამახინჯებით - როგორც ჩვენს გარეთ, ისე შინაგანად ჩვენში 256. ხდება დემონების წინადადებით ცდუნებები, (ბოროტი) აზრები, საიდანაც - ჩვენი თავისუფალი ნებით 258 იბადება "ვნებები". მაგრამ თუ „ფიქრი“, როგორც წესი, მეტ-ნაკლებად წარმავალია, მაშინ რაციონალურ სულში „ვნება“ იდგმება როგორც „ცუდი ჩვევა“ (ჰექსისი), „რის შედეგადაც სული ირჩევს გარდამავალ სიამოვნებებს და აბუჩად იგდებს მარადიულსა და უხრწნელს“ 259. თუმცა, "უნარი" არ არის მუდმივი. ადამიანი არის არსება „მიმღები“ როგორც სიკეთის, ასევე ბოროტების მიმართ. ერთი უნარი შეიძლება შეიცვალოს სხვა 260-ით. სულიერი მუშაობის მიზანია სწორედ ვნების ცუდი ჩვევის შეცვლა სათნოების კარგი ჩვევით 261. ზოგჯერ, უდაბნოში ქრისტეს ცდუნებების რაოდენობის შესაბამისად (მათე 4:1–11) 262, ევაგრიუსი ამცირებს „რვა აზრს“ სამამდე - სიხარბე, ფულის სიყვარული და ამაოება. თუმცა, რიცხვის მიუხედავად, ამ "ყოვლისმომცველ" აზრებს აქვს საერთო ფესვი - "თვითსიყვარული" (ფილაუტია) 263, რომელსაც ევაგრი სამართლიანად უწოდებს "საყოველთაო მოძულეს", რადგან ასეთი სიყვარული აშორებს ყველაფერს მის გარშემო და ვრცელდება მხოლოდ საკუთარ ეგოზე. აზრებთან ბრძოლა ყველა ადამიანს აქვს თანდაყოლილი. განსაცდელში ყოფნა არ არის ცოდვა (ამ დასკვნას ევაგრიუსი აკეთებს სახარების ეპიზოდზე დაყრდნობით, რომელიც მოგვითხრობს ქრისტეს ცდუნებებზე). მაგრამ რა ზეგავლენას მოახდენს ბოროტი წინადადებები – ფესვიანდება თუ არა ადამიანში, აღძრავს მასში ვნებებს თუ არა – ეს მთლიანად თავად ადამიანზეა დამოკიდებული. "ჩემი გული თბება ჩემში. როდესაც რისხვის დემონი თავს დაესხმება, შესაძლებელია, რომ არ დავემორჩილოთ რისხვას, მაგრამ, ალბათ, შეუძლებელია, რომ არ ააფეთქოთ“ (ფს. 38, 4β). ცოდვა წარმოიქმნება ჩვენი თავისუფალი ნების თანხმობით, ბოროტებისკენ მიდრეკილი. მაგრამ, როგორც ევაგრიუსი აღნიშნავს, ცოდვის მიზიდულობის ძალას დამორჩილება სხვადასხვა გზით შეიძლება. „ცოდვილი არის ის, ვინც სცოდავს ვნების ან გარყვნილების გამო, მანკიერი არის ის, ვინც შეგნებულად სჩადის ბოროტებას“ (ფს. 9, 36ιθ). ვინაიდან ყველა ცოდვა მომდინარეობს ვნებიანი ფიქრებიდან, 265 სწორედ ამ უკანასკნელთან უნდა დაიწყოს ბრძოლა, რათა არ გადავუხვიოთ სულიერი მოღვაწეობის გზიდან (praktikè). „ბოროტი აზრები არის მახეები, რომლებითაც დემონები აკავებენ სულს და ხელს უშლიან მას გზაზე, ვინც თქვა: მე ვარ გზა (იოანე 14:6)“ (ფსალმ. 118, 61κα). ამიტომაც მოგვიწოდებს წმინდა წერილი, არ დავყოთ ადგილზე (იხ. იგავები 9:18), ანუ არ დავყოვნდით ბოროტ აზრებში, რადგან ვერავინ შეძლებს „ცეცხლს აიღოს მის წიაღში, რათა არ დაიწვას მისი სამოსელი“ 266, როგორც ამის შესახებ საოცრად ამბობს სოლომონი (იგავები 6:27). „მკერდზე მორიელი ნუ შეინახავ და გულში ბოროტი აზრი“ (ბერებს. 58). ევაგრიუსი ქრისტეს სიტყვებში ხედავს გაფრთხილებას, რომ არ დაყოვნებულიყო ბოროტთან შეხვედრისას. „გონების ცრუ კოცნა (იხ. იგავები 27:6) არის გრძნობადი საგნის ვნებიანი წარმოდგენა. ამიტომ უფალი უბრძანებს თავის მოწაფეებს, არავის მიესალმოთ სათნოებისკენ მიმავალ გზაზე (შდრ. ლუკა 10:4)“ (სქ. 7). სიხარბეზე ფიქრი შთააგონებს ბერს, რომ სწრაფად დაიხიოს ასკეტიზმი: ის ბერს წარუდგენს თავის ავადმყოფ კუჭს, ღვიძლს, ელენთას, ან აღწერს წვეთოვანს, ასევე სხვა ხანგრძლივ დაავადებებს, მიუთითებს საჭირო ნივთების ნაკლებობასა და ექიმების ნაკლებობას. ხშირად ის აღვიძებს მოგონებებს იმ ძმებზე, რომლებმაც მსგავსი ტანჯვა განიცადეს. ისეც ხდება, რომ მსხვერპლს მოუწოდებს, მიუახლოვდნენ მარხვებს და ისაუბრონ თავიანთ უბედურებებზე, რაც თითქოს გადაჭარბებული ასკეტიზმის შედეგად მოხდა. ევაგრიუსი წარმოგიდგენთ რვა აზრს იმავე თანმიმდევრობით; გამონაკლისია სევდისა და სიბრაზის ფიქრები, რომლებიც ზოგჯერ ადგილს იცვლიან. ისინი ერთმანეთთან მჭიდროდ „ნაქსოვი“ 267; ამასთან, არ შეიძლება არ შეამჩნიოთ, რომ ვნებები ევაგრიუსის მიერ არის ჩამოთვლილი მათი თანდათანობითი დახვეწის თანმიმდევრობით. სია იწყება ყველაზე უხეში გრძნობადი ვნებებით ან სხეულის ვნებებით 268, რაც დამწყებთათვის თანდაყოლილი უზრდელობა და სიძვაა და მთავრდება სულის ვნებებით, ამაოებითა და ამპარტავნებით, რომლებიც „ახლავს მათ, ვინც ადვილად მიაღწევს [სულიერ საქმეს]“ 269. „საჭმელის სურვილმა დაუმორჩილებლობა გამოიწვია და ტკბილი ჭამაც გამოვიდა სამოთხიდან 270“ (O.sp. [I] 1, 10). ევაგრიუსი სიამაყეს უწოდებს "ძველ ბოროტებას" 271 და "ეშმაკის პირველ თაობას" 272. ამ თავში და შემდგომში ის განიხილავს ცდუნების სპეციფიკურ გამოვლინებებს, რომლებიც დეტალურად არის აღწერილი მის ნაშრომში Antirrhètikos. მაგრამ თუ „ბერში“ ევაგრიუსი საუბრობს ავადმყოფობის ექსკლუზიურად წარმოსახვით შიშზე ისედაც მწირი დიეტის მკაცრი შეზღუდვის გამო, „ანტირეტიკოსში“ ის არ მალავს, რომ მუდმივი თავშეკავებით ბევრჯერ იზრდება წესის დარღვევის ცდუნება, რომელშიც მაცდური ყველანაირად ცდილობს მარხვის ჩართვას. ტერმინი გასტრიმარგია, როგორც წესი, ითარგმნება როგორც "სიხარბე". ეტიმოლოგიურად გასტრიმარგია ნიშნავს "მშობიარობის გაბრაზებას ან გაფხვიერებას". ამ მნიშვნელობას უფრო ზუსტად გადმოსცემს სიტყვა „გლუტნი“. ევაგრიუსის მიერ მოყვანილი მაგალითები Antirrhètikos-ში მიუთითებს იმაზე, რომ ჩვენ ვსაუბრობთ ბულიმიის ფორმაზე, რომლის დროსაც საშვილოსნო სიტყვასიტყვით „იღებს მმართველობის სადავეებს თავის ხელში“. სიძვის დემონი აიძულებს ადამიანებს სხვადასხვა სხეულებისადმი ლტოლვით გაღვივდეს და ყველაზე ძლიერად უტევს მათ, ვინც უბიწო ცხოვრებით ცხოვრობს, რათა ისინი, ფიქრობენ, რომ ამით ვერაფერს მიაღწიეს, აჩერებენ თავშეკავებას. და ეს დემონი სულს ბილწავს სამარცხვინო საქმეებისკენ, აიძულებს თქვას გარკვეული სამარცხვინო სიტყვები და, თითქოს, პასუხად იგივე მოუსმინოს, თითქოს ყველაფერი რეალობაში და ხილულად ხდებოდა. სიძვა და სიძვა მჭიდრო კავშირშია 273; ორივე ეს აზრი წარმოიქმნება სხეულზე კონტროლის დაკარგვის შედეგად. ძველი მამების ყბადაღებული ქალიშვილობა არ გააკვირვებს არავის, ვისაც წაკითხული აქვს „უდაბნოს მამათა სამახსოვრო ზღაპრები“ და იცის, როგორ იოლად სძლია ხორციელი ცოდვა ბერებსა და მონაზვნებს. „ქალის ხედვა შხამიანი ისარია, სულს ასხამს, შხამს ასხამს და რაც უფრო დიდხანს გაძლებს, მით უფრო ლპება“ (O. sp. [IV], 2, 6). ფაქტობრივად, მდედრობითი სქესის მიმართ მტრობა არ არის მიმართული ქალის, როგორც ასეთი: კაცის მსგავსად, ღმერთის ქმნილებაა, ქალი არ არის დაბრკოლება კაცისთვის ხსნის გზაზე 274. პირიქით, ეს ეხება ჯანსაღ თვითშეფასებას, საკუთარი დაუცველობის აღიარებას. „სჯობია, ახალგაზრდა ქალთან მიხვიდე ანთებულ ცეცხლთან, ვიდრე ახალგაზრდა ქალთან, რადგან როცა ცეცხლს მიუახლოვდები და ტკივილს გრძნობ, მაშინვე გადახტები და ქალის სიტყვით შერბილებული, უცებ არ მოშორდები“ (O. sp. [IV], 2, 10). ევაგრიუსი იგივე სიმკაცრისკენ მოუწოდებს საპირისპირო სქესთან ურთიერთობაში ქალწულებს, რომლებმაც თავი მიუძღვნეს ღმერთს, არა მხოლოდ რელიგიური მიზეზების გამო, რომლებიც დაკავშირებულია ქრისტეს რწმენასთან და მის სიყვარულთან 275, სულიერი, ლოცვით 276 ან ეთიკური 277, არამედ რელიგიურ დოქტრინასთან დაკავშირებული მიზეზების გამო. რადგან მან დაინახა „კაცები, რომლებიც აფუჭებენ ქალწულებს [ერეტიკულ] დოგმებით და აფუჭებენ მათ ქალიშვილობას“ 278. იმ ძალის გათვალისწინებით, რომლითაც ხორციელი ცდუნებები ეცემა ადამიანებს, შეიძლება დავასკვნათ, რომ ჭაბუკს უბრალოდ არ ძალუძს წინააღმდეგობა გაუწიოს ხორციელ ვნებას 279 და, შესაბამისად, ის არ არის დამნაშავე მის ცოდვებში 280 . ამ სახის რეფლექსიაში ევაგრიუსი იჭერს სიამაყის ფარულ ცოდვას: ჩვენ მაინც შევცოდავთ ჩვენი ნების საწინააღმდეგოდ და, მაშასადამე, მსჯავრი, რომელსაც ღმერთი ამისთვის გვაყენებს, არ შეიძლება ჩაითვალოს სამართლიანად 281. არ არის საჭირო სიძვის ცდუნების ძალა, რომლებიც ხანდახან ჰალუცინაციების დონემდე მიდიან. თავის ნაშრომში "Antirrhètikos" ევაგრიუსი ბევრ მაგალითს იძლევა - შესაძლოა ზოგიერთი მკითხველისთვისაც ძალიან გულწრფელი - აღწერს ამ ფენომენს, რომელიც საერთოა ყველასთვის. ამ დაავადების მკურნალობის მეთოდები განხილულია მე-17 თავში. ფულის სიყვარული შთააგონებს ხანგრძლივ სიბერეს, ხელების სისუსტეს, რომლებიც ვეღარ მუშაობენ, მომავალ შიმშილსა და ავადმყოფობას, სიღარიბის სევდიან გაჭირვებას და რამდენად სამარცხვინოა სხვებისგან ყველაფრის მიღება, რაც გჭირდებათ. ფულის სიყვარული შეიძლება გამოვლინდეს სხვადასხვა ფორმით 282. ეს მანკიერება მიჩნეულია „ყოველი ბოროტების ფესვად“ (1 ტიმ. 6:10) 283, „კერპთაყვანისმცემლობის დედა“ 284, „წარმართული“ თვისება, „ქრისტიანისთვის სრულიად უცხო“. ფულის სიყვარული დამახასიათებელია „წარმართებისა და ურწმუნოებისთვის, რომლებიც უარყოფენ მოძღვრის განზრახვას და უარყოფენ შემოქმედს“ 285. „ვისაც უნდა ვნებების განადგურება, ფესვი ამოაძვრინოს, მაგრამ სანამ ფულის სიყვარული რჩება, ტოტების მოკვეთით თავს სიკეთეს არ მოუტანთ, რადგანაც რომც მოიკვეთონ, მალე ისევ გაიზრდებიან“ (O.sp. [VII], 3, 2). ფიქრი ფულის სიყვარულზე ღებულობს, როგორც უკვე აღვნიშნეთ, სხვადასხვა ფორმებს და ვლინდება არა მხოლოდ მოახლოებული სიბერის გამო (იხ. ზემოთ) შეშფოთებით (თუმცა არა უმიზეზოდ). ფულის სიყვარულის ყველა ამ გამოვლინებას ახასიათებს ერთი თვისება, კერძოდ, მტკივნეული ეგოიზმი, რომელსაც ექვემდებარება ყველაფერი, ადამიანებისადმი დამოკიდებულებამდე 286, მათ შორის, რომლებზეც უნდა ვიზრუნოთ 287. ასეთი დამორჩილების მაგალითია „უსარგებლო გულმოდგინება“ 288 ნაწარმოებში. ამ ვნების განკურნების საშუალებები განხილულია მე-18 თავში. სევდა ზოგჯერ წარმოიქმნება იმის გამო, რაც ადამიანს სურს, ზოგჯერ კი სიბრაზეს მოჰყვება. პირველ შემთხვევაში ეს ასე ხდება: ჯერ ერთი, სულს გარკვეული აზრები იპყრობს, რომლებიც აიძულებენ მას გაიხსენოს სახლი, მშობლები და ყოფილი ცხოვრება. როდესაც ისინი ხედავენ, რომ სული მათ წინააღმდეგობას კი არ უწევს, არამედ მიჰყვება მათ და ისვენებს გონებრივი სიამოვნებით, მაშინ ხელში აიყვანენ მას და ჩაძირავენ სევდაში, რომელიც გამოწვეულია იმ ცნობიერებით, რომ პირველი არ არსებობს და არ შეიძლება არსებობდეს რეალურ ცხოვრებაში. და უბედური სული, რამდენადაც მას პირველი ფიქრები ასვენებს, ისევე დათრგუნულია და დამდაბლებულია მეორეზე. ევაგრიუსი ასევე ამბობს სხვაგან, რომ სევდა მოჰყვება ბრაზს: "სევდა არის სულის სასოწარკვეთა და გაბრაზებული აზრების შედეგია. გაღიზიანება შურისძიების სურვილია, ხოლო შურისძიების წარუმატებლობა იწვევს მწუხარებას." არსებითად, ჩვენ ვსაუბრობთ დაუკმაყოფილებელ სურვილზე, როგორც ამას შემდგომში ევაგრიუსი წერს: „სევდა არის ხორციელი სურვილის წარუმატებლობის შედეგი“ (O.sp. [XI] 5, 10). სახლთან, მშობლებთან და მეგობრებთან ჩვენი მიჯაჭვულობის მაგალითის გამოყენებით, ცხადი ხდება, როგორ ხდება ეს. რისხვის დემონი ჩვენს გონებაში ქმნის საყვარელი ადამიანების, მშობლებისა და მეგობრების გამოსახულებებს, რომლებსაც თითქოს შეურაცხყოფენ ან არასწორად ეპყრობიან... 290 შურისძიების გარეშე, ადამიანი განიცდის სიმწარეს, როგორც უკვე ვისაუბრეთ. სევდის დემონი იყენებს მსგავს ტაქტიკას. იგი მოღუშულს ამჟღავნებს თავის ნათესავებს, რომლებიც ავადმყოფები არიან ან საფრთხის ქვეშ არიან ხმელეთზე თუ ზღვაზე... 291 მწუხარების დემონი თავს ესხმის ადამიანს იმ მეთოდების გამოყენებით, რომლებიც ყველაზე მეტად შეეფერება მის ტემპერამენტს. თუმცა, სევდა და მწუხარება, რაც მას იწვევს, ყოველთვის არ არის ბოროტის საქმე. წმინდა პავლეს მსგავსად (2 კორ. 7:10), ევაგრიუსი განასხვავებს სევდის ორ ტიპს: „სევდა განსჯის ღირსია, როცა ის მომდინარეობს გარყვნილი სიამოვნების დაუკმაყოფილებელი სურვილიდან, მაგრამ ის ასევე ქება-დიდების ღირსია, როცა სათნოების ან ღმერთის ცოდნის ძიებაში უკმაყოფილების შედეგია“ (პროვ. 25, 20a / Géhin. 313). სევდის მეორე ტიპი ასოცირდება დანაკარგთან, რომელიც ადამიანებმა განიცადეს საკუთარი ბრალით. ასეთი სევდა მათ უბიძგებს, მოტრიალდნენ, რათა კვლავ გახდნენ დაკარგულის ღირსნი. ქვემოთ მოცემული ტექსტი განმარტავს, თუ როგორ უკავშირდება სევდის ეს ორი ტიპი ერთმანეთს. „ყველა დემონი ასწავლის სულის ვნებას. მარტო მწუხარების დემონი არ იღებს ამას; ის არღვევს უკვე სულში შემოსულ სიამოვნებებზე ფიქრებს, წყვეტს მას ყოველგვარ სიამოვნებას და აშრობს ყოველგვარ სიამოვნებას მწუხარებით, რადგან სევდიანი ქმრის ძვლები გაშრება (იგავები 17:22). არ მოითმინოს არაფერი ამქვეყნიური და თავი აარიდოს ყოველგვარ სიამოვნებას, მაშინ ის აჩენს ფიქრებს, რომლებიც ურჩევენ მოღუშულს, გაანადგუროს თავისი სული ან აიძულოს გაქცევა ამ დემონისგან შორს, რადგან მან თქვა: თუ ეს შესაძლებელი იყო, ის მოკლავდა თავის თავს, ან ილოცებდა სხვისთვის echidna, ეს მხეცი, რომლის შხამი, რომელიც მცირე დოზით მიიღება, არღვევს სხვა ცხოველების შხამს, ხოლო თუ არაზომიერად მიიღება, კლავს ცოცხალ არსებას, რომელმაც მიიღო იგი. პავლემ კორინთოში უკანონობის ჩამდენი ამ დემონს გასცა და ამიტომ კორინთელებს სწერს და ეუბნება: ფრთხილად იყავით, განამტკიცოთ თქვენი სიყვარული მისდამი, რომ ასეთი დიდი მწუხარება არ დაიღუპოს (2 კორ. 2:8, 7). მაგრამ ეს სული, რომელიც ადამიანებს ტანჯავს, ასევე შეიძლება გახდეს მათთვის მონანიების კარგი მომწოდებელი. რატომ უწოდა იოანე ნათლისმცემელმა ამ დემონით დაჭრილებს და ღმერთს მიმართა გველგესლების შობა და თქვა: ვინ გითხრა, რომ გაექცე მომავალ რისხვას? შექმენი მონანიების ღირსი ნაყოფი და ნუ დაიწყებ საკუთარ თავში თქვას: მამაო აბრაამის იმამთა: რადგან გეუბნებით თქვენ, რომ ღმერთს შეუძლია ამ ქვისგან აღზარდოს აბრაამისთვის შვილი (მათე 3:7-9). თუმცა ყველა, ვინც ბაძავს აბრაამს და გამოვიდა მისი მიწიდან და მისი ოჯახიდან (დაბ. 12:1), ამ დემონზე ძლიერი გახდა“ (მს. 13). ასე რომ, ვინც გათავისუფლდა ყოველგვარი „ბუნებრივი“ მიჯაჭვულობისაგან, დაუცველია სევდის წინაშე. ამ დაავადების მკურნალობის სხვა მეთოდები განხილულია მე-19 თავში. ბრაზი ყველაზე გამაოგნებელი ვნებაა. ნათქვამია, რომ ეს არის სულის ძალადობრივი პრინციპის დუღილი ან მოძრაობა დამნაშავის ან ისეთის წინააღმდეგ, ვინც ასეთად გვეჩვენება. ის აღიზიანებს სულს მთელი დღის განმავლობაში, მაგრამ განსაკუთრებით იპყრობს გონებას ლოცვის დროს, წარმოიდგენს დამწუხრებულს. ხდება ისე, რომ როცა ბრაზი დიდხანს ჩერდება და რისხვაში გადაიქცევა, ის ღამითაც კი იწვევს სხეულის არეულობას, დაღლილობას და ფერმკრთალობას, ასევე შხამიანი ქვეწარმავლების თავდასხმებს. ამ ოთხ ფენომენს, რომელიც წარმოიქმნება სიბრაზისგან, თან ახლავს, როგორც ადვილად შეიძლება აღმოჩნდეს, მრავალი აზრი. არც ერთი ვნება არ არის ისეთი დამღუპველი სულიერი ცხოვრებისთვის, როგორც მრისხანება, იმ ცოდვებთან ერთად, რომლებსაც ის იწვევს. ევაგრიუსი შვიდ მთლიან თავს (20–26) უთმობს ამ ვნებისგან განკურნების საშუალებებს; სიბრაზეზე ის თავისი ნაწარმოების სხვა თავებში საუბრობს. რატომ ექცევა სიბრაზეს ამდენი ყურადღება? ევაგრიუსის მიხედვით, რისხვის დუღილი სულს „ველურს“ ან, შეიძლება ითქვას, „ბეციალურს“ აქცევს 292. აქ საუბარია, რა თქმა უნდა, არა იმდენად ცხოველებზე, რომლებსაც „ველურს“ უწოდებენ, არამედ „ველური“ ბრაზით შეპყრობილ დემონებზე 293, რომელთა სიმბოლოა „გარეული ცხოველები“ 294. „გაბრაზებული ბერი უდაბნოს ღორია: ვინმე დაინახა და კბილებს აკვეთს“ (O.sp. [IX] 4, 4). ეს სიტყვები, რა თქმა უნდა, პირდაპირი მნიშვნელობით არ უნდა იქნას მიღებული. „ღორი“ (იხ.: ფსალმ. 79:14), რომელიც ანგრევს სულის „ვენახს“, სატანის სიმბოლოა 295. ადამიანი, რომელიც ნებას აძლევს რისხვას საკუთარ თავზე აიღოს, ხდება „დემონი“, „ბაზილიკი“ 296. გაბრაზება შეიძლება წარმოიშვას სხვადასხვა მიზეზის გამო და არა მხოლოდ დანაშაულის (რეალური ან აღქმული) გამო, რომელიც ადამიანმა პირადად განიცადა. როგორც წინა თავში ვნახეთ, დემონს შეუძლია ბერის გონებრივი მზერის წინაშე წარმოაჩინოს თავისი დამცირებული და სასტიკად შეურაცხყოფილი ახლობლები, რათა აღძრას მასში უძლური რისხვა, რომელიც ასევე მართალი ჩანს 297 . თუმცა, როგორც ევაგრიუსი ხაზს უსვამს, „საერთოდ არ არსებობს მართალი რისხვა მეზობლის მიმართ“ 298. რისხვის შინაგანი დუღილის შედეგად ბერის გონება ივსება დამნაშავისა და მტრების „გამოსახულებებით“. ისინი ჭეშმარიტად იქმნება „კერპებად“, რომლებსაც ბერი „თაყვანს სცემს“ 299. ის მათ ისე ექცევა, თითქოს ისინი ნამდვილ ადამიანებს ყოფილიყვნენ და გონებაში „უკანონოს“ ამბობს ან აკეთებს 300 . ეს ხშირად ხდება ლოცვის დროს, როდესაც გონება მთლიანად უნდა განთავისუფლდეს ყოველგვარი გამოსახულებისგან, განსაკუთრებით ასეთი. რადგან ლოცვაში ყოველი რისხვის ცოდვა, რაოდენ მცირეც არ უნდა იყოს, განიცდის ჭეშმარიტ „განკითხვას“. ამიტომაც ევაგრიუსი დიდ ყურადღებას აქცევს სიბრაზის მოძრაობებს, იმისდა მიუხედავად, თუ როგორ ვლინდება ისინი - მეხსიერების ან მწველი სიძულვილის სახით. ეს მოძრაობები საზიანოა ლოცვისთვის, რაც არის არსი იმისა, რასაც ჩვენ „სულიერ ცხოვრებას“ ვუწოდებთ. „იარაღე სიბრაზისგან, არასოდეს დაუშვა, რომ ვნება შევიდეს შენში, რადგან ის ამარაგებს რისხვის ნივთიერებას, რომელიც დაბინდავს გონიერ თვალს და არღვევს ლოცვის მდგომარეობას“ (ლოცვის შესახებ. 27). ფსიქოსომატური სიმპტომები, რომლებიც დაკავშირებულია მეხსიერების ბოროტებასთან, ანუ ბრაზთან, რომელიც ფესვგადგმულია, წარმოიქმნება, ევაგრიუსის მიხედვით, სხვა აზრების შედეგად - სევდა, რომელიც ბევრს არის განხილული ნაშრომში "Antirrhètikos" და სიამაყე 302. „გონებრივი მდგომარეობის“ მაჩვენებელი 303. სასოწარკვეთილების დემონი, რომელსაც ასევე უწოდებენ "შუადღეს" (ფსალმ. 90:6), ყველაზე მძიმეა ყველა დემონს შორის. მეოთხე საათზე უახლოვდება ბერს და მერვე საათამდე ალყაში აქცევს. უპირველეს ყოვლისა, ეს დემონი აიძულებს ბერს შეამჩნიოს, რომ მზე ძალიან ნელა მოძრაობს ან სრულიად უმოძრაო რჩება და დღეს თითქოს ორმოცდაათი საათია. შემდეგ სასოწარკვეთილების დემონი უბიძგებს ბერს, მუდმივად გაიხედოს ფანჯრებიდან და გადახტეს საკნიდან, რათა შეხედოს მზეს და გაარკვიოს, რამდენი დარჩა ცხრა საათამდე, ან დაინახოს, არის თუ არა რომელიმე ძმა იქვე. ეს დემონი ასევე უნერგავს ბერს სიძულვილს თავისი არჩეული ადგილის, ცხოვრების ტიპისა და ფიზიკური შრომის მიმართ, ასევე აზრს, რომ სიყვარული დაშრა და არავინაა, ვინც მას ნუგეშის მცემს. და თუ ვინმე აწუხებს ბერს ასეთ დღეებში, მაშინ სასოწარკვეთილი დემონი ამას ამატებს სიძულვილის გასაძლიერებლად. გარდა ამისა, ამ დემონს ბერს უბიძგებს სხვა ადგილებისკენ სწრაფვა, სადაც ადვილი იქნება ყველაფრის პოვნა, რაც მას სჭირდება და სადაც ის ნაკლებად რთული, მაგრამ უფრო მომგებიანი ხელობაა. ამას დემონი დასძენს, რომ უფლის სიამოვნება არ არის დამოკიდებული ადგილსამყოფელზე და ამბობს, რომ მას ყველგან შეუძლია თაყვანისცემა. ამას ემატება ნათესავების ხსოვნა და ყოფილი ცხოვრება; ასახავს რამდენი ხანია ამ ცხოვრების დრო, რომელიც თვალწინ წარმოაჩენს ასკეტიზმის ღვაწლს. და, როგორც იტყვიან, ყოველგვარ ხრიკს მიმართავს, რათა ბერმა კელი დატოვოს და თავისი მინდვრიდან გაიქცეს. ამ დემონს მაშინვე აღარ მოსდევს სხვა დემონი და ამიტომ, მასთან ბრძოლის შემდეგ, სულს ენით აღუწერელი სიხარული ეუფლება და მშვიდი მდგომარეობით ტკბება. სასოწარკვეთის შესახებ თავი გაცილებით დიდია, ვიდრე ბერის ყველა სხვა თავი. რამ აიძულა ავტორმა ასე დაწვრილებით აღწერა ეს აზრი? (მალე კიდევ ერთ მსგავს მაგალითს შევხვდებით.) ფაქტია, რომ სასოწარკვეთილება უკიდურესად „კომპლექსური“ ფენომენია 304, გამოწვეული სულის ორი არაგონივრული პრინციპის, ძალადობრივისა და სასურველის გადაჯაჭვულობით, რომლებიც ერთდროულად და დიდი ხნის განმავლობაში მოქმედებენ. პირველი გაბრაზებულია იმის გამო, რაც აქვს, მეორე კი ლხინდება იმისკენ, რაც არ აქვს 305. ეს სირთულე წარმოშობს საპირისპირო მდგომარეობებს: ერთის მხრივ, ლეთარგია და სიზარმაცე 306, მეორეს მხრივ, ცხელება და აღვირახსნილი მონდომება 307. სასოწარკვეთილების აზროვნების მუდმივად ცვალებადი გამოვლინებების შესწავლა უნდა დაეხმაროს გამჭრიახ სულების საკითხში, რაც უფრო საჭირო და მნიშვნელოვანია, ვიდრე ოდესმე. ამ თავის დასასრულს ნათქვამია, რომ „ამ დემონს მაშინვე აღარ მოჰყვება სხვა დემონი“. რატომ? „უპირველეს ყოვლისა, ხანგრძლივობის (ამ აზრის) გამო და ასევე იმიტომ, რომ ეს აზრი მოიცავს თითქმის ყველა სხვა აზრს“ 308. ეს არის ყველა აზრების ერთგვარი კონცენტრაციის ადგილი, რაც სასოწარკვეთას აქცევს „ყველა დემონს შორის ყველაზე მძიმედ“ 309. შუადღის მზის ანთებული სხივების მსგავსად, ის აფუჭებს მთელ სულს და აფუჭებს გონებას. ასევე მოუწოდა "შუადღის დემონს" 311; ეს გამოთქმა ხშირად ნიშნავს "შუა ასაკის კრიზისს". რაც არ უნდა მტკივნეული იყოს განსაცდელი ამ ბრძოლის ველზე, 312 სასოწარკვეთილების დემონის გახანგრძლივებულ ცდუნებასაც თან სდევს მშვენიერი ნაყოფის დაპირება: ყველა ცდუნებადან მხოლოდ ამ შემთხვევაში ერთ დემონს მაშინვე მეორე არ მოჰყვება, პირიქით, ბრძოლის შემდეგ სულში მშვიდობა და ენით აღუწერელი სიხარული სუფევს. მშვიდობა ნიშნავს უგუნურებას, რომლის მიღწევაც სულიერი მუშაობის მიზანია (praktikè); სიხარული ნიშნავს ლოცვითი მდგომარეობის უმაღლეს დონეს, სიტყვების ან გონებრივი იდეების გარეშე 313. სასოწარკვეთილების პერიოდში ადამიანის სიცოცხლე საფრთხეშია. როგორც 314 მწუხარების ტყუპისცალი და, სასოწარკვეთილებამ შეიძლება გამოიწვიოს ან სულიერი ცხოვრების კოლაფსი და თვითმკვლელობაც კი 315, ან პიროვნების შეხვედრა „უცნობთან“. ამ შეხვედრისკენ მიმავალი გზა კლდოვანია. ამასთან დაკავშირებით მოვიყვანთ კიდევ ერთ მაგალითს, რომელიც, სხვათა შორის, ეხება არა მარტო მოღუშულებს. "სასოწარკვეთილს თვალი გამუდმებით კარზეა მიპყრობილი და მისი ფიქრი მნახველებზე ოცნებობს. კარი ატყდა - და წამოხტა: გაისმა ხმა - და ფანჯრიდან გაიხედა, მანამ არ მიატოვა, სანამ დაბუჟებული არ დაჯდა. სასოწარკვეთილების ერთგული, კითხვისას ხშირად იბნევა და მალე იძინებს, მკლავებს აშორებს, მკლავებს აშორებს, მკლავებს აშორებს. დაჟინებით უყურებს კედელს, უბრუნდება წიგნს, კითხულობს ცოტას, აბრუნებს ფურცლებს, აინტერესებს სიტყვების ბოლოები, ითვლის გვერდებს, აკეთებს გამოთვლებს მთლიანი ფურცლების რაოდენობაზე, გმობს ხელწერას და დეკორაციებს და ბოლოს, წიგნს ახვევს, თავის ქვეშ აყენებს და შიმშილობს. (O.sp. [XIV] 6, 14.15). ამ მარადიული მანკიერების სამკურნალო საშუალებები განხილულია 27–29 თავებში. ამაოებაზე ფიქრი ყველაზე დახვეწილია და თან ახლავს მათ, ვინც სულიერ შრომაში იოლად წარმატებას მიაღწევს, სურთ თავიანთი ქმედებები საერთო საკუთრებად აქციონ და ეძებონ ადამიანური დიდება (იხ.: 1 თეს. 2:6). ის აიძულებს ბერს წარმოიდგინოს, როგორ განდევნიან დემონებს შეპყრობილი ყვირილიდან, როგორ განიკურნებიან ქალები და როგორ ეხება ბრბო მის ტანსაცმელს (იხ.: მთ. 9:20–21); შემდეგ ის უწინასწარმეტყველებს მას მღვდელმსახურებას და ხალხთა მასებს, რომლებიც დგანან კარებთან და სურთ მისი ნახვა (და თუ მას ეს არ სურს, მაშინ მას აკავშირებენ და მიჰყავთ მისი ნების საწინააღმდეგოდ). და, ამგვარად აღძრა ბერს ცარიელი იმედები, ამაოებაზე ფიქრი მიფრინავს, რის გამოც მას აცდუნებს ან სიამაყის დემონი ან სევდის დემონი, რომელიც ბერს უნერგავს აზრებს, რომლებიც ეწინააღმდეგება მის წინა იმედებს. ხდება, რომ ის დემონურ სიძვას გადასცემს თუნდაც ცოდვის ბორკილებში ჩავარდნილ წმინდა მღვდელს. ამაოება ეხება იმ ვნებებს, რომლებსაც „სათავე ადამიანებში აქვთ“ 316. ეს დამახასიათებელია „სრულყოფილებისთვის“, რადგან ამაოების დემონი თავს ესხმის ასკეტს მას შემდეგ, რაც ყველა სხვა დემონი უკან დაიხიეს მისგან 317. ამაოება გულისხმობს საჯაროობას: სიკეთე კეთდება არა საკუთარი გულისთვის 318, არამედ 319 საჩვენებლად - რათა სხვებმა იცოდნენ. ამაოების აზრების გავლენით, დიდების მოპოვებული ბერი იწყებს ოცნებებს კიდევ უფრო ბრწყინვალე მიღწევებზე, მაგალითად, მღვდლად გამხდარიყო 320. ეს ცდუნება დამახასიათებელი იყო პირველი ბერებისთვის, რომლებიც, როგორც წესი, არ ეკუთვნოდნენ სასულიერო პირებს. ითვლებოდა, რომ ბერი უნდა მოერიდოს არა მარტო ქალებთან, არამედ ეპისკოპოსებთან შეხვედრასაც, რადგან ორივეს შეეძლო მისი „დაუფლება“. ამიტომ, ბერებს ხშირად აიძულებდნენ მღვდელმთავრის წოდება (აქედან მოხსენიებულია „შეკვრა“, იხ. ზემოთ). მაგრამ, ვინაიდან მღვდლებს განსაკუთრებული პატივისცემით ეპყრობოდნენ, ყოველთვის იყვნენ ადამიანები, რომლებიც ცდილობდნენ ამ წოდების მიღებას ნებისმიერ ფასად. მაცდურს ბევრი სხვადასხვა ხრიკი აქვს. უდაბნოში მღვდელმთავრების რაოდენობა უკიდურესად უმნიშვნელო იყო: ევაგრიუსის დროს ნიტრიის მთაზე მცხოვრები რვა მღვდლიდან მხოლოდ პირველმა აღასრულა ღვთისმსახურება 321. ამით ისარგებლა ამაოების დემონმა. მას შეეძლო ეწინასწარმეტყველა მღვდლის გარდაუვალი სიკვდილი და ბერის გონებაში ჩაენერგა აზრი, რომ არ უნდა თქვას უარი მის შეცვლაზე, როგორც ამას ბევრი სხვა აკეთებს. გარდა ამისა, მასში აღგზნებული დემონი ოცნებობს „განკურნების ძღვენზე“ და სხვა „მომავალ სასწაულებზე“, ბერი კი წარმოიდგენდა „განკურნებას“, ოცნებობდა „პატივს ძმებისგან“ და „შეწირვაზეც“ კი, რომელსაც გამოუგზავნიდნენ მას არა მარტო ეგვიპტიდან, არამედ სხვა ქვეყნებიდან 323. ბოლოს და ბოლოს, დემონი მას არ აღუთქვამდა, რომ ის არაფრად მიიღებდა34. აღწერილობები: ამაში დასარწმუნებლად საკმარისია გავიხსენოთ სევდიანი ამბავი, რომელიც მოგვითხრობს ბერი ევკარპიუსის დაცემის შესახებ, რომელსაც ევაგრი პირადად იცნობდა 325 წ. ამაოების დემონის ხრიკი იმაში მდგომარეობს, რომ ის არ უახლოვდება ადამიანს სულიერი მოღვაწეობის გზას „გარეთ“, ანუ ხელს არ უშლის მას კეთილი საქმეების კეთებაში. ის ათავსებს თავის ბადეებს იმ გზაზე, რომელზეც ასკეტი დადის (იხ.: ფსალმ. 142:4), უნერგავს მას აზრს, რომ სიკეთე უნდა კეთდებოდეს არა საკუთარი გულისთვის, არამედ „კაცის დიდებისთვის“ (იოანე 12:43) 326. მისი ღალატი გამოიხატება იმაში, რომ იგი აცილებს მას Evus3 მცდელობასაც კი. ამაოებაზე აზროვნების მზაკვრობა შემდეგ პასაჟში. „ერთი სხვა აზრი, აზრი ამაოების შესახებ, მრავალმატერიალურია, მოიცავს თითქმის მთელ სამყაროს, უღებს კარს ყველა დემონს და ხდება, თითქოს, კეთილი ქალაქის ერთგვარი მზაკვრული მოღალატე“ (M.C. 15). ვინ არიან ეს "მტრები"? როდესაც ჩვენი სურვილები სრულდება, ეს სიამაყეა. როდესაც ისინი უკმაყოფილოები რჩებიან, ეს არის სევდა და ზოგჯერ სიძვაც კი, რაც უკმაყოფილების „განკურნებას“ წარმოადგენს. ვინც დიდხანს ინარჩუნებს საკუთარ თავში ამაოების დემონს, უნდა მოემზადოს უარესისთვის. რამე ხომ არ უნდა ვთქვათ იმ დემონზე, რომელიც სულს უგრძნობს ხდის? რადგან მეშინია დავწერო მასზე და იმაზე, თუ როგორ გამოდის სული თავისი მდგომარეობიდან, რადგან ამ დემონის მოსვლისას ის გვერდით აყენებს ღვთის შიშსაც და პატივმოყვარეობას, ცოდვად არ მიიჩნევს ცოდვად, უკანონობას უკანონობად არ თვლის, თუმცა ახსოვს ტანჯვა და ტანჯვა, როგორც ცარიელ სიტყვებზე და სიცილზე. აღიარებს ღმერთს, მან არ იცის რა უბრძანა მას, როცა სული ცოდვისკენ ისწრაფვის და ის არ გრძნობს მას წმინდა წერილებიდან - და ის სრულიად დაბრმავებულია და არ ისმენს მას ადამიანთა შეურაცხყოფას და საერთოდ არ ესმის მის თვალებში რომელიც, ეს დღეები რომ არ შეწყვეტილიყო, ყოველი ხორციელი არ გადარჩებოდა (მათე 24:22), ჩვენში მოქცეული ამაოების ფიქრებით არის მოტანილი ჩვენში“ (M.C. 11). ამ დაავადების სამკურნალო საშუალებები განხილულია 30–32 თავებში. ამპარტავნების დემონი არის ის, ვინც სულს უმძიმეს დაცემაში ჩააგდებს. ის არწმუნებს მას, რომ არ აღიაროს ღმერთი, როგორც შუამავალი, არამედ ჩათვალოს საკუთარი თავი მისი წარმატების მიზეზად, ადიდებს თავს ძმებზე უაზროდ, რადგან მათ ეს არ იციან მის შესახებ. სიამაყეს მოსდევს ბრაზი, სევდა და, როგორც საბოლოო ბოროტება, გონების სიგიჟე, სიგიჟე და მრავალი დემონის ხილვა ჰაერში. ასე რომ, ამაოების დემონი თავის მსხვერპლს სიამაყის დემონის ხელში გადასცემს. „ამ ფიქრიდან იბადება ამპარტავნების აზრი, რომელიც ზეციდან დედამიწაზე მსგავსების ბეჭედს და სიკეთის გვირგვინს აგდებს“ (მც. 15). სიამაყე, ეს „უძველესი ბოროტება, რომელმაც ჩამოაგდო დედამიწაზე ლუციფერი, რომელიც დილით დგება (ეს. 14:12)“ 328, წარმოადგენს უკანასკნელ და ყველაზე საშინელ ცდუნებას, რომელიც მოდის ყველა სხვა დემონის მოშორებისთანავე. ღმერთის (და მისი წმიდა ანგელოზების) გმობა გამოიხატება ადამიანის მიერ მის დახმარებაზე, მის განზრახვასა და მის კეთილ განზრახვაზე 330, ისევე როგორც ყველა საკითხში საკუთარი თავისთვის დამსახურების მინიჭებით 331. ქედმაღლობა ვლინდება ადამიანის მტრულ დამოკიდებულებაში ყველა სხვა ადამიანის მიმართ, ვინც არ მოახდენს მის ფეხებს თაყვანისცემას, რომ განსაკუთრებით საშიში ადამიანია 33. არის „ღვთის წმინდანი“ 333, აიძულებს მას ღმერთს ამაზრზენი წყევლა გამოეგზავნა 334 და ღმერთის ადგილას დემონები ჩააყენა 335. ისინი იმდენად საშინელები არიან, რომ ევაგრიუსი უარს ამბობს მათ 336 ქაღალდზე დადებაზე. სიამაყეს მოსდევს ბრაზი და სევდა, რადგან ასეთი აბსურდული პრეტენზიების დაკმაყოფილება უბრალოდ შეუძლებელია. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ჩვენ ვსაუბრობთ გონების აშლილობაზე, რომელსაც ხშირად თან ახლავს ჰალუცინაციები, პარადოქსულად ეწინააღმდეგება სიდიადეზე ბოლოდროინდელ ოცნებებს. „ამაყი ადამიანი წარმოიდგენს ღამით ბევრ ცხოველს, რომელიც თავს ესხმის, დღისით კი უხერხულია შიშისმომგვრელი ფიქრები; თუ სძინავს, ხშირად ხტება და ფხიზლად ყოფნისას ეშინია ფრინველის ჩრდილის. ფოთლის ხმაური აშინებს ამპარტავანს და წყლის დრტვინვა აფრთხობს მის სულს. აჩრდილები“ (O.sp. [XVII] 8.9). სული დემონების დაცინვას ექვემდებარება, რადგან ღმერთი ტოვებს მას 337. ამ მანკიერების მკურნალობის საშუალებები აღწერილია 33 თავში. როდესაც გონება იწყებს ხეტიალს, მას აჩერებს წმინდა წერილის კითხვა, სიფხიზლე და ლოცვა; როცა სულის სასურველ პრინციპს ანთებს, შიმშილით, შრომითა და ერმიტაჟით აქრობს; და როცა სულის მრისხანე დასაწყისი აღელვდება, იგი ამშვიდებს ფსალმუნით, სულგრძელობითა და წყალობით. მაგრამ ეს ყველაფერი უნდა მოხდეს შესაფერის დროს და სათანადო მოცულობით, რადგან ის, რაც ხდება ღონისძიების დაუცველად და არასწორ დროს, არ გრძელდება და ის, რაც არ გრძელდება, საზიანო და უსარგებლოა. დიაგნოზიდან გამომდინარე, ინიშნება მედიკამენტები, რომლებითაც „სულთა ექიმი“ 338, ქრისტე კურნავს „ყველა სნეულებას“ 339. მიუხედავად იმისა, რომ ქრისტე შემდგომში მხოლოდ ორჯერ 340 მოიხსენიება, ის არის ის, ვინც ხალხს სულიერი მოღვაწეობის გზაზე აყენებს და მიჰყავს მათ, რადგან ეს საქმიანობა სწორედ მის მიმდევრობაშია. სანამ განკურნების საშუალებების აღწერას დაიწყებს, ევაგრიუსი მოკლედ ეხება სულის სამი ნაწილის მახასიათებლებს, რომლებშიც იბადება აზრები. ადამიანის გონებას აქვს ბუნებრივი მობილურობა, რომლის კონტროლი ძნელია 341 . ამ მობილურობის გამო, სენსორული საგნების 342 „გამოსახულებები“ ადვილად იბეჭდება მეხსიერებაში და გონება დროდადრო მიდის მათკენ თავისი ნებით 343, რათა მათთან გონებრივ კომუნიკაციაში შევიდეს. ადამიანის გონების ეს თვისება სერიოზულ დაბრკოლებად იქცევა ლოცვისთვის, 344 რომელიც უნდა იყოს „თავისუფალი ყოველგვარი გონებრივი წარმოდგენისგან“ 345. მაშინაც კი, როცა ადამიანი ერთ ადგილზე რჩება, მისი გონება ტრიალებს მთელ მსოფლიოში 346. ამ „ხეტიალის“ მიზეზი ვნებაშია. ”რადგან გონება, რომელიც არის ვნებიანი, ტრიალებს და ხდება უკონტროლო [თავის მორევში], როდესაც განიხილავს ნივთიერებებს, რომლებიც წარმოქმნიან [სხვადასხვა სახის] სიამოვნებას. ის წყვეტს ხეტიალს მხოლოდ იმით, რომ ხდება უგუნური და შეხვდება უსხეულო [არსებებს], რომლებიც ასრულებენ მის სულიერ სურვილებს” (M.C. r.l. 25). „გონების ურყევი მდგომარეობის“ მისაღწევად 347 ევაგრიუსი გვირჩევს წაიკითხოს „ღვთის სიტყვები“ 348. „არაფერი არ უწყობს ხელს წმინდა ლოცვას, ვიდრე კითხვას“ წმინდა წერილი 349, „რომელიც მოწმობს არა მარტო ქრისტეს მხსნელს, არამედ იმასაც, რომ ის არის შემოქმედი, შემოქმედი და მათში მსაჯული3. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, წმინდა წერილი გვაწვდის ცოდნას, რომელიც აკმაყოფილებს გონების „სულიერ სურვილებს“. „...არაფერი გათავისუფლებს (ცუდი ფიქრებისგან), როგორც ღმერთის სიტყვებზე (ან ლოგოებზე) ფიქრი. რამეთუ კანონი სულიერზე ლაპარაკობს და მათზე ფიქრებში ჩაძირული გონება ყოველგვარ აზრს ტოვებს“ (ფს. 118, 92μα). ამიტომაც ბერები, ისევე როგორც ყველა ადრეული ქრისტიანი, დიდ დროს უთმობდნენ წმინდა წერილის კითხვას და ფიქრს. ევაგრიუსის ცხოვრებიდან ცნობილია, რომ ბერები ამ საქმიანობას ძირითადად 351-ე ღამის სიფხიზლეზე ეწეოდნენ, რომელიც „განწმენდს“ 352-ს და „ასუფთავებს“ აზროვნებას 353-ს, ან 354-ის გამთენიისას. გონებით „შეძენილი“ სიწმინდისგან იბადება ჭეშმარიტი ლოცვა, რომელიც მოიცავს როგორც ყოველდღიური ლოცვის წესს, ასევე იმ „ლოცვის მდგომარეობას“, როდესაც გონება, ყოველგვარი გამოსახულებისა და სიტყვისაგან თავისუფალი ჭვრეტის დროს, საკუთარ თავში, როგორც „სარკეში“ ხედავს სამების ღმერთის არსებობას. სულის სასურველ ნაწილს აინთებს გრძნობით ობიექტებთან კონტაქტი 355. მარხვა, სხვადასხვა სახის ასკეტური ძალისხმევა და ადამიანებისგან განშორება (ერმიტაჟი) ხელს უწყობს უსაფუძვლო სურვილების ცეცხლის ჩაქრობას 356. სულის მოძალადე ნაწილი, რომელიც ამოქმედდება, უფრო ძნელად განიკურნება 357 . ფსალმოდია ხელს უწყობს მის დამშვიდებას. ევაგრიუსი ხშირად ახსენებს თავის ნაშრომებში გამოცდილებით გამოცდილი ფსალმოდიის დამამშვიდებელ და დამამშვიდებელ ეფექტს. „მოთმინება და ფსალმუნობა ამშვიდებს რისხვის შეტევას“ (ინსტ. მონ. 4). ფსალმოდიის ეს დამამშვიდებელი და ასევე მანუგეშებელი ეფექტი, რომელშიც, როგორც ლოცვაში, ევაგრიუსი, უმიზეზოდ, ხედავს მადლის ნიჭს 360, განპირობებულია იმით, რომ „ფსალმოლოგია მიუთითებს ღვთის მრავალგვარ სიბრძნეზე“ 361 . სწორედ ამ სიბრძნის წყალობით არსებობს სამყაროში გონივრული წესრიგი, რომელშიც ყველაფერი გადარჩენისთვისაა მოწყობილი. ფსალმუნი, რომელიც განსაკუთრებულად „აჯამებს“ მთელ წმიდა წერილს საგალობლების სახით, არის „სულიერი სწავლება“ 362 ღვთის წყალობის საოცარი და მშვენიერი გამოვლინების შესახებ, რომლის წინაშეც ყოველგვარი რისხვის შეტევა უკან იხევს. ფსალმუნებში შესრულებული ღვთის სიყვარულიც უბიძგებს ადამიანს მოთმინებისკენ და სხვა ადამიანების მიმართ გულმოწყალე დამოკიდებულებისკენ და აახლოებს ღმერთთან. „სულგრძელი კაცი ხილვაში ხედავს წმიდა ანგელოზთა კრებებს, დაუვიწყარი კი სულიერ სიტყვებს ასრულებს და ღამით საიდუმლოთა ამოხსნას იღებს“ (O.sp. [X] 4, 21). ყველა ეს აქტივობა უნდა განხორციელდეს შესაბამის დროს და სათანადო რაოდენობით, რათა სარგებლის ნაცვლად ზიანი არ მოჰყვეს. „ყოველ დავალებაში დაუდგინე შენს თავს ზომა და არ წახვიდე სანამ დაასრულებ“ (O.sp. [XIV] 6, 18). მიუხედავად იმისა, რომ მღვდელმონაზვნობა არ იყო რეგულირებული ყველასთვის სავალდებულო რეგულაციებით, „ჩვეულებრივი წესი“ მაინც არსებობდა 363. ევაგრიუსი, მაგალითად, ახსენებს წმინდა წერილის კითხვის „ჩვეულ საათს“ 364 - მზის ამოსვლიდან 365 წლის რვა დილის რვამდე. ასევე არსებობდა გარკვეული წესები მარხვასთან დაკავშირებით, რომელიც, თუმცა, პიროვნების ინდივიდუალური მახასიათებლების გათვალისწინებით იყო დადგენილი. ჩვეულებრივ მარხულობდნენ „საღამოდან საღამომდე“, ანუ მეცხრე საათამდე (შუადღის სამ საათამდე) 366 . დღეში მხოლოდ ერთხელ იყო შესაძლებელი ჭამა; ეს წესი არ ვრცელდებოდა ხანდაზმულებსა და ავადმყოფებზე. საკვები შედგებოდა პურის, მცირე რაოდენობით მცენარეული ზეთისა და წყლისგან. მათ შეჭამეს ის "არ გაჯერებულად" 367, "აწონით" და "გაზომვით" 368. ანალოგიურად დადგინდა ლოცვის ზომა. დილის და საღამოს მსახურება შედგებოდა თორმეტი ფსალმუნის წაკითხვით და შესაბამისი ლოცვით. მათ დაემატა გარკვეული რაოდენობის "ჩვეულებრივი ლოცვები", რომლებიც იკითხებოდა მთელი დღის განმავლობაში და ღამით 369. ცნობილია, რომ ევაგრიუსი, ისევე როგორც მისი მასწავლებელი მაკარი ალექსანდრიელი 370, ასრულებდა ას ლოცვას დღეში 371 წელს. როგორც ვხედავთ, სულიერ ცხოვრებაში არსებობს გარკვეული „კანონი“, რომელსაც ბერი არ თვლის ერთგვარ კავშირად - რომელიც სრულად შეესაბამება ბერმონაზვნობის სულს და ადამიანის ევანგელურ თავისუფლებას 372 - მაგრამ ის ცდილობს მკაცრად დაიცვას, გარემოებების შესაბამისად 373. როცა ჩვენს სულს სხვადასხვა კერძები სურს, მაშინ უნდა შემოვიფარგლოთ პურით და წყლით, რათა მადლობელი იყოს ერთი პატარა ნაჭერი პურისთვის. რადგან გაჯერება სწყურია სხვადასხვა სახის საკვებს, მაგრამ შიმშილი და პურით დაკმაყოფილება ნეტარებად ითვლება. ეგვიპტის უდაბნოში მცხოვრები ჰერმიტების საკვები ძალიან მწირი იყო და შედგებოდა, როგორც უკვე ვთქვით, „პური, ზეთი და წყალი“ 375. ძნელი წარმოსადგენია, რას განიცდიდა განებივრებული ბერძენი ევაგრიუსი 376 ამ მძიმე პირობებში ცხოვრებისას, რომელიც ახსოვდა „ყოფილ ტკბილ ცხოვრებას... ღვინის ხავერდოვან გემოს და ჭიქებში ჩასმისას. libations...” 377. მაგრამ უდაბნოში უბრალო საკვებით გაჯერებაც კი საყვედოდ ითვლებოდა 378. საკუთარი თავის შეზღუდვა თუნდაც პურითა და წყლით, როგორც სიხარბის ცდუნებებთან საბრძოლველად, შეიძლება ზედმეტი და აბსურდული ჩანდეს. მაგრამ, როგორც პოპულარული გამონათქვამი სწორად ამბობს: "შიმშილის დროს პურის ქერქი უფრო ტკბილია, ვიდრე ღვეზელი". სავსე მუცელი სულ უფრო და უფრო გემრიელ კერძებს მოითხოვს 379. გარდა ამისა, ვნებათაღელვა, ისევე როგორც ყველა სხვა გრძნობადი სურვილი, წარმოშობს დაუოკებელობას 380. „თუ საკვების ლტოლვას ინებებ, მაშინ არაფერი იქნება საკმარისი იმისათვის, რომ დაიკმაყოფილო ვნებათაღელვის სურვილი, რადგან საკვების სურვილი ცეცხლია, ყოველთვის აალებადი ნივთიერების მიღება და მუდამ აალებული. საკმარისი საზომი ავსებს ჭურჭელს, მაგრამ მუცელი, მჯდომარესაც კი არ იტყვის: „კმარა!“ (O.sp. [II] 1, 27–28). ჩვენს დროში, რომელსაც ახასიათებს "გადაჭარბება", ეს სიტყვები ძალიან აქტუალური ჟღერს. თუმცა გულდასმით უნდა მივუდგეთ რას ნიშნავს „შეზღუდვა“, რათა თავიდან იქნას აცილებული ყოველგვარი უკიდურესობა, რადგან ადამიანს „უზომო თავშეკავებისკენ“ უბიძგებს იგივე დემონი, რომელიც მასში აღძრავს სიამოვნების წყურვილს 381 . ქრისტეს პირველი ცდუნება უდაბნოში, რომელიც უშუალოდ ეხება „სიხარბეს“, აშკარად მიუთითებს არა იმდენად მიწიერი საკვებით გაჯერების ცდუნებაზე, არამედ ღმერთის დავიწყების ცდუნებაზე 382. რადგან „ადამიანი მარტო პურით კი არ ცხოვრობს, არამედ ყოველი სიტყვით, რომელიც გამოდის უფლის პირიდან“ (კან. 8:3). ადამიანი, რომელიც იკვებება ღვთის სიტყვით, ამაღლებულია. „მარხვის ლოცვა მფრინავი არწივის წიწილაა (შდრ. იგავები 30:17)“ (O.sp. [I] 1, 14). ასეთი ადამიანი ხდება ანგელოზების ტოლფასი, სიმბოლურად "არწივის წიწილები" 383 და ყოველთვის ხედავს "მამაზეციერის სახეს" (მათე 18:10) 384. წყლის ნაკლებობა დიდად უწყობს ხელს უბიწოებას. და ამაში დაგარწმუნოთ სამასი ისრაელი, რომლებმაც გედეონთან ერთად დაამარცხეს მიდიანელები (იხ. მსაჯულები 7:5–7). თუ ევაგრიუსის თანამედროვეთა ჩვენებებს გჯერათ, პონტიელმა ბერმა ეს ძალიან უცნაური რჩევა მისცა თავის მნახველებს თანამედროვე ადამიანის გადმოსახედიდან 385. მან ეს გაიმეორა თავის ნაწერებში. „ჭამეთ თქვენი პური, სასწორზე საზომი და დალიეთ წყალი თქვენი საზომით - მაშინ სიძვის სული გაგექცევა“ (ბერებს. 102). როგორც დავინახავთ 386, ევაგრიუსი აქ - თუმცა ამას პირდაპირ არ ამბობს - მაკარი ალექსანდრიელს, რომელიც უკიდურესად მკაცრი ასკეტი იყო. მაგრამ ჩვენ არ შევალთ ფიზიოლოგიურ ასპექტებში სითხისა და გარყვნილების კავშირთან დაკავშირებით 387 . (სხვათა შორის, ეს კითხვა მხოლოდ ევაგრიუსს არ ეკავა.) ბევრად უფრო მეტად გვაინტერესებს წყალთან დაკავშირებული ბიბლიური სიმბოლიზმი. სახარება (იხ.: მათე 12:43) მოიხსენიებს უწმინდურ სულს, რომელიც ვერ პოულობს მოსვენებას მშრალ და უწყლო უდაბნოში, ხოლო იობის წიგნში (იობი 41:25) ნათქვამია, რომ „ის არის მეფე ყველა წყალში“. ევაგრიუსის თანახმად, ეს ეხება სატანას 388, ამიტომ, წმინდა წერილიდან კიდევ ერთი ნაწყვეტის განმარტებით, იგი აღნიშნავს: „თუ ეშმაკი ყველაფერზე მეფეა წყალში, მაშინ როცა უწყლო ადგილებში დადის, მშვიდობას ეძებს და ვერ პოულობს, ეს ნიშნავს, რომ წმინდა სულის სახლი უსაქმური არ არის“ (პრო. 31, 27 / Géhin. 380). რა არის სხეულის სისუფთავე და, რაც მთავარია, სულის სისუფთავე? ცხადია, აქ მიზეზი არ არის მანიქეველური მტრობა ხორცის მიმართ, რასაც ევაგრიუსი კატეგორიულად დაუპირისპირდა 389. გავიხსენოთ ამასთან დაკავშირებით, როგორ განკურნა მან, ბერი უქორწინებლობის აღთქმა, ერთხელ განკურნა ტრიბუნის ცოლი, რომელიც „ცრუ სიბრძნის“ გავლენით, რომელიც უარყოფდა ყველაფერს ხორციელ სხეულს, უარი თქვა30 შეასრულოს ყველა ხორციელი მოვალეობა. უფრო სწორად, ჩვენ ვსაუბრობთ ლოცვის სიწმინდეზე, როგორც ამას 23-ე თავში დავინახავთ, რადგან ლოცვა უნდა განიწმინდოს ყოველგვარი ოცნებებისა და იდეებისგან, განსაკუთრებით ვნებისაგან, რომელთა გაღვივებასაც დემონები ცდილობენ ჩვენში 391 . როგორც შეუძლებელია ვივარაუდოთ, რომ სიცოცხლე და სიკვდილი ერთდროულად არსებობენ ერთ ადამიანში, ასევე შეუძლებელია ვივარაუდოთ, რომ სიყვარული და სიმდიდრე თანაარსებობენ ვინმეში. რადგან სიყვარული მტვერში აგდებს არა მხოლოდ სიმდიდრეს, არამედ ჩვენს გარდამავალ ცხოვრებასაც. სავსებით აშკარაა, რომ ყველა ვნება, სიძუნწვის შესაძლო გამონაკლისის გარდა, ეგოიზმის გამოვლინებაა, რის გამოც ადამიანი თავისი ეგოიზმის გულისთვის აშორებს ყველაფერს საკუთარ თავს, მოყვასის სიყვარულის უმარტივეს ფორმებსაც კი 392 . მაგრამ ამას არაფერი აქვს საერთო მატერიალურ სამყაროსთან: ადიდებს „სიღარიბის სიყვარულს“ 393, ევაგრიუსი საერთოდ არ მოუწოდებს მატერიის უარყოფას (იხ. ზემოთ). არაფერია ცუდი მატერიალურ ნივთებში, მათ შორის ოქროში. ისინი კი არ აფერხებენ ჩვენს ხსნას 394, არამედ „თავისუფლებით წარმოქმნილი მიზანთროპული სიამოვნება და გონებას აიძულებს გამოიყენოს ღვთის ქმნილება ბოროტებისთვის“ 395. რატომ არის ეს „სიამოვნება“ „misanthropos“ (misanthropos)? რადგან მისკენ სწრაფვისას ადამიანი მხოლოდ საკუთარ თავზე ფიქრობს და მის წინ მეზობელს არ ხედავს. „ფულის მოყვარული ის კი არ არის, ვისაც აქვს ფული, არამედ ის, ვინც მას ეძებს, რადგან ამბობენ, რომ ეკონომისტი ჭკუით დაჯილდოებული ქისაა“ (სპეკულანტი. 30). „ჭკვიანი საფულეთ ჩუქებისას“ ჩვენ ვგულისხმობთ სახსრების გონივრულად განაწილების უნარს, როგორც ამას კარგი დამზოგველი აკეთებს. მაგრამ აქაც უნდა გვახსოვდეს დემონების მიერ შექმნილი ქსელები, რომლებიც დაუღალავად გვიბიძგებენ ერთი უკიდურესობიდან მეორეში და ამავე მიზნისკენ მიისწრაფვიან. "ვინაიდან ფულის სიყვარულის დემონი მეჩვენება ძალიან მრავალფეროვანი და გამომგონებელი მაცდუნებლად. ის ხშირად, სამყაროს მკაცრი უარის გამო შერცხვენილი, მოულოდნელად სახლის მშენებლად და სიღარიბის მოყვარულად იქცევა, გულთბილად მიესალმება ჯერ არ ჩამოსულ უცნობებს, აგზავნის მათ სხვა გაჭირვებულთა სამსახურში, სტუმრობს ქალაქებს, რომლებიც ყიდიან ქალაქს. მიუთითებს, ვის უნდა გაუკეთო სიკეთე, ისევე როგორც სხვებს, ვისი საფულეც სავსეა, აძლევს რჩევას, უარი თქვან სამყაროზე და, ამით თანდათან აცდუნებს სულს, ემორჩილება მას ფულის სიყვარულის აზრებს და გადასცემს მას ამაოების დემონს“ (M.C. 22). „და უკანასკნელი ამისთვის პირველზე უარესია“ (მათე 12:45), როგორც თავად უფალმა თქვა 396. მნიშვნელოვანია აღვნიშნოთ, რომ არასევდიანობის ქება (ისევე, როგორც მოყვასის სიყვარულის ქება, რაც ნათლად არის ნათქვამი ამ თავში) სხვა საკითხებთან ერთად, ლოცვის სიწმინდეზე ზრუნვით არის განპირობებული 397. „არასასურველი ბერი შეუჩერებელი მებრძოლი და ადვილად მოსიარულეა, რომელიც მალე მიაღწევს მაღალ წოდებას (ფილ. 3:14)“ (O.sp. [VIII] 3, 10). 99-ე თავში ევაგრიუსი უბრუნდება ამ თემას, ხოლო 97-ე თავში იგი იძლევა ამ ჭეშმარიტად ევანგელურ „არასიხარბეს“ შესანიშნავ მაგალითს, რომლის წყალობითაც, ვისაც არაფერი აქვს, ხდება „მაღლა მფრინავი არწივი“, შემდეგ კი მხოლოდ „ქვევით საჭმელად, როცა საჭიროება აიძულებს“ 398. ის, ვინც გაურბის ამქვეყნიურ სიამოვნებებს, არის სევდის დემონისთვის აუღებელი ციხესიმაგრე. რადგან სევდა არის სიამოვნების წართმევა, რეალური თუ მოსალოდნელი. ამიტომ ამ მტერს ვერ მოვიგერიებთ, თუ რაიმე მიწიერზე ვართ დამოკიდებული. ის ხომ თავის ხაფანგებს აწყობს და სევდას იწვევს ჩვენში იქ, სადაც ხედავს ჩვენ ყველაზე მეტად მიდრეკილნი რაღაცისკენ. სევდა, ეს მანკიერი ადამიანისთვის დამახასიათებელი, დაუკმაყოფილებელი სურვილისგან იბადება. „მაგრამ ის, ვინც უგულებელყოფს ამქვეყნიურ სიამოვნებას, არ აწუხებს სევდიანი აზრები“ (O.sp. [XII] 5, 25). ისევე, როგორც სასოწარკვეთა, სევდა ყოველთვის ასოცირდება არასწორ, ეგოცენტრულ დამოკიდებულებასთან საგნებისა და ადამიანების მიმართ. „ვინც მწუხარებით არის შეკრული, ის ვნებებს სძლევს და ბორკილებს ატარებს დამარცხების გამოსავლენად, რადგან სევდა ხორციელი სურვილის წარუმატებლობის შედეგია, სურვილი კი ყველა ვნებასთან ასოცირდება. უგუნურად ჩაფიქრებული უზრდელობა, და არა მრისხანე, რომ ვერ შეძლო შურისძიება, და თავმდაბალი, რომ ჩამოერთვა ადამიანური პატივი და ფულის არამოყვარულმა, რომ განიცადა ზარალი, მათ ძალით უარყვეს ეს ყველაფერი, რადგან როგორც ისარი არ ჭრის აბჯარში ჩაცმულს. 5, 10-12). მაისტერ ეკჰარტი სულის ამ განწყობილებას უწოდებს „არამიჯაჭვულობას“ (Abgeschiedenheit): ნებისმიერ დროს და ნებისმიერ საკითხში რაიმესადმი მიბმულობის არარსებობა უდიდეს თავისუფლებას ანიჭებს. არსებითად, ეს ყველაფერი ასევე პირდაპირ კავშირშია ლოცვაზე 399 . „ვინც საკუთარ თავში მწუხარებასა და მეხსიერებას აგროვებს, იმ ადამიანებს ჰგვანან, რომლებიც წყალს ასხამენ და კასრში ასხამენ“ (ლოცვის შესახებ. 22). ბრაზი და სიძულვილი ხელს უწყობს სულში ძალადობრივი პრინციპის ზრდას, თანაგრძნობა და თვინიერება კი ამცირებს მას. ევაგრიუსი, როგორც უკვე ვთქვით, დიდ ადგილს უთმობს მრისხანებას და მისი განკურნების მეთოდებს, არა მხოლოდ „ბერში“, არამედ მის სხვა ნაწარმოებებშიც. და ეს შემთხვევითი არ არის, რადგან სულის აღშფოთებული ნაწილის არაბუნებრივი მოძრაობები სულიერ ცხოვრებაში ყველაზე რთულ დაბრკოლებად იქცევა. მრავალი მამის მსგავსად, ევაგრიუსი რაციონალურ არსებებს ყოფს სამ კატეგორიად: ანგელოზები, ადამიანები და დემონები 400. მათ ქცევას განსაზღვრავს მათში დომინანტი პრინციპი: ანგელოზებში ჭარბობს რაციონალური პრინციპი (გონება), ადამიანებში - სასურველი, ხოლო დემონებში - მოძალადე 401. ასე შემდეგ - „უკანასკნელამდე“ 402. მაგრამ, ვინაიდან „ჩვენ გვაქვს მიდრეკილება სიკეთისა და ბოროტებისკენ“ 403, ადამიანი თავისი ნებით შეიძლება დაემსგავსოს ან ანგელოზებს ან დემონებს. როდესაც ადამიანში ძალადობრივი ელემენტი იზრდება ბრაზისა და სიძულვილის გამო, ის ხდება „ასპ“ (დემონის ბიბლიური სიმბოლო) 404 და იქცევა როგორც დემონი 405 . როდესაც თანაგრძნობისა და თვინიერების წყალობით მასში ძალადობრივი დასაწყისი სუსტდება, ის აღწევს „თითქმის ანგელოზურ მდგომარეობას“ 406, „გათანაბრდება ანგელოზებს“ 407, რადგან უერთდება ანგელოზურ ბუნებას 408. რისხვა არის დემონების 409 უპირატესი საკუთრება, ხოლო თვინიერება არის „სათნოება“4. როგორ შევასუსტოთ სულში ძალადობრივი დასაწყისი? "გაღიზიანებას" კურნავს "მოწყალება" 411, ისევე როგორც სიყვარული 412 ან თვინიერება 413, რომელსაც ევაგრიუსი მიიჩნევს სიყვარულის დამახასიათებელ გამოვლინებად 414. თვინიერება არის ყველაზე მნიშვნელოვანი ქრისტიანული სათნოება, რადგან ის თანდაყოლილია თავად ქრისტეში, რომელმაც გვიბრძანა მიგვება მას ამ სათნოებაში:19) უცხო არ არის ხალხისთვის 416, რასაც მოწმობს მოსეს მაგალითი, რომელსაც უწოდებდნენ თვინიერ „ყველაზე მეტად“ (რიცხ. 12:3). „...თვინიერება რისხვის ურღვევი ციხესიმაგრეა, იგი ყოველგვარ გარდამავალ სიამოვნებაზე უარის თქმის გზით არის შეძენილი“ (ფს. 131, 1α). ჭეშმარიტად ქრისტიანული ცხოვრების მიზანია მოძალადე პრინციპის დასუსტება თანაგრძნობითა და თვინიერებით (სიყვარულით) და სულში სულიერი პრინციპის დამუშავება, რომლის გარეშეც შეუძლებელია ღმერთის დანახვა. რაც ამ თავშია ნათქვამი პირდაპირ კავშირშია ლოცვასთან (იხ. აგრეთვე თავი 23). „კაცის თვინიერება ახსოვს ღმერთს (იხ.: ფს. 131,1), ხოლო სული, რომელიც არ არის განრისხებული, ტაძრად ხდება სულიწმიდისა“ (O.sp. [X] 4, 11). ნუ ჩასვლის მზე თქვენს რისხვაზე (ეფეს. 4:26), რათა ღამით მოახლოებულმა დემონებმა სული არ შეაშინოს და გონება უფრო გაუბედავი გახადოს სულიერ ბრძოლაში, რომელიც მას მეორე დღეს ელის. ყოველივე ამის შემდეგ, სულის აღშფოთებული საწყისის დაბნეულობისგან წარმოიქმნება საშინელი ღამის ხილვები და არაფერი აქცევს გონებას ისეთ მშიშარა დეზერტირს, როგორიც გაბრაზებაა დაბნეული. ღამის საშინელ ხილვებს თან ახლავს უამრავი ფიქრი 417. ისინი იბადებიან ძალადობრივი ხასიათის „არაბუნებრივი“ მოძრაობების შედეგად, რომლებიც მიმართულია არა ვნებების აღმძვრელი დემონების წინააღმდეგ, არამედ მეზობლის წინააღმდეგ 418. ევაგრიუსი მოჰყავს ასეთი „ხილვების“ მრავალ მაგალითს (ფანტაზია, ფაზმა). აქ წარმოგიდგენთ ერთ-ერთ მათგანს. „აი, როგორ ცდუნდებიან მღრღნელები დღისით დემონებით და ეშვებიან სხვადასხვა ფიქრებში; ღამით ისინი ებრძვიან ფრთოსან ასპებს, გარშემორტყმული არიან ხორცისმჭამელი ცხოველებით, ირგვლივ გველები ტრიალებენ, [ხანდახან] ისინი [უმოწყალოდ] აგდებენ მაღალი მთებიდან. ეწევიან და როცა თავს ართმევენ თავს და არ ეშინიათ მათი, ხედავენ, როგორ გადაიქცევიან დემონები მაშინვე ქალებად, უხამსი მოსიყვარულეობითა და სამარცხვინო თამაშების მოწყურებით“ (M.C. r.l. 26; იხ.: 27). თანამედროვე ადამიანი, რომელიც იცნობს ასეთ „ხედვებს“, დიდი ალბათობით მათ თავისებურად განმარტავს. ევაგრიუსი თვლის, რომ ისინი მოწოდებულნი არიან შეაფერხონ „სულიერი ლოცვა“ 419: ეს არის ზუსტად ის მიზანი, რომელსაც დემონები მისდევენ, როდესაც ღამით „სთხოვენ [ღმერთს, მისცეს მათ] სულიერი მოძღვარი და [შეიძლება] თავად შეაშინონ იგი“ 420. შემთხვევითი არ არის, რომ ევაგრიუსის ნაწერები ლოცვაზე ივსება ან სმენია სხვადასხვა ისტორიებით. ყველა მათგანი მიუთითებს იმაზე, რომ ვინც ლოცულობს „ჭეშმარიტად“ არ აძლევს თავს უფლებას შეაშინოს ამ დემონური ხილვები 421. წინა თავში ითქვა, რომ რისხვის წამალი არის თანაგრძნობა და თვინიერება. აქ საუბარია „შერიგებაზე“ 422. „[წერილი] ამბობს: „დატოვე შენი ძღვენი იქ საკურთხევლის წინ, წადი ჯერ და შეურიგდი შენს ძმას (მათე 5:24), შემდეგ კი, როცა მოხვალ, მშვიდად ილოცებ, რადგან მეხსიერების ბოროტება აბნელებს მლოცველის სულის მმართველობას და აბნელებს მის ლოცვას“ (ლოცვის შესახებ. 21). ქრისტეს ეს მცნება, რომელზეც პავლე მოციქული საუბრობს (იხ.: ეფ. 4,26), უნდა შესრულდეს მკაცრად - მაშინაც კი, როცა დემონური წინადადებების გავლენით ადამიანი განიცდის სირცხვილს, სიმხდალეს ან შეურაცხყოფის შიშს 423. როდესაც რაღაც მიზეზის გაცნობიერებით, ჩვენი სულის აღშფოთებული ნაწილი იბნევა, მაშინ დემონები იწყებენ შთაგონებას, რომ ერმიტაჟი კარგი საქმეა, რათა ჩვენ, მწუხარების მიზეზის აღმოფხვრის გარეშე, არ მოვიშოროთ დაბნეულობა. როდესაც სულის სასურველი ნაწილი აღგზნებულია, მაშინ დემონები ცდილობენ ჩვენ ადამიანებად გაგვაჩინონ, სისასტიკესა და ველურს გვეძახიან, რათა ჩვენ, სხეულების სურვილის მქონე, სხეულებთან ურთიერთობა. თუმცა, ადამიანი არ უნდა დაემორჩილოს დემონების რწმენას, არამედ უნდა მოიქცეს საპირისპიროდ, რასაც ისინი გვთავაზობენ. ისევე როგორც უბიწოება და თავშეკავება საკვებსა და სასმელში, ერმიტაჟი ერთ-ერთია იმ „ნებაყოფლობით მსხვერპლად“, რომელიც კანონით არ არის გათვალისწინებული. „გულწრფელობა“ ან „გულწრფელობა“, ბერძნული parhèsia (ამ სიტყვის ახალი აღთქმის მნიშვნელობით), რომელიც აუცილებლად გამოიხატება ღვთის წინაშე დგომაში, არ მისცემს უფლებას, ვინც არ შეასრულა კანონი, თქვას, გარდა ფსალმუნმომღერლისა: „მომეცი, უფალო, მივიღო ნებაყოფლობითი მსხვერპლი ჩემი ბაგეებით და მაშასადამე, ჩემი ბაგეები არ არის მხოლოდ ამაში მყოფი“. ბოროტების, არამედ სიკეთისკენ. თუმცა, ისინი უბიძგებენ მას კეთილი საქმის კეთებისკენ ყველაზე შეუფერებელ დროს, მაგალითად, ურთულეს ვნებებთან ბრძოლის დროს, რასაც ხშირად სამწუხარო შედეგები მოჰყვება. „არც ერთი მოღუშული არ გადადგეს ასკეტიზმით მარტო [განცხებით] ბრაზით, მწუხარებითა თუ სიამაყით და არავინ გაექცეს ძმებს, ასეთი ფიქრებით დატანჯულნი. რადგან ასეთი ვნებების შედეგად [ბერებთანაც] ხდება სიგიჟე, როცა გული [გადადის] ერთი ფიქრიდან მეორეზე, შემდეგ ნელ-ნელა კვდება მეოთხეზე და მესამეზე. დავიწყებას (იხ.: სიბრძნე 16:11, ჩვენ ვიცნობთ ბევრ ძმას, რომლებიც აღმოჩნდნენ ამგვარ გემში, ხოლო სხვები, ცრემლებითა და ლოცვით, დაუბრუნდნენ ადამიანურ ცხოვრებას, როდესაც მიიღეს შეუქცევადი დავიწყება, აღარ გააჩნდათ ძალა დაბრუნებულიყვნენ [თავიანთ] პირველ მდგომარეობამდე, და ჩვენ, უბედურებს, ვაკვირდებით ჩვენს ძმებს. პალადიუსის „ლავსაიკიდან“ ჩვენ ვიცით ზოგიერთი „დაღუპულის“ სახელები. ევაგრიუსი მათ პირადად იცნობდა. ესენია სტეფანე 425, ევკარპიუსი 426, ერონი 427, ვალენსი 428 და პტოლემე 429. მამების გადამწყვეტი ჩარევის წყალობით, ევკარპიუსმა, ერონმა და ვალენსმა სიცოცხლეშივე შეძლეს მოქცევა, მაგრამ ბერი სტეფანე, ოდესღაც თავისი ღვაწლით განთქმული, განაგრძო თავისი სიამაყე. ერთ დღეს, ევაგრიუსი შემთხვევით შეხვდა სტეფანეს ალექსანდრიაში და, ფეხებთან დავარდნილი, ევედრებოდა მას უარი ეთქვა შეცდომებზე, მაგრამ პონტოელი ბერის ცრემლიანმა ვედრებამ შედეგი არ მოჰყოლია. თავის წერილებში ევაგრიუსი არაერთხელ ახსენებს ამ ძალიან წარმატებულ და ჯერ კიდევ „გემთმანადგურებელ“ ბერებს 430, რომელთა დაცემამ ძალიან შეარცხვინა ძმები 431. ცბიერი დემონები ყოველთვის გვირჩევენ გავაკეთოთ ისეთი რამ, რაც დროისა და გარემოებების გათვალისწინებით არ უნდა გავაკეთოთ. ისინი „მიდრეკილნი არიან სნეულნი მკაცრი მარხვისაკენ“ და „ამხნევებენ [წლებით] დამძიმებულებს, ფეხზე დგომით აღასრულონ ფსალმუნი“ 432 . ამავდროულად, ისინი ბერს უნერგავენ 433-ე საათამდე საკვების მიღების ან უსაქმურობის გატარების იდეას. ისინი არწმუნებენ გამოუცდელებს, დასახლდნენ მარტოობაში 434 და იცხოვრონ თავშეკავებული ცხოვრებით, 435 და გამოცდილებს სთხოვენ გასულიყვნენ სამყაროში „მათ მნახველთა საკეთილდღეოდ“ 436. ზოგს ჭამს 437 , ზოგს განმარტოებისა და ზედმეტი თავშეკავებისკენ 438 . ისინი მოგვიწოდებენ ვილაპარაკოთ მაშინ, როცა ჩუმად უნდა ვიყოთ, და პირიქით 439. გვაიძულებენ „თაყვანისცემის საათების გამოტოვებას“ 440, ზოგჯერ გვირჩევენ. „იმღეროს ფსალმუნები და სულიერი სიმღერები (შდრ. კოლ. 3:16), მიძღვნილი მცნებისადმი, რომელიც ჩვენ, შეცდენილი, დავარღვიეთ, რათა, გისმენით, დასცინოდნენ, როგორც ლაპარაკობს და არა (მათ. 23:3)“ (ფსალმ. 136, 3β). იცის ყველა ამ ხრიკის შესახებ, ევაგრიუსი იძლევა შემდეგ რჩევას. „არ უნდა მიაქციოთ ყურადღება ამ [დემონებს], არამედ ფხიზელი გაგებით გამოამჟღავნოთ ისინი, წარმოქმნათ ასეთი [მოჩვენებები], რათა სულები ილუზიაში და მოტყუებაში მიიყვანონ“ (M.C. r.l. 28). ამ თავში ევაგრიუსი გვასწავლის „გავაკეთოთ პირიქით“, რასაც დემონები გვინერგავენ. რაც არ უნდა გადაულახავი ჩანდეს დემონური ცდუნებები, არასოდეს უნდა დანებდე, რადგან მათთან ბრძოლაზე უარის თქმა ნიშნავს რეალობასთან, საკუთარ რეალობასთან გარდაუვალი შეჯახების თავიდან აცილებას, რომელიც გაგებული იქნება „ჩვენი მწუხარების ჭეშმარიტი მიზეზების“ დაუნდობელი ანალიზით. ხრიკები, რომლებსაც დემონები დაუღალავად მიმართავენ, რათა დაამახინჯონ ჩვენი ბოროტი აზრებისა და ვნების გამომწვევი მიზეზები, დეტალურად არის აღწერილი ევაგრიუსის ნაშრომში "Antirrhètikos". დემონური თავდასხმების წარმატებით მოსაგერიებლად, თქვენ უნდა გქონდეთ გამჭრიახი სულების ნიჭი (დიაკრიზისი). "განჭვრეტით წარმოებულ ომს თან ახლავს უამრავი ცდუნება, მაგრამ ამ ბრძოლაში გონება იძენს დიდ სიწმინდეს, რადგან გამჭრიახობა არ აძლევს დემონებს სულის დაცინვას და შეურაცხყოფას. აზრები, უწმინდურებისგან განწმენდილი, დამცინავი დემონების ეშმაკობის გამომჟღავნება, რომლებიც ამახინჯებენ გრძნობით აღქმასა და მეხსიერებას, რათა შეცდომაში შეიყვანონ სული, რომელიც ცდილობს შეიცნოს ქრისტე (იხ. ფილ. 3:10-14)“ (ეპ. 4, 4). ნუ დანებდებით სიბრაზის ფიქრს, გონებრივად ჩხუბობთ მათთან, ვინც შეურაცხყოფა მიაყენეთ. ასევე, ნუ დანებდებით სიძვის ფიქრს, გამუდმებით სიამოვნებაზე ოცნებობთ. პირველი აზრი სულს აბნელებს, მეორე კი ვნების გაღვივებას უწოდებს, მაგრამ ორივე ბილწავს შენს გონებას. და ამიტომ, თუ ლოცვის დროს თქვენს წარმოსახვაში მოჩვენებით გამოსახულებებს დახატავთ და ღმერთს წმინდა ლოცვას არ შესთავაზებთ, მაშინვე დაეცემა სასოწარკვეთილების დემონის ძალაუფლებას, რომელიც, ზუსტად ასეთ პირობებში, მოგვიტევს, როგორც ძაღლი, იპარავს სულს, როგორც ყვავილი. ვინ ჩვენგანი არ შეკამათებია გონებრივად დამნაშავეებთან და მათი სახეები ჩვენს წარმოსახვაში არ წარმოგვიდგენია? ეს კამათი მომდინარეობს მეხსიერების ბოროტმოქმედებიდან, რაც, როგორც უკვე ვნახეთ 441, საზიანო გავლენას ახდენს ლოცვაზე. „ამიტომაც მართებულად გვადანაშაულებს სულიწმიდა: ძმაზე ჯდომით ცილი დასწამე და დედის ძეს ცდუნებას (ფსალმ. 49:20), ბოროტების გახსენების კარი გაუღე, ლოცვის დროს გონება აბნევდა, ყოველთვის წარმოიდგინე შენი მტრის სახე და კერპადაც კი აქცევ, როცა გონების ყურება ღირს. ღმერთად აღიარება“ (M.C. 27). გარყვნილ სიზმრებს ლოცვაზეც საზიანო ზეგავლენა აქვს: სიძვის ფიქრს დანებებული ადამიანის ლოცვა ამ ფიქრით „ბილწულია“ და არ შეიძლება იყოს „სუფთა“. თაყვანისმცემლის გაცნობიერება მისი "უწმინდურების" შესახებ ადვილად ჩაძირავს მას სასოწარკვეთილებაში 442 . ევაგრიუსი ასევე საუბრობს იმაზე, თუ როგორ უნდა გაუმკლავდეს რისხვას ლოცვის დროს ფიქრს თავის სხვა ნაწარმოებში. „როცა ლოცულობ ისე, როგორც უნდა (რომ. 8:26), შეიძლება შენს წინაშე აღმოჩნდეს ისეთი რამ, რაც სამართლიანად მიგაჩნიათ რისხვის გამოყენებასთან დაკავშირებით. თუმცა, მოყვასის მიმართ მართალი რისხვა საერთოდ არ არის. რადგან თუ ცდილობ, აღმოაჩინო, რომ შესაძლებელია საკითხის გადაწყვეტა ბრაზის გარეშე. ამიტომ, გამოიყენე ყველა საშუალება, რათა არ გაბრაზდე“ (24). ბუნებით, სულის აღშფოთებული დასაწყისი მიდრეკილია ებრძოლოს დემონებს და იბრძოლოს რაიმე სახის სიამოვნებისთვის. მაშასადამე, ანგელოზები ნერგავენ ჩვენში სულიერ სიამოვნებას და მისგან წარმოშობილ ნეტარებას და მოგვიწოდებენ, რომ ჩვენი გაბრაზება დემონების წინააღმდეგ გადავიტანოთ. პირიქით, დემონები გვიზიდავენ ამქვეყნიურ ვნებებს, ბუნების საწინააღმდეგოდ აიძულებენ გააფთრებულ მიდრეკილებას ადამიანებთან ბრძოლა, რათა გონება, დაბნელებული და ცოდნისგან დაცლილი, სათნოების მოღალატე გახდეს. სულის მრისხანე დასაწყისი "ძაღლის" მსგავსად უნდა ტანჯავდეს მხოლოდ მგლებს (დემონებს), მაგრამ არა ცხვრებს, გამოავლინოს "ყოველგვარი თვინიერება ყველა ადამიანის მიმართ" (ტიტე 3:2) 443. მრისხანება სულის ძალაა, "გონებიდან ყოველგვარი ვნებიანი აზრების განდევნა" 444 და "ყოველგვარი უსამართლო აზრების ყეფა". სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ბუნების შესაბამისად მოქმედი, სასტიკი პრინციპი იბრძვის სათნოებისთვის 446, ან, როგორც აქ ევაგრი ამბობს, იბრძვის „სულიერი სიამოვნებისთვის და მისგან წარმოქმნილი ნეტარებისთვის“, ანუ ის მიისწრაფვის „არსებათა ჭეშმარიტი გაგებისთვის“, რასაც „ღვთაებრივი წერილი უწოდებს ნეტარებას. წერს: "რატომ მოდი, მითხარი, ასე სწრაფად მოდიხარ ბრძოლაში, თუ უგულებელყოფდი საჭმელს, დიდებას და ფულს? როგორ აჭმევ ძაღლს, დაჰპირდი, რომ არაფერი არ გექნება? და თუ ყეფს და თავს ესხმის ხალხს, მაშინ აშკარაა, რომ რაღაც გაქვს და გინდა მისი გადარჩენა. და დარწმუნებული ვარ, რომ ასეთი ადამიანი შორს არის წმინდა ლოცვისგან, რადგან ვიცი, რომ მე უფრო მეტად გამაღიზიანებელი ვარ, რომ ასეთი ლოცვა დამღუპველია. ასევე დაავიწყდა: დავითი, რომელიც ღაღადებს: შეწყვიტე მრისხანება და დაანებე რისხვა (ფსალმ. 36:8), და ეკლესიასტე, რომელიც ბრძანებს: მოაშორე რისხვა შენი გულიდან და განდევნე ბოროტება შენი ხორციდან (ეკლ. 11:10) და მოციქული, რომელიც გიბრძანებს აწიო უფალი ან ყოველი წმიდა ადგილიდან ხელები აწიო. 2:8 რატომ არ ვსწავლობთ ხალხში ძაღლების სახლიდან გაძევების გაკვეთილს, რაც ცხადყოფს, რომ მლოცველებში არ უნდა იყოს გაღიზიანებული და ასევე ნათქვამია: გველების რისხვა მათი ღვინოა (კანონი 32:33). ლოცვის დაწყებისას ადამიანს, ევაგრიუსის თქმით, უნდა სძულდეს ისინი, ვინც მას აცდუნებს, ანუ დემონებს. ეს არის ის „სრულყოფილი სიძულვილი“ (ფსალმ. 139:22), რომელიც „დიდად უწყობს ხელს ჩვენს ხსნას და ხელს უწყობს სათნოების განხორციელებას“ 448. ფრთხილად იყავით, არ განდევნოთ იგი, თუ რომელიმე ძმაზე გაბრაზდებით. თორემ აქაურ ცხოვრებაში ვერ გაექცევი სევდის დემონს, რომელიც მუდამ დაბრკოლება იქნება შენთვის ლოცვის დროს. ეს რჩევა ეხება იმ შემთხვევებს, როცა ესა თუ ის ადამიანი ჩვენში გაღიზიანებას იწვევს. „რასაც შურს იძიებ ძმაზე, რომელმაც გაწყენინა, შენთვის დაბრკოლება გახდება ლოცვისას“ (ლოცვის შესახებ. 13). იმ ადამიანის სახე, რომელიც ჩხუბის შედეგად გავიდევნეთ, აუცილებლად გაჩნდება ჩვენს თვალში ლოცვის დროს, 449 რომელიც აუცილებლად ჩაგვძირავს მწუხარებაში და ხელს შეგვიშლის ლოცვაში ისე, როგორც საჭიროა. ჩვენი უყოყმანობა მიტევების 450 დამნაშავე ასევე ხდება დაბრკოლება ლოცვის დროს. მეზობელზე გაბრაზებული ადამიანის ლოცვა ამაოა, რადგან ლოცვისას ღვთის წინაშე კი არ დგას, არამედ „კერპის“ წინაშე 451. საჩუქრები აქრობს მეხსიერების ბოროტებას. და იაკობმა დაგარწმუნოს ამაში, რომელმაც საჩუქრებით მოათვინიერა ესავი, რომელიც მის შესახვედრად ოთხასი კაცით მოდიოდა (იხ.: დაბ. 32:7). მაგრამ ჩვენ, ღარიბებს, შეგვიძლია შევასრულოთ ჩვენი საჭიროებები ჭამით. ბრძენმა სოლომონმა თქვა, რომ საჩუქარი რისხვას აქრობს (იხ. იგავები 21:14), ევაგრიუსი კი მას ეხმიანება. „მრისხანება და რისხვა აქცევს სიყვარულს, და ხსოვნა ბოროტებას ძღვენით არღვევს“ (ღვთისმშობლისადმი. 41). ეს რჩევა მიმართა დიაკვანს სევერას, რომელსაც, როგორც კეთილშობილ და შეძლებულ ქალს, ჰქონდა საჩუქრების გადაცემის საშუალება. ეგვიპტის უდაბნოში მოღვაწე ჰერმიტებს არ ჰქონდათ ასეთი შესაძლებლობა, მაგრამ მათ ხელთ ჰქონდათ სხვა საშუალება - სტუმართმოყვარეობა, რომელიც ყოველთვის წმინდად ითვლებოდა აღმოსავლეთში. „თუ შენი ძმა გაგიბრაზებს, შეიყვანე იგი შენს სახლში და ნუ დააყოვნებ, შედი მასთან და მიირთმევ ლუკმას, ეს იქნება შენი სულის ხსნა და ლოცვისას აღარ განიცდება“ (ბერებს. 15). მტრობის აღმოფხვრის ამგვარი ქმედება ერთად ჭამით არის მცნება, რომელიც სოლომონმა თქვა (იგავ. 25:21) უნდა შესრულდეს, როცა „მტერი“ გაჭირვებულია. როცა სასოწარკვეთილი დემონის ხელში ჩავვარდებით, მაშინ, ცრემლებით ორ ნაწილად გავყოფთ სულს - ნუგეშისმცემელს და ნუგეშს, საკუთარ თავში კეთილ იმედებს დავთესავთ და წმიდა დავითთან ერთად ვიმღერებთ: რა მწუხარება ხარ, სულო ჩემო? და მრცხვენია? მიენდე ღმერთს, რადგან ვაღიარებთ მას, ჩემი სახისა და ჩემი ღმერთის ხსნას (ფსალმ. 41:6). დეჟექციას, როგორც უკვე აღვნიშნეთ ზემოთ 453, აქვს „კომპლექსური“ ბუნება და ვლინდება სხვადასხვა და ზოგჯერ ძალიან წინააღმდეგობრივი ფორმებით. ის წარმოშობს „სულიერ უგრძნობლობას“ 454, რომელიც „აბუჟებს“ სულს 455 და ართმევს მას მისი ჭეშმარიტი მდგომარეობის გაცნობიერების უნარს, რაც ხშირად იწვევს ძალიან სერიოზულ შედეგებს. „სასოწარკვეთილების სული განდევნის ცრემლებს“ (ბერებს. 56). აქ საუბარია მადლის ცრემლებზე, რომლებიც მოწმობენ ჩვენი „უკანონობის“ 456 აღიარებას და ჩადენილ ცოდვებზე ჩვენს გულწრფელ მონანიებას. ცრემლების შესახებ, რომლებიც გვკურნავს სასოწარკვეთილებისგან და რომლითაც, როგორც ძველები თვლიდნენ, უნდა ახლდეს ღმერთისადმი ყოველი თხოვნა 457. „სევდა მძიმეა და სასოწარკვეთილება დაუძლეველი, მაგრამ ორივეზე ძლიერია ღვთის ცრემლი“ (ღვთისმშობლისადმი. 39). ტირილის გარდა, ასევე რეკომენდებულია გავიმეოროთ ფსალმუნმომღერალ დავითის დამამშვიდებელი სიტყვები, რომლითაც ჩვენ ვთესავთ საკუთარ თავში „კეთილ იმედებს“ ან, როგორც ევაგრიუსი განმარტავს, „მოლოდინს“, სავსეა „ჭეშმარიტი ცოდნის“ შეძენის იმედით 458. მოდით აქ წარმოგიდგინოთ ერთი ტექსტი, რომელშიც ბიბლიური სიმბოლიზმის მნიშვნელობის დამალულ ენაში არის გადმოცემული ბიბლიური სიმბოლიზმის მნიშვნელობით. განმარტა და ამავდროულად ვლინდება სასოწარკვეთილების მტკიცე გარსისგან სასწაულებრივი განთავისუფლების ბუნება (იხ. აგრეთვე თავი 12). „თუ დაღლილობისგან [ანუ „ცხვრების“ დღედაღამ ტარების შედეგად, რომელიც ამ 459 წლის აზრების სიმბოლოა], რაიმე სახის სასოწარკვეთილება დაგვემართება, მაშინ, ცოდნის ქვაზე ოდნავ ასვლისას (იხ.: ჰაბ. 2:1), ჩავერევით ფსალმუნებში, ჭკუაში ჩავატარებთ ცოდნის 6, 4 სტრიქონებს]. კვლავ გამოვაჭმევთ ცხვრებს სინას მთის ქვეშ, რათა ჩვენი მამა-პაპის ღმერთი დაგვიძახა ბუჩქიდან [როგორც მოსეს, იხ. სასოწარკვეთილებასთან ბრძოლა ნამდვილად მოაქვს „კეთილი იმედის“ ნაყოფს, რადგან ამ ბრძოლის შემდეგ „სულს ართმევს გამოუთქმელი სიხარული და ტკბება მშვიდობით“ 461, რაც იმას ნიშნავს, რომ ადამიანს მიენიჭა „უგრძნობლობა“ 462 და „მიუახლოვდა ლოცვის საზღვრებს“ 463. 41:6) და ადიდებს მას იმის გამო, რომ ღირსი იყო მის ეკონომიკაში ჩაფლული ხსნის „ბილიკების“ ცოდნა. შემთხვევითი არ არის, რომ ევაგრიუსი ამ თავში წმინდა დავითს ციტირებს: ფსალმოდია მიუთითებს „ღვთის მრავალგვარ სიბრძნეზე“ (ეფეს. 3:10) 464, რაც აისახება ქმნილებაზე, მის რაციონალურ სტრუქტურაში და საყოველთაო ხსნისკენ მიმართულებაში 465. ეს სიბრძნე ცხადყოფს „უფლის შექმნილ გზებს, მარადიულ სიცოცხლეს“. ცდუნებების დროს არ უნდა დატოვო საკანი, გამოიგონო დასაბუთებული საბაბი, არამედ უნდა დარჩეს მასში, მოთმინებით და გაბედულად გაუძლო ყველა თავდამსხმელს, განსაკუთრებით სასოწარკვეთის დემონს, რომელიც, როგორც ყველაზე მძიმე დემონებს შორის, სულს ძალიან გამოცდის. რადგან ასეთი ბრძოლების თავიდან აცილება ნიშნავს გონებას ასწავლო იყოს უუნარო, მორცხვი და ფრენისკენ მიდრეკილი. სასოწარკვეთა ხშირად ვლინდება მოუსვენრობაში. დეპრესიული ადამიანი ერთ ადგილზე ვერ ჯდება; სამუშაო მისთვის მოსაწყენი და უინტერესო ჩანს, საყვარელ ადამიანებთან ურთიერთობა კი აუტანლად მტკივნეულია. ამ მოუსვენრობას, რომლისთვისაც ადამიანი ადვილად იპოვის ათას სარწმუნო საბაბს, მხოლოდ მუდმივობით იკურნება. "სასოწარკვეთილების წამალი მუდმივობაა, ყველაფრის კეთება დიდი სიფრთხილითა და ღვთის შიშით. ყოველი დავალების შესრულებისას დაადგინე ზომა და არ მიატოვო ის, რაც დასახულს დაასრულებს; ასევე ილოცეთ გონივრულად და ენერგიულად და სასოწარკვეთილების სული გაგექცევა" (O.sp. [XIV] 6, 17-18). მუდმივობა გულისხმობს ძალისხმევას, რომელიც მიზნად ისახავს უპირველესად იმის უზრუნველსაყოფად, რომ არავითარ შემთხვევაში არ დაემორჩილოს გაქცევის ცდუნებას - გაქცევას, ფაქტობრივად, საკუთარი თავისგან 466 . ეს ძალისხმევა, რომელიც ერთგვარი „მსხვერპლშეწირვაა“, შესანიშნავ შედეგებს მოაქვს. „თუ სასოწარკვეთილების სული შემოგეტევა, არ გახვიდე სახლიდან და არ მოერიდე [ცდუნებას], რადგან ამას დროთა განმავლობაში მოაქვს სარგებელი, ბოლოს და ბოლოს, როგორც ვერცხლი იწმინდება [მინარევებისაგან], ისე გაბრწყინდება შენი სული [ვერცხლივით]“ (ბერებს. 55). არც ერთი სხვა ცდუნება არ აქცევს სულს ისე „გამოცდილს“, როგორც სასოწარკვეთას. ვინც ამას მოთმინებით იტანს „ყოველთვის ჩუმად რჩება (hésychia)“ 467; მასთან ბრძოლაში სული იწყებს ბზინვარებას 468 „განწირულობის სხივებით“ და ადამიანი იძენს „ღვთის მადლით დაბადებული“ ცოდნის აღქმის უნარს 469. ჩვენმა წმიდა და წარმატებულმა მოძღვარმა თქვა: „ბერი მუდამ უნდა იყოს ისეთი განწყობით, თითქოს ხვალ უნდა მოკვდეს და ისე გამოიყენოს თავისი სხეული, თითქოს მრავალი წელი იცხოვროს მასთან“. ეს, მისი თქმით, ერთის მხრივ, თრგუნავს სასოწარკვეთილების აზრებს და ბერს უფრო მოშურნეს ხდის, მეორე მხრივ კი ორგანიზმს უნარჩუნებს სიჯანსაღეს და საშუალებას აძლევს დარჩეს მუდმივ თავშეკავებაში. გულგატეხილობა ამახინჯებს ჩვენს წარმოდგენებს მიწიერი ცხოვრებისა და ბედის პერიპეტიების შესახებ. ეს შთააგონებს ადამიანს პირქუშ აზრებს იმის შესახებ, თუ რა სიმძიმის შრომა მოუწევს მას ამ ხანგრძლივ ცხოვრებაში 470, განსაკუთრებით ასკეტურ 471 წელს, მწარე სიბერეზე, თანმხლები სისუსტისა და სიღარიბის შესახებ 472 და სხვა მსგავსი რამ. მათ „უარსაყოფად“ (ანტირეზი) ევაგრიუსი მიუთითებს წმინდა წერილის სიტყვებზე, რომლებიც ეხმარება შიშებთან ბრძოლაში, რომლებიც მომდინარეობს სიმხდალესთან და ზოგჯერ არავითარ კავშირშია რეალობასთან. „კაცის დღეები ბალახივითაა, მინდვრის ყვავილივით ყვავის“ (ფსალმ. 102:15). "მაგრამ ჩვენ გუშინ ვართ და არაფერი ვიცით, რადგან ჩვენი დღეები ჩრდილია დედამიწაზე" (იობი 8:9). მოძღვრის ევაგრიუსის, მაკარი დიდის და სხვა მამების აზრით, ადამიანს უნდა ჰქონდეს გაბედული დამოკიდებულება სიკვდილის მიმართ, რომელიც, შესაძლოა, ხვალ მოულოდნელად წაართვას მას. ევაგრიუსი მთელ თავს უთმობს ამ „სიკვდილის ვარჯიშს“ (52). სიკვდილის პირისპირ, რომელიც ნებისმიერ დროს შეიძლება მოვიდეს, სასოწარკვეთილებით წარმოქმნილი ყველა აზრი კარგავს თავის მნიშვნელობას და დეპრესიას ცვლის გულმოდგინება: „სანამ დღეა“ (იოანე 9:4), ჩვენ უნდა ვიმუშაოთ! სიცოცხლე, სიკვდილის გამუდმებით გახსენება არ ნიშნავს, რომ შეიძლება სხეულს დაუდევრობით მოეპყრო, რასაც ევაგრი გმობს 473. ევაგრიუსის თანახმად, ავადმყოფობა, როგორც ღვთის განგების აქტი, მოთმინებით და მადლიერებით უნდა გადაიტანო, მაგრამ „თვითმკვლელობის“ საქმეები, რომლებიც შესრულებულია ვითომდა სულიერი მიზეზების გამო 474. ბოროტი, რომელიც, როგორც ვიცით, ყველანაირ მზაკვრულ ხრიკს მიმართავს. ასე რომ, მაგალითად, თუ სიძულვილის დემონი ვერ აცდუნებს ბერს საკვებით, მაშინ ის იწყებს მას გადაჭარბებული მარხვისკენ მიდრეკილებას, რათა მისი ჯანმრთელობის შელახვით მიაღწიოს მიზანს. ”მაგრამ სიხარბის დემონს ასევე ბაძავს ჭეშმარიტების მოწინააღმდეგე - სასოწარკვეთის დემონი, რომელიც პაციენტს უნერგავს ყველაზე მკაცრი ერმიტაჟის იდეას, მოუწოდებს იოანე ნათლისმცემელს და მღრღნელების პირველ ნაყოფს, ანტონის, გამხდარიყვნენ იოანე ნათლისმცემლის მეტოქე, რათა არ დაეტოვებინათ ზეკაცი, როგორც დიდი ხნის განმავლობაში ზეკაცი. თავის ადგილზე და ბოლოს შეეძლო ეთქვა თავისთვის ამაყად: გავძლიერდეთ მის წინააღმდეგ (ფსალმ. 12:5)“ (მც. 25). იმისათვის, რომ თავიდან ავიცილოთ სხვადასხვა სახის უკიდურესობები, რომელთა აღწერილობები უხვადაა ადრეული ბერმონაზვნობის პერიოდთან დაკავშირებულ ლიტერატურაში, აუცილებელია დაიცვან ყველაზე გამოცდილი მამების რჩევები. სხეული, როგორც მაკარი გვასწავლის ამ თავში, უნდა იყოს ჯანმრთელი, რაც საშუალებას აძლევს ასკეტს დარჩეს მუდმივ თავშეკავებაში. ამავდროულად, რა თქმა უნდა, არ უნდა დაემორჩილო მე-7 თავში ნახსენებ შიშებს და ყველაფერში დააკვირდეს პროპორციის გრძნობას, რომელიც არასოდეს დაკარგავს ადამიანს, ვინც ახსოვს სიცოცხლის სასრულობა და ჯანსაღი სხეულის ღირებულება. ძნელია ამაოებაზე ფიქრების თავიდან აცილება. იმიტომ, რომ ის, რასაც აკეთებ მის განადგურებისთვის, შენთვის ამაოების სხვა აფეთქებების დასაწყისი ხდება. ყოველივე ამის შემდეგ, ყველა სწორ აზრს არ ეწინააღმდეგება დემონები, მაგრამ ზოგიერთს ეწინააღმდეგება ჩვენი მანკიერებებიც, რომლებსაც უკვე შევეჩვიეთ. ამაოების დემონის „დახვეწილი“ ეშმაკობა მართლაც გასაოცარია, 475 რომელსაც ევაგრიუსი კვლავ ახსენებს ამ თავში. "გაოცებული ვარ დემონების ოსტატობით, როცა ვხედავ სხვადასხვა საშუალებებს, რომლებსაც ისინი მიმართავენ. ამაოების გასაღვივებლად იყენებენ თმის პერანგს და აბრეშუმის სამოსს, მეტყველებასა და სიჩუმეს, და გაჯერებასა და შიმშილს, და ხალხისგან დაშორებას და მათთან ხშირი შეხვედრებს. შემთხვევითი არ არის, რომ ერთ-ერთმა ძმამ ამაოება შეადარა ბერძენს". ეშმაკობა არ არის მხოლოდ ამაოების დემონისთვის დამახასიათებელი. „ვინც ჩემს ფეხებზე ფიქრობდა. კარგად ნათქვამი! რადგან ხშირად ხდება, რომ დემონები აშკარად არ გვინერგავენ ბოროტ აზრებს, იმის შიშით, რომ ჩვენი გონება მაშინვე დაინახავს მათში რაიმე ცუდს და განდევნის მათ ჩვენგან. ისინი ჩვენს გონებაში თესავს ბოროტ აზრებს კარგ აზრებთან ერთად. ანალოგიურად მოქმედებენ სრულყოფილებთან, მათთან, ვინც გათავისუფლდა ვნებებისგან. და აშკარად უნერგავენ ბოროტ აზრებს უწმინდურებს, რადგან მათ არ შეუძლიათ უარი თქვან არც ვნებების გამო და არც უგუნურობის გამო. აცდუნეს ევა და უთხრეს მას: და იქნებით ღმერთებივით, სიკეთისა და ბოროტების მცოდნე (დაბ. 3:5)“ (ფს. 139, 6γ). რატომ ეწინააღმდეგებიან დემონები „არა ყველა“ კარგ აზრს? „და კარგ აზრს [ანუ ანგელოზების მიერ ჩვენში ჩანერგილ აზრს ან ჩვენი პირველყოფილი ბუნებიდან წარმოშობილ აზრს, რომელშიც დათესეს „სათნოების თესლი“] ეწინააღმდეგება მხოლოდ ორ აზრს: დემონურ აზრს და ნებაზე წარმოშობილ აზრს, რომელიც გადახრის უარესისაკენ“ (M.C. r.l. 31). ვინაიდან დემონები არ იცნობენ ჩვენს გულებს, ისინი ყურადღებით აკვირდებიან ჩვენს ქცევას, რაც ავლენს ჩვენს საიდუმლო აზრებს გულის შესახებ, 476 მაშინაც კი, თუ ჩვენ არ ვაცნობიერებთ ან არ გვინდა ეს. ისინი ანალოგიურად მოქმედებენ ჩვენში ამაოების გასაღვიძებლად 477. როდესაც დემონები ხედავენ, რომ ჩვენ რაღაც კარგს ვაკეთებთ, მაგრამ ჩვენი აზრები უწმინდურია, ისინი წინააღმდეგობას არ გვიწევენ. თუმცა, რაც არ უნდა მზაკვრული იყოს ისინი, საბოლოოდ ყველაფერი ჩვენზე და ჩვენს თავისუფალ ნებაზეა დამოკიდებული. „ჩვენ თვითონ ვაძლევთ თავს დემონების ხელში რწმენის ნაკლებობის გამო“ 478. მაგრამ როგორ შეგვიძლია წინააღმდეგობა გავუწიოთ ამ „დახვეწილ“ დემონურ ტაქტიკას? როგორ დავიცვათ თავი დემონური ცდუნებებისგან და საკუთარი „ფუჭი ოცნებებისგან“ 479? ადამიანთაგან ჩვენი კეთილი საქმეების დამალვით, როგორც თავად ქრისტე გვასწავლის (იხ.: მთ. 6,1 დაბ.) და როგორც ევაგრი დაჟინებით გვირჩევს 480: „დალუქეთ თქვენი შრომის სურნელი დუმილით“ 481. „ღამით ჭამეთ პასექის ხორცი [ანუ პასექის კრავი] (იხ.: გას. 12:8) და ნუ აჩვენებთ თქვენს ფარულ თავშეკავებას ხალხის წინაშე. ნუ ამხელთ მას დღის შუქზე მრავალი მოწმის წინაშე და თქვენი მამა, რომელიც ხედავს დაფარულს, მოგაჯილდოვებთ ღიად (მათე 6:6) [Xpl. შევამჩნიე, რომ ამაოების დემონს თითქმის ყველა სხვა დემონი განდევნის და როცა ისინი ვერ ახერხებენ, ურცხვად უახლოვდება ბერს და უჩვენებს მას თავისი სათნოების სიდიადეს. რაკი ამაოებაზე ფიქრი თან ახლავს სათნო 482-ს, ის ვერც ერთ აზრთან ერთად ვერ იარსებებს, გარდა სიამაყისა, რომელიც „ამაოების გამოჩენითაა მაცნე“ 483. ევაგრიუსმა ეს პირადი გამოცდილებიდან შეიტყო, რაზეც, უნდა ითქვას, ღრმა გულწრფელობით წერს. ”სხვა აზრების დამარცხების შემდეგ, მხოლოდ ამაოების და სიამაყის აზრები იწყება [ჩვენში].” 58-ე თავში ევაგრიუსი დაუბრუნდება საკითხს აზრთა „დაპირისპირების“ შესახებ. კერძოდ, ნათქვამია, რომ გონებაში გაჩენილი აზრი შეიძლება განდევნოს საპირისპირო აზრმა, პრინციპის მიხედვით: „სოლი სოლით ამოგლეჯვა“. თუმცა ამას დიდი სიფრთხილით უნდა მივუდგეთ, რადგან, როგორც წმინდა წერილშია ნათქვამი, დემონებს ბელზებულის ძალით კი არ განდევნის, არამედ „ღვთის სულით“ (იხ.: მთ. 12:24–28). ევაგრიუსი ხშირად მიუთითებს მის პირად დაკვირვებებზე. მისი წერილებიდან ირკვევა, თუ რა განსაცდელები განიცადა ან უკეთ რომ ვთქვათ, გადაიტანა ამაოებისაგან განკურნების მიზნით. ამ დაავადების მკურნალობის მეთოდები ისეთივე რადიკალურია, როგორც მკურნალობის ზოგიერთი უძველესი მეთოდი. "მუდმივ აბსცესს მკურნალობენ კაუტერიზაციით, ხოლო ამაოების უნარი - დამცირებითა და სევდით. ჭრილობა და გამონაყარი ძალზე მტკივნეულია, მაგრამ აცილებს სხეულს მღრღნელ დაავადებას. დამცირება და სევდაც იწვევს ტკივილს, მაგრამ განდევნის ბოროტ ვნებებს, ამაოებას და ამპარტავნებას" (OX3.up. ასე რომ, ევაგრიუსი მოწმობს იმაზე, რაც მან საკუთარი გამოცდილებიდან იცის. პონტოელ ბერს მრავალი მიზეზი ჰქონდა თავისი ამაო ოცნებებისთვის: მისი მკაცრი ასკეტიზმი, სულიერი მოძღვრისა და მწერლის სახელი და ბოლოს, მრავალი თაყვანისმცემლის ენთუზიაზმით ქება 484 . თუმცა მის ცხოვრებაში იყვნენ მოწინააღმდეგეები, მაგრამ ის მათ ეპყრობოდა როგორც თავის „კეთილმოსურნეებს“. „შეურაცხყოფის მიყენებით მტკივა ჩემი სული, რომელსაც დიდება სწყურია, მაგრამ მე არ ვგმობ მათ, ვინც შეურაცხყოფს და არ განდევნის სულების ექიმს [ქრისტეს], რომელიც დამცირების ბაფთით მკურნავს ჩემს სნეულებებს. მე კარგად ვიცი, რა ემართებათ მათ, ვინც მათ აჯანყებულებს ოპერაციას: იქნება!” (ეპ.52, 4; აგრეთვე: 51, 2). ევაგრიუსი აქ ლაპარაკობს თავმდაბლობაზე, რომლის მეშვეობითაც ამაოება განიკურნება 485. მას თავად ჰქონდა შანსი გამოეცადა ეს წამალი და, თუ ვიმსჯელებთ მისი თანამედროვეების მოგონებებით, მას მნიშვნელოვანი სარგებელი მოუტანა. ოდესღაც კელიაში იყო შეხვედრა რაღაც საკითხთან დაკავშირებით და აქ ისაუბრა აბბა ევაგრიუსმა. პრესვიტერი ეუბნება მას: ჩვენ ვიცით, აბბა, რომ შენს მხარეს რომ ყოფილიყავი, შეგეძლო ყოფილიყავი ეპისკოპოსი დიდი ხნის წინ და ბევრს მართავდი; ახლა კი აქ ზიხარ, როგორც უცხო. მამაო, მაგრამ ერთ ზმნაში მეორეს არ დავამატებ (იობ. 39:35)“ (აფთეგმ. ევაგრე. 7) 486. ამ შენიშვნით მაკარი ალექსანდრიელმა საიმპერატორო დედაქალაქის განათლებულ დიაკვანს მოუწოდა, უბრალო ეგვიპტელი მღელვარების წინაშე არ დაიკვეხნოს თავისი მჭევრმეტყველებით. ამასთან, ევაგრიუსის მჭევრმეტყველებამ გამოიწვია არა მხოლოდ საყვედური, არამედ შურიც. მაგალითად, ვიღაც ევკარპიუსი, ბერი, როგორც ჩანს, არც თუ ისე ნიჭიერი, ზიზღით უწოდებდა ევაგრიუსს „სიტყვის კვეთას“ 487 . მისი თავმდაბლობისა და იუმორის გრძნობის წყალობით ევაგრიუსს არ აწყენდა არც ისინი, ვინც მას საყვედურობდა 488 და არც მათ, ვინც მას შურდა. ვინც მიაღწია ცოდნას და განიცადა მისი ნაყოფის სიამოვნება, აღარ დაემორჩილება ამაოების დემონის რწმენას, რომელიც მას სამყაროს ყველა სიამოვნებას სთავაზობს. რა შეიძლება დაჰპირდეს მას სულიერ ჭვრეტაზე მეტს? მაგრამ რაკი ჯერ კიდევ არ გვაქვს ცოდნის გასინჯვა, მოდით, მთელი მონდომებით ვაწარმოოთ სულიერი შრომა, ვაჩვენოთ ღმერთს, რომ ჩვენი მოქმედების მიზანი მისი ცოდნაა. ამაოებიდან, რომელიც მთლიანად „ამაოებათა ამაოებაზე“ მიუთითებს (იხ.: ეკლ. 1:14), მხოლოდ სინამდვილესთან შეხვედრა, რომელიც ცხადდება ადამიანს ღვთისა და მისი შემოქმედების შეცნობით, შეუძლია მთლიანად განთავისუფლდეს. ამ სულიერ რეალობასთან შეხებისას ადამიანი, ასე ვთქვათ, კარგავს გემოვნებას ყველა „სამყაროს სიამოვნებაზე“. "გონება განთავისუფლდება ცოდვილი ფიქრებისგან, როცა მას ცოდნა მიენიჭება. სულიერი შრომა გულიდან ამოიღებს მხოლოდ ვნებიან იდეებს. ცოდნა წყვეტს ყოველგვარ წარმოდგენას. რადგან გონება, რომელიც მიაღწია ცოდნას, ჩაეფლო საკუთარ თავზე და მიუწვდომელი ხდება მტრების მიერ გაგზავნილი აზრებისთვის" (ფს. 129, 8ε). ყოველი ადამიანი ბუნებით მიისწრაფვის სიამოვნებისკენ და ყველა ღონეს ხმარობს მის პოვნაში. მაგრამ ნამდვილი სიამოვნება შეიძლება იყოს მხოლოდ მაშინ, როცა ის ჭეშმარიტი ცოდნიდან გამომდინარეობს. „თაფლი სასიამოვნოა და თაფლი ტკბილია, მაგრამ ღვთის ცოდნა მათზე ტკბილია“ (ბერებს. 72). ეს იდეა, რომლის სანდოობა მხოლოდ ექსპერიმენტულად შეიძლება დადასტურდეს, ძალიან ახლოსაა ევაგრიუსთან. „თუკი ყველა იმ ნივთს შორის, რისი გასინჯვაც შესაძლებელია, არაფერია უფრო სასიამოვნო, ვიდრე თაფლი და თაფლი, მაგრამ ღმერთის ცოდნა მათზე ტკბილია, მაშინ ცხადია, დედამიწაზე არაფერია ისეთი, რაც ამ ცოდნაზე დიდი სიამოვნების მომტანია“ (K.G. III, 64). ეკლესიასტეს წიგნიდან ცნობილი ლექსის ინტერპრეტაციისას ევაგრიუსი აგრძელებს ამ იდეის განვითარებას. „მათ, ვინც შევიდა ზეგრძნობად ეკლესიაში და ტკბება ქმნილების ლოგოების ჭვრეტით, ეს ლექსი შეახსენებს: ნუ იფიქრებთ, ხალხო, რომ ეს არის თქვენთვის მიცემული დაპირებების ზღვარი, რადგან ეს ყველაფერი ამაოებაა თვით შემოქმედის ცოდნის წინაშე. მიღწეულია“ (Eccl. 1, 2 / Géhin. 2). მაგრამ როგორ მივაღწიოთ ამ ცოდნას? ღვთის სიყვარულით და მისი შეცნობის სურვილით შესრულებული სულიერი შრომით. „ვისაც სიტყვები და საქმეები ყოველთვის ღვთის შემეცნებისკენ არის მიმართული, სულის თვალები გამუდმებით უფლისკენ არის მიმართული“. გაიხსენე შენი წინა ცხოვრება, შენი ძველი ცოდვები და როგორ, ვნებიანად, ქრისტეს მადლით გადახვედი უგუნურებამდე და როგორ დაგამდაბლა სამყარო, საიდანაც გამოხვედი, მრავალჯერ და მრავალი მწუხარებით. დაფიქრდი შემდეგზეც: ვინ გინახავს უდაბნოში? ვინ განდევნის შენზე კბილებს ღრჭენის დემონებს? – ასეთი აზრები შთააგონებს თავმდაბლობას და არ უშვებს სიამაყის დემონს. სიამაყე ბადებს ადამიანის გონებაში ყველაზე აბსურდულ აზრს, რომ ცხოვრებაში ის ყველაფერს თავად აღწევს, საკუთარი ძალებით. „ნუ მისცე გული ამპარტავნებას და ნუ იტყვი ღვთის წინაშე: მე ვარ ძლიერი...“ (ბერებს. 62). წმინდა წერილებიდანაც ვიცით „...რომ უფლის გარეშე ჩვენ ვერ დავძლევთ ჩვენს მტრებს, რადგან ისინი ჩვენზე ძლიერები არიან“ (ფს. 34, 10ζ). ნათელია, რომ ამპარტავნების ცდუნება არ არის დამწყებთათვის ან მათ, ვინც ჯერ კიდევ ვნებებს ექვემდებარება, არამედ მათ, ვინც წარმატებას მიაღწია სათნოებაში და მიენიჭა კიდეც ცოდნა. „რომ საკმარისად ვიყო, არ უარვყო და არ ვთქვა: ვინ არის უფალი? - ეს სიტყვები ნიშნავს: შიშით, რომ უმაღლესი ცოდნით არ დავკმაყოფილდე, ვიამაყო და ვიტყოდი: ვინ ამოიცნობს ჩემს სიბრძნეს? (პროვ. 30, 9 / Géhin. 287A). სიამაყე უკანასკნელი ცდუნებაა ღმერთთან დაბრუნების გზაზე. ის ასევე არის მისგან დაშორების ძირითადი მიზეზი. ევაგრიუსი მას უწოდებს "უძველეს ბოროტებას" 489. „ზეციდან ჩამოგდებული მთავარანგელოზის ამპარტავნება (იხ.: ის.14:12) და ელვასავით დაეცა მიწაზე (იხ.: ლუკა 10:18)“ (O.sp. [XVIII] 8, 10). ევაგრიუსმა ამ ცდუნების მრავალი წამალი იცის. მათ შორისაა არა მხოლოდ „მძაფრი ლოცვა“ 490 , ნებაყოფლობითი სიღარიბე და თუნდაც უკიდურესი გაჭირვებაში მყოფი ცხოვრება 491 , არამედ მიტოვების განცდაც , რომელსაც ადამიანი განიცდის , როცა ღმერთი „პედაგოგიური“, ასე ვთქვათ, მიზნებისთვის შორდება მას 492 . ღმერთის მიტოვების დასაძლევად ადამიანმა უნდა დაიმდაბლოს თავისი ქმნილებობისა და უმნიშვნელოობის გულწრფელი და ღრმა შეგნებით შემოქმედის წინაშე. „რატომ ჩქარობ, ადამიანო, მაღლა და ღრუბლებზე მაღლა ამაღლდები, როცა ბუნებით ხარ დამპალი (იხ.: იობი 33:6) და დამპალი? შეხედე შენს ბუნებას, მიწა და ფერფლი ხარ (დაბ. 18:27), მალე მტვრად გადაიქცევი; ახლა დიდებული ხარ, მაგრამ მალე გახდები ჭია! 74:5), რომელიც მალე ლპება? ადამიანი დიდებულია, როცა ღმერთი ეხმარება, მაგრამ როცა ღმერთი სწრაფად მიატოვებს, ბუნების სისუსტეს აღიარებს. თქვენ არაფერი გაქვთ კარგი, რასაც არ მიიღებდით ღვთისგან (იხ.: 1 კორ. 4:7). მაშასადამე, რატომ იკვეხნი უცხო ადამიანებით, როგორც საკუთარი? რატომ იკვეხნი ღვთის მადლით, როგორც საკუთარი საკუთრება? აღიარე გამცემი და ნუ იკვეხნი ზედმეტად; შენ ღმერთის ქმნილება ხარ, შემოქმედს ნუ შეურაცხყოფ. ღმერთი გეხმარებათ, არ უარყოთ კეთილისმყოფელი. შენ აწიე ცხოვრების სიმაღლეზე, მაგრამ ღმერთი გაგიძღვა. შენ მიაღწიე წარმატებას სათნოებაში, მაგრამ ღმერთი მოქმედებდა შენში. აღიარეთ ამაღლებული, რათა დარჩეთ ძლიერნი მაღლა. შენ კაცი ხარ, დარჩი შენი ბუნების საზღვრებში*. აღიარეთ თქვენი თანატომელი, ის ისეთივე არსებითია, როგორც თქვენ. ნუ უარჰყოფ ნათესაობას ამპარტავნობით“ (O.sp. [XVIII and *suppl.] 8, 11). „და თავმდაბლობა ამაღლებს ადამიანს სამოთხეში და ამზადებს ანგელოზებთან დგომას“ (O.sp. [XVIII] 8, 10.10). თუ რაღაც რაღაცეებზე ვნებიანი მოგონებები გვაქვს, ეს ნიშნავს, რომ ადრე ვნებით აღვიქვამდით ამ ნივთებს. და პირიქით, ჩვენ გვექნება ვნებიანი მოგონებები იმის შესახებ, რასაც ვნებით აღვიქვამდით. მაშასადამე, ის, ვინც დაამარცხა ვნებები მოქმედი დემონები, აბუჩად აგდებს მათ. რადგან არამატერიალური ომი უფრო მძიმეა, ვიდრე მატერიალური. დემონებთან ბრძოლა სავსეა უთვალავი მაცდურით. იმისათვის, რომ ის იყოს წარმატებული, საჭიროა გამჭრიახობა. „როგორც წინდახედულობაა პასუხისმგებელი საგნების სწორ განსჯაზე, ასევე დისკრიმინაცია პასუხისმგებელია გონებრივ იდეებზე: ის (დისკრიმინაცია) აშორებს წმინდა აზრებს ბოროტი აზრებისგან, წმინდას უწმინდურისაგან და წინასწარმეტყველის სიტყვის თანახმად (იხ. ტობ. 5:6), იცის ცრუ დემონების ხრიკები“ (Ep. 4, ბერძნ. edition). შემდეგ თავებში (34-39) ვისაუბრებთ სულების განსხვავებაზე, ანუ მათ ბუნებასა და მოქმედების გზებზე. გამჭრიახობა არის საჩუქარი, რომელიც უნდა სთხოვო უფალს. ვნებებთან ბრძოლა ორ დონეზე მიმდინარეობს - მატერიალურ და არამატერიალურ. პირველი დაკავშირებულია სენსუალურ, მატერიალურ ნივთებთან, რომლებსაც დემონები იყენებენ ჩვენში ვნებების გასაღვიძებლად. მეორე ასოცირდება აზრებთან, რომლებშიც ვლინდება საგნების ვნებიანი მოგონებები, წარმოქმნილი მათ მიმართ ვნებიანი დამოკიდებულებით. მაშასადამე, სულიერი ცხოვრების მიზანი არ არის მხოლოდ საგნებისადმი ვნებიანი დამოკიდებულებისგან განთავისუფლება, არამედ „სუფთა გული“ ან, სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, „მეხსიერების განწმენდა“ 493. მაგრამ ადამიანი სუფთა გულის პოვნას მხოლოდ მაშინ შეძლებს, თუ დაამარცხებს დემონებს. ამაღლება ვნებებზე. მას, ვინც ქრისტესთან ერთად „სძლია ქვეყნიერებას“ (იოანე 16:33), შეუძლია შევიდეს ბევრად უფრო რთულ არამატერიალურ ომში, რომელიც შექმნილია მეხსიერების გასასუფთავებლად. სულის ვნებები სათავეს ადამიანებში იღებს, ხოლო სხეულის ვნებებს – სხეულში. სხეულებრივ ვნებებს კი თავშეკავებით თრგუნავს, სულიერ ვნებებს კი სულიერი სიყვარულით თრგუნავს. ვინაიდან ადამიანი შედგება სხეულისა და სულისგან, ევაგრიუსი განასხვავებს სხეულის ვნებებს, რომლებიც გამოწვეულია სხეულის მოთხოვნილებებით და სულის ვნებებს შორის, რომლებიც დაკავშირებულია ინტერპერსონალურ ურთიერთობებთან. ეს ვნებები მომდინარეობს სულის ორი ირაციონალური პრინციპიდან, ძალადობრივი და სასურველი, რომლებიც ასევე თანდაყოლილია ცხოველებში 497. მაგრამ ადამიანშიც არის რაციონალური პრინციპი. როგორ უკავშირდება ეს პრინციპი სულის ორ ირაციონალურ ნაწილს, განხილულია შემდეგ ტექსტში. „სულის მრისხანე ნაწილი დაკავშირებულია გულთან, სადაც გონივრული ნაწილიც მდებარეობს, სულის სასურველი ნაწილი შერწყმულია ხორცთან და სისხლთან (შდრ. 1 კორ. 15,50), რის გამოც ნათქვამია: მოაშორე რისხვა გულიდან და განდევნე ბოროტება ხორციდან (ეკლ. 11:10), . ხორციელის ეს „ბოროტება“, რომელიც მოიცავს სიძვასა და სიხარბეს 498, თრგუნავს თავშეკავებით (იხ. ზემოთ თავები 16 და 17), ხოლო სულის ვნებები - ბრაზი, მეხსიერება, სიძულვილი, შური და ა.შ. - განიკურნება „სიყვარულით“ და სიმართლე“ 501. აქ მნიშვნელოვანია კიდევ ერთხელ ხაზგასმით აღვნიშნოთ (იხ. წინა თავი), რომ სულის ვნებებისგან თავის დასაღწევად, ჯერ სხეულის ვნებები უნდა დაამარცხოთ. გონებრივი ვნებებისგან განთავისუფლება, ფაქტობრივად, არის სხეულებრივ ვნებებთან ბრძოლის მნიშვნელობა. "არავინ იყოს თქვენ შორის, ვინც ზრუნავს მხოლოდ თავშეკავებაზე, რადგან შეუძლებელია ერთი ქვისგან სახლის აშენება..." (ეპ. 27, 3, ბერძნული გამოცემა). „რა სარგებელს მომიტან, თუ სიხარბის აზრს მოვიშორებ კარგი საქმეებით და სიხარბეზე თავშეკავების გზით, მაგრამ [სამაგიეროდ] ამაოების ან დრტვინვის ფიქრს მოვიშორებ? ყოველ შემთხვევაში, დავრწმუნდები, რომ ლოცვის დროს, ამ აზრების გავლენით, იგივე მემართება, რაც გონების გასხივოსნებაზე მოდის. ლოცვის დროს“ (M.C. r.l. 30). სულიერი ვნებების სათავეში მდგარი დემონები ჯიუტად ებრძვიან სიკვდილამდე; სხეულებრივი ვნებების სათავეში მყოფი დემონები უფრო სწრაფად იხევენ უკან. და ზოგიერთი დემონი, როგორც მზის ამომავალი ან ჩასული, ეხება სულის მხოლოდ ერთ ნაწილს; შუადღის დემონი ჩვეულებრივ მთელ სულს ფარავს და გონებას ახშობს. მაშასადამე, ერმიტაჟი ვნებათა ამოფრქვევის შემდეგ ტკბილია: მაშინ მხოლოდ წმინდა მოგონებები რჩება და სულიერი ომი ბერს ამზადებს არა ასკეტიზმისთვის, არამედ ჭვრეტისთვის. როგორც გამოცდილება ადასტურებს, „სხეულებრივი ვნებებით წარმოქმნილი აზრები ხანმოკლეა, შური და სიძულვილი სიბერემდე გრძელდება“ 502. ამიტომ სულის აღშფოთებულ ნაწილს სპეციალური წამლები სჭირდება 503. ამასთან დაკავშირებით ევაგრიუსი გვირჩევს შემდეგს: "შეაგონე მოხუცებს, რომ ბატონობდნენ სულის მოძალადე ბუნებაზე, ხოლო ახალგაზრდებს - მუცელზე. პირველისთვის აწარმოე ბრძოლა სულიერი დემონების წინააღმდეგ, ხოლო მეორე - ფიზიკური დემონების წინააღმდეგ" (სპეკულატორი. 31). რვა მთავარ აზრს შორის განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს სასოწარკვეთილებას, როგორც უკვე აღვნიშნეთ. „ფიქრებიდან ზოგი გვემართება, როგორც [უბრალოდ] ცოცხალ არსებებში, ზოგიც – როგორც ადამიანებს. ის, რაც ემართება [უბრალოდ] ცოცხალ არსებებს, არის აზრები [საწყისი] სულის სასურველი და ძალადობრივი [პრინციპებიდან]; ის, რაც ადამიანებს ემართებათ, არის ფიქრები, რომლებიც წარმოიქმნება მწუხარებისგან, ამაოებისა და ამპარტავნებისგან. როგორც [უბრალოდ] ცოცხალ არსებებს და როგორც ადამიანებს“ (სქ. 40). ევაგრიუსი იყენებს სიტყვას „შერეული“ არა მხოლოდ იმიტომ, რომ სასოწარკვეთილება „იფარავს თითქმის ყველა სხვა აზრს“ 504, არამედ იმიტომაც, რომ სხვა აზრებისგან განსხვავებით, რომლებიც სასურველ ან ძალადობრივ პრინციპს მომდინარეობს და თავის მხრივ მიჰყვებიან ერთმანეთს, სასოწარკვეთილების აზრი ორივე პრინციპის ერთდროული მოძრაობის შედეგად ჩნდება. ვინაიდან სასოწარკვეთილებაც ხანგრძლივია, ძნელი არ არის იმის გაგება, თუ რატომ მოიცავს ეს „შუადღის დემონი“, ისევე როგორც მზე, რომელიც მწვავს დედამიწას, მოიცავს მთელ სულს და ცდილობს გაანადგუროს იგი 505. ვნებებით გატანჯული ადამიანი არ უნდა გადავიდეს უკაცრიელ და უკაცრიელ ადგილებში ჩაფიქრებული ცხოვრების საძიებლად, რადგან მარტოობის, ფიქრებისა და ვნებიანი მოგონებების პირობებში, რომლიდანაც ჯერ კიდევ არ განთავისუფლდა, შეუძლია მას განახლებული ძალით შეუტიოს და სიგიჟემდე მიიყვანოს 506. ვინც დაამარცხა ვნებები თვით ცოდნასავით „ტკბილი“ 508. ასეთი ასკეტის მოგონებები „იწმინდება“ ყოველგვარი სიბინძურისაგან და წყვეტს ვნებას. ის აღარ ებრძვის ვნებებს, არამედ ჭვრეტს იმ ბრძოლის შინაგანი მნიშვნელობის (ლოგოსის) ჭვრეტას, რომელიც მას სულიერი მოღვაწეობის გზაზე მოუწია. ვინ იცის სამყაროს აგებულება და ელემენტების მოქმედება? ვინ გაიგებს, რისგან შედგება ჩვენი სულის (ანუ სხეულის) ეს ინსტრუმენტი (ორგანონი)? ან ვინ გაიგებს, როგორ უკავშირდებოდნენ ისინი ერთმანეთს, სად არის მათი ქონება და როგორ ურთიერთქმედებენ ისინი - ასე რომ, კეთება (praktikè) ხდება ეტლი სულის სტრიქონისთვის? 67, რედაქტირებული თარგმანი). კითხვა მოითხოვს განხილვას: აზრი ააქტიურებს ვნებებს, თუ ვნებებს - აზრს? ზოგი მიდრეკილია პირველ აზრზე, ზოგიც მეორეზე. დასმულ კითხვაზე პასუხის გარეშე ევაგრიუსი უბრუნდება თემას, რომელიც განიხილებოდა ანტიკური ფილოსოფიის ფარგლებში. სულიერი მოღვაწეობის (praktikè) თვალსაზრისით, ამ კითხვას აქვს არა იმდენად თეორიული, რამდენადაც პრაქტიკული მნიშვნელობა, ვინაიდან ვნებების გაჩენის მექანიზმზე ვსაუბრობთ. იდეები (noèmata) ჩნდება გონებაში. რა არის მათი როლი ვნებების წარმოშობაში? გონებას აფერხებს არა საგნები და არა გონებრივი იდეები, არამედ ვნებიანი იდეები აკავშირებს მას. უფალმა შექმნა ოქრო, მან შექმნა ქალიც და არაფერი, რაც ღმერთმა შექმნა ხსნას აფერხებს. მაგრამ სიძვა და ფულის სიყვარული ხელს უშლის მას: უფრო მეტად, ისინი აკავშირებენ გონებას და აჩერებენ იდეებს გულში. მშიერი ადამიანი შიმშილის გამო, ამიტომაც სულების ექიმი არ ანადგურებს საგნებს და არ აიძულებს გონებას არ იცოდეს ისინი, არამედ სულიერი მითითებებისა და მცნებების მეშვეობით ათავისუფლებს გონებას მონობისგან ფსალმუნმომღერალი ნიშნავს: უფალი ხსნის პატიმრებს“ (ფსალმ. 145, 8β). ბოროტება არ არის ფესვგადგმული საგნებში და არა იდეებში, რომლებიც აღბეჭდილია გონებაში საგნების შემეცნების პროცესში და რომლებიც თავისთავად არ შეუძლიათ გონების შებოჭვა და „გულში დარჩენა“. ბოროტებას ფესვები აქვს გონების თავისუფალ ნებაში, რომელიც სიკეთისკენ მიდრეკილების ნაცვლად მიდრეკილია ბოროტებისკენ 509, ან, სხვაგვარად რომ ვთქვათ, „თავისუფლებით წარმოქმნილ ადამიანთა მოძულე სიამოვნებაში და გონებას აიძულებს გამოიყენოს ღმერთის ქმნილებები ბოროტებისთვის“ 510. ღმერთის ქმნილებების ბოროტად გამოყენებისას გონება თავის შემოქმედს ისე აშორებს მათ სარგებელს. შეგახსენებთ, რომ ევაგრიუსი ყველა მანკიერების სათავედ მიიჩნევდა „თვითსიყვარულობას“ (ფილაუტია), რომელიც ასევე სამართლიანად შეიძლება ჩაითვალოს „თვითდამონებად“. ვნებები შეიძლება ამოქმედდეს გრძნობებით, ხოლო თუ არის სიყვარული და თავშეკავება, მაშინ ისინი არ მოქმედებენ, მაგრამ თუ არა, მაშინ ისინი ამოქმედდებიან. სულის მოძალადე ბუნების განსაკურნებლად კი მეტი წამალია საჭირო, ვიდრე სასურველი პრინციპის განკურნება. ამიტომაც უწოდებენ სიყვარულს უფრო დიდს (1 კორ. 13:13), რადგან ის არის რისხვის ლაგამი. ხოლო წმინდა მოსე ბუნებრივ ჭვრეტას მიძღვნილ ნარკვევში სიყვარულს სიმბოლურად ოფიომახს უწოდებს (იხ.: ლევ.11:22). გონება, როგორც „ინკორპორირებული“, ანუ სხეულში ჩაშენებული, გრძნობების მეშვეობით შეიცნობს შექმნილ სამყაროს. მათი მეშვეობით ვნებიანი აზრებიც შემოდის მასში. „...არავითარი უწმინდური აზრი არ ჩნდება ჩვენში გრძნობადი ნივთის გარეშე“ (M.C. r.l. 24). სენსორული სამყარო გავლენას ახდენს გონებაზე სულის ორი არაგონივრული და ვნებიანი პრინციპით - სასურველი და ძალადობრივი. ეს პრინციპები მოძრაობს გრძნობებით, რომლებიც დაკავშირებულია ძირითადად სხეულთან 511, რომელიც „დაკავშირებულია“ შექმნილ კოსმოსთან 512. ამიტომ „...განცდა მოკლებული ვნებათაგან თავისუფალია“ (ბერ. 4). ის, რაც „განცდას მოკლებულია“ მოიცავს ნივთებში ჩაფლულ არამატერიალურ ლოგოებს, რომლებითაც არამატერიალურმა შემოქმედმა დააჯილდოვა მთელი შექმნილი სამყარო 513 . როგორც უკვე ვნახეთ (იხ. თავი 37), არც მატერიალური საგნები, არც მათ შესახებ წარმოდგენები (რომლებიც გონებაშია აღბეჭდილი), არც სულის ორი ირაციონალური პრინციპი (მოქმედი როგორც „შუამავლები“) არ წარმოადგენს დაბრკოლებას ხსნისთვის. ამ გზიდან დემონებიც ვერ შეგვიცდენდნენ, თუ ჩვენ თვითონ არ დავეხმარებოდით მათ ამაში, ჩვენი ნებით მათი თანამზრახველები გავხდებოდით. მთავარი დაბრკოლება არის ჩვენი არასწორი, ეგოისტური დამოკიდებულება საგნების მიმართ და ჩვენი სულის შესაძლებლობების ბოროტად გამოყენება, რის შედეგადაც ჩვენც ბოროტად ვიყენებთ 514. იმისათვის, რომ ვნებები არ ამოქმედდეს, თავშეკავების (ან თვითკონტროლის: enkrateia) სათნოება უნდა ჭარბობდეს სულის სასურველ ნაწილში (სულის უმოძაგლესი და სიყვარულის მიმართ). „სათნოებანი არ აჩერებენ დემონთა თავდასხმებს“, ისინი „გვიცვენა მათგან უვნებლად“ 515. „სათნოებათა თესლები“ ურღვევია. ისინი დაცულია ყველა ადამიანში, თუნდაც ცოდვილში, რომელიც თავისი ცოდვების გამო 516 ჯოჯოხეთში ხვდება. ვნებებისგან სულის განსაკურნებლად მხოლოდ თავშეკავება არ კმარა, რასაც უნდა მივმართოთ სასურველი დასაწყისის შესაკავებლად. სიყვარულის გარეშე, რომელიც „კურნავს ძალადობრივი პრინციპის ანთებულ ნაწილებს“ 517, თავშეკავება სხვა არაფერია, თუ არა გაციებული ფერფლი 518. ეს თავი გვეუბნება, რომ სულის მოძალადე ნაწილს განკურნებისთვის უფრო ძლიერი წამალი სჭირდება, ვიდრე სულის სასურველი ნაწილი და სწორედ ამიტომ ჰქვია სიყვარულს „უფრო დიდი“. ეს განპირობებულია ადამიანის პიროვნების ზოგადი სტრუქტურით. ბრაზი გულში ზის, „სადაც გონებაც არის“ 519. ძალადობრივი პრინციპის აღშფოთება „აბრმავებს“ გონებას 520. სიყვარული, პირიქით, გონებას აქცევს „მოაზროვნედ“ (théorètikos): ღმერთის ცოდნა „თითქოს ფრთაზე აშორებს მას სხეულებრივ სამყაროს“ 521, ათავისუფლებს ცდუნებათაგან. ევაგრიუსი არასოდეს წყვეტს ამ „უფრო დიდი“ და „წმინდა“ სიყვარულის ქებას, რომელსაც ის უკავშირებს „თვინიერებას“ 522. „...თვინიერება ცოდნის დედაა“ (ეპ. 27, 2). ამას მოწმობს მოსე, რომელსაც უწოდებდნენ თვინიერ „ყველა ადამიანზე მეტად“ (რიცხ. 12:3). მისი თვინიერების წყალობით, ის გახდა „ერთადერთი, ვინც ყოველივე ესმოდა დედამიწაზე“ 523, რასაც ადასტურებს მისი „ბუნებრივი ჭვრეტისადმი მიძღვნილი ნაშრომი“, ანუ მოსეს ხუთი წიგნი შექმნილი სამყაროს „ბუნების“ გათვალისწინებით 524. წმინდა წერილის ბერძნულ თარგმანში (ლევ. 11:22). სლავური), ნიშნავს კალიის სახეობას, რომელიც თავს ესხმის და ებრძვის გველებს. „ოფიომახი“ სიყვარულს განასახიერებს, გველები კი 525 დემონების სიმბოლოდ გვევლინებიან, რომლებიც გამუდმებით ბრაზით არიან შეპყრობილნი (იხ.: ფს. 57:5). დემონებს შორის გამეფებული სუნის საპასუხოდ, სული, როცა აღიქვამს მათ მიდგომას, ჩვეულებრივ ფიქრებით ანთებს, ეჩვევა ვნებას, რომელიც მას აწუხებს. ეს თავი ნათელს ჰფენს იდეებს დემონების შესახებ სამონასტრო გარემოში, რომელსაც ევაგრიუსი ეკუთვნოდა. მისგან ასევე გავიგებთ, თუ როგორ მიუდგა ამ საკითხს თავად პონტოელი ბერი. წინა თავში განიხილებოდა გრძნობითი აღქმა, როგორც ვნებების გაღვივების ფაქტორი. აქ ამ ფაქტორს კიდევ ერთი ფაქტორი ემატება – დემონები; თავის სხვა თხზულებაში ევაგრიუსი ასევე ახსენებს 526 მოგონებას. ევაგრიუსის მიხედვით, დემონებს, როგორც ზოგადად ყველა შექმნილ არსებას, აქვთ სხეული, რომლის მთავარი ელემენტია (ეფეს. 2:2) ჰაერი (ან ეთერი) 527. ვინაიდან ამ სხეულს, „სხვა სამყაროს“ მიკუთვნების გამო, ადამიანის სხეულის შემადგენლობისგან განსხვავებული კომპოზიცია აქვს, ის ჩვენი გრძნობებით არ აღიქმება, თუმცა ზოგჯერ მას აქვს 2 ფორმაც და ფერიც. ნამდვილი სხეულის 529. მაგრამ დემონები გავლენას ახდენენ ჩვენზე არა მათი გარეგნობით, არამედ მათი „სუნით“. „დემონების სხეულები არ იზრდება და არ მცირდება; მათ ყოფნას თან ახლავს ძლიერი სუნი, რომელიც ააქტიურებს ჩვენს ვნებებს და ადვილად ამოიცნობს მათ, ვინც უფლისაგან მიიღო ამ სუნის სუნის ნიჭი“ (K.G. V, 78). ასეთი აზრი ჰქონდა არა მარტო ევაგრიუსს, არამედ მის თანამედროვეებსაც: სულიერი მოძღვარი ამაზრზენი სუნით აღიარებს დემონების არსებობას. სუნზე საუბრისას ევაგრი, როგორც ჩანს, წმინდა ანტონის ცხოვრებასაც გულისხმობს (თრ. 63). მაგრამ რას გულისხმობს ის ამაში? თუ ჩვენ ვერ აღვიქვამთ დემონების სხეულების ფერსა და ფორმას, როგორ აღვიქვამთ მათ სუნს? ფაქტია, რომ არა მხოლოდ "გარეგან ადამიანს" აქვს ხუთი გრძნობა, რომელიც საშუალებას აძლევს მას აღიქვას შექმნილი კოსმოსი, რომელთანაც ის "დაკავშირებულია". „შინაგან ადამიანს“ ასევე აქვს ხუთი გრძნობა, მაგრამ არა ფიზიკური, არამედ სულიერი. მათი წყალობით ის აღიქვამს იმას, რაც თანდაყოლილია მის შინაგან, სულიერ ბუნებაში. რაც შეეხება სულიერ „სურნელს“, ის ტკბება სულიერი რეალობის უწმინდესი სურნელით, ყოველგვარი მინარევების გარეშე 530 . თუ სული არ არის სუფთა, მაგრამ არის გარკვეული ვნების ტყვეობაში, რაც ამ თავშია განხილული, მაშინ როდესაც ამ ვნების დემონი უახლოვდება, ის „ინთება“ იმ აზრებით, რომლებიც მასში შთააგონებს. ეს იმიტომ ხდება, რომ მისი „სუნის გრძნობა“, რომელიც ამ დაავადებით დამახინჯებულია, ვერ ცნობს უხვად გაჟღენთილი დემონური წინადადებების მოტყუებას. მაშინ ან სულის მრისხანე ნაწილი ანთებულია ბრაზით, სიძულვილით და ა.შ., ან მისი სასურველი ნაწილი მიდრეკილია სამარცხვინო საქციელისაკენ 531. თუ პირიქით, სული ჯანმრთელია 532 და გონებას მიენიჭა ღმერთის შემეცნება, მაშინ ასეთი გონება, რომელსაც აქვს დელიკატური, მყისიერი გრძნობა. 533 და „ბოროტის ცეცხლოვანი ისრები“ (ეფეს. 6:16) ვერ შეძლებენ მას ზიანის მიყენებას. ცეცხლოვანი ისრები დემონების აზრებია, რომლებიც სასურველ პრინციპს ასტიმულირებენ უხამსი საგნებით. საკუთარი თავის ჭვრეტით გაბრწყინებულ და ღმერთის ხსოვნაში მყოფი გონება მათ არ დაარტყამს და თუ მიფრინავს მას, სწრაფად აირეკლავს მათ, რადგან ცოდნა (ღვთის ფრთაზე) ვერ წაართმევს მას სხეულებრივ სამყაროს სხეულებრივ სამყაროს. არსებობს, რადგან ისინი მატერიალური ნივთების ანაბეჭდებია“ (ეპ. 27, 4). ყოველთვის არ შეიძლება ჩვეული წესის შესრულება, მაგრამ ყურადღება უნდა მიაქციოს გარემოებებს და ეცადოს საუკეთესოდ განახორციელოს ის მცნებები, რომელთა შესრულებაც შესაძლებელია. თუმცა, უნდა იცოდეთ, რომ ეს გარემოებები დემონებისთვის უცნობი არ რჩება. ამიტომ, ჩვენს წინააღმდეგ მყოფნი, ხელს გვიშლიან შესაძლებლის კეთებაში და გვაიძულებენ გავაკეთოთ შეუძლებელს. ამრიგად, ისინი ხელს უშლიან ავადმყოფებს, რომ მადლობა გადაუხადონ ღმერთს ტანჯვისთვის და მოთმინებით იყვნენ მათზე მზრუნველნი; დასუსტებულებს არწმუნებენ, რომ მკაცრად მარხულობენ, წლებით დამძიმებულებს კი მოუწოდებენ, ფეხზე დგომა იმღერონ ფსალმუნი. ევაგრიუსის თხზულებაში გაჟღენთილი ერმიტაჟური ბერობის სული სულაც არ აიძულებდა ასკეტებს დაემორჩილებინათ რაიმე ზოგადი წესი, რომელიც სავალდებულო იყო ყველა 534-ისთვის. მხოლოდ დიდი რაოდენობის ხალხის საერთო ცხოვრებამ, ზოგჯერ საკმაოდ ვიწრო სივრცეებში, მაგალითად, პახომიუს დიდის მონასტრებში, განაპირობა მონსტრები 534 და სხვა წერილობითი მონსტრები. სკეტი და კელია მიჰყვებოდნენ წმინდა მამების კვალს, სულიერი ცხოვრების შესახებ ცოდნას ღებულობდნენ თავიანთი „გამონათქვამებიდან“ ან ასკეტური ცხოვრების შესახებ ისტორიებიდან, რომელიც ემსახურებოდა გზამკვლევ ვარსკვლავს, რომლისკენაც ყველა დადიოდა, მათი ძალებისა და გარემოებების შესაბამისად (იხ. ქვემოთ, თავ. 91-100). ასე რომ, "ჩვეულებრივი წესით" ევაგრიუსს ესმის პირადი წესი, რომელსაც აღმოსავლეთში კანონი (კანონი) უწოდებენ. კანონი უპირველეს ყოვლისა ეხება თავშეკავებას (მარხვას) და ლოცვას. დემონები ყველანაირად ცდილობენ ხელი შეუშალონ „ჩვეულებრივი წესის“ შესრულებას. მათ, მაგალითად, შეუძლიათ აიძულონ ბერი, შეასრულოს თავი ფიცით, „რომელიც სრულიად უცხოა სამონასტრო ცხოვრებისთვის“, 536, რომელშიც სუფევს ევანგელურ თავისუფლებას. სწორედ ეს თავისუფლება აძლევს ბერს ჭამის საშუალებას დღეში რამდენჯერმე (და არა მხოლოდ ერთხელ), როცა სტუმრებს იღებს ან ავად არის 537. დემონები ასევე ცდილობენ ბერს დაარწმუნონ, რომ ყველაფერი დროულად და სათანადო ზომით უნდა გაკეთდეს 538 . „მას შემდეგ, რაც ცარიელ აზრს ასახავს [სიხარბეს], დემონი გვიბიძგებს გადავაჭარბოთ ჩვენი ცხოვრების წესს: წავედით უდაბნოში მხოლოდ ერთი ჩანთით, ვცხოვრობდით თავზე ჭერის გარეშე, მხოლოდ ფესვებს ვჭამდით. ან გვირჩევს გაექცეთ ადამიანებს, ვინც გვანუგეშებს ან გვანუგეშებს...“ (ანტ. I, 37). იმავე მიზნის მისაღწევად, დემონები გვახსენებენ ბიბლიურ მართალ ადამიანებს და წინასწარმეტყველებს, როგორიცაა დანიელი, ან გვაიძულებენ გავხდეთ იოანე ნათლისმცემლის ან ანტონი დიდის მიმბაძველები - ეს არის სასოწარკვეთის დემონის ტაქტიკა, როგორც წესი, მიმართავს 539-ს. უნდა აღინიშნოს, რომ თავად ევაგრიუსი ერთხელ ჩავარდა ამ უკიდურესობაში 540. რა უნდა გააკეთოს ასეთ შემთხვევებში? ნუ დანებდებით დემონების რჩევებს და გააკეთეთ მათი რჩევის საპირისპირო (იხ. თავი 22). როდესაც იძულებულნი ვართ მცირე ხნით ვიყოთ ქალაქებსა და სოფლებში, მაშინ, ამქვეყნიურ ადამიანებთან ურთიერთობისას, ჩვენ უფრო გულმოდგინედ უნდა ვიყოთ თავშეკავება, რათა ჩვენი გონება, გაბატონებული გარემოებების გამო, მოდუნებული და ჩვეული მონდომება მოკლებული, არასასურველი არაფერი გააკეთოს და არ გახდეს გაქცეული დემონების დარტყმის ქვეშ. ხანდახან მღრღნელები ტოვებდნენ თავიანთ სახლებს უკაცრიელ ადგილებში და სტუმრობდნენ ქალაქებსა და სოფლებს, მაგალითად, ხელნაკეთი ნივთების გასაყიდად ან სხვა საჭიროებისთვის. ევაგრიუსმა ეს ძალიან უხალისოდ გააკეთა და მტკიცედ უარყო მოწვევაც, რამაც აიძულა დაეტოვებინა უდაბნო 541. რატომ? „მონაზონი ხშირად არ უნდა ეწვიოს ქალაქებს იმის შიშით, რომ მისი სული გარედან მომდინარე სხვადასხვა იდეებით აივსო. ხშირად ვევედრებოდი ღმერთს, რომ ისინი არ გაჩენილიყვნენ ჩემს გონებაში ან რომ გაჩენილიყვნენ, არ გაჩერდებოდნენ. რადგან გონება ადვილად იბეჭდება მათზე და ეშმაკური აზრებით აღგზნებას მიდრეკილია. (théorètikos) ფაქტია, რომ პირველისთვის დაბრკოლება არის ვნებიანი აზროვნება, ხოლო მეორესთვის - მართლაც, სხეულებრივი გრძნობები აფერხებს სულიერ გაგებას, შესაძლებელია თუ არა გონების შენახვა ყოველგვარი იდეისგან. „სამყაროში“ ყოფნისას ადამიანს ემუქრება დახრჩობა სენსუალური „იდეების“ და ამაღელვებელი „გამოსახულებების“ მორევში (ევაგრიუსი ხშირად უბრუნდება ამ აზრს) და, შედეგად, დაკარგავს ყოველგვარ სურვილს და ყოველგვარ უნარს ჭვრეტისა და თუნდაც ასახვისთვის, რაც აუცილებლად იწვევს სულიერ გულგრილობას. დღეს ეს საფრთხე უფრო აქტუალურია, ვიდრე ოდესმე. ნელთბილობის თავიდან ასაცილებლად, ჩვენ უნდა ვიმუშაოთ საკუთარ თავზე - ყოველ შემთხვევაში, სანამ საკმარისად გაძლიერდებით. „სახიფათოა ბერისთვის, რომელსაც ჯერ არ მიუღწევია სიმწიფე, დატოვოს თავისი კელი, სანამ არ მიაღწევს წარმატებას სულიერ შრომასა და ჭვრეტაში“ (ეპ. 58, 5). ცდუნებისას ნუ დაიწყებთ ლოცვას ისე, რომ არ უთხრათ რამდენიმე გაბრაზებული სიტყვა დემონს, რომელიც გჩაგრავს. რადგან შენი სული, რომელიც მიეჩვია ბოროტ აზრებს, არ შეუძლია დაუთმოს წმინდა ლოცვას. მაგრამ თუ რისხვით ეუბნებით დემონებს, გაანადგურებთ და წაშლით მოწინააღმდეგეების მიერ შთაგონებულ აზრებს. ყოველივე ამის შემდეგ, რისხვას შეუძლია გამოიწვიოს მსგავსი განადგურება მაშინაც კი, როდესაც ის კარგ აზრებს მიმართავს. სულის აღშფოთებული დასაწყისი - თავისი ბუნებიდან გამომდინარე - მიდრეკილია ებრძოლოს დემონებს 542. ეს არის ჩვენი "ძაღლი", რომელიც გვიცავს "მგლების" 543, ანუ დემონებისგან და საერთოდ ყველა "ფიქრისგან". „ძალადობრივი პრინციპი არის სულის ძალა, აზრთა დამღუპველი“ (სქ. 8). ეს პრინციპი გადამწყვეტ როლს თამაშობს ჩვენს ძალისხმევაში „მიაღწიოს წმინდა ლოცვას და წარვუდგინოთ ღმერთს გონება [ბოროტი] აზრების გარეშე“ 544. დემონები ყველანაირად ხელს უშლიან ამ ძალისხმევას. „დემონების სიძულვილი დიდად უწყობს ხელს ჩვენს ხსნას და ხელს უწყობს სათნოების გამოვლენას, მაგრამ ჩვენ თვითონ არ შეგვიძლია მისი აღზრდა, როგორც კარგი შთამომავლობა, რადგან ვნებათაღელვის სულები ამახინჯებენ მას და კვლავ მოუწოდებენ სულს სიყვარულისა და სიახლოვისკენ. სულების ექიმი ამ გრძნობას კურნავს, ან უკეთესად, ამ უკურნებელი ინფექციით განკურნავს. და შემდეგ სული კვლავ უბრუნდება თავდაპირველ სიძულვილს, სწავლობს უფალთან ლაპარაკს დავითის სიტყვებით: მე შემძულდა სრული სიძულვილით: მე გავხდი მტრები (ფსალმ. 139:22). ევაგრიუსი ამასობაში ხაზს უსვამს, რომ დემონების სიძულვილი არ ვრცელდება მათ ბუნებაზე, რადგან ისინი არ შექმნილნი არიან ბოროტებად 545. ჩვენ გვძულს მათში არსებული ბოროტება 546, თვისება, რომელიც მათ შემდგომში შეიძინეს დაცემის შედეგად. იგივე ეხება იმ ადამიანებს, რომლებიც არღვევენ კანონს. დარჩნენ „ღვთის ხატად და მსგავსებად“, ისინი არ არიან მოკლებული სიყვარულს, თუმცა ფსალმუნი ამბობს: „შევიძულე დამნაშავენი“ 547. თქვენ უნდა იცოდეთ განსხვავებები დემონებს შორის და შეამჩნიოთ მათი გამოჩენის დრო. ფიქრებიდან ვიგებთ, რომელი დემონებია იშვიათი და ყველაზე მტკივნეული, რომელია მუდმივი და მსუბუქი, რომლებიც ერთბაშად იპარავენ და გონებას იპარავენ, აიძულებენ მას გმობა, და აზრები ჩვენთვის საქმიდან გახდება ცნობილი. ეს უნდა ვიცოდეთ, რომ როდესაც აზრები იწყებენ საკუთარი სუბსტანციების მოძრაობას და სანამ ჩვენ განდევნილებით ჩვენი დამახასიათებელი მდგომარეობიდან, შეგვეძლო წარმოვთქვათ გარკვეული სიტყვები და დავასახელოთ იმ მომენტში ჩვენს წინაშე მდგარი დემონი. რადგან ამ გზით ჩვენ თვითონაც ადვილად მივაღწევთ წარმატებას ღვთის შემწეობით სულიერ შრომაში და გავაოცებთ დემონებს, რის გამოც ისინი დამწუხრებულნი გაფრინდებიან ჩვენგან. დემონების ან, იგივე, ვნებების ამოცნობა, უპირველეს ყოვლისა, საჭიროა „განსჯის“ ნიჭი 548, რომელიც ავსებს და ადასტურებს პირად დაკვირვებებსა და გამოცდილებას 549. აღიარება ხდება შემდეგნაირად. „ყველა დემონური აზრები გრძნობს საგნების იდეებს სულში შემოაქვს და გონება, რომელმაც მიიღო მათი ანაბეჭდი, ინახავს ამ საგნების გამოსახულებებს და შემდეგ თავადვე ცნობს მოახლოებულ დემონს. მაგალითად, თუ ჩემს აზრებში გამოჩნდება ვინმეს სახე, ვინც ზიანი და შეურაცხყოფა მომაყენა, მაშინ ხსოვნის შედეგად მიღებული აზრი გამოაშკარავდება. ამით აღიარებული იგივე ხდება სხვა ფიქრებთან დაკავშირებით, რაც შენს აზრებში ჩნდება, აღმოაჩენ, რომელი დემონი მოვიდა შენთან და ჩაუნერგა ეს სიზმრები“ (M.C. 2). თუმცა ევაგრიუსი მაშინვე აკეთებს დათქმას: ყველა იდეა არ არის შთაგონებული დემონებით, რადგან 550 რამის დამახსოვრება თანდაყოლილია გონებაში. მაგრამ აქ საუბარია იმ იდეებზე, რომლებიც აღძრავს (ან შეიძლება აღძრას) ბრაზს და არაბუნებრივი სურვილი. „იშვიათ და ყველაზე მტკივნეულ“ აზრებს მიეკუთვნება სასოწარკვეთა 551, ხოლო „მუდმივი და მსუბუქი“ აზრები, რომლებიც ჩვენი ბუნებრივი მოთხოვნილებებიდან 552 მომდინარეობს, მოიცავს სიხარბესა და სიძვას. რაც შეეხება გმობას, ჩვენ მას 553 სიამაყის ფიქრი გვაიძულებს. ვინც დემონის ამოცნობას ახერხებს, „არევს მას და ამხელს სიტყვებით: მაშასადამე, წმიდა წერილის წინააღმდეგ რამე დატრიალდი“ 554. მხილებული დემონი ამ დროისთვის უკან იხევს. როდესაც ბერებთან მებრძოლი დემონები სუსტდებიან, მაშინ ისინი, ცოტათი უკან იხევენ, იწყებენ თვალყურს ადევნონ რომელი სათნოება რჩება ცოტა ხნით უგულებელყოფილი და, ამით ისარგებლეს, უეცრად თავს ესხმიან ბერს და აოხრებენ უბედურ სულს. სულიერი ცხოვრების მთელი საიდუმლო, რომლის საფუძველი, რა თქმა უნდა, ლოცვაა, „ყურადღებაშია“ 555 წ. „ეშმაკი ძალზე ეჭვიანობს მლოცველზე და ყოველგვარ საშუალებას იყენებს, რომ გზას აცდენს, ამიტომ მეხსიერებით არ წყვეტს რამეზე ფიქრს, არამედ ხორცის დახმარებით მიწაზე აგდებს ვნებებს...“ (ლოცვის შესახებ. 47). დემონი ასევე მიმართავს შემდეგ ხრიკს: ის თითქოს აღიარებს თავის დამარცხებას და უკან იხევს, თითქოს "დამარცხდა". „თუ ყველაზე ცბიერი დემონი, მრავალი ხრიკით, ვერ უშლის ხელს მართალთა ლოცვას, ცოტათი უკან იხევს, მაგრამ ლოცვის დასრულების შემდეგ, შურს იძიებს მასზე, რადგან ეს დემონი ან აღაშფოთებს მასში, ანგრევს სულის საუკეთესო მდგომარეობას, რომელიც წარმოიშვა ლოცვის შედეგად, ან უბიძგებს მას უგუნური სიამოვნებისაკენ (4). სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, დემონი თავს ესხმის ორ ირაციონალურ პრინციპს. მაგრამ მისი ძალისხმევა ამაოა, თუ სულის სასურველ და ძალადობრივ ნაწილებში ზომიერება და სიყვარული 556, ისევე როგორც მათთან დაკავშირებული სხვა სათნოებები, როგორიცაა წინდახედულობა და სიმამაცე, 557 ჭარბობს. თუ ერთ-ერთ ამ "აქტიურ" სათნოებას არ მიექცევა საკმარისი ყურადღება, მაშინ წარმოიქმნება ბზარი. რამეთუ სათნოება არსებითად ერთია; იგი განსხვავდება მხოლოდ მისი გამოვლინებით 558. ამიტომ, ჩვენ უნდა ვიყოთ ყურადღებიანი საკუთარი თავის მიმართ, „რათა სათნოებით გამორჩეულნი ვიყოთ ნაკლებად მგრძნობიარენი“ 559. მზაკვრული დემონები იზიდავენ დემონებს, რომლებიც საკუთარ თავზე უფრო მზაკვრულნი არიან მათ დასახმარებლად. და მიუხედავად იმისა, რომ სხვადასხვა დემონები ხშირად ეწინააღმდეგებიან ერთმანეთს განწყობილებაში, ისინი ერთ რამეში არიან შეთანხმებულნი - სულის განადგურების სურვილში. როგორც ადამიანი წარმატებას მიაღწევს სულიერ ცხოვრებაში, დემონების წინააღმდეგობა იზრდება 560-ით და ერთ დემონს ცვლის მეორე, კიდევ უფრო მზაკვრული 561. ვნახოთ, როგორ ხდება ეს. „რადგან არის დემონების თანმიმდევრული მონაცვლეობა, როდესაც პირველი მათგანი ბრძოლაში ამოიწურება და ვეღარ ავლენს მისთვის ძვირფას ვნებას, მაშინ ჩვენ, როცა დავაკვირდით [ამ მონაცვლეობებს], აღმოვაჩინეთ შემდეგი: როდესაც რაიმე ვნების ფიქრები დიდხანს იშვიათდება და ამ ვნების დუღილი და მოძრაობა თავისთავად არ ვლინდება. ჩვენ ვაღიარებთ, რომ პირველი დემონის მემკვიდრეობა იღებს სხვას, უფრო საშიშს, რომელიც გაქცეულს იკავებს და თავისი ეშმაკობით ავსებს მას და, ჩვეულებრივთან შედარებით, უფრო მოწადინებულია მასთან შებრძოლება, მაშინვე აკეთებს დალაგებას გუშინდელის და გუშინდელის დახმარებით, თუმცა [როგორც ჩანს] არ არის შემოტევა. გონებამ, ამის შემხედვარე, გაუშვა უფალთან და მიიღო ხსნის ჩაფხუტი (ეფეს. 6:17), ჩაიმოსოს სიმართლის სამკერდე (ეფეს. 6:14), აიღოს სულის მახვილი (ეფეს. 6:17) და ასწიოს რწმენის ფარი (ეფეს. 6:16), თქვას: „აიფაროს თავისი თვალები, აწიოს თავისი თვალები ქრისტემ. ჩემი ხსნის ძალა (ფსალმ. 139:8), ყური მიაპყარი ჩემკენ, იჩქარე, რომ წამიყვანე, მფარველად და თავშესაფარად გამაქციე ჩემი გადასარჩენად (ფსალმ. 30:3). გაანათოს [თქვენი] მახვილი, განწმინდოს იგი მარხვითა და სიფხიზლით, რადგან მთელი შვიდი დღე [დემონი] იბრძვის [თქვენთან] და გჩაგრავს, ბოროტის ცეცხლოვან ისრებს ესვრის (ეფეს. 6:16). და მეშვიდე დღის შემდეგ [ჩვეულებრივ] აღიარებულია, რომ ეს დემონი დიდად არ განსხვავდება მისი წინამორბედისგან, თუმცა ის რჩება [ჩვენთან ახლოს] კიდევ ერთი წელი, უფრო ხშირად დაჭრიან, ვიდრე საკუთარ თავს, სანამ არ მოვა მისი მემკვიდრე, როგორც თქვა იობმა: რაღაც დროს განზრახული იყო დაეცემა სხვებისგან, მაგრამ მისი სახლები გაანადგურეს ბოროტებმა. დაე, დემონმა არ შეგვიყვანოს დაბნეულობაში, გონებას ღვთისმგმობისკენ და იმ აკრძალული სიზმრებისკენ აღძრას, რომლის წერასაც ვერ ვბედავ; და არ დავუშვათ მას ჩვენი მონდომების განადგურება. რადგან უფალი არის გულის მცოდნე (საქმეები 1:24) და იცის, რომ ჩვენ, თუნდაც ამქვეყნად ყოფნისას, ვერ ჩავვარდებით ასეთ სიგიჟეში. ყოველივე ამის შემდეგ, ამ დემონის მიზანია შეწყვიტოს ჩვენი ლოცვა, რათა ჩვენ არ დავდგეთ უფლის, ჩვენი ღმერთის წინაშე და არ გავბედოთ, ასეთ რამეებზე ფიქრით, ხელების გაშლა მისკენ. გმობის აზრები მომდინარეობს სიამაყისგან, იმ „უძველესი ბოროტებისგან“ 562, რომელმაც ჩამოაგდო მთავარანგელოზი ზეციდან. საბოლოო ჯამში, სიამაყის ყველა გამოვლინება არის ღმერთის გმობა. ევაგრიუსი კი განასხვავებს აზრებს, რომლებსაც ადამიანი საკუთარი ნებით იღებს და ცდუნებებს შორის, რომლებიც წარმოიქმნება მისი ნების საწინააღმდეგოდ. ამ უკანასკნელის ნიშანია ის, რომ ისინი „მოდიან გემზე, როგორც ქარიშხალი“, „აფარებენ გონებას საჭესთან“ 563 და ტალღებივით აჰყავთ შორს ზღვამდე 564. მკრეხელობა (როგორც სიძვა) ყველაზე „სწრაფი“ აზრია 565. ის ელის ჩვენი გონების მოძრაობას 566 და გვაოცებს. გმობის აზრები მრავალ ფორმას იღებს. ზოგიერთი მათგანი ბუნებით დოგმატურია და გამოიხატება ძისა და სულიწმიდის ღვთაებრიობის უარყოფაში, რითაც წმიდა სამებას ქმნილებამდე დაყვანს 567. სხვები დაკავშირებულია მატერიალურ სამყაროსთან (physikè): ისინი ეჭვქვეშ აყენებენ ღმერთის „განსჯას და განზრახვას“ 568 და ამცირებენ ჩვენი69 არსების მნიშვნელობას და მნიშვნელობას;5. ასეთი აზრების მიხედვით შემოქმედი არც სამართლიანია და არც ბრძენი 570. ასევე არის აზრები, რომლებიც უფრო ვიწრო გაგებით სოტერიოლოგიურ ხასიათს ატარებენ: ისინი უარყოფენ თავისუფალ ნებას და, შესაბამისად, ღვთის სამართლიანობას, 571 თავხედურად კითხულობენ: სად არის ღმერთი, არის ის ჩვენ შორის? 572 - ასეთი აზრები ასევე უარყოფენ ღვთის დახმარებას 573 და დემონების გაღმერთებამდეც კი მიდიან 574 . და ზოგჯერ ღვთის გმობის აზრები იმდენად საშინელია, რომ კალამი თავად უარს ამბობს მათ აღწერაზე... მკრეხელური აზრები ადამიანს სევდაში 575 ჩაძირავს, რადგან ლოცვის დროს ართმევს მას იმ გამბედაობას, რომელიც ქრისტემ მისცა მორწმუნეებს (იხ.: ეფ. 3:12). როგორც ევაგრი ამბობს, „ასეთებზე ფიქრით“ ადამიანი ვერ ბედავს ღმერთის წინაშე დგომას, მისკენ ხელების გაშლას და პირის აღმოსავლეთისკენ მიბრუნებას, საიდანაც დაპირებისამებრ უნდა მოვიდეს მამის მიერ გამოგზავნილი ძე. რა ვქნათ ასეთ შემთხვევებში? სასოწარკვეთილი და დანებება? არავითარ შემთხვევაში! ღმერთმა, რომელიც არის „გულის მცოდნე“ და დემონებისგან განსხვავებით, იცის ადამიანების გული 576, იცის რას ვფიქრობთ სინამდვილეში. არა, არ არის საჭირო სასოწარკვეთა, საჭიროა ვილოცოთ „ჩვენს უფალს, რათა დემონების სიტყვებმა არ აღძრას ჩვენში უთვალავი მკრეხელური აზრები, რომლებზეც ცისა და მიწის შერყევის შიშით ვერც დავწერ, რადგან აღდგომით აღსავსე ეს დემონი, რისხვითა და თავხედობით აღსავსე, დიდ გმობას გამოხატავს ღმერთისა და მისი წმინდა ანგელოზების წინააღმდეგ. ამის გამოცდის დროს კარგია მარხვა, წმიდა წერილის წაკითხვა და მხურვალედ ლოცვა ცრემლით [ისევე, როგორც მეფე ხიზკიაჰუ]: უფალო, ისრაელის ღმერთო, ქერუბიმებზე მჯდომარე! მხოლოდ შენ ხარ დედამიწის ყველა სამეფოს ღმერთი, შენ შექმენი ცა და დედამიწა. დაიხარე, უფალო, ყური შენი და ისმინე (მე); გაახილე, უფალო, შენი თვალები და შეხედე და ისმინე სინახერიბის სიტყვები, რომელმაც გამოგზავნა შენ, ცოცხალი ღმერთი, საყვედური (2 მეფეები 19:15-16)! (ანტ. VIII, 21). ეს დემონი უმოწყალოდ ტანჯავდა თვით ევაგრიუსს, 577 წ. როგორც ზემოთ მოყვანილი ტექსტიდან მოწმობს. სულიერი ვნებების ნიშანი ხდება ან სალაპარაკო სიტყვა ან სხეულის მოძრაობა, რომლის წყალობითაც ჩვენი მტრები იგებენ, გვაქვს თუ არა მათი აზრები საკუთარ თავში და ვიტანჯებით მათგან, ან, ამ აზრების განდევნის შემდეგ, ვზრუნავთ ჩვენი გადარჩენით. რადგან მხოლოდ ღმერთმა, რომელმაც შეგვქმნა, იცის ჩვენი გონება და მას არ სჭირდება გარეგანი ნიშნები, რათა იცოდეს რა იმალება ჩვენს გულში. ღმერთი არის „გულის მცოდნე“ (იხილეთ აგრეთვე წინა თავი). მხოლოდ მან იცის ადამიანთა გულები, რადგან ისინი მისმა შექმნა 578 და მხოლოდ მას შეუძლია იყოს მათი მსაჯული 579. ევაგრიუსი ხშირად და დაჟინებით ხაზს უსვამდა ამ აზრს, „ზოგიერთი ხალხის“ აზრის საწინააღმდეგოდ 580. რატომ? ევაგრიუსი ღრმად იყო დარწმუნებული, რომ „გული“, რომელიც არის ადამიანის პიროვნების ცენტრი და „გონების“ ბიბლიური სიმბოლო 581, რომელშიც აღბეჭდილია „ღვთის ხატი“ 582, ბუნებით მიუწვდომელია ბოროტებისთვის. ბოროტება ვერ შევა მასში, თუ ჩვენ თვითონ არ გავხსნით მას კარს 583. ევაგრიუსის აზრით, ბოროტებას არ გააჩნია აბსოლუტური ძალაუფლება ადამიანზე, რომელსაც თავისი თავისუფალი ნებით ძალუძს 584. მიუხედავად ამისა, წმინდა წერილში ნათქვამია, რომ ბოროტი აზრები „გულიდან“ მოდის (მარკოზი 7:21), განურჩევლად იმისა, შემოგვესხმიან თუ არა დემონები. როგორ შეუძლიათ დემონებმა ჩვენი „გულის“ ცოდნის გარეშე განსაზღვრონ, რა ვნებით ვართ „ტანჯული“ და რა მანკიერებისკენ ვართ მიდრეკილი? ჩვენს ქცევაზე დაკვირვებით „ფსიქოლოგი“ ევაგრიუსი პასუხობს 585. გულმოდგინე დამკვირვებელი აუცილებლად მიაქცევს ყურადღებას ჩვენს სხეულებრივ მოძრაობებს, რომლებიც ღალატობენ ყველაზე შინაგან „ჩვენში მყოფ აზრებს“ 586, ასევე სიტყვებს, რომლებსაც წარმოვთქვამთ, თუნდაც უყურადღებოდ. ეს მოძრაობები და სიტყვები, ზოგჯერ უგონო მდგომარეობაში, დემონებს აძლევს საფუძველს, რომ იმოქმედონ ჩვენს წინააღმდეგ 587. ფაქტობრივად, ისინი მხოლოდ ცეცხლს ამატებენ 588... ევაგრიუსს, რა თქმა უნდა, შეეძლო უფრო დეტალურად გვეთქვა იმის შესახებ, თუ როგორ გვიყურებენ დემონები და როგორ, ამ დაკვირვებებზე დაყრდნობით, ადგენენ თავდასხმის გეგმებს. მაგრამ მას აკავებდა პრესვიტერი კელი, ბერი მაკარი ალექსანდრიელი და ამბობდა, რომ ასეთ საკითხებზე ხმამაღლა არ უნდა ილაპარაკოთ 589. მიუხედავად ამისა, ერთ-ერთ წერილში (როგორც ჩანს, აბბა ლუკასა და მის ძმებს მიმართა) ევაგრიუსი რამდენიმე საინტერესო მაგალითს გვაძლევს იმის შესახებ, თუ როგორ გვღალატობს ჩვენი საქციელი. ქვემოთ მოყვანილ სტრიქონებში ნათქვამი შეიძლება მივაწეროთ, როგორც ჩანს, ნებისმიერ ჩვენგანს... „კიდევ გწერ შენ და შენს ძმებს, რადგან არ მინდა სიბნელეში დაგტოვო დემონების ხრიკების შესახებ, რადგან ღვთის მადლით სწრაფად მიდიხარ გზაზე (სულიერი შრომა), რომელზედაც თითოეული დემონი ელოდება ბერს და ყურადღებით აკვირდება, რომელ მხარეს დაეყრდნობა: მარჯვნივ თუ მარცხნივ? თუ სამეფო გზას მიჰყვება? მარხვის დემონი უყურებს მარხვას. სახე დაბნელებულია მარხვის გამო? არის თუ არა რაიმე წუწუნი მის გამოსვლაში? არ არის მისი მარხვის სურვილი მოჩვენებითი? ალბათ გულში ერთ რამეზე ფიქრობს, მაგრამ გარეგნულად, ხალხის წინაშე სხვას აჩვენებს? ის არ უსმენს კომენტარებს სახის სიფერმკრთალეზე ან კანის გამჭვირვალეობაზე? მის უკან კი იმალება სიძვის დემონი, რომელიც თვალს ადევნებს რა ბერს. როდესაც ის ხვდება ქალს - ეს შემთხვევით ხდება თუ თვითონ მოაწყო ეს შეხვედრა რაიმე შორსწასული საბაბით - ეს დემონი იწონის ბერის პირიდან გამოსულ სიტყვებს: იწვევს თუ არა სიცილს, თუ პირიქით, სიფრთხილით წარმოითქმის. თვალებსაც უყურებს: რამე უსირცხვილო ხომ არ გადაიჩეხება მათში? და სიარულის მიღმა: მკაცრია თუ მისი დაღლილობა ვნებას ღალატობს? ტანსაცმელსაც უყურებს: უბრალო და ნახმარია, თუ ქალთან შეხვედრისთვის გამოწყობილი? ფულის სიყვარულის დემონი აკვირდება ჩვენს მოძრაობას. როგორ ვუკავშირდებით მდიდრებს? რას ვეუბნებით მათ და როგორ ვიქცევით მათთან: გვინდა მათგან რამე მივიღოთ? არ ვუჩივით მათ ჩვენს სიღარიბეს და ვაცნობებთ მათ, რომ ვაპირებთ ჩვენი საცხოვრებელი ადგილის დატოვებას მრავალი მათხოვრის გამო, რომლებიც გვაღიზიანებენ? ან არ ხდება, რომ მდიდრებს სიხარულით მივესალმოთ, მაგრამ მზერა ღარიბებს ვაშოროთ, როგორც გაფრენილი კაცი? ყველა ამ დემონს ბაძავს ამაოების დემონი. ის ყურადღებით აკვირდება, ვამბობთ თუ ვაკეთებთ რამეს, რაც მღვდლობის ღირსებასთან დაგვაახლოებს. ან, როცა სასტიკ შრომაში სანუგეშოდ გვეპატიჟებიან, კვნესას არ ვამბობთ, რაც ჩვენს დაღლილობაზე მიუთითებს, რომ შეგვაქებენ? და ასევე, არ ვეუბნებით ადამიანებს, რომ მათგან ქება მივიღოთ, თუ რა ხდება ჩვენს საკნებში და როგორ ვუკავშირდებით მათში წმინდა ანგელოზებსა და დემონებს? შემიძლია თუ არა ჩამოვთვალო დემონების ყველა ხრიკი, საიდანაც გაგვაფრთხილა უფალმა და თქვა: გველივით ბრძენი იყავით და მტრედებივით თქვენი მიზნები (მათე 10:16)? ჭეშმარიტად აუცილებელია ბერმა თავი აარიდოს პრეტენზიას, იყოს თვინიერი და წავიდეს ბრძოლაში თვინიერებით, წინასწარმეტყველის სიტყვის მიხედვით (იხ.: იოელ.3:11). და რათა მისი გონება იყო ფხიზლად და უფრთხილდებოდეს დემონების ყველა ხრიკს, როგორც იხნემონი 590, რომელიც მიჰყვება გარეულ ცხოველთა კვალს, რათა თქვას: ჩვენ არ გვესმის მისი გეგმები (2 კორ. 2:11), ან: და ჩემმა თვალმა შეხედა ჩემს მტრებს და ისინი, ვინც ჩემს წინააღმდეგ აღდგებიან, მატყუარაა“ (91:1). დემონები ამქვეყნიურ ადამიანებთან ძირითადად საგნებით ებრძვიან, ბერებთან კი - ძირითადად აზრებით, რადგან უდაბნოში ასკეტები მოკლებულნი არიან ნივთებს. და რამდენად ადვილია ცოდვა ფიქრით, ვიდრე საქმით, მით უფრო რთულია გონებრივი ომი, რომელიც წარმოიქმნება საგნების მეშვეობით. რადგან გონება ადვილად მოძრავია და უკონტროლოა უკანონო სიზმრების სურვილით. განსხვავება ბერებსა და საეროებს შორის (ანუ მსოფლიოში მცხოვრებ ადამიანებს შორის), როგორც ვხედავთ, ძალიან ფარდობითია. და მაინც ის არსებობს. შემთხვევითი არ არის, რომ სამონასტრო სახელმწიფოს ეწოდება "სინდისის წამება", რომელიც მოჰყვება "სისხლის წამებას". თავის თხზულებაში ევაგრიუსი ხშირად ახსენებს განსხვავებას ცოდვილ ქმედებებსა და ცოდვილ აზრებს შორის. პირველთაგან თავის დაცვაზე უკვე საუბარია ძველ აღთქმაში. ახალ აღთქმაში უფალი ამ უკანასკნელს აკრძალავს. მოსე ბრძანებს: „არ იმრუშო“ (გამ. 20:14), ხოლო ქრისტე (მათ. 5:28) გვასწავლის: „ნუ იყურები ვნებით“ 591. ღვთის მცნებების მიხედვით, „ბერი კაცი“ იცავს თავს ცოდვილი ქმედებებისგან, ხოლო „ბერი, ცოდვილი, გონიერი, გონიერი, გონიერი, ამისგან“. 592. ძალიან რთულია ცოდვილი ფიქრებისგან თავის შეკავება, რადგან გონებას აქვს წარმოუდგენელი მობილურობა და ადვილად ამრავლებს „იდეებს“ სენსორული ობიექტების შესახებ 593 რომლებთანაც იგი შეხების პროცესში იყო და რომლებიც მასში „ჩაიბეჭდა“ 594. ეს იდეები არა მხოლოდ პოზიტიური ან ნეიტრალურია, არამედ ვნებიანიც. ამ მობილურობის გამო, რომლის კონტროლი 595 ძნელია, „ჩვენს ადამიანურ მდგომარეობაში შეუძლებელია დავიცვათ თავი ბოროტი აზრებისგან“ 596. ევაგრიუს 597-ის მიხედვით მხოლოდ ჩვენზეა დამოკიდებული, რომ ისინი ჩვენში არ იფეთქებენ, არ აღძრავენ ჩვენში ვნებებს და, საბოლოო ჯამში, არ მიგვიყვანენ ცოდვილ აზრებამდე ან ქმედებებამდე. მაშასადამე, სრული გამართლებით უწოდებს მათ ბედნიერებს, რომლებიც უფალმა გაათავისუფლა ცოდვილი საქციელისაგან, ის კიდევ უფრო ბედნიერად მიიჩნევს მათ, ვინც უფალმა იხსნა ცოდვილი ფიქრებისგან 598 . რადგან მხოლოდ ამ უკანასკნელებს შეუძლიათ „ჭეშმარიტად“ ილოცონ. „ვისაც უნდა ჭეშმარიტად ილოცოს, უნდა ჰქონდეს ბატონობა არა მხოლოდ სულის ძალადობრივ და სასურველ ნაწილებზე, არამედ ყოველგვარი ვნებიანი აზრის მიღმა“ (ლოცვის შესახებ. 54). თუმცა, ეს მაღალი იდეალი ხელს არ უშლის ევაგრიუსს დარჩეს რეალისტი მიწაზე მყარად დადებული ფეხებით. „თუ ხედავ ურჯულოებას, უფალო, უფალო, ვინ დადგება? თუ ცოდვილი აზრების გამო, რომლებიც ბილწავს გონებას, შეუძლებელი იქნებოდა ღვთის შემეცნებასთან მიახლოება, მაშინ არც ერთი ადამიანი არ ჩაითვლებოდა ამ ცოდნის ღირსად. ვის შეუძლია თქვას: „გული განვიწმინდე, განწმენდილი ვარ ჩემი ცოდვისგან“? (იგავები 20:9). ან, იობის სიტყვებით (იობი 14:4–5): ვინ დაიბადება სუფთა უწმინდურისგან? არცერთი. თუ მისი დღეები განისაზღვრა...“ (ფს. 129, 3β). მუდმივი შრომა, სიფხიზლე და მარხვა კი არ გვევალებოდა, არამედ გვიბრძანეს განუწყვეტლივ ლოცვა (იხ. 1 თესალონიკელთა 5:17), რადგან ეს მოქმედებები კურნავს სულის ვნებიან ნაწილს, თუმცა სამუშაო მოითხოვს სხეულს, რომელსაც სისუსტის გამო ყოველთვის არ შეუძლია შრომა; ლოცვა გონებას წმინდას და ძლიერს ხდის ბრძოლისთვის და მას თანდაყოლილი აქვს ღმერთისკენ მიმართვა ამ სხეულის გარეშე და ასევე დემონებთან ბრძოლა სულის მთელი ძალისთვის. სულიერი მუშაობის მიზანია ლოცვის შეძენა „სულითა და ჭეშმარიტებით“ (იოანე 4:23), მაგრამ დემონები ყველანაირად ცდილობენ ამის თავიდან აცილებას. რისი აღძვრა სურთ ჩვენში დემონებს? – სიძულვილი, სიძვა, ფულის სიყვარული, ბრაზი, სიხარბე და სხვა ვნებები, რათა გონება, რომელიც დაბინდულია მათგან, არ შეუძლია ისე ილოცოს, როგორც უნდა (რომ. 8:26). ჩვეულ ასკეტურ საშუალებებს ძალუძს განკურნოს სულის მხოლოდ არაგონივრული პრინციპები - სასურველი და ძალადობრივი, რომლებსაც მოქმედებისთვის სჭირდება სხეული, როგორც "ინსტრუმენტი" 599. ხოლო გონებას, რათა "ილოცოს ისე, როგორც უნდა", ანუ "შეასრულოს ის მოქმედება, რომელიც მისთვის დამახასიათებელია, რაც არ არის მისთვის დამახასიათებელი". სხეული; უფრო მეტიც, ის „უარს იტყვის“ სხეულზე და მის შეზღუდვებზე, როცა „ლოცვის საზღვრებს“ უახლოვდება 601. ხოლო დემონების დასამარცხებლად, რომლებიც მას ამაში უშლიან, ის მიმართავს „განუწყვეტელ ლოცვას“. "თუ გსურს შენი მტრების მოგერიება, ილოცე განუწყვეტლივ" და აქ ჩვენ შეხება გვაქვს ძველი მონაზვნობის ერთ-ერთ „საიდუმლოსთან“, კერძოდ, განუწყვეტელი გულითადი ლოცვის „პრაქტიკასთან“, რომელიც შემდგომში მიიღებს იესოს ლოცვის დასრულებულ ფორმას. ევაგრიუსს ეს პრაქტიკა არ გამოუგონია; იმ დროს, როდესაც ის ცხოვრობდა, ეს ცნობილი იყო ეგვიპტის საზღვრებს მიღმა (ავგუსტინე). მაგრამ ის იყო პირველი, ვინც ამის შესახებ ჩვენება მისცა. ევაგრიუსი მოუწოდებს თავის მკითხველს, მოეპყრონ „განუწყვეტელ ლოცვას“ დიდი სიფრთხილით 602. ის ასევე უწოდებს მას „მწვავე“ 603, „მუდმივი“ 604, „მონდომებული“ 605, „მოკლე და ინტენსიური“ 606. ამ შემთხვევაში ჩვენ არ ვსაუბრობთ „მლოცველ მდგომარეობაზე“, რომელშიც არ არის არც სიტყვები. „მუდმივი ლოცვით“ უფრო მეტად უნდა გავიგოთ მოკლე ლოცვითი მოწოდებები ან „კვნესა“, რომლებსაც ხშირად იმეორებდნენ ბერები დღის განმავლობაში (და ღამის მნიშვნელოვან ნაწილს) მცირე ინტერვალებით, რათა გონება „ლოცვაში“ შევინარჩუნოთ. იოანე კასიანი 607, რომელიც მუშაობდა ეგვიპტის უდაბნოში ევაგრისთან ერთად, დეტალურად აღწერს ამ პრაქტიკას 608. თუ რომელიმე ბერს სურს განიცადოს მრისხანე დემონები და გაიგოს მათი ხელობის ენა, დაე, დააკვირდეს მის აზრებს, შეამჩნიოს მათი დაძაბულობა და დასუსტება, მათი ჩახლართულობა და დრო. დაე, უყუროს, რომელი დემონები აკეთებენ ამას, რომელი დემონი რომელს მიჰყვება და რომელი არ მიჰყვება სხვის კვალს. და დაე, ქრისტესგან ეძებოს ამ ყველაფრის ლოგოი. რადგან დემონები ძალიან აღშფოთებულნი არიან მათზე, ვინც სულიერ შრომას უძღვნის წინ და სურთ სიბნელეში მართალს გულში ესროლონ (ფსალმ. 10:2). უმეცრების „სიბნელე“, რომელიც დემონებს გვატყუებენ, უპირველეს ყოვლისა გულში უნდა გაიფანტოს. „ბევრი ვნება იმალება ჩვენს სულში და შეუმჩნევლად ვლინდება მძიმე ცდუნებების დროს. ამიტომ, მთელი სიფრთხილით უნდა დავიცვათ გული (შდრ. იგ. 4:23), რათა როცა გაგვიმჟღავნდეს ის, რისთვისაც გვქონდა ვნება, არ შეგვეწიოს დემონებმა და არ ვიმოქმედოთ ღვთის წინაშე საზიზღარი“ (K.G. VI, 52). არსებითად, ვნებებიც დადებით როლს თამაშობენ. არა მხოლოდ იმიტომ, რომ ისინი ღმერთს გვიბრუნებენ, ვისგანაც დახმარებას და მფარველობას ვთხოვთ მათგან 609, არამედ იმიტომ, რომ ეხმარებიან ადამიანს საკუთარი თავის შეცნობაში. „იდექი ჩემს წინაშე, როგორც უსამართლობის მოწმე, თუნდაც ამის გაცნობიერების გარეშე, მე გამომკითხე. ხალხი დამოუკიდებლად ვერ ცნობს [თავის] მანკიერებებს. მაგრამ თუ მტრები დაკითხავენ მათ თავიანთი აზრებით, მაშინ ისინი ხვდებიან მანკიერებას. გამოცდილებას აქ შემეცნებას ვეძახი, რადგან გამოცდილებას შემეცნებასაც უწოდებენ. როგორც წმინდა წერილი ამბობს: ადამმა იცნობდა ევას თავის ცოლს (დაბ. 4:1)“ (ფს. 34, 11η άλ). გამოცდილებით ამ ცოდნის მოსაპოვებლად, ზოგჯერ საჭიროა ცდუნების გავლა! ჩვენ, თუ მხოლოდ ამ დემონის ეშმაკობის გარკვევით შესწავლას ვაპირებთ, უცებ არ შევალთ მასთან საუბარში და არ გამოვაცხადებთ, რა ხდება ჩვენთან, როგორ აწყობს ის გონებრივად შეხვედრებს და როგორ ამახვილებს გონებას თანდათან სიკვდილისკენ, რადგან სხვაგვარად დემონი გაიქცევა ჩვენგან, რადგან ის არ მოითმენს იმის ხილვას, თუ როგორ აკეთებს ამას, და ჩვენ აღარ მივცემთ საშუალებას გავარკვიოთ, რას აკეთებს. ერთი-ორი დღე, ასე რომ, ზუსტად რომ აღმოაჩინა მისი მზაკვრული გეგმა, შემდეგ, სიტყვით დაგმო, გაქცევა“ (M.C. 8). რა თქმა უნდა, ეს მეთოდი არაუსაფრთხოა, ისევე როგორც სახიფათოა „სოლი სოლით დარტყმის“ მეთოდი, რომელიც განხილულია 58-ე თავში. მხოლოდ მათ, ვინც უკვე ბევრ წარმატებას მიაღწია სულიერ ცხოვრებაში, შეუძლია მიმართოს ამ სახის "ექსპერიმენტს". და მაინც, სულიერი შრომა (praktikè) უპირველეს ყოვლისა ეხება "ექსპერიმენტული მეცნიერებების" რაოდენობას 610. თუმცა, მხოლოდ საკუთარ თავზე დაკვირვება, რაც არ უნდა გულმოდგინედ იყოს 611, საკმარისი არ არის და ვისაც სურს სულიერ შრომას „შემეცნება“ დაუთმოს, უფალს სჭირდება, რომელიც ასწავლის „ჩემს ხელებს ბრძოლას, თითებს ბრძოლას“ (ფსალმ. 143,1). „ვისაც უფალმა ასწავლა მტრის ძალებთან ბრძოლა, იცის სათნოებებისა და მანკიერებების მიზეზები, აზრების გარჩევა, უვნებლობის ნიშნები და მისი საზღვრები; მან ასევე იცის ხილვებისა და ღამის სიზმრების მიზეზები, რომელთაგან ზოგი სულის რაციონალური ნაწილიდან მომდინარეობს, ზოგი მოძალადედან, ზოგი კი ცრუმორწმუნედან…“ ზემოთ მოყვანილ მონაკვეთში ევაგრიუსი მოგვითხრობს თავის ნაშრომზე „ბერი“, რომელიც ახლა ჩვენ ხელში გვიჭირავს და რომელიც, ავტორის თქმით, „უფრო დეტალურ განმარტებებს იძლევა“. „მიზეზთა დისკრიმინაცია ეკუთვნის ეთიკას (éthikè)“ ან, იგივე, სულიერ კეთებას (praktikè), რომელსაც ეძღვნება ეს ნაშრომი, რომელიც პასუხობს ბევრ კითხვას სულიერი ცხოვრების „პრაქტიკასთან“ დაკავშირებით. თუმცა სიტყვებით „ცნობიერად“ უნდა გავიგოთ „გონების სინათლე“, რომლითაც ღმერთი ანათებს სულიერ შრომაში მცდელობის გზას, რადგან ის, ვინც ეყრდნობა მხოლოდ პირად გამოცდილებას ან ცოდნის სხვა წყაროებს, ჰგავს „ღამით მებრძოლს“ 612 და ამიტომ ხდება ძალიან დაუცველი. დემონებზე დაკვირვებისას თქვენ იპოვით მათ შორის ორ ყველაზე სწრაფს, რომლებიც აჭარბებენ ჩვენი გონების მოძრაობას: სიძვის დემონს და დემონს, რომელიც გმობაში გვიჭერს. თუმცა, მეორე დემონი ხანმოკლეა და პირველი, თუ მის მიერ წამოჭრილ აზრებს არ ახლავს ვნება, არ ერევა ღვთის შესახებ ჩვენს ცოდნაში. ევაგრიუსი უკვე შეეხო ამ თემას 613 და მოჰყავს საკუთარი გამოცდილება. ჩვენი გონება უკიდურესად სწრაფია თავის მოძრაობაში, 614, მაგრამ არსებობს ორი აზრი, რომლებიც წინასწარ ახდენენ მის მოძრაობას და შეუძლიათ მისი გაკვირვება. „თუნდაც მოგეჩვენოთ, რომ უკვე ღმერთთან ხართ, უფრთხილდით სიძვის დემონს, რადგან ის ძალზე მატყუარა და შურიანია. ამ დემონს სურს იყოს უფრო მოქნილი, ვიდრე თქვენი გონების მოძრაობა და სიფხიზლე, რათა განიშოროს იგი ღვთისგან, მაშინაც კი, როდესაც ის მის წინაშე დგას პატივისცემით და შიშით“ (ლოცვის შესახებ. 90). მაგრამ ეს ხდება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ გონება რეაგირებს აზრზე და საშუალებას აძლევს მას ამოქმედდეს ვნებები 615. გმობის აზრი, რომელიც ასევე ძალიან სწრაფი იყო, განხილული იყო 46-ე თავში. რაც ადრე ითქვა, ევაგრიუსი მხოლოდ დასძენს, რომ ეს აზრი ხანმოკლეა. ამავდროულად, თავის ნარკვევში „Refutor“ ის საუბრობს „გმობის ფიქრებზე, რომლებიც გრძელდება“ 616. გარდა ამისა, ევაგრიუსის ბიოგრაფიიდან ვიცით, რომ იგი თავად იტანჯებოდა ამ ფიქრით ორმოცი დღის განმავლობაში და თითქმის მიაღწია სრულ სასოწარკვეთას. მხოლოდ მას, ვინც მათ აერთიანებს, შეუძლია სხეულის სულისგან განცალკევება, ხოლო ვინც სათნოებისკენ ისწრაფვის, ასევე შეუძლია განაცალკევოს სული სხეულისგან. ჩვენი მამები ეძახიან ერმიტაჟს სიკვდილისა და სხეულიდან გაქცევის მოვლას. სხეული და სული ადამიანში ღმერთის მიერ არის გაერთიანებული. ცნობილია, რომ მათი ერთიანობა 619 რაღაც მომენტში დარღვეულია, 620, მაგრამ მხოლოდ ის, ვინც შექმნა იგი. ამიტომაც ევაგრიუსი კატეგორიულად ეწინააღმდეგება თვითმკვლელობას, რაც არ უნდა იყოს - აშკარა, როცა ადამიანი განზრახ იკლავს თავს, ან იმალება, როცა სიცოცხლეს უმოკლებს ზურგის შრომით. „უმოწყალეებს სიკვდილის შემდეგ მიიღებენ უმოწყალო დემონები, ხოლო უმოწყალეებს კიდევ უფრო არაადამიანური დემონები მიიღებენ. და თუ ასეა, მაშინ იმალება მათთვის, ვინც [ძალადობრივად] ამთავრებს სიცოცხლეს, რა დემონები შეხვდებიან მათ სიკვდილის შემდეგ. კატეგორიულად გმობს თვითმკვლელობას, ევაგრიუსი დაჟინებით აფრთხილებს ამ „ციხის“ (ფსალმ. 142:8) დროზე ადრე დატოვების აზრს, 621 წლის დიდი გასაჭირის დროსაც კი. შექმნილი სამყაროს აღქმისთვის აუცილებელი „ინსტრუმენტი“, რომლის ლოგოსებიც გონებას ესმის (იხ. ქვემოთ, თავი 53). ასე რომ, სხეულის სულისგან განცალკევება აკრძალულია, მაგრამ ამავე დროს დასაშვებია სულის განცალკევება სხეულისგან, ანუ მისი ვნებებისგან, რომლებიც იბადებიან სხეულთან უშუალოდ დაკავშირებულ სულის ირაციონალურ ნაწილებში, როდესაც ისინი მოქმედებენ თავიანთი ბუნების საწინააღმდეგოდ 624. სულის განცალკევება სხეულიდან, ფაქტობრივად, სულიერი მოღვაწეობის არსია. „ვინც სულიერ საქმეს ეძღვნება, განშორების მსახურია...“ (კ.გ. V, 65). ეს სიტყვები, რა თქმა უნდა, უნდა გავიგოთ „სულიერი“ გაგებით. ამ 626-ე თავის დასაწყისში ციტირებული ტექსტის მიხედვით, ფიზიკური სიკვდილი არ ათავისუფლებს ადამიანს, მით უმეტეს, თუ ის თვითმკვლელობის შედეგად ხდება. ჭეშმარიტი განთავისუფლებისთვის ისეთი „სიკვდილი“ უნდა მოკვდეს, რომ „სულს განაცალკევოს ბოროტისაგან“ 627: აქ საუბარია არა ფიზიკურ სიკვდილზე, არამედ „მისტიკურ“ 628-ზე. „როგორც ქრისტე აცოცხლებს გონიერ ბუნებას, ცოდვით მოკლულს, ყველა საუკუნეების ჭვრეტით, ასევე მამა აცოცხლებს თავის სულს, რომელიც მოკვდა ქრისტეს სიკვდილით, საკუთარი თავის შეცნობით. ეს არის ის, რაც თქვა პავლემ: თუ ქრისტესთან ერთად მოვკვდებით, გვწამს, რომ ვიცხოვრებთ მასთან (რომ. 6:8)“ (M.C. 18). ცოდვასთან დაკავშირებული ამ „სიკვდილიდან“ გვიხსნის ქრისტე, რომელმაც თქვა თავის შესახებ: „მე ვარ სიცოცხლე“ (იოანე 14:6) და რომელიც სულიერი შრომით 629, ანუ ნებაყოფლობითი „სიკვდილით“ ცოდვამდე მიგვიყვანს მამასთან, რომელიც გვაძლევს მარადიულ სიცოცხლეს. „ქრისტეს სიკვდილი არის იდუმალი მოქმედება, რომელიც მარადიულ სიცოცხლეს მიჰყავს მათთვის, ვისაც მისი იმედი აქვს ამ ცხოვრებაში (იხ.: 1 კორ. 15:19)“ (K.G. VI, 42). „ვინც ქრისტესთან ერთად მოკვდა, გამართლდება ღვთის წინაშე (იხ. რომ. 6:7-8), მაგრამ ვინც ამ სიკვდილს ეწინააღმდეგება, არ გამართლდება“ (ფს. 142, 2β). „ქრისტეს სიკვდილზე ზრუნვა“, რაც ნიშნავს ამ სამყაროს „ვნებების“ უარყოფას (იხ.: 1 იოანე 2:17), რაც, ფაქტობრივად, იგულისხმება „სხეულიდან გაქცევაში“, წარმოადგენს მოღუშულის მთავარ მახასიათებელს, რომელიც ნებაყოფლობით წყვეტს თავის კავშირს ამ სამყაროსთან და გადადის უკაცრიელ ადგილებში 630. „მოღვაწე არის ის, ვინც მოწყვიტა ყოველგვარი ვნებიანი მოძრაობა თავისგან და მთელი თავისი სულის აზრები ღმერთზე გაამახვილა“ (Cent. Suppl. 48). სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ჰერმიტი ხდება "უცხო", რადგან: "უცხო არის ის, ვისთვისაც სამყარო უცხო გახდა" ვინც ხორცის საზრდოს ბოროტად აქცევს და მასზე ზრუნვას ვნებად აქცევს (იხ.: რმ. 13:14), საკუთარ თავს შეურაცხყოფენ და არა. ხოლო ისინი, ვინც ამ სხეულის მეშვეობით იძენენ უვნებლობას და ცდილობენ, ამა თუ იმ ხარისხით, ჭვრეტდნენ არსებებს, იციან შემოქმედის მადლი. „სხეულიდან გასვლის“ სურვილი (2 კორ. 5:8) შეიძლება გამოწვეული იყოს ორი მოსაზრებით. პირველი, წმინდა პავლეს აზრით, დაკავშირებულია „უფალთან სახლში ყოფნის“ სურვილთან, ხოლო მეორე, აბსოლუტურად ცრუ, სხეულის ზიზღთან. ევაგრიუსი კატეგორიულად უარყოფს ამ მეორე მოსაზრებას. „ოჰ, ვინ აუხსნის იმ ხალხს, ვინც სხეულზე ცუდად ლაპარაკობს, გმობს შემოქმედს, რა წყალობა გამოავლინა მათ, უწმიდურს, მათი სულის ასეთი იარაღით (ორგანონით) შეერთებით?...“ (კ.გ. IV, 60). ევაგრიუსი ეწინააღმდეგება მანიქეველებს, სხეულის მოძულეებს. „ყველას არ უნდა უთხრათ: გამოიყვანეთ ჩემი სული ციხიდან (ფს. 141:8), არამედ მხოლოდ მათ, ვისაც სულის სიწმინდის გამო შეუძლია უსხეულოდ ჭვრეტა ქმნილებებზე“ (ფს. 141, 8ε). „სუფთა გულით“ (მათე 5:8) არიან ისინი, ვინც მიაღწიეს უვნებლობას 631 და სწორედ „ფიზიკური სხეულის“ 632-ის წყალობით, რომელიც მათ „სათნოების პრაქტიკაში“ (praktikè) „ინსტრუმენტად“ ემსახურებოდა, რომლის მეშვეობითაც ისინი უვნებელნი გახდნენ 633. გარდა ამისა, „დაკავშირებულია“ მატერიალურ სამყაროსთან 634, ეს ინსტრუმენტი ასევე ემსახურება სულს, რომელსაც ის „ავლენს გრძნობით საგნებს“ 635, რაც საშუალებას აძლევს მას შეიცნოს შემოქმედი მისი ქმნილებებით 636. მაგრამ „ამა თუ იმ ხარისხში“ შეცნობის მიზნით, განმარტავს ევაგრიუსი, ახლა ჩვენ ვხედავთ მხოლოდ „ჩრდილებს“ (as ifly:1 ღვთაებრივი რეალობების მეშვეობით). და მხოლოდ მაშინ, განთავისუფლებულნი მიწიერი სხეულისაგან და შემოსილნი უხრწნელი და მარადიული სხეულით (იხ.: 2 კორ. 5:1), ვიხილავთ მათ „პროტოტიპებს“ 637. არსებათა ჭვრეტის დაბრკოლება არ არის სხეული, როგორც ასეთი, არამედ სხეული, როგორც ვნების კონტეინერი. ევაგრიუსი მიმართავს „ჭვრეტის“, ანუ მას, ვინც მიაღწია „გულის სიწმინდეს“ და ამ სიწმინდის მეშვეობით „ღმერთის ჭვრეტას“, შეახსენებს მას: „წმინდა პავლემ, დაიმდაბლა სხეული, მონად აქცია იგი (იხ.: 1 კორ. 9:27) და შენს სიცოცხლეში ნუ უგულებელყოფ მარხვას და ნუ ამპარტავნებ, რადგან უგუნურებით დაამშვიდე შენი მსუქანი სხეული“ (სპეკულანტი. 37). იმის შესახებ, თუ რა ხდება სიზმარში როდესაც ღამის სიზმრებში დემონები ებრძვიან სულის სასურველ საწყისს, მაშინ ისინი გვაჩვენებენ და ჩვენ აღვიქვამთ შეხვედრებს ჩვენს ყოფილ ნაცნობებთან, ქეიფებს ნათესავებთან, ქალების მრგვალ ცეკვებს და სხვა მსგავს რაღაცეებს, რომლებიც სიამოვნებას მოაქვს. შემდეგ ჩვენი სულის ეს ნაწილი ავადდება და მასში ვნება იწყება. როდესაც დემონები არღვევენ სულის ძალადობრივ ბუნებას, ისინი გვაიძულებენ ვიაროთ მიუწვდომელი მთის ბილიკებით და შემოგვიყვანონ შეიარაღებული ადამიანები, შხამიანი გველები და ხორცისმჭამელი ცხოველები. ჩვენ, ამ გზებით შეშინებულნი, მხეცებისა და შეიარაღებული ადამიანების შიშისგან გაქცევით, უნდა ვიზრუნოთ სულის მრისხანე ნაწილზე და, სიფხიზლეში ქრისტეს მოვუწოდებთ, გამოვიყენოთ ყველა ზემოთ განხილული წამალი. დემონები და მათი აღგზნებული აზრები თავს ესხმიან არა მხოლოდ დღის განმავლობაში, როცა ვიღვიძებთ, არამედ ღამითაც, როცა ძილში ჩავდივართ, როგორც დღეს ვიტყოდით, ქვეცნობიერის არეში 638. სიზმრები „ფსიქოლოგ“ ევაგრიუსს აინტერესებს მხოლოდ იმდენად, რამდენადაც ისინი აცნობენ „ჯანმრთელობის მდგომარეობას“ სულის შინაარსობრივად. თანამედროვე ოცნების თარჯიმნები. სიზმარში ის უპირველეს ყოვლისა ეძებს „დაავადებების“ ნიშნებს, რომელთა სამკურნალოდ სულიერი მუშაობაა გამიზნული. „გონება შეიცავს როგორც ცოდნას, ასევე უმეცრებას, სასურველი ნაწილი (სულის) მგრძნობიარეა როგორც უბიწოების, ასევე ვნებათაღელვის მიმართ, ხოლო მოძალადე ნაწილი შეიძლება მიეჩვიოს სიყვარულსაც და სიძულვილსაც“ (კ.გ. I, 84). როდესაც სასურველი ნაწილი, თავისი ბუნების საწინააღმდეგოდ მოქმედებით, არ ისწრაფვის სათნოებისკენ 640, არამედ მისდევს ამქვეყნიური ვნებებს და იტანჯება, თუ ვერ დააკმაყოფილებს მათ, 641 მაშინ ღამის ხილვები ივსება იმ საგნების გამოსახულებებით, რასაც სული სწყურია. ამ თავში ევაგრიუსი გვაძლევს გამოსახულების მაგალითებს, რომლებიც წარმოიქმნება სულის სასურველი ნაწილის თანდაყოლილი აზრებით, მათ შორის ყველაზე "უხეში" - სიხარბე 642. იგივე შეიძლება ითქვას სულის მრისხანე ნაწილზე (თუმოსი). როდესაც იგი არ იბრძვის სათნოებისთვის 643, მაგრამ, სიძულვილით, ზიზღითა და სიამაყით აღსავსე, თავს ესხმის მეზობელს და სევდაში ჩავარდება, თუ შურისძიება არ შეუძლია ან არ დაამტკიცა თავისი უპირატესობა 644, მაშინ სიზმრები კოშმარების სახეს იღებს (იხ. ზემოთ, თავები 11 და 21). სიზმარში გამოსახულებების შიშისგან გაქცევა მიუთითებს სიმხდალეზე 645 და ნიშნავს, რომ სულის აღშფოთებული ნაწილი "ავადაა", რადგან მისი მთავარი სათნოება არის გამბედაობა 646. სულის მოძალადე ნაწილის „განსაკურნებლად“, ევაგრიუსი უპირველეს ყოვლისა ურჩევს „მოძახება ქრისტეს სიფხიზლეში“. ვინც იცნობს უდაბნოს მამების სულიერ ცხოვრებას, მაშინვე მიხვდება, რომ საუბარია ლოცვაზე - „მოკლე“, „მწვავე“, „განუწყვეტელ“ და ა.შ. (იხ. თავი 49), ლოცვაზე, რომელიც მიმართულია „უფალ იესო ქრისტეს“ 647, ხორცშესხმულ სიტყვაზე. მისი სახელის მოწოდება საბოლოოდ შექმნის იესოს ლოცვის ეგრეთ წოდებულ პრაქტიკას. რატომ არის ასე მნიშვნელოვანი და სასარგებლო უფლის მოწოდება „ფხიზლად“, ანუ ღამით? იმიტომ, რომ ღამე ყველაზე კარგად გვიცავს თვალებისგან. „ღამით, ტირილით, მოუხმეთ უფალს და არავის შეგიმჩნევიათ ლოცვა - მაშინ ჰპოვებთ მადლს“ (ღვთისმშობლისადმი. 25). ლოცვას უნდა დაემატოს „ზემოთ განხილული წამლები“: სულის სასურველი ნაწილისთვის ეს არის ასკეტური შრომა 648 ან, მოკლედ, „თავშეკავება“ 649, ხოლო სასტიკი ნაწილისთვის - „სულგრძელობა“ და „წყალობა“ 650, „თანაგრძნობა“ და „თვინიერება“ 651, „სხვადასხვა ზრუნვა“, „სხვადასხვა ზრუნვა“62. 653. ამ წამლებს ემატება კიდევ ერთი რამ - „ფსალმოდია“ 654, რომელიც რეკომენდირებულია 655-ე სანუგეშო მუხლების გააზრებული და კონცენტრირებული გამეორების სახით. სხეულის ბუნებრივი მოძრაობები ძილის დროს, რომელსაც არ ახლავს ხილვები, მიუთითებს იმაზე, რომ სული გარკვეულწილად ჯანმრთელია და თუ გამოსახულებები მკაფიო ფორმას იღებს, მაშინ ეს სულის ავადმყოფობის ნიშანია. განიხილეთ გაურკვეველი სახეები, როგორც ძველი ვნების ნიშანი, ხოლო ის, ვინც შეიძინა მკაფიო თვისებები, როგორც ნიშანი იმისა, რომ ვნებით ხართ დაზარალებული აწმყოში. სიზმრების შინაარსის გარდა, არსებობს კიდევ ერთი კრიტერიუმი, რომელიც საშუალებას გაძლევთ განსაზღვროთ სულის ჯანმრთელობის მდგომარეობა - "სხეულის ბუნებრივი მოძრაობები", ან, სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ღამის ეაკულაცია. თუ ამ მოძრაობებს არ ახლავს სენსორული გამოსახულებები, მაშინ სულმა, როგორც ჩანს, მიაღწია უვნებლობას "გარკვეულწილად", ანუ ის ჯანმრთელია 656, მაგრამ არა მთლიანად, რადგან, ევაგრიუსის თანამედროვეთა აზრით, "სრულყოფილი უვნებლობა" 657 თავისუფალია ყოველგვარი "ბუნებრივი მოძრაობებისგან". თავად ევაგრიუსმა, როგორც ჩანს, შეიძინა ეს სრულყოფილი შინაგანი სიმშვიდე სიკვდილამდე სამი წლით ადრე 658 წ. თუ, პირიქით, "ბუნებრივ მოძრაობებს" ახლავს სურათები, მაშინ ეს ნიშნავს, რომ სული კვლავ "ავადაა" ვნებებით. როდესაც ამ სურათებში აშკარად ჩანს 659 ადამიანის გონებაში „ჩაბეჭდილი“ თვისებები, მაშინ ჩვენ ვსაუბრობთ, როგორც სწორად განმარტავს ევაგრიუსი, „აწმყოში ვნებით დაჭრილობაზე“. "გაურკვეველი სახეები" მიანიშნებს დიდი ხნის ვნებაზე. ევაგრიუსის თვალსაზრისით, არ არის მნიშვნელოვანი განსხვავება სიფხიზლისა და ძილის მდგომარეობას შორის. სიზმრები განუყოფლად არის დაკავშირებული ჩვენს ყოველდღიურ ცხოვრებასთან, თუნდაც ისინი მიეკუთვნებოდეს შორეულ წარსულს. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ისინი ამრავლებენ ყველაფერს, რასაც ჩვენ განვიცდით დღის განმავლობაში და კიდევ უფრო დიდი ინტენსივობით ამრავლებენ მას, განსაკუთრებით იმ შემთხვევებში, როდესაც ვცდილობთ გარედან შემოსული შთაბეჭდილებები გადავაგდოთ ჩვენი გაღვიძებული ცნობიერებიდან. ეს ასევე ეხება იმ სურათებს, რომლებიც სულის სასურველი ან ძალადობრივი ნაწილისგან წარმოქმნილი, ჩნდება ჩვენი გონებრივი მზერის წინაშე ლოცვის დროს 660. მეხსიერება 661 აქ დიდ როლს თამაშობს, რომლებზეც დემონების ზეგავლენა შეიძლება მოხდეს მათი მიზნების მისაღწევად 662. „როცა ლოცულობ, მეხსიერება აღძრავს შენში ან სიზმრებს წარსულ საქმეებზე, ან ახალ საზრუნავს, ან წარმოადგენს დამნაშავის სახეს“ (ლოცვის შესახებ. 46). იგივე ხდება ძილის მდგომარეობაში. უგუნებობის ნიშნებია ფიქრები დღის განმავლობაში, ხოლო სიზმრები ღამით. ჩვენ კი ვამბობთ, რომ უვნებლობა სულის ჯანმრთელობაა და მისი საზრდო ცოდნაა, რომელსაც მხოლოდ წმიდა ძალებთან ჩვენი შეერთების ჩვევა აქვს, რადგან უსხეულო არსებათა კავშირი მათი მსგავსი შინაგანი განწყობის შედეგად ხდება. როდესაც ადამიანი გათავისუფლდება ვნებებისგან, მას აქვს მხოლოდ მარტივი, „სუფთა მოგონებები“ 663 და დემონები ვეღარ აღაგზნებენ მის მეხსიერებას ძილში ვნებიანი სურათებით. „მაგრამ შესაძლებელია მეხსიერების მარტივი მოძრაობა, რომელიც წარმოიშვა ჩვენგან ან წმინდა ძალებისგან, რომლის მიხედვითაც ჩვენ შევდივართ კომუნიკაციაში სიზმარში, ვესაუბრებით და ვტკბებით წმინდანებთან“ (M.C. 4). მაშინ როცა ვნებიანი სიზმრები სულს აღაგზნებს ან საშინელებით ავსებს მას, სუფთა და უვნებელი სიზმრები სულ სხვაგვარად მოქმედებს მასზე. თუმცა, ორივე შემთხვევაში აშკარაა, რომ დღე და ღამე სხვა არაფერია, თუ არა სულის ერთი და იგივე ცხოვრების ორი მხარე. „ანგელოზური სიზმრები სულაც არ არის ასეთი: ისინი ანიჭებენ სულს ნათელ სიმშვიდეს, ენით აღუწერელ სიხარულს, ართმევენ მას ვნებიან ფიქრებს დღის განმავლობაში, [მოჰყავთ] წმინდა ლოცვა, მშვიდად [აღმოაჩენენ] შექმნილ [ნივთებს] მნიშვნელობებს, რომლებიც თავად უფალია და ავლენენ უფლის სიბრძნეს“ (M.C. 8). ევაგრიუსის აზრით, ეს უგუნური მდგომარეობა სულის ბუნებრივი ჯანმრთელობაა, რადგან იგი მასში თავდაპირველად 664 წ. „არავითარი ბოროტი აზრი არ მოდის ჩვენი თავდაპირველი ბუნებიდან, რადგან თავიდანვე ბოროტად არ შექმნილვართ, თუ, რა თქმა უნდა, მართალია, უფალმა დათესა კეთილი თესლი თავის მინდორში (იხ.: მთ. 13:24). ბოლოს და ბოლოს, არ არის აუცილებელი, რომ ჩვენც, შეგვეძლოს რაღაცის აღქმა, მისი ძალაც გვქონდეს. არარაობას ხარისხი არა აქვს“ (M.C. r.l. 31). ”რადგან იყო დრო, როდესაც მანკიერება არ არსებობდა და იქნება დრო, როდესაც ის შეწყვეტს არსებობას, მაგრამ არ იყო დრო, როდესაც სათნოება არ არსებობდა და არ იქნება დრო, როდესაც ის შეწყვეტს არსებობას, რადგან სათნოების თესლი წარუშლელია. ამაში დარწმუნებული ვარ სახარების მდიდარმა კაცმა, რომელიც განიკითხა ჯოჯოხეთში (3:1:1, ჯოჯოხეთში). სიბრალული ხომ სათნოების მშვენიერი თესლია“ (M.C. r.l. 28 = K.G. I, 40). სულის თავდაპირველი სიჯანსაღიდან იბადება ცოდნა, რომელიც თანდაყოლილია გონებაში მისი პირველყოფილი ბუნების გამო 665 და რომელსაც ევაგრიუსი ხშირად სულის „საზრდოს“ უწოდებს, რადგან ღმერთი სულს „საზრდოობს“ თავისი ცოდნით 666. ეს არის „ანგელოზური პური“, რომელსაც ანგელოზები და ადამიანები ერთად ჭამენ 667, თუ მხოლოდ იმ დონემდე მიაღწიეს. ანუ ანგელოზებივით უგუნურები გახდნენ ადამიანის მიმართ მიწიერი ცხოვრების მანძილზე 669. ამ მდგომარეობის წყალობით ადამიანები ხდებიან უკვე ამქვეყნად ანგელოზებთან თანამშრომლები. „რამეთუ წმინდა გულში აღბეჭდილია სხვა ზეცა, რომლის ხილვა არის ნათელი და სულიერი ადგილი, ვინაიდან ამ (ხილვაში) არსების მიზეზები განსაკუთრებულად არის განხილული და ანგელოზები ეწვევიან მის ღირსებს...“ (ეპ. 39, 5; იხ.: კ.გ. V, 39). უზნეობასთან ახლოს მყოფი სახელმწიფოს შესახებ სულის ორი მშვიდი მდგომარეობაა: ერთი ბუნებრივი თესლიდან მოდის, მეორე კი დემონების მოცილებისას. პირველს მოჰყვება თავმდაბლობა სინანულით, ცრემლებით, ღვთაებრივისადმი უსაზღვრო დაღლილი სიყვარული და საქმისადმი განუზომელი მონდომება; მეორეს უკან დგას ამაოება და სიამაყე, რომელიც ბერს სხვა დემონების მავნე ხაფანგში ათრევს. 57-62 თავები საუბრობენ უგუნურების „საზღვრებზე“, ანუ „ნიშანებზე“, რომლითაც შეგვიძლია ვიცოდეთ, რომ მივუახლოვდით „მშვიდობიან“ მდგომარეობას 670. ამ ცოდნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება იმის გამო, რომ დემონებს ასევე შეუძლიათ მოტყუების მიზნით უგუნურების მიბაძვა. „უგრძნობლობა არის გონიერი სულის მშვიდი მდგომარეობა, რომელიც ყალიბდება თვინიერებისა და უბიწოებისგან“ (სქ. 3). ეს არის ის სრულყოფილი ან არასრულყოფილი სიმშვიდე სულში 671, რომელიც მოდის დემონებთან და ვნებებთან ბრძოლის შეწყვეტის შემდეგ. ეს არის ღვთის მადლისა და ადამიანური შრომისმოყვარეობის 672 თანამშრომლობის ნაყოფი, რომელიც იზრდება „სათნოების ბუნებრივი თესლიდან“ 673, რომელიც შემოქმედმა დათესა სულის „დედამიწაში“ თავიდანვე 674. ვინაიდან ეს თესლები „წარუშლელი“ 675, მხოლოდ ადამიანის შრომისმოყვარეობაზეა დამოკიდებული, მიეცემა თუ არა ისინი თავისუფალ სივრცეს. რომ ნამდვილი სიმშვიდე იზრდება სათნოების ბუნებრივი თესლებიდან, ადვილად შეიძლება მათი ნაყოფით ამოცნობა. ამ თავში ევაგრიუსი ზოგიერთ მათგანს pars pro toto 676-ს უწოდებს. ნაყოფის მიხედვით ასევე შეიძლება ამოვიცნოთ ის ყალბი მდგომარეობა, რომელიც წარმოიქმნება „ბოროტების შთამომავლების“ 677 ქმედებებით: რადგან ყველა სხვა დემონების უკან დახევის შემდეგ მოდის ამაოების დემონი 678, რომელიც ხელებს აწვდის დემონებს, რომელიც ყოველთვის სიამაყის დემონს წარმოადგენს. „რადგან მშვიდობაზე ვლაპარაკობ და ვიფიქრე მლიქვნელობა რისხვის წინააღმდეგ. ღმერთებივით იქნებით, როგორც წერია, სიკეთისა და ბოროტების შემცნობი (დაბ. 3:5). ეს არის სიტყვა მშვიდობისა“ (ფს. 34, 20ιγ). ამაოების დემონი უპირისპირდება სიძვის დემონს და შეუძლებელია ორივეს ერთდროულად შეტევა სულზე, რადგან ერთი ჰპირდება პატივს, მეორე კი სირცხვილს. ამიტომ, როცა ერთ-ერთი მათგანი, მოახლოებული, დაიწყებს შენს ხალხმრავლობას, წარმოიდგინე საპირისპირო დემონის ფიქრები და თუ შეგიძლია, როგორც ნათქვამია, სოლი დაარტყი სოლით, მაშინ იცოდე, რომ უკვე ახლოს ხარ უგუნურების საზღვრებთან. რადგან გონებას ძალუძს ადამიანური ძალებით გაანადგუროს დემონების აზრები. მაგრამ როცა თავმდაბლობით ამაოებაზე ფიქრი განდევნის, ხოლო უბიწოების მეშვეობით სიძვის ფიქრი, მაშინ ეს უკვე ყველაზე ღრმა უვნებლობის ნიშანია. შეეცადეთ ამის გაკეთება ერთმანეთთან დაპირისპირებულ ყველა დემონთან მიმართებაში და ამავდროულად გაიგებთ, რომელ ვნებაში ხართ უფრო მიჩვეული. თუმცა, სთხოვეთ ღმერთს, რამდენადაც შეგიძლიათ, მოგცეთ ძალა, რომ მეორე გზით მოიგერიოთ თქვენი მტრები. 45-ე თავში უკვე ნახსენები იყო ანტაგონიზმი გარკვეულ აზრებსა თუ დემონებს შორის, მაგრამ ეს ანტაგონიზმი სუფთა ფიქციაა. ეს წარმოსახვითი წინააღმდეგობა, ევაგრიუსის მიხედვით, დაკავშირებულია არა მხოლოდ აზრებთან და მათ შინაარსთან, არამედ გონების ბუნებასთან. „დემონები ერთდროულად არ გვაცდუნებენ და [მათი] აზრები არ გვესხმიან ერთდროულად, რადგან [ჩვენს] გონებაში არ არის თანდაყოლილი იდეების ერთდროულად აღქმა ორ სენსორულ საკითხზე. თუ ჩვენი გონება, რომელიც ძალიან სწრაფია მოძრაობაში, აერთიანებს აზრებს ერთმანეთთან, მაშინ ამის საფუძველზე არ უნდა ვივარაუდოთ, რომ ყველა. r.l. 23). მაგალითებით ავლენს აზრების აღქმის მექანიზმს, ევაგრიუსი ამთავრებს ამ თავში მოცემული რჩევით. „და ამიტომ, განსაცდელების დროს აუცილებელია გონების გადატანა [ნებისმიერი] უწმინდური აზრიდან სხვა იდეაზე, შემდეგ კი მესამეზე - და ამით აარიდო თავი ამ ბოროტი მცველის [ფხიზლ თვალს] (გამ. 5:6)“ (M.C. r.l. 23). „სოლი სოლით დარტყმა“ ან, კიდევ უკეთესი, გონების ბოროტი ფიქრიდან კარგზე გადატანა, უვნებლობის მოახლოების ნიშანია. მაგრამ აქ ჩვენ კვლავ "მტრის ტერიტორიაზე" ვართ. მხოლოდ ის, ვინც განდევნის მანკიერებას მისი საპირისპირო სათნოებით 679, იძენს „პირველ და უდიდეს უგუნურებას“, რადგან ის „არ სცოდავს არც რეალურად და არც აზროვნებით“ 680. ევაგრიუსი უპირატესობას ანიჭებს მეორე „მეთოდს“ და სრულიად სამართლიანად. სულის პროგრესირებასთან ერთად, უფრო და უფრო ძლიერი მოწინააღმდეგეები ეწინააღმდეგებიან მას. რადგან არ მჯერა, რომ მის გარშემო ყოველთვის ერთი და იგივე დემონები რჩებიან. ისინი, ვინც ეს ყველაზე კარგად იციან, არიან ისინი, ვინც სწრაფად აღიქვამენ თავიანთი სულიერი თვალით წარმოქმნილ ცდუნებებს და ხედავენ, როგორ ექვემდებარება მათ კუთვნილ უვნებლობას თანმიმდევრული დემონების ძლიერი დარტყმა. როგორც ბრძენმა იესომ, სირაქის ძემ თქვა: „შვილო, თუ იწყებ უფალ ღმერთს შრომას, მოამზადე სული განსაცდელისთვის“ (სირ.2:1). ცდუნებები არათუ არ სუსტდება, არამედ, პირიქით, დროთა განმავლობაში სულ უფრო ძლიერდება 681, აჯანყება „სულის წინააღმდეგ, რომელმაც არ იცის, რომ ცდუნება უფრო მძაფრდება, როცა ის იწყებს ღვთის ცოცხალი სიტყვების სულიერ გააზრებას და გულმოდგინედ მიეძღვნება ღვთის მცნებების შესრულებას“ (ანტ. IV, 3; კითხვის პასუხად გას. 5:22). ამ თავში ევაგრიუსი თავისი დამახასიათებელი თავმდაბლობით უფრო დახელოვნებული მამების გამოცდილებასა და ცოდნას ეხება. მაგრამ თავად მას არ ჰქონდა უფრო ადვილი დრო, რასაც მოწმობს მისი გზავნილი ეპ. 4, 1. სხვა ბიოგრაფიულ შეტყობინებაში 682 ის ასევე საუბრობს „ნავსადგურში ჩავარდნილ გემზე“. ამისთვის "ვინც წარმატებას მიაღწევს, ბევრი მტერი აქვს გასაკეთებელი" სრულყოფილი უვნებლობა იბადება სულში ყველა დემონზე გამარჯვების შემდეგ, რომელიც ეწინააღმდეგება სულიერ მუშაობას; არასრულყოფილი უვნებლობა, როგორც ამბობენ, მასთან მებრძოლი დემონის ძალის შესაბამისია. სულიერი ცხოვრება იყოფა ორ ძირითად ეტაპად - სულიერი მოღვაწეობა (praktikè) და ჭვრეტა (théôrétikè). თითოეული მათგანი შეესაბამება გარკვეულ ცდუნებებს. ამ საკითხს 84-ე თავში დავუბრუნდებით. ეს ორი ძირითადი საფეხური თავის მხრივ რამდენიმე ქვესაფეხურად იყოფა და ერთიდან მეორეზე ასვლა ეტაპობრივად ხორციელდება. „სულიერი მოღვაწეობის ფერი“ 683 არის უშფოთველობა, რომელიც არის ბუნებრივი „სულის ჯანმრთელობა“ 684. იგი ითვლება „სრულყოფილ“ - ევაგრიუსი მას „წმინდას“ უწოდებს, რადგან მასთან „ახალი ადამიანი იქმნება“ 685 - ან „პირველი და უდიდესი“ 686, რადგან ის, ვინც მას იძენს, არ სცოდავს არც რეალურად და არც გონებრივად. ასეთი უვნებლობა არის გონების „გვირგვინი“ 687. გულის უვნებლობის (აპათიის) წყალობით გონება „ლოცვის დროს“ ხდება საკუთარი თავის დანახვის უნარი (მეტაფორულად რომ ვთქვათ) „ვარსკვლავის მსგავსი“ 688. უვნებლობა ახარებს გონებას „თითქოს ფრთაზე“ იმ ზეციურ მხარეებში, სადაც ის განისვენებს სამების ცოდნას. 689. მაგრამ არის „არასრულყოფილი“ უვნებლობაც, რაც ნიშნავს „მადის (სასურველი) ნაწილის უვნებლობას“ 690. ის მხოლოდ ნაწილობრივ ათავისუფლებს ადამიანს ვნებებისგან, „მასთან მებრძოლი დემონის ძალის თანაზომიერი“. უფრო მეტიც, ეს ეხება იმ ვნებებსაც კი, რომლებიც სწორედ ამ ნაწილში ჩნდება. რა შეგვიძლია ვთქვათ სხვა ვნებებზე: „მოხუცი“, რომელიც აღარ ფიქრობს საშვილოსნოზე, ანუ განთავისუფლებული სულის სასურველი ნაწილის ვნებებისგან, რჩება დაუცველი თავის ძალადობრივ ნაწილში 691... ეს „პატარა“ უვნებლობა, როგორც მას ევაგრიუსი უწოდებს, ნაკლოვანი და სახიფათოა, ისევე როგორც ყველაფერი, რაც მხოლოდ ნახევრად კეთდება. „როდესაც ერმიტაჟში მცხოვრებთა გონება იძენს რაიმე უწყურობას, მაშინ, როცა თავისთვის მოიპოვა ამაოების ცხენი, მაშინვე მირბის ქალაქებში, ტკბება დიდების უსაზღვრო ქებით. შემდეგ კი, ღვთის ხილვისამებრ, სიძვის სული ხვდება მას და ერთ-ერთ ღორის კალმში აკავებს, ასწავლის მას, რომ არ დატოვონ ავადმყოფები, რომ არ დაეტოვებინათ პაციენტის წინ. რომლებიც ჯერ კიდევ აქვთ დაავადების ნარჩენები, იწყებენ მოგზაურობას, ბედავდნენ უდროოდ იბანაონ და ერთსა და იმავე სნეულებაში ჩავარდნენ, ამიტომ, უკეთესები ვიყოთ საკუთარ თავზე, რათა, სანამ სათნოებით გამორჩეულნი ვართ, ნაკლებად მიდრეკილნი ვიქნებით და განვაახლოთ ცოდნით (იხ. ლოცვა, ჩვენ უფრო ნათლად ვხედავთ ჩვენი მაცხოვრის სინათლეს“ (მ.კ. 15). გონება ვერ აგრძელებს თავის მშვენიერ მოგზაურობას და ვერ მიაღწევს არასხეულებრივ არსებათა სფეროს, თუ მას არ მოუტანს წესრიგს საკუთარ თავში. საშინაო პრობლემების გამო ჩვეულებრივ აიძულებს მას დაბრუნდეს იქ, საიდანაც მოვიდა. ეს თავი აერთიანებს ორ მეტაფორას. ერთ-ერთი მათგანი დაკავშირებულია გამოსვლის ტიპოლოგიასთან: სულიერი ცხოვრება არის ინტენსიური ძალისხმევა ეგვიპტის „გასვლასა“ და აღთქმულ ქვეყანაში „შესვლას“ შორის; მეორე კეთილმოწყობილი სახლის გამოსახულებით, ნასესხები სოლომონის იგავების წიგნიდან. ევაგრიუსი, როგორც მას სჩვევია, ხშირად მიმართავს ამ მეტაფორებს, თითქმის იგივე სიტყვების გამოყენებით. "გონი ვერ მიიწევს წინ და მიაღწევს უსხეულო არსებებზე ჭვრეტას, სანამ საკუთარ თავში წესრიგს არ მოაწყობს, რადგან საყოფაცხოვრებო პრობლემები ჩვეულებრივ აიძულებს მას დაბრუნდეს იქ, საიდანაც მოვიდა. მაგრამ როდესაც ის მოიპოვებს ვნებას, ის შენელდება ჭვრეტაში და არ იდარდებს სახლში მყოფებზე, რადგან მოძალადე ნაწილი (სულის) შეიმოსება თავმდაბლობით, თავმდაბლობითა და თავმდაბლობით. Prov.31, 21 / Géhin 377). „თანაცხოვრების“, ანუ სულის მოძალადე და სასურველი ნაწილების დამშვიდება, ამავე დროს ნიშნავს „მიტოვებას, ანუ მანკიერებიდან სათნოებაზე გადასვლას“, რაც აუცილებელი პირობაა „შესვლის, ანუ სათნოებიდან ღვთის შემეცნებაზე გადასვლაზე“ 692. ამ მეტაფორული ენის მიღმა, როგორც უკვე ვთქვით, დგას გამოსვლის ტიპოლოგია, რომელსაც ევაგრი ვრცლად ავითარებს. „ეგვიპტე“, სადაც წინაპრები მემკვიდრეობით მიცემული მიწიდან გადმოვიდნენ, „ამ სამყაროს“ სიმბოლოა, რომელშიც ეშმაკის სიმბოლო „ფარაონი“ მართავს. იქიდან გამოსვლა ნიშნავს მანკიერების მიტოვებას. „გასვლის“ მიზანია „აღთქმული მიწა“, ღვთის შემეცნების სიმბოლო. მაგრამ მათ შორის არის უზარმაზარი უდაბნო; მასში გავლა გრძელია და დაკავშირებულია სხვადასხვა სახის გაჭირვებასთან და ცდუნებებთან, რაც სულიერ შრომას განასახიერებს 695. „აღთქმულ მიწაზე“ ასვლა ევაგრიუსის მიხედვით რამდენიმე საფეხურს მოიცავს. „ეგვიპტე ნიშნავს ბოროტებას, უდაბნო სულიერ საქმიანობას, იუდას მიწა სხეულებრივ არსებათა ჭვრეტას, იერუსალიმი უსხეულო არსებათა ჭვრეტას, სიონი კი სამების სიმბოლოს“ (კ.გ. VI, 49). ჩვენ განვათავსეთ ეს თავი განყოფილებაში „უპასუხისმგებლო მდგომარეობის შესახებ“. მაგრამ ის ასევე შეიცავს მნიშვნელოვან გაფრთხილებას მათთვის, ვისაც სურს "მშვენიერი მოგზაურობა" სრულყოფილად განწყობის მიღწევის გარეშე 696: ფრთხილად იყავით, რომ მალე არ მოგიწიოთ უკან დაბრუნება "შინაური პრობლემების" გამო... სათნოებებიც და მანკიერებებიც აბრმავებს გონებას: პირველი, რომ მანკიერება არ დაინახოს და მეორე, რათა სათნოება არ დაინახოს. ამ ტიპის „პარადოქსული“ განცხადებები საკმაოდ ხშირად გვხვდება ევაგრიუსის თხზულებებში. „სიბრმავე“, ანუ მხედველობითი სამყაროს აღქმის შეუძლებლობა, ზოგადად განიხილება ინვალიდობად. „ბრმაობა ნიშნავს ცოდნის გარეშე ყოფნას“ (ფსალმ. მაგრამ „სიბრმავე“ ასევე შეიძლება იყოს პოზიტიური, როდესაც „ბრმა“ ადამიანი თითქოს წყვეტს მანკიერებას. იგივე ეხება „უგრძნობელობას“. იგი ითვლება სერიოზულ მანკიერებად 697, მაგრამ „სიტყვები ლოცვის შესახებ“ 120-ე თავში „უგრძნობლობაზე“, როგორც ლოცვის დროს სენსორული აღქმისგან განცალკევებაზეა საუბარი პოზიტიური გაგებით. და „გაფანტულობა“ სხვადასხვა ფორმით მოდის: ის შეიძლება იყოს „ღვთაებრივი“, რაც ნიშნავს „ღმერთის ცოდნას“, 698 „გარდამავალი“, 699 მიმართული სენსორული ობიექტებისკენ, ან თუნდაც „ბოროტი“, ასოცირებული უმეცრებასთან, რომელიც „აშორებს უწმინდურს ჭვრეტიდან“ 700. იგივე ეხება „სიყრუეს“. ის, ისევე როგორც "სიბრმავე", არის ფიზიკური შეზღუდვა. ამავდროულად, უვნებლობა იწვევს დადებით „სიყრუეს“, რომელიც გონებას სჭირდება, განსაკუთრებით ლოცვის დროს. „თითქოს ყრუ ვყოფილიყავი, ვერ გავიგე. ეს ნიშნავს, რომ მაცდურის აზრები მას მოუვიდა, მაგრამ მან არ მოუსმინა მათ და არ გააცნობიერა ისინი თავის ქმედებებში. რამეთუ უგუნურება არის ერთგვარი სიყრუე, რომლის წყალობითაც არ ისმინა“ (ფს.37, 14θ). ევაგრიუსი სხვა ვარიაციებში ავითარებს გარდამავალ ან მდგომარეობათა ცვლილების თემას. მისთვის ის თანხმდება „გზის“ თემასთან, ანუ სულიერი მოღვაწეობის გზასთან, რომლის წყალობითაც თანდათან ვტოვებთ მანკიერებას, რათა მივუახლოვდეთ სათნოებას. „თითქმის სათნოებანი ჩვენს თვალწინ არიან, მანკიერებები კი ჩვენს უკან. სწორედ ამიტომ მოგვეცა ნაბრძანები სიძვისგან თავის დაღწევა (იხ.: 1 კორ. 6:18) და გულმოდგინება (შემთხვევაში) სტუმართმოყვარეობისთვის (იხ.: რომ. 12:13)“ (ფს. 43, 11ς). შემდეგ თავებში ევაგრიუსი უფრო დეტალურად განიხილავს მანკიერებებზე „სიბრმავის“ იდეას, როგორც უვნებლობის ნიშნად. როდესაც გონება დაუფიქრებლად იწყებს ლოცვას, მაშინ მთელი სულიერი ომი, დღე და ღამე, კონცენტრირებულია სულის მრისხანე ნაწილის გარშემო. უვნებლობის პირველი ნიშანი არის დაუოკებელი ლოცვა 701. „გაუფანტავი ლოცვა გონების უმაღლესი აზროვნებაა“ (ლოცვის შესახებ. 35). ამ მდგომარეობაში გონება ახორციელებს „მასათვის დამახასიათებელ მოქმედებას“ 702, კერძოდ, იგი უშუალოდ ცნობს ღმერთს, ჭვრეტს მას. ეს არის „ღვთაებრივი ყურადღების გაფანტვა“, რომელზეც ზემოთ ვისაუბრეთ (იხ. თავი 62). „ლოცვა“, როგორც ჭვრეტა, სრულყოფილთა ხვედრია. მაგრამ ვინაიდან გონება და ძალადობრივი პრინციპი ერთად ცხოვრობენ „გულში“ 703, ისინი, ვინც ცხოვრობენ „გონების მიხედვით“ 704, განსაკუთრებით მგრძნობიარენი არიან ბრაზის ცდუნებების მიმართ. სულის მრისხანე დასაწყისი, დაბნეულობაში მოყვანილი, აბრმავებს მნახველს 705. ამიტომაც მოუწოდებს ევაგრიუსი „მოხუცებს, რომ მართონ სულის მოძალადე საწყისზე“ 706. ვაი მათ, ვინც ამას არ აკეთებს. "ყველა სათნოება გზას უხსნის სპეკულაციურს, მაგრამ ყველაზე მეტად - არა-მრისხანებას. ვინც ცოდნასთან შეხებაში მოდის და ადვილად ბრაზდება, ჰგავს იმ [კაცს], რომელიც საკუთარ თვალებს წვავს გაცხელებული რკინით" (სპეკულანტი. 5). დემონებმა ეს კარგად იციან და ამიტომ ყველაფერს აკეთებენ იმისათვის, რომ „სპეკულატორმა“ დაკარგოს სულის სიმშვიდე. „ღამით მზაკვარი დემონები სთხოვენ [ღმერთს, მისცეს მათ] სულიერი მოძღვარი და [შეიძლება] თავად შეაშინონ, დღისით ხალხის მეშვეობით [ესხმიან] მას, ახვევენ მას უბედურების, ცილისწამების და საშიშროების ქსელში“ (ლოცვის შესახებ. 139). ყველაზე ხშირად ისინი ცილისწამებას იყენებენ, რათა ასკეტი ჩაძირონ „ცუდი განადგურების“ მდგომარეობაში, რაც მას აშორებს 707 ჭვრეტას და ანგრევს მის ლოცვას. ამიტომ, ევაგრიუსი მკაცრად გვირჩევს შემდეგს: „როცა ცდუნება დაგემართებათ ან კამათში შეხვალთ და წინააღმდეგობით გაღიზიანებული წარმოთქვამთ უპატივცემულო სიტყვას, გაიხსენეთ ლოცვა და განსჯა, რასაც ის მოჰყვება და თქვენში არსებული უწესრიგო მოძრაობა მაშინვე დაწყნარდება“ (ლოცვის შესახებ. 12). უვნებლობის ნიშანია ის, რომ გონება იწყებს საკუთარი სიკაშკაშის დანახვას, დუმს სიზმრების ფანტომებთან მიმართებაში და მშვიდად უყურებს ყველაფერს. ევაგრიუსი ახსენებს უგუნურების პირველ ნიშანს, ანუ „გაურკვეველ ლოცვას“, ძალიან ხშირად 708. მაგრამ არის სხვებიც. „(განუსაზღვრელი) ლოცვის მდგომარეობაში“ გონება ავლენს საკუთარ ბზინვარებას (ფენგოსს). „ამიტომ, სუფთა ლოცვის სურვილით, გაუფრთხილდით გაღიზიანებას და უბიწოების მოყვარული, გააკონტროლეთ მუცელი, ნუ მისცემთ საშვილოსნო პურს დასაკმაყოფილებლად, დაჩაგრათ მას წყალშიც კი. იყავით ფხიზლად ლოცვაში და შორს დაივიწყეთ ბოროტების ხსოვნა, ნუ დაგაკაკუნებთ სულიწმიდის სიტყვებმა და არ დააკაკუნოთ გულის კარზე ნებისყოფის ხელები. შენში და იხილავ გონებას ვარსკვლავივით ლოცვაში“ (M.C. 24). რა არის ეს მდგომარეობა, როდესაც უგუნური ჭვრეტს ლოცვის დროს „თავისი გონების გაბრწყინება, რომელიც ანათებს მათ“ 709, ან ხედავენ მათ გონებას „ბრწყინავს“ 710 და „ვარსკვლავისებრ“ 711? რა თქმა უნდა, ამ მდგომარეობას არაფერი აქვს საერთო სენსორულ იდეებთან, რომლებსაც ევაგრიუსი მიაწერს დემონურ ფალსიფიკატებს 712. რაზეც აქ ვსაუბრობთ არის ნამდვილი „განათების“ გამოცდილება. ზმნა „ჭვრეტა“ და არსებითი სახელი „სინათლე“ მეტაფორებად ემსახურება ცნებებს „შემეცნება“ და „ცოდნა“ 713, ხოლო „განათება“ ნიშნავს „ცოდნის მინიჭებას“ 714, რადგან „ღმერთი სინათლეა“ (1 იოანე 1:5) 715 და „მარადიული ცოდნა“ 716. შექმნილია „ღვთის ხატად“ (დაბ. 1:27), გონებას ასევე აქვს ცოდნის „შუქი“, რომელიც მისთვის დამახასიათებელია, მაგრამ არა „ბუნებით“, არამედ როგორც „ძღვენი“ ან მისთვის მიცემული „ლამპარი“. მდგომარეობას“, ჭვრეტს ის საკუთარ თავში, თავისი „მარჯვენა თვალით“ და „თითქოს სარკეში“ 719, წმიდა სამების ნეტარი შუქი 720. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ის საკუთარ თავს აღიარებს, როგორც „ღვთის ხატად“, როგორც „ადგილად“ სამების ღვთაების ყოფნის მადლით. „როდესაც გონება, მოხუცი კაცის განდევნის შემდეგ, მადლის კაცს ჩაიცვამს, მაშინ ლოცვის დროს დაინახავს მის მდგომარეობას, როგორც საფირონს, ან ცის ფერს, რომელსაც წმინდა წერილი ასევე უწოდებს ღვთის ადგილს, რომელსაც უხუცესებმა ნახეს სინას მთაზე (იხ.: გას. 24:10)“ (მც. 18). ლოცვის ასეთი მდგომარეობა მალავს მომავალ ნეტარებას: ღმერთის პიროვნების გამოცხადებას ადამიანის პიროვნებაში. ამ თავში ევაგრიუსი საუბრობს უგუნურების კიდევ ორ ნიშანზე: მშვიდი დამოკიდებულება ღამის სიზმრებისადმი 721 და თავისუფლება საგნებისგან, რომლებიც ეკუთვნის ამ სამყაროს. „როგორც სარკეში ასახული გამოსახულებები არ აფერხებს მას, ასევე დედამიწაზე არსებული (არ აფერხებს) უგუნურ სულს“ (K.G. V, 64). რასაკვირველია, საგნები, როგორც ასეთი, არ შეუძლიათ სულის „შეღებვა“, რადგან ისინი ღვთის ქმნილებებია. იგი „შეღებილია“ ვნებებით 722, რის გამოც ადამიანი ბოროტად იყენებს ნივთებს და ეგოისტურად აშორებს მათ ნაცვლად, სარკესავით ასახავს ქმნილებებს (იგივე მეტაფორას გამოვიყენოთ), უბრუნებს მათ შემოქმედს. გონება მაშინ ძლიერდება, როცა ლოცვის დროს არ წარმოიდგენს არაფერს, რაც ამ სამყაროს ეკუთვნის. ევაგრიუსი განმარტავს უგუნურობას, როგორც „სულის ჯანმრთელობას“ 723. ამ თავში ის საუბრობს გონების სიძლიერეზე, როგორც უვნებლობის ნიშნად. ეს ძალა გამოიხატება იმაში, რომ გონება, მიუხედავად მისი ბუნებრივი მობილურობისა, წყვეტს წარმოდგენას ყველაფრისგან, რაც ეკუთვნის ამ სამყაროს, ანუ სრულიად თავისუფლდება როგორც „გამოსახულებებისაგან“, რომლებითაც მატერიალური საგნები აუცილებლად „აღბეჭდავს“ მას 724 და „იდეებისგან“ 725, რომლებიც მან ჩამოაყალიბა ამ საგნების შესახებ და რომლებიც კვლავ აკავშირებს მას „მათთან მიღწეული მნიშვნელობის მდგომარეობას“. 726. გამოსახულებების, აზრებისა და იდეებისგან განთავისუფლებული გონება იძენს უნარს „მასთან (ღმერთთან) საუბრის გარეშე ყოველგვარი შუამავლობის გარეშე“, 727 რაც სულიერი მუშაობის მიზანია. „ნეტარ არს გონება, რომელმაც ლოცვის დროს შეიძინა სრული უგრძნობლობა“ (ლოცვის შესახებ. 120). „სენსორული აღქმის არარსებობა“ ან „უგრძნობლობა“ (ანაისთეზია), რომელიც, ისევე როგორც ძილი, აშორებს გონებას ყველაფრისგან სენსორული 728, ევაგრიუსი უწოდებს „სრულყოფილ თავისუფლებას მატერიალური გამოსახულებებისგან“ 729. ეს ნიშნავს, რომ სენსორული ობიექტები აღარ „ახდენენ შთაბეჭდილებას“ ან „აყალიბებენ“ გონებას, და გონება არის „მდგომარეობაში, რომელშიც არ არის „სახე 30“-ის გარეშე“. შუამავლები, რომლებშიც გონება იწყებს „არამატერიალური არამატერიალურია“ 731. „როდესაც გონება კეთების (praktikè) სფეროშია, ის კვლავ ჩაძირულია იდეებში ამქვეყნიური საგნების შესახებ; როდესაც ის შედის ცოდნის სფეროში, ის ჭვრეტს ჭვრეტს; როდესაც მიაღწევს ლოცვის მდგომარეობას, ის აღმოჩნდება იქ, სადაც აღარ არის ფორმები - ამ ადგილს ჰქვია ღმერთის ადგილი...“ (Sk. გონება, ღვთის შემწეობით, წარმატებით ახორციელებს სულიერ შრომას და უახლოვდება ცოდნას, ცოტას ან საერთოდ არ გრძნობს იმას, რაც სულის უგუნურ ნაწილს ეკუთვნის, რადგან ცოდნა ახარებს და ათავისუფლებს მის მწუხარებას, აშორებს მას ყველაფრის გრძნობისგან. პელაგიურმა კამათმა ღვთის დახმარების როლზე გავლენა არ მოახდინა ქრისტიანულ აღმოსავლეთზე, რომელიც ყოველთვის დახვეწილად გრძნობდა და გულდასმით ინახავდა ღვთაებრივი მადლისა და ადამიანური ძალისხმევის სინერგიის საიდუმლოებას, რომელიც ეფუძნება ინდივიდის თავისუფალ არჩევანს. „შევძლებთ თუ არა ღვთის დახმარებით გავხდეთ სათნოები, ჩვენზეა დამოკიდებული, მაგრამ ვიქნებით თუ არა ღირსნი სულიერი ცოდნისა, ჩვენზე არ არის დამოკიდებული“ (ფს. 43, 4γ). როგორც ადამიანი სულიერად პროგრესირებს, ღმერთის როლი ამ თანამშრომლობაში იზრდება. არა იმიტომ, რომ ადამიანის მნიშვნელობა მცირდება, არამედ იმიტომ, რომ „ნების ჰარმონია“ 732 განაგრძობს განვითარებას მანამ, სანამ არ გახდება სრულყოფილი მამისა და ძის ერთიანობის გამოსახულებით (იხ.: იოანე 6:38). ეს შეთანხმება უგუნურების ნაყოფია, რომელსაც ევაგრიუსი ასევე უწოდებს „მშვიდობიან სახელმწიფოს“ 733. ეს შინაგანი სამყარო აერთიანებს და ჰარმონიაში აერთიანებს ადამიანის პიროვნების განსხვავებულ ნაწილებს 734; ასეთ მდგომარეობაში მყოფ ადამიანს გარედან დემონები ვეღარ აწუხებენ. "დემონები უძლურნი არიან მხოლოდ სიბრძნის წინაშე, რადგან კარგავენ უნარს დათესონ თავიანთი აზრები ბრძენი გამხდარი ადამიანის გულში. ჭეშმარიტად, გონება, რომელსაც შეეხო სიბრძნის ჭვრეტა, წყვეტს უწმინდური აზრების აღქმას" (Pros.3, 15 / Géhin. 30). ადრე სულის არაგონივრული, ვნებიანი ნაწილიდან ამოსული უწმინდური აზრები გონებას „ბნელავდა“ 735. ახლა გონება თავისუფალია და შეუძლია თავის დამახასიათებელ აქტივობას, რომელსაც ევაგრიუსი, კონტექსტიდან გამომდინარე, უწოდებს „სიბრძნეს“, „ცოდნას“, „ჭვრეტას“ ან „ლოცვას“. „როცა შენი გონება, ღვთისადმი მხურვალე სიყვარულით, თანდათან უარს იტყვის ხორცზე და შორდება გრძნობისგან, მეხსიერებიდან და ტემპერამენტიდან გამოსულ ყოველგვარ აზრს და ამავე დროს აღივსება პატივისცემითა და სიხარულით, მაშინ ჩათვალე, რომ მიუახლოვდი ლოცვის საზღვრებს“ (ლოცვის შესახებ. 62). ევაგრიუსი ამ პროცესს ადარებს მოსეს სინას მთაზე ასვლას (გამოსვლა 24). აღწერს „გონების ღმერთამდე ამაღლებას“ 736, ის იყენებს ბიბლიურ გამოსახულებებს, რომლებიც ეხება „სიმაღლეს“, „აღმართს“ და ა.შ. „ბოლოს და ბოლოს, სული, ღმერთის დახმარებით, წარმატებით ასრულებს [აქ სულიერ] საქმეს, როცა გათავისუფლდება [ცოდვილი] სხეულის ვნებებისგან, ის აღმოჩნდება ცოდნის იმ ადგილებში, რომლებშიც განისვენებს უფლის ფრთები; აქედან იგი, წმინდა მტრედის ფრთების მიღების შემდეგ, გავრცელდება ჭვრეტით ყველა საუკუნეში და განსვენებულში. 29). ეს „დაშიფრული“ ტექსტი შეიცავს 54-ე ფსალმუნის სიმბოლურ ინტერპრეტაციას. "და რეჰ: ვინ მომცემს კრილს, როგორც მტრედი? და მე მივფრინავ და დავისვენებ. კრილე, როგორც მტრედი [იგულისხმება სულიწმიდა, როგორც გამოცხადების წყარო 737], არის სხეულებრივი და უსხეულო არსებების ჭვრეტა, რომლებიც ახარებენ გონებას და ასვენებენ მას ყოვლადწმიდა სამების ცოდნით“ (ფს.54, 7β). ეს „ტკბილი განსვენება“ ღმერთში 738, რომელიც ძილის მსგავსად „აშორებს“ გონებას ყოველივე სენსორული 739-დან, არის ევაგრიუსის მიერ აღიარებული „ექსტაზის“ ერთადერთი ფორმა (ის არ განიხილავს ყველა სხვა ფორმას პოზიტიური გაგებით). ეს არ არის „საკუთარი თავის დაკარგვა“, არამედ სრული და ჭეშმარიტი „აღტაცების“ მდგომარეობა 740. უვნებლობას ფლობს არა სული, რომელიც არ განიცდის რაიმე ვნებას საგნებთან მიმართებაში, არამედ ის, ვინც ურყევი რჩება მათზე მოგონებებთან მიმართებაშიც კი. „ერმიტაჟის“ გზა, რომელიც განხილული იყო 52-ე თავში, არის თანდათანობითი მოძრაობა. ასკეტი თავისუფლდება ჯერ მანკიერებისაგან 741, შემდეგ საგნებისადმი ვნებიანი იდეებისაგან და ბოლოს საერთოდ ყველა ფიქრისგან 742. აქ „მეხსიერება“ გადამწყვეტ როლს თამაშობს, რადგან დემონები მას იყენებენ როგორც ბერკეტს, რომლითაც ცდილობენ გონებაში კვლავ გააღვიძონ ვნებები საგნების მიმართ. მეხსიერების წმენდა სულიერი პრაქტიკის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი და რთული სავარჯიშოა. ევაგრიუსი ხშირად უბრუნდება ამ თემას თავის ნაშრომში „სიტყვა ლოცვის შესახებ“ (თრ. 10, 46, 47 და 62). „ლოცვისას უკიდურესად ფხიზლად იყავით მეხსიერებასთან მიმართებაში, რათა მან არ შემოგთავაზოთ თავისი [მოგონებები]. პირიქით, აწიეთ მსახურება, რადგან ლოცვის დროს გონება შეიძლება მეხსიერებით მოიპაროს“ (ლოცვის შესახებ. 45). სიტყვები "საკუთარი [მოგონებები]" ნიშნავს ან "ვნებიან მოგონებებს", რომლებიც აღიბეჭდება გონებაში მათი ვნებიანი აღქმის შედეგად 743 ან "სუფთა მოგონებებს" 744, რომლებიც რჩება ვნებებისგან განთავისუფლების შემდეგაც. როგორც ევაგრიუსმა უკვე თქვა, ჭეშმარიტი უპასუხისმგებლობა აღიარებულია ადამიანის უნარით დარჩეს „გაურკვეველი“ უბრალო მოგონებებთან მიმართებაშიც კი. გარკვეულწილად, ეს ეხება რისხვასაც: ვინც თვინიერების დახმარებით სძლია საკუთარ თავში ცარიელ სურვილებს, რაც არა-ბრაზის ერთ-ერთი ფორმაა (aorgèsia) 745, დარჩება ერთგვაროვანი, გაიხსენებს თავის დამნაშავეებს და მათი „გამოსახულებები“ არ გამოიწვევს მასში ბრაზს და სიძულვილს. სრულყოფილი ადამიანი არ იკავებს თავს და უგუნური ადამიანი არ იტანჯება, რადგან მოთმინება ეკუთვნის მას, ვინც იტანჯება, ხოლო თავშეკავება ეკუთვნის მას, ვინც აწუხებს ფიქრებს. ეს განზრახ „პროვოკაციული“ განცხადება, რომელიც 70-ე თავშია ახსნილი, რა თქმა უნდა, უნდა იქნას მიღებული cum grano salis 746. ბერების ცხოვრებაზე დაკვირვებით, რომელთა შორის იყვნენ სამაგალითოები 747, ევაგრიუსმა კარგად იცოდა, რომ ცოდნის შეძენის შემდეგ, უვნებლობის ეს ნაყოფი, ჯერ კიდევ შეიძლება ცოდვაში ჩავარდნა, ვიდრე სერიოზულად748. და მით უფრო ნაკლები ლიბერტინიზმისთვის, ანუ ყველა ნორმისა და წესის უარყოფისთვის! თავის ნაშრომში "სპეკულატივი", რომელიც, სხვათა შორის, "სრულყოფილებისთვის" არის გათვლილი, ევაგრიუსი მტკიცედ გვირჩევს ყველა სათნოების პრაქტიკას, განსაკუთრებით "გაბრაზება" 749 და თავშეკავება 750. ამ თავის მნიშვნელობა კიდევ უფრო ნათელი გახდება, თუ გავიხსენებთ რას ნიშნავს ევაგრიუსისთვის უპატივცემულობა (აპათია). „უგრძნობობას ვეძახი არა ცოდვის სინანულს მის ქმედითობაში (რადგან ამას ჰქვია თავშეკავება), არამედ მის სინანულს, გონებაში ვნებიანი აზრების ჩახშობას, რასაც წმინდა პავლე უწოდებს საიდუმლოში მყოფი იუდეველის სულიერ წინადაცვეთას (რომ. 2:29)“ (მ.კ. 25). სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, სრულყოფილი ადამიანი სათნოებაში კი არ „ვარჯიშობს“ - იმ გაგებით, რომ „პრაქტიკა“ გულისხმობს კეთებას (და არა ჭვრეტას) - არამედ „მოქმედებს როგორც საუკეთესო უნარს [მას აქვს] შესთავაზა“ 751. მშვენიერია ლოცვა ყურადღების გაფანტვის გარეშე, მაგრამ უფრო დიდია ფსალმუნების გალობა ყურადღების გაფანტვის გარეშე. ეს გამონათქვამი, ისევ გარკვეულწილად პარადოქსულია, აპოთეგმათა კრებულშიც კი შევიდა (ევაგრე). მისი მნიშვნელობა უფრო ცხადი ხდება, თუ გავითვალისწინებთ, რომ საუბარია უგუნურების კიდევ ერთ ნიშანზე. ფსალმუნი და ლოცვა, რომელთა შორის განსხვავება აშკარა იყო ძველი მამებისთვის 752, არის ღვთის მადლის საჩუქრები, რომლებიც უნდა ითხოვონ 753, მაგრამ ისინი, ასე ვთქვათ, ორ განსხვავებულ „ბრძანებას“ ეკუთვნის. „ფსალმუნი მრავალგვარ სიბრძნეს ეხება, მაგრამ ლოცვა არის შესავალი არამატერიალური და ოდნავ მრავალფეროვანი ცოდნისა“ (ლოცვის შესახებ. 85). ფსალმუნები, რომლებიც ამჟღავნებენ ღვთაებრივ მოქმედებას შექმნისა და ხსნის ისტორიაში, თავიანთი შინაარსით უკავშირებენ ფიზიკურ სამყაროს (physikè) 754, რომელიც ასახავს სიბრძნეს „მრავალფეროვნებით სავსე“, „ღვთის მრავალგვარი სიბრძნე“ (ეფეს. 3:10) და თავად შემოქმედი 755. ამაში არის რაღაც, რაც „აქცევს მის ყურადღებას“. „მრავალფეროვნებამდე“ 756. „მე დავინახე, - ამბობს ის [ე.ი. ეკლესიასტე], ზრუნვა გონიერ საგნებზე, რაც ღმერთმა მისცა ადამიანთა ძეებს განწმენდამდე, რათა მათზე იზრუნონ. მათი მშვენიერება, მისი თქმით, დროებითია და არა მარადიული, რადგან წმინდა [განწმენდის შემდეგ] გრძნობით საგნებში ხედავს არა მხოლოდ ზრუნვას თავის გონებაზე, არამედ [გზასაც], რომლის მეშვეობითაც გონება სულიერ ჭვრეტამდე მიდის. ერთია გონების აღბეჭდვა გრძნობათა მეშვეობით გრძნობადი აღქმით; მეორეა, როდესაც ის ჭვრეტს იმის ლოგოს, რაც ეხება გრძნობადს. მაგრამ ეს ჭვრეტა მხოლოდ წმინდათათვის არის ხელმისაწვდომი და გრძნობათა მეშვეობით საგნების აღქმა თანდაყოლილია როგორც მათ, ვინც წმინდაა, ისე მათ, ვინც არ არის წმინდა“ (Eccl.3, 10-12 / Géhin. 15). მაშ, რას ნიშნავს „გალობა ფსალმუნების გარეშე“? "და ანგელოზების წინაშე მე გიმღერებ შენ. ანგელოზების წინაშე მღერა ნიშნავს უღიმღამო სიმღერას, როდესაც ჩვენი გონება ან ატარებს მხოლოდ იმ გამოსახულებებს, რომლებზეც საუბარია ფსალმუნებში, ან არ ატარებს რაიმე გამოსახულებას. ან შესაძლოა ის ანგელოზების წინაშე გალობს, ვისაც ესმის ფსალმუნების მნიშვნელობა“ (ფსალმ. 137, 1α). ამ სკოლაში ყურადღება უნდა მიაქციოთ სიტყვებს „ანგელოზების წინაშე“. ფსალმუნების გალობა თანდაყოლილია ადამიანებში, განსაკუთრებით მათ, ვინც შეიძინა უვნებლობა, მაგრამ საგალობლების გალობა არის „ჩაფიქრებულთა“, ანუ ანგელოზთა და მათ, ვინც განსაკუთრებული სიწმინდის წყალობით მიაღწია „ანგელოზის მსგავს მდგომარეობას“ 757 . ის ადამიანი მღერის ფსალმუნებს „განუსაზღვრელად“, რომელიც თავისი სიწმინდის წყალობით ანგელოზებს დაემსგავსა, ფსალმუნების სიტყვებში ვერაფერს „ხედავს“ მატერიალურ საგნებში ჩაფლული ლოგოის გარდა (physikè). შექმნილ სამყაროში „ღვთის სიბრძნის“ გამოვლინებათა სიმრავლეში ის აღიქვამს „არსებით სიბრძნეს“ და ლოგოების სიმრავლეში ჭვრეტს ერთ ლოგოს 758-ს. რას ნიშნავს „ილოცო ყურადღების გაფანტვის გარეშე“? გონება, შექმნილი იმისთვის, რომ ილოცოს „თუნდაც ამ სხეულის გარეშე“ 759, ანუ ამ ღირებული „ინსტრუმენტის“ გარეშე, რომელიც გონებას გრძნობს სამყაროსთან შეხების საშუალებას აძლევს, ლოცვის დროს ახორციელებს „მასათვის დამახასიათებელ ქმედებას“ 760 და რომელიც მის „ღირსებას“ შეეფერება 761. ლოცვას ხელს უწყობს წინამძღოლობა. „ყველაზე მშვენიერი ცოდნაა, რადგან ის ხელს უწყობს ლოცვას, ხელს უწყობს გონების აზროვნების ძალას ღვთიური ცოდნის ჭვრეტისკენ“ (ლოცვის შესახებ. 86). ლოცვით უნდა გავიგოთ „გონების ამაღლება ღმერთამდე“ 762, როდესაც „ყოველგვარი შუამავლის გარეშე“ 763, მხოლოდ „სულითა და ჭეშმარიტებით“, ანუ სულიწმიდითა და მხოლოდშობილი ძე 764, ქმნილება ესაუბრება შემოქმედს, როგორც ვაჟი მამასთან 765. ქმნილებებში, მაგრამ საკუთარ თავში 766. ფსალმოდიაში, რომელიც ეხება logoi-ს, ანუ არაპირდაპირ ღვთაებრივ გამოვლინებებს, ღმერთს ადიდებენ „ქმნილებათაგან მომდინარე“. ეს არის ის, რაც განასხვავებს ლოცვას ფსალმუნისაგან. რატომ არის, ევაგრიუსის მიხედვით, ასე უფრო რთული ფსალმუნების გალობა ყურადღების გადატანის გარეშე, ვიდრე ლოცვა ყურადღების გადატანის გარეშე? ფაქტია, რომ ღვთაებრივი გამოვლინებების სიმრავლეში უკიდურესად რთულია ღვთაებრივი ლოგოების ჭვრეტა მატერიალური საგნებით ყურადღების გაფანტვის გარეშე. კიდევ უფრო რთულია არ დაგვავიწყდეს, რომ ყველა ეს ლოგო უბრუნდება ერთ ლოგოსს. ღვთიური გამოვლინებების სასწაულებრივი ბუნების გათვალისწინებით, ეს იმდენად რთულია, რომ ევაგრიუსი დაჟინებით მოუწოდებს არ გაჩერდეთ შუა გზაზე, 767, არამედ იჩქაროთ ლოგოების ჭვრეტის მიღმა. დიახ, ეს ბევრად ძნელია, ვიდრე თვით ღმერთის ჭვრეტა, რომელსაც მინიჭებული აქვს ღვთის მადლი ცოდნა, „რომელიც ახარებს და ამაღლებს მის (გონებას) მწუხარებამდე, აშორებს მას ყოველგვარი გრძნობისგან“ 768. ფსალმუნების გალობა ყურადღების გადატანის უმაღლეს ხარისხის ნიშანია, რაც განხილულია ამ ნაწილში. საკუთარ თავში მტკიცედ განმტკიცდა სათნოებები და შეერწყა მათ, აღარ ახსოვს კანონი, მცნებები და სასჯელი, არამედ ლაპარაკობს და მოქმედებს ისე, როგორც მის მიერ შეძენილ საუკეთესო უნარს გვთავაზობს. აქ ევაგრიუსი ავითარებს აზრს, რომელიც მან ადრე გამოთქვა 68-ე თავში. უპატივცემულობა იწვევს ადამიანში ნამდვილ და ღრმა ცვლილებას, ისევე როგორც მთელ მის ქცევას, რომელშიც მას აღარ ხელმძღვანელობს რაიმე „მეორადი“ მიზნების მიღწევის სურვილი, არამედ სურვილი „კარგის (არჩეული) საკუთარი გულისთვის“ 769. და მაინც მას აქვს შესანიშნავი გამძლეობა. „სათნოება არის რაციონალური სულის საუკეთესო უნარი, რომლის წყალობითაც იგი ერიდება მანკიერებას“ (კ.გ. VI, 21). ამ სტაბილურობის გამო, ევაგრიუსი ალეგორიულად უწოდებს „საუკეთესო უნარს“ გონების „ტახტს“, „რომელიც მასზე მჯდომს უძრავად ან უმოქმედო მდგომარეობაში აკავებს“ 770. გაითვალისწინეთ, რომ გონებაზე მიმართული „უძრავის“ განმარტება (მანკიერებასთან მიმართებაში) არ არსებობს 77, სხვა ტექსტში, რომელიც ზემოთ მოცემულია ევაგრის სხვა ტექსტში. და ეს შემთხვევითი არ არის. როგორც რეალისტი, ევაგრიუსს მშვენივრად ესმოდა, რომ ისინიც კი, ვინც დიდი შრომით მიაღწიეს უვნებლობას, არ არიან დაზღვეული „დაცემისგან“, რაზეც ის აფრთხილებს თავის ესეში „სპეკულატივი“ (თავი 37). სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, რეციდივი შეიძლება დაემართოს მასაც კი, ვინც სრულად "გამოჯანმრთელდა". "რა მძიმეა ცოდვა ცოდნის მიღწევის შემდეგ!" (ფს. 77, 17ς). დემონური სიმღერები ჩვენს ვნებას ააქტიურებს და ჩვენს სულებს სამარცხვინო ოცნებებში აგდებს. ფსალმუნები, საგალობლები და სულიერი სიმღერები (იხ.: ეფეს.5:19) მოუწოდებენ გონებას ყოველთვის ახსოვდეს სათნოება, მდუღარე მრისხანების გაციება და სურვილების ჩაქრობა. უპასუხისმგებლობაზე ფიქრს მოჰყვება მთელი რიგი პრაქტიკული მოსაზრებები და ინსტრუქციები (თრ. 71-90), რომელიც საგრძნობლად ავითარებს და აღრმავებს ადრე ნათქვამს. უკვე ძველ დროში არსებობდა მუსიკა, რომელმაც ხალხი უკიდურესად აღელვებულ მდგომარეობაში მიიყვანა. ევაგრიუსი მას "დემონურს" უწოდებს. უნდა აღინიშნოს, რომ ასეთი მუსიკა მჭიდრო კავშირში იყო წარმართულ კულტებთან. ეს ის არ არის რასაც დღეს ვხედავთ ხოლმე?.. „დემონური სიმღერები და ფლეიტის მელოდიები ამშვიდებს სულს და ანადგურებს მის ელასტიურ ძალას, რომელიც ყოველთვის უნდა შევინარჩუნოთ, რათა სირცხვილით არ დავიფაროთ თავი“ (ღვთისმშობლისადმი. 48). ეს სიტყვები მონაზონს მიმართავს. ევაგრიუსი ამ თემას არაერთხელ უბრუნდება. „უსირცხვილო ბედნიერებას ეძებს თავის ურცხვობაში, ხარობს ამით, ტკბება, არ ერიდება სამარცხვინო სიმღერებს და სიცილს, რომელიც სულს ცეცხლივით ანგრევს ეკლებს შორის (შდრ. ფს. 117:12)“ (Eccl.7, 3–7 / Géhin. 56). ამ ხაფანგში ჩავარდნის თავიდან ასაცილებლად, „მართალნი აღივსებიან რისხვით ამგვარ ვნებებზე, აღშფოთებულნი არიან მათ მიმართ; ის ამჯობინებს მწუხარებას ასეთ სიხარულს და ასეთ სიმღერას ურჩევნია გაკიცხვა ბრძენი ადამიანისგან“ (იქვე). მოციქულის სიტყვების თანახმად, უგუნურმა თავი უნდა მიუძღვნას „ფსალმუნებს, საგალობლებსა და სულიერ გალობას“. რადგან ფსალმუნების გალობა ამშვიდებს სულის მოძალადე ბუნებას, 772 და მათში შემავალი „სულიერი სწავლება“ 773 გამუდმებით გონებას სათნოებისკენ მიმართავს. ისინი ასევე ემსახურებიან იარაღს „დემონური სიმღერების“ რისხვასთან საბრძოლველად. "ფერფლი გაქრა, როგორც პური შეჭამეს და ჩემი სასმელი ტირილით იშლება. ეს სიტყვები სასარგებლოა მათთვის, ვინც ქეიფებზე ტკბება ფლეიტებისა და გალობის ხმებით“ (ფს. 101, 10ε). ზემოთ მოყვანილი ტექსტი, სხვათა შორის, საშუალებას გვაძლევს გავიგოთ, რა ვითარებაში შეეძლოთ ბერებსა და მონაზვნებს ესმოდეთ „ფლეიტებისა და გალობის“ ხმები. რასაკვირველია, არა უდაბნოში, არამედ დღესასწაულების დროს, რომლებზედაც მათ ხანდახან იწვევდნენ 774. ევაგრიუსმა სამართლიანად მიიჩნია ასეთ ღონისძიებებზე დასწრება საყვედურად. ამიტომაც მოუწოდებს იგი მონაზონ სევერას ასეთი დაჟინებით: "არ უყუროთ მთვრალ ადამიანებს დღესასწაულებზე და არ წახვიდეთ უცხოთა ქორწილში, რადგან ქალწული, რომელიც ამას აკეთებს, უწმინდურია უფლის წინაშე" (ღვთისმშობლისადმი. 14). ეს ინსტრუქცია თანაბრად ეხება ბერებს 775. როგორც მებრძოლები იჭერენ მოწინააღმდეგეებს მკლავებში და თვითონაც იკუმშებიან მათ მიერ, ასევე ჩვენთან ბრძოლაში შემავალი დემონებიც გვხვეწენ, მაგრამ ამავე დროს ისინი თავად არიან ჩვენ მიერ შევიწროებული. რამეთუ ფსალმუნმომღერალი ამბობს: მე შეურაცხყოფ მათ და ვერ შეძლებენ დგომას (ფსალმ. 17,39). და კიდევ: ვინც მლანძღავს და დამამარცხებს, სუსტდებიან და დაეცემა (ფსალმ. 26,2). სულიერი ცხოვრება არის მუდმივი ბრძოლა ადამიანებსა და დემონებს შორის. „არსებათა ჭვრეტასა და სამების შემეცნებასთან დაკავშირებული არეალში დიდი ომი მიმდინარეობს დემონებსა და ჩვენ შორის და ამ ომში დემონები ცდილობენ ხელი შეუშალონ ჩვენს ცოდნას, მაგრამ ჩვენ ვცდილობთ ვიცოდეთ“ (K.G. III, 41). დემონებთან ბრძოლას ვერ მოერიდები. „ვინც სასარგებლო განსაცდელს გარბის, მარადიული სიცოცხლეც გაურბის“ (Inst. mon. Suppl. 17). და ეს ნიშნავს, რომ ჩვენ მუდმივად უნდა ვიბრძოლოთ, ვიბრძოლოთ მანამ, სანამ ამ ბრძოლიდან გამარჯვებულები არ გამოვალთ. თუ ლოცვაში წინააღმდეგობას უწევთ ნებისმიერ ვნებას ან დემონს, რომელიც გაწუხებთ, გახსოვდეთ [ფსალმუნმომღერლის] სიტყვები: ჩემი მტრები დაქორწინდებიან, მე ვიტანჯები და არ დავბრუნდები, სანამ არ მოკვდებიან, შევურაცხყოფ მათ და ვერ შეძლებენ დგომას, ისინი ჩემს ფეხქვეშ დაეცემა (ფსალმ. 17:38-39) და ა.შ. მოწინააღმდეგეები“ (ლოცვის შესახებ. ჩვენ უნდა ვიბრძოლოთ მანამ, სანამ „მტერი არ დაიხევს“, ჩვენ უნდა ვიბრძოლოთ „სისხლამდე“ (ებრ. 12:4) 776. მტერზე გამარჯვება შესაძლებელი ხდება უვნებლობის წყალობით 777. დასვენება დაკავშირებულია სიბრძნესთან, ასკეტური შრომა კი წინდახედულობასთან. რადგან შეუძლებელია სიბრძნის შეძენა სულიერი ომის გარეშე და შეუძლებელია ამ ომის წარმატებით გადალახვა გონიერების გარეშე. რადგან წინდახედულობა ევალება დემონების რისხვას წინააღმდეგობის გაწევას, ის აიძულებს სულის ძალებს იმოქმედონ ბუნების შესაბამისად და ამზადებს გზას სიბრძნისკენ. უგუნურებას, რასაც მოჰყვება სიყვარული და შემდეგ ცოდნა 778, ევაგრიუსი უწოდებს "მშვიდობიან მდგომარეობას", რადგან ადამიანი, რომელმაც მიაღწია ასეთ მდგომარეობას, "ისვენებს" 779 თავისი შრომისგან. და თუ ის კიდევ უფრო მაღლა აიწევს, მაშინ მიაღწევს „განსვენებას უფალში, ანუ მის შემეცნებაში“, რისი წყალობითაც „შედის [ღვთის] განსვენებაში“ 780, რადგან უფალი თავად ამკვიდრებს მასში (იხ.: იოანე 14:23). „თვინიერ გულში სიბრძნე იპოვის სიმშვიდეს, სულიერი შრომისმოყვარე სული უსჯულოების ტახტი გახდება“ (ბერებს. 31). „ტკბილი ძილი“, „ღმერთის ცოდნა“ 781, „დასვენება წმინდა სამების შემეცნებაში“ 782, შესვლა „მშვიდ წყლებში“, ანუ ცოდნა 783, შესაძლებელია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ „გონივრული სული მოქმედებს ბუნების შესაბამისად“ 784, ან, სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ახსნის „ბუნებრივი თესლების 7 როლზე“ დაფუძნებული. წინდახედულობა სულიერ წარმატებაში. „უწყალობა სიყვარულს უსწრებს, სიყვარული კი ცოდნას“ (ბერებს. 67). „სიბრძნე ემატება ცოდნას, გონიერება კი უგუნურებას წარმოშობს“ (ბერებს. 68). „ღმრთის შიში აჩენს წინდახედულობას, ხოლო ქრისტეს რწმენა – ღვთის შიშს“ (ბერებს. 69). ეს არის წინდახედულობა, რომელიც გვასწავლის როგორ გამოვიყენოთ საგნები სწორად 786, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ჩვენ ებრძვით დემონებს 787. ბერის ცდუნება არის აზრი, რომელიც სულის ვნებიანი ნაწილის მეშვეობით ამაღლდება გონებას. 74-ე და 75-ე თავები ქმნიან წყვილს და სრულად შეესაბამება ესეს "სპეკულატივის" 42-ე და 43-ე თავებს. ამ უკანასკნელში კი საუბარია მჭვრეტელზე, აქ სულიერი მოღვაწეობით დაკავებულ ბერზე. მაშინ, როცა სპეკულაციური (gnostikos, théôrètikos), მცხოვრები „გონების მიხედვით“ 788, ცდუნებაა „ცრუ აზრით“ 789, ბერს, რომელიც ეძღვნება სულიერ შრომას (praktikos), ცდუნებას ეწევა „სულის ვნებიანი ნაწილიდან“ ამოსული აზრი, რომელშიც იგულისხმება ორი უგუნური და არაგონივრული პრინციპი. ამის საფუძველზე ევაგრიუსი განსაზღვრავს მას, ვინც სულიერ შრომას ეძღვნება შემდეგი სიტყვებით: „ვინც სულიერ საქმეს ეძღვნება, ის არის ის, ვინც ღვთისმოსაობით და სამართლიანად ატარებს სიცოცხლეს გონებრივ სამყაროში“ (სქ. 38). „ვინც თავს უთმობს ჩაფიქრებულ ცხოვრებას, არის ის, ვინც ქმნის გრძნობათა სამყაროს [თავის] აზროვნებაში მხოლოდ ცოდნის გულისთვის“ (სქ. 39). ამრიგად, სპეკულაციური ცდუნებები ეკუთვნის ცოდნის, მართალი რწმენის და მართლმადიდებლური სწავლების არეალს 790, ხოლო სულიერი შრომით დაკავებულთა ცდუნება განისაზღვრება საგნებისადმი მისი გონების დამოკიდებულებით და, შესაბამისად, მათ შესახებ მისი გონებრივი იდეებით. „ცეცხლოვანი ისარი (ეფეს. 6:16) იჭერს სულს, სულიერი საქმისთვის თავდადებული ადამიანი კი აქრობს“ (ბერებს. 70). თუ ის, ვინც სულიერ შრომას ეძღვნება, არ „ჩაქრობს“ ბოროტი აზრის (ლოგიზმოს) 791 „ცეცხლოვან ისარს“ და ის ჭრილობას აყენებს მას, მაშინ მისი გონება დაბნელდება, „ბრმავდება“, მოკლებულია ცოდნის „შუქს“ 792 და ასკეტი ცოდვაში ვარდება (იხ. შემდეგი თავი). ბერის ცოდვა არის თანხმობა გონებით გამართლებულ სიამოვნებაზე, რომელსაც გვთავაზობს აზრი. მაცდურ აზრებში, როგორიც არ უნდა იყოს ისინი, არ არსებობს ცოდვა, როგორც ასეთი. ისინი წარმოიქმნება ჩვენი ნების საწინააღმდეგოდ. ამავდროულად ჩვენზეა დამოკიდებული, გაჭიანურდებიან თუ არა ჩვენში, ამოქმედებენ თუ არა ვნებებს 793. ამიტომ ცოდვა წარმოიშობა ჩვენი ნებაყოფლობითი თანხმობიდან (autexouston) 794. „რწმენა არის სულის რაციონალური და თავისუფალი ნება“ (ფს.115, 1α). და თუ სპეკულანტის ცოდვა არის ცრუ ცოდნა, რომელიც წარმოიქმნება "ნებისმიერი ვნებათა ან სიკეთის ხედვის ნაკლებობით, რომელიც ჩვეულებრივ ეძებს" 795, მაშინ "ბერის ცოდვა", რომელიც სულიერ შრომას ახორციელებს და სულიერი ცხოვრების დაბალ დონეზე იმყოფება, არის ის, რომ ის ნებაყოფლობით იღებს ვნებიან აზრს და ეთანხმება სიამოვნებას, რომელსაც ეს აზრი გვპირდება. ევაგრიუსი ხშირად უბრუნდება ამ თემას. „მიხსენი... უცხო შვილების ხელიდან. უცხო შვილების ხელი არის აზრი, რომელიც სულის ვნებიან ნაწილში იბადება და გონებას პარალიზებს. ეს ხელი იჭერს მათ, ვინც სულიერი საქმით არის დაკავებული. ხელი, რომელიც იპყრობს მათ, ვინც ჩაფიქრებულ ცხოვრებას ეწევა, არის ცრუ ცოდნა საგნების შესახებ ან მათი ჭვრეტა, რაც შემოქმედს უსამართლოს და სიბრძნეს მოკლებულს“ (ფს.143, 7ε). ისინი, ვინც სულიერ შრომას ეძღვნება და ისინი, ვინც ჭვრეტით ცხოვრებას ეძღვნება, ამ „ჩაგრიდან“ სხვადასხვა გზით გამოდიან, თითოეული თავისებურად. „ზოგი დემონი გარს ეხვევა მას (ბერს), როგორც სულიერ შრომას თავდადებულს, ზოგი - როგორც ჩაფიქრებულ ცხოვრებას. პირველ შემთხვევაში აქცევს მათ სიმართლით, მეორეში სიბრძნით“ (ფს.117, 10β). „სამართლიანობა“ არის ის „უღელი“, რომელიც აერთიანებს ყველა სათნოებას 796, ხოლო „სიბრძნე“ არის ჭეშმარიტი „ცოდნა“ 797, რომელიც, ევაგრიუსის აზრით, განუყოფლად არის დაკავშირებული მამათა „წმინდა დოგმებთან“ 798. „ვინც სულიერ შრომას ეძღვნება, სათნოებით შეებრძოლოს უცხო შვილებს, ხოლო ვინც ჩაფიქრებულ ცხოვრებას მიუძღვნის ჭეშმარიტი დოგმებით, იდეების დამსხვრევით და ყოველგვარი ამაღლებით, რომელიც ეწინააღმდეგება ღმერთის ცოდნას (2 კორ. 10: 4-5)“ (ფს. 26, 3β). ანგელოზები ხარობენ, როდესაც მანკიერება მცირდება, დემონები ხარობენ, როდესაც სათნოება მცირდება. რადგან პირველები თანაგრძნობისა და სიყვარულის მსახურნი არიან, მეორენი კი ბრაზისა და სიძულვილის მორჩილნი არიან. პირველი, მოახლოება, სულიერი ჭვრეტით გვავსებს, მეორე კი, მოახლოება, სულს სამარცხვინო სიზმრებში ჩაგდებს. ამქვეყნად ადამიანი არც ანგელოზია და არც დემონი 799. ფლობს ანგელოზურ ცხოვრებასა და დემონურ ცხოვრებას შორის არჩევანის თავისუფლებას 800, ის უშუალოდ ფრონტის ხაზზეა და აშორებს ორ შეურიგებელ მოწინააღმდეგეს. "რაციონალურ ბუნებაში, რომელიც ზეცის ქვეშაა, ზოგი იბრძვის, ზოგი ეხმარება მათ, ვინც იბრძვის, და (საბოლოოდ) სხვები ებრძვიან მათ, ვინც იბრძვის, გამუდმებით და სასტიკად უტევს მათ. ვინც იბრძვის ხალხია, ვინც მათ ეხმარება ღმერთის ანგელოზები, ხოლო მათი მოწინააღმდეგეები - უწმინდური სულები" (Ant. Prol.). მიუხედავად იმისა, რომ სატანა ადვილად „იღრმავებს თავს სინათლის ანგელოზად“ (2 კორ. 11:14), ამ გავლენის შედეგებით შეიძლება ამოვიცნოთ იმ ძალების ჭეშმარიტი ბუნება, რომლებიც გავლენას ახდენენ ადამიანზე. თუნდაც მენტალურ დონეზე. ეშმაკი ადამიანის სულში იწვევს შფოთვას, დაბნეულობას და შიშს და ანგელოზი მხოლოდ თავისი სიტყვით ავსებს მას სიმშვიდითა და შინაგანი სიმშვიდით, თუმცა მისმა გარეგნობამ შეიძლება შეაშინოს ადამიანი ჯერ 801 წელს. სრულიად განსხვავებული მიზნების მისაღწევად, ანგელოზები და დემონები ქმნიან ადამიანებს სრულიად განსხვავებული გზებით 802. უფრო მეტიც, ანგელოზები სულაც არ ახდენენ გავლენას ადამიანზე მხოლოდ თვინიერებით, როგორც შეიძლება დავასკვნათ ამ თავიდან. „წმიდა ანგელოზები ზოგს სიტყვით ასწავლიან, ზოგს ოცნებებით, ზოგს უბიწოებისკენ მოუწოდებენ ღამის შიშით, ან დარტყმით აბრუნებენ სათნო ცხოვრებას“ (K.G. VI, 86). დემონები აჯანყდებიან ყველაფრის წინააღმდეგ, რაც ხელს უწყობს ჩვენს ხსნას. „დემონებიდან ზოგი ეწინააღმდეგება ჩვენს მცნებების დაცვას, ზოგი – საგნების ბუნების ჭვრეტას, ზოგი – ღვთაებრიობასთან დაკავშირებული ლოგოების ცოდნას, რადგან ჩვენი ხსნის მეცნიერება შედგება ამ სამისაგან“ (K.G. I, 10). სათნოებები არ აჩერებენ დემონების თავდასხმებს, არამედ გვიცავს მათგან უვნებლად. სათნოებები არის სულიერი „ღვთის მთელი საჭურველი“ (ეფეს. 6:12 და შ.), რომელიც ეხმარება ადამიანს „ბოროტის ცეცხლოვანი ისრების“ მოგერიებაში, რათა არ დაარტყას მას 803. ამ „მთლიანი ჯავშნის“ სხვადასხვა ნაწილების სიმბოლური ინტერპრეტაცია უკვე მოცემულია პავლე მოციქულის მიერ. ევაგრიუსი ავითარებს ამ ალეგორიას. „გონების მახვილი სულიერი სიტყვაა, რომელიც სულს კვეთს ყოველივე ხორციელსა თუ ბოროტებასა და უმეცრებას“ (კ.გ. V, 28). „გონების ფარი არის აქტიური ცოდნა, რომელიც იცავს სულის ვნებიან ნაწილს დარტყმისგან“ (K.G. V, 31). „გონების ჩაფხუტი არის სულიერი ცოდნა, რომელიც იცავს სულის რაციონალურ ნაწილს დარტყმისგან“ (კ.გ. V, 34). დემონები ყველანაირად ცდილობენ ჩამოგვართვან სათნოებათა ეს „მთლიანი ჯავშანი“ 804, რადგან აქტიური სათნოებები აღმართავს მათ გზაზე მძლავრ ბარიერს და არ აძლევენ საშუალებას „ფარულად შეაღწიონ“ სულის „ქალაქში“ 805. თუმცა, როცა ადამიანი წარმატებას მიაღწევს სულიერ მუშაობაში, „დემონური თავდასხმები საერთოდ არ სუსტდება“. პირიქით, ისინი გაძლიერებულია 806. მაგრამ დემონური ბოროტება იშლება გონების მუდმივად მზარდი სიმტკიცისა და მისი „თანაცხოვრების“ სიმშვიდის წინააღმდეგ - სულის მრისხანე და სასურველი პრინციპები 807. „როგორც შუა ზღვაში მყარად მდგარ კლდეს ვერ შეარყევს ზღვის ტალღები, ასევე, ვინც სათნოებებში მიაღწია წარმატებას და მთლიანად შეერწყა მათ, არასოდეს შეარყევს ეშმაკს“ (ინსტ. მონ. 15). კეთება სულიერი მეთოდია, რომელიც წმენდს სულის ვნებიან ნაწილს. ვნებები იბადება სულის ორი ირაციონალური პრინციპის 808 „ბოროტად გამოყენების“ შედეგად - ძალადობრივი და სასურველი, ანუ მათი გამოყენება, რომელიც არ შეესაბამება მათ თავდაპირველ მიზანს. სულის „სნეულებების“ განსაკურნებლად და მისი ბუნებრივი „ჯანმრთელობის“ აღსადგენად 809 „სულთა ექიმი“ ქრისტე იყენებს სულიერ მუშაობას (praktikè), როგორც წამალს, რომელშიც ევაგრიუსი ხედავს განათლების „მეთოდს“ (მეთოდოს), „დისციპლინას“ ან „გზას“ (hodos). სულიერ სამუშაოზე საუბრისას ევაგრიუსი ხშირად იყენებს სიტყვას „გზა“ (იხ. შესავალი). მნიშვნელობის თვალსაზრისით, ის ბევრად უფრო მდიდარია, ვიდრე სამეცნიერო ტერმინი "მეთოდი", რადგან ის ძალიან ზუსტად გადმოსცემს სულიერი მუშაობის შინაგან დინამიკას: "გზას", რომელსაც "მიჰყავს" და "გზას", რომლითაც ისინი "მიჰყავთ" 810. „მიიღეთ სასჯელი, მაგრამ არა მაშინ, როცა უფალი გაბრაზებულია. დასჯა [ანუ დისციპლინა ან განათლება: payéia] არის ვნებების შეკავება. ეს, არსებითად, წარმოადგენს სულიერ მუშაობას იმ გაგებით, რომ ის წარმოადგენს სულიერ მეთოდს, რომელიც საშუალებას აძლევს ადამიანს განიწმინდოს სულის ვნებიანი ნაწილი“ (ფს.2, 12δ). „წმინდა მამების“, განსაკუთრებით „სულიერი მამების“ ან „უხუცესების“ როლი 811, ჩვეულებრივ, არის მოწაფეების წარმართვა სულიერი მოღვაწეობის „სამეფო გზაზე“, რომელიც შედგება ქრისტეს მიბაძვაში მათი მაგალითით და მითითებებით. მოსწავლისთვის „სულიერი მეთოდი“ ძირითადად გულმოდგინე ვარჯიშია „აქტიურ სათნოებებში“ 813, რაც მას ღვთის შემწეობით ცოდნისკენ მიიყვანს. ამ სათნოებებს შორის პირველ ადგილს იკავებს სამართლიანობა, რომელიც მოიცავს ყველა სათნოებას 814 და ადამიანს „მართალს“ აქცევს 815. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, „ვარჯიში“ ნიშნავს ღვთის 816 მცნებების დაცვას, რომლის მეშვეობითაც ადამიანი „ეძებს“ ღმერთს 817 და იპოვის მას, სანამ თავად არ აღმოჩნდება „ჰიმ. „იპოვოს შენი ხელი ყველა შენს მტერზე, მარჯვეო დაე, ყველამ, ვინც გძულს, იპოვნოს შენი. - ღმერთის მტრებს ის აღმოაჩენს, ხოლო ვინც მას სძულს, იპოვის მას. კანონის მეშვეობით ჩვენ ვპოულობთ ღმერთს და სახარების მეშვეობით ჩვენ ვიპოვით მას. და კიდევ ერთი: სულიერი მოღვაწეობით ჩვენ ვპოულობთ მას და ცოდნით ის გვპოვებს ჩვენ, ვინც ადრე მისი მტრები ვიყავით, საზოგადოებისგან გაუცხოებულები, იმედი არ გვქონდა და ათეისტები ვიყავით სამყაროში (შდრ. ეფ. 2:12)“ (ფსალმ. 20, 9β). მცნებების დაცვით და მოქმედი სათნოებით ღმერთის „ძიება“ და „მოპოვება“ არის „სულიერი მეთოდი“, ეს ძალიან „სწორი და ვიწრო“ გზა 818 (იხ.: მათ. 7:14), რომელიც საშუალებას აძლევს ადამიანს გაერთიანდეს მას, ვინც მისთვის „გზა“ გახდა, ქრისტესთან, ღმერთი სიტყვა ხორციელად, დღესდღეობით არც ისე ადვილია, როგორც ეს მეთოდი. თვითგამოსყიდვა. შემთხვევითი არ არის, რომ ამ გზას სულიერი ეწოდება: სული მიჰყვება მას. თავად „გზა“ არის პიროვნება, ქრისტე და მისი საბოლოო მიზანია შემოქმედსა და ქმნილებას შორის პირადი ურთიერთობების აღდგენა. სულის ძალების სრული განკურნებისთვის მხოლოდ მცნებების შესრულება საკმარისი არ არის, თუ გონება ასევე არ დაიმკვიდრებს მათ და ერთმანეთის შესაბამის ჭვრეტას. მცნებების დაცვა განწმენდს გონებას 820 და ხდის მას უვნებელ 821 , რაც არის „სულიერი მეთოდის“ მნიშვნელობა და არსი 822 . თუმცა სულის არა მხოლოდ ვნებიან, არამედ რაციონალურ ნაწილსაც განკურნება სჭირდება, რადგან სულის „სრულყოფილი განკურნება“ გულისხმობს მის ყველა პრინციპს შორის ჰარმონიის აღდგენას 823. ჯანმრთელობა სრულად აღდგება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ გონება დაუბრკოლებლად ახორციელებს თავის თანდაყოლილ საქმიანობას, ანუ ცოდნას ეძღვნება. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, გონება უნდა განთავისუფლდეს მასში მყოფი მანკიერებისგან, კერძოდ, „უმეცრებისგან“ (აგნოია) და „უმეცრებისგან“ (აგნოზია) 824, თუ მხოლოდ მას არ სურს ბრმად დაიცვას თავი, როგორც „ღამით მებრძოლი“ 825, არამედ სურს იბრძოდეს სულიერ შრომაში „შემეცნებითი ცოდნის შედეგად“8. 827-ს დიდი მნიშვნელობა აქვს: მარტო ასკეტური საქმეები არ კმარა. "ჭკუა განთავისუფლდება ცოდვილი ფიქრებისგან მხოლოდ მაშინ, როცა ცოდნის მიღების ღირსად ჩაითვლება. რადგან კეთება გულიდან არ აშორებს ყველა იდეას, არამედ მხოლოდ ვნებიან იდეებს. ცოდნა წყვეტს ყველა იდეას (ზოგადად). საკუთარი ჭვრეტების შეძენის შემდეგ გონება მაშინვე ათავისუფლებს მტრის მიერ გაგზავნილ აზრებს" (ფს.129, 8). ამ "ჭვრეტებში, რომლებიც თანდაყოლილია გონებაში" 828 იგულისხმება, მაგალითად, "ბრძოლის ლოგოები" 829 დემონების წინააღმდეგ ან ღმერთის "განკითხვისა და განზრახვის" მთელ უზარმაზარ არეალში, რომელშიც არის შექმნილი არსებობის საიდუმლოებები. შეუძლებელია წინააღმდეგობა გავუწიოთ ყველა იმ აზრს, რომელსაც ანგელოზები შთააგონებენ ჩვენში, მაგრამ შესაძლებელია უარვყოთ დემონების მიერ შთაგონებული ყველა აზრი. რადგან პირველ აზრებს მოჰყვება სულის მშვიდი მდგომარეობა, ხოლო მეორე აზრებს მოჰყვება დაბნეულობა. ანგელოზები და დემონები შთააგონებენ თავიანთი აზრებით 830. როგორც ევაგრიუსი ამტკიცებს მე-6 თავიდან დაწყებული, ჩვენ გვაქვს ძალა უარვყოთ დემონების მიერ შთაგონებული აზრები. მაგრამ რატომ არ შეგვიძლია "წინააღმდეგობა გავუწიოთ ყველა იმ აზრს, რომელსაც ანგელოზები შთააგონებენ ჩვენში"? უპირველეს ყოვლისა, იმიტომ, რომ ადამიანი სხვადასხვაგვარად არის დაკავშირებული სიკეთესთან და ბოროტებასთან. ”[თავდაპირველად] ჩვენ ვიყავით სათნოების თესლები და არა [თესლები] მანკიერების. რადგან არ არის აუცილებელი, რომ ჩვენ, რაღაცის აღქმის უნარიც გვქონდეს, ამის ძალაც გვქონდეს. მაგალითად, ჩვენ შეგვიძლია არ ვიყოთ, მაგრამ არ გაგვაჩნია ძალა არ ყოფნისა, რადგან ძალები თვისებებია, ხოლო არყოფნა არ არის თვისება” (39). ეს ფუნდამენტური განცხადება, რომელსაც ევაგრიუსი ხშირად უბრუნდება, პირდაპირ კავშირშია „ფიქრებზე“. „დემონურ აზრს ეწინააღმდეგება სამი აზრი, რომლებიც თრგუნავენ მას, როცა ის ცნობიერებაში რჩება: ანგელოზური აზრი, ჩვენი ნებით, საუკეთესოსკენ მიზიდული აზრი, აგრეთვე ადამიანური ბუნებით დაბადებული აზრი, რომლითაც წარმართებსაც კი უყვართ საკუთარი შვილები და პატივს სცემენ მშობლებს. მაგრამ კარგ აზრს ეწინააღმდეგება მხოლოდ ორი აზრი: არც ერთი ბოროტი აზრი არ მოდის ჩვენი თავდაპირველი ბუნებიდან, რადგან თავიდანვე ბოროტად არ შექმნილვართ, თუ, რა თქმა უნდა, მართალია, რომ უფალმა დათესა კეთილი თესლი თავის მინდორში (შდრ. მათ. 13:24)“ (M.C. r.l. 31). აქ მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ანგელოზური აზრები ჩვენი პირველყოფილი ბუნების მსგავსია; ისინი ხელს უწყობენ „სათნოების თესლის“ ზრდას, რომელიც ითესება ყველა ადამიანში, მათ შორის წარმართებსა და ცოდვილებში. დემონური აზრები უცხოა ჩვენი ბუნებისთვის. ჩვენ შეგვიძლია და უნდა გავუწიოთ წინააღმდეგობა ამ „უცხოებს“ (არა „ჩვენს მსგავსს“), როგორც ევაგრიუსი ხშირად უწოდებს დემონებს. ცოდვილებსაც კი შეუძლიათ ამის გაკეთება. მაგრამ ჩვენ არ შეგვიძლია წინააღმდეგობა გავუწიოთ ყველა ანგელოზურ აზრს სწორედ „სათნოების ბუნებრივი თესლის“ არსებობის გამო. ”რადგან იყო დრო, როდესაც მანკიერება არ არსებობდა და იქნება დრო, როდესაც ის შეწყვეტს არსებობას, მაგრამ არ იყო დრო, როდესაც სათნოება არ არსებობდა და არ იქნება დრო, როდესაც ის შეწყვეტს არსებობას, რადგან სათნოების თესლი წარუშლელია. ამაში დარწმუნებული ვარ სახარების მდიდარმა კაცმა, რომელიც განიკითხა ჯოჯოხეთში: ლუკაში, 16:19-31 ბოლოს და ბოლოს, სიბრალული არის სათნოების ყველაზე კეთილი თესლი“ (კ.გ. I, 40). ევაგრიუსი ხაზს უსვამს, რომ ბოროტის ცდუნებებზე წინააღმდეგობის გაწევა არა მხოლოდ აუცილებელია, არამედ შესაძლებელია, რადგან ისინი ჩვენთვის "უცხო" არიან. ბოროტს ზუსტად იმდენი ძალა აქვს ჩვენზე, რამდენსაც ჩვენ თვითონ ვუთმობთ მას 831. სიკეთე ყოველთვის ხელმისაწვდომია ადამიანისთვის, რადგან ის ფესვიანდება მის ბუნებაში. მაშასადამე, სიკეთე საბოლოოდ გაიმარჯვებს, ანუ ღმერთი გაამარჯვებინებს მას, კერძოდ, თავისი წმიდა ანგელოზების მეშვეობით 832. ეს ნათესაობა „(ჩვენი) სულის არსს“ (როგორც მოგვიანებით მაისტერ ეკჰარტი იტყვის) და ანგელოზთა მოქმედებებს შორის, ერთი მხრივ, და ჩვენთან მიმართებაში დემონური წინადადებების უცხო ბუნებას შორის, მეორე მხრივ, ხსნის, რატომ მოაქვთ ანგელოზები სულს ყოველთვის სიმშვიდეს, ხოლო დემონები, რომლებიც უახლოვდებიან მას, აბნევენ მას, რაც კიდევ ერთხელ შეახსენებს ევაგრიუსს (ევაგრიუსის 5-ე თავში და ბოლოს). 56). სიყვარული უვნებლობის პროდუქტია; უვნებლობა სულიერი საქმიანობის ფერია; სულიერი შრომა იქმნება მცნებების დაცვით; მცნებების მცველია ჭეშმარიტი რწმენით დაბადებული ღვთის შიში. რწმენა არის შინაგანი სიკეთე, რომელიც თანდაყოლილია იმ ადამიანების არსებობაში, რომლებსაც ჯერ კიდევ არ სწამდათ ღმერთი. უკვე პროლოგში ([8]) ვხვდებით ამ „სათნოებათა კიბეს“, რომელსაც ევაგრიუსი ხშირად სწორედ ამ სახით და ამ თანმიმდევრობით წარმოაჩენს თავის ნაწერებში. ყველა მათგანს, ან თითქმის ყველა მათგანს ერთი რამ აქვს საერთო: ისინი რწმენიდან ღმერთის შემეცნებამდე მეტ-ნაკლებად იმავე რაოდენობის ნაბიჯებით მიდიან. გამოდის, რომ ცოდნა, რომლის შეძენაც სულიერი ცხოვრების მიზანია, სხვა არაფერია, თუ არა რწმენის თანდათანობითი ზრდა. კლიმენტ ალექსანდრიელის მსგავსად, 833 ევაგრიუსი რწმენას უწოდებს შინაგან სიკეთეს, რაც გულისხმობს იმ უნარს, რომელიც მიენიჭა ადამიანს მისი შექმნისას და რომელიც, ისევე როგორც ყველა სათნოება, არის "წარუშლელი" 834 - უნარი შეასრულოს ის პიროვნული მოქმედება, რომელსაც ჩვენ ვუწოდებთ "რწმენას". როგორც ყველა „სათნოების თესლი“, ეს სიკეთე არის ყველა ადამიანში, მათ შორის წარმართებსა და ათეისტებში. ევაგრიუსი იძლევა რწმენის სხვა განმარტებებს. „რწმენა სულის რაციონალური და თავისუფალი ნებაა“ (ფს.115, 1α). „თავისუფალი ნება“ (prohairèsis), ან საკუთარი ნებით არჩევის უნარი (აუტექსუზია) სიკეთესა და ბოროტებას შორის, გამომდინარეობს ყოველი რაციონალური არსების ბუნებიდან. ევაგრიუსი ამ თვისებას განმარტავს, როგორც „მიმღებლობას“ 835. ეს „მგრძნობელობა“ განსაზღვრავს „პირვანდელი სიკეთისგან“ „ჩავარდნის“ შესაძლებლობას და რეალობას 836. ეს, კერძოდ, არის განსხვავება არსებას შორის, რომელიც არ შეიძლებოდა არსებობდეს, და შემოქმედს შორის, რომელიც „არის“ და ვის შესახებ, მკაცრად რომ ვთქვათ, არ შეიძლება ითქვას, რომ მას შეუძლია შეურაცხყოფა მიაყენოს. მისი თანდაყოლილი არჩევანის თავისუფლება 838, ბოროტად გამოყენება, რომელიც რწმენის ნაკლებობის შედეგია. რწმენისგან განსხვავებით, ბოროტებაზე თანხმობა ეწინააღმდეგება გონიერებას, რადგან ის ეწინააღმდეგება თავისუფლების მნიშვნელობას, რომელიც მდგომარეობს ზუსტად სიკეთის თანხმობაში. შეიძლება ეს შეურაცხყოფა გამართლდეს არსების შეზღუდული ცოდნითა და შესაძლებლობებით? „რწმენა არის თანხმობა უხილავზე“ (ფს.129, 4–5δ). ეს განმარტება, რომელიც ეფუძნება ებრაელთა 11:1-ს, ხაზს უსვამს რწმენის ეგზისტენციალურ ასპექტს: რწმენა არის ქმედება, რომლის მეშვეობითაც ადამიანი, როგორც შექმნილი არსება, მთლიანად გადასცემს თავს შემოქმედს. რწმენა, ისევე როგორც ცოდნა 839, აღემატება არსების გაგებას, რადგან როგორც სჯერა, ასევე ის, რაც ცნობილია, არის „უხილავი“. რწმენის შინაარსი, რომელსაც ევაგრიუსი უწოდებს პირველ და მთავარ „აქტიურ სათნოებას“, არის ღმერთის არსებობა 840, რომელიც დადასტურებულია ებრ. 11:6. მისი შექმნის ფაქტიდან გამომდინარე, ადამიანს აქვს „ბუნებრივი“ უნარი დაეთანხმოს ღმერთის არსებობას. ეს თანხმობა არის თავისუფალი, გონივრული და აზრიანი, თუნდაც ის სცილდება ადამიანის გაგებას. ეს არის "სწორი რწმენა". მხოლოდ ასეთ რწმენას შეუძლია მიაღწიოს თავის ბუნებრივ მიზანს. თავის სხვა ნაშრომში, რომელიც საუბრობს „ნათლის (პირად) რწმენაზე“ და „სულიერ ბეჭედზე“ 841, ევაგრიუსი ხაზს უსვამს „მართალი რწმენის“ განუყოფელ კავშირს ხსნის ეკონომიასთან. იგი დაკონკრეტებულია „ქრისტეს რწმენაში“ 842, რომელშიც ღმერთმა გამოავლინა თავი, ასევე „წმინდა სამების ჭეშმარიტ რწმენაში“ 843, რომელშიც სრულად გამოვლინდა ღმერთის გამოცხადება საკუთარ თავზე. „სამებაში თაყვანისმცემელ ღვთის შემეცნებაში“ „მართალი რწმენა“ სრულყოფილებას აღწევს. როგორც სული სხეულის მეშვეობით გრძნობს სუსტ წევრებს, ასევე გონება, რომელიც ახორციელებს მისთვის დამახასიათებელ საქმიანობას, ცნობს საკუთარ ძალას და, რაც ხელს უშლის, პოულობს მცნებას, რომელიც კურნავს სულს. ევაგრიუსი გამომდინარეობს იქიდან, რომ ადამიანის ბუნება სამი ნაწილისგან შედგება - სხეული, სული და გონება. „...სხეული თავისი მოქმედებებით ამჟღავნებს მასში მკვიდრ სულს და სული თავისი მოტივებით აუწყებს გონებას, რომელიც არის მისი თავი 844...“ (მელანიას. 15). თუ ეს ასეა, განა ეს არ ნიშნავს იმას, რომ რაღაც აშლილობის შედეგად შეიძლება სულისა და გონების „ინსტრუმენტები“ „დაზიანდეს“ და ამავდროულად, სულს და გონებას შეუძლია „გამოასწოროს“ ეს „ინსტრუმენტები“, აღადგინოს მათი ბუნებრივი ფუნქციები? „როგორც გრძნობა აღიქვამს გრძნობად [რამეებს], ასევე გონება - [საგნები] გასაგები... და როგორც გრძნობები, როცა ავად არიან, ითხოვენ მხოლოდ საკუთარ თავზე ზრუნვას და შემდეგ [ისევ] ადვილად იწყებენ თავიანთი დამახასიათებელი მოქმედებების შესრულებას, ასევე გონებას, ხორცით შებოჭილ და ხორციელი იდეებით აღსავსე, სჭირდება [მხოლოდ] სარწმუნოება და მის მსგავს სწორ ცხოვრებაზე. (შდრ.: ფს.17:34)“ (რწმენის შესახებ. XII, 38). მე-17 ფსალმუნის ლექსი გულისხმობს, რომ „ფეხები ასე იქმნება საქმით“ და „მაღლა დაყენება ჭვრეტით მოდის“ 845 . ასე რომ, საჭიროების შემთხვევაში, გონება, რომელმაც მიაღწია გარკვეული უვნებლობის ხარისხს, თავის თავს უნიშნავს შესაბამის მედიკამენტებს ძალადობრივი და სასურველი პრინციპების განსაკურნებლად, რისი თქმაც სურს ევაგრიუსს ამ თავში. ევაგრიევის სპეკულაციურ კაცსაც კი მაინც სჭირდება ასეთი წამლები! 846 გონება, რომელიც ვნებიან ბრძოლას ხელმძღვანელობს, ვერ ხვდება ამ ბრძოლის ლოგოს ჭვრეტის გზით და ჰგავს ღამით ბრძოლას. ის, ვინც უვნებლობა შეიძინა, ადვილად ცნობს თავისი მტრების მაქინაციებს. სულიერი ცხოვრება ბრძოლაა, რომლის მიზანიც ცოდნის მიღებაა. „ჩვენი ბრძოლის მიზანი შემოქმედებისა და წმინდა სამების ცოდნაა და დემონები სასტიკ ომს აწარმოებენ ჩვენ წინააღმდეგ, რათა ხელი შეგვიშალონ ამ ცოდნისგან, მაგრამ ჩვენ მაინც შევიძენთ მას, თუ საკუთარ თავზე ძალ-ღონეს მოვიხმართ“ (ეპ. 58, 2). უმეცრების „ღამეში“, რომელიც ცოდვისადმი დამორჩილების გამო დაგვაკლდა, ამ ბრძოლის გარემოებები ჩვენთვის დაფარულია 847. და მხოლოდ „დღით“, ცოდნის „შუქით“ ხდებიან ისინი თვალსაჩინო, რასაც ხელს უწყობს წინდახედულობა, რასაც ევაგრიუსი ასე ხშირად ახსენებს ომის შესახებ საუბრისას 848. For „prudence...“ "შენი მცნების გამო ჩემს მტერზე უფრო ბრძენი გამხადე." როდესაც ადამიანი იგებს „მწუხარებისა და განსაცდელების ლოგოს“, ომის მნიშვნელობას და ფონი, მისი გული „ფართოვდება“ 850 „ჭეშმარიტი ცოდნის“ წყალობით, რომელიც მის გონებას ეძლევა 851. შემდეგ კი ის განიცდის იგივე გამოცდილებას, როგორც იობი: განსაცდელების დაძლევით იგებს მისი მწუხარების მიზეზებს. არ მთავრდება ამით, არამედ იღებს სხვა ხასიათს. „მცნებების ლოგოის გაგება აფართოებს გულებს და აადვილებს სულიერი მოღვაწეობის გზას“ (ფს.118, 32ιδ). სულიერი მოღვაწეობის ზღვარი სიყვარულია, ცოდნის ზღვარი კი ღვთისმეტყველება; პირველის დასაწყისი რწმენაა, მეორის დასაწყისი კი ბუნებრივი ჭვრეტა. ხოლო ის დემონები, რომლებიც სულის ვნებიან ნაწილთან შედიან, როგორც ამბობენ, სულიერი მოღვაწეობის მოწინააღმდეგეები არიან და ვინც სულის რაციონალურ ნაწილს აწუხებს, ყოველგვარი ჭეშმარიტების მტრები (იხ. საქმეები 13:10) და ყოველგვარი ჭეშმარიტი ჭვრეტის მტრები არიან. რა არის ნათქვამი ამ თავის დასაწყისში, იხილეთ: „ბერი“, პროლოგი [8], ხოლო რაც შეეხება რწმენას, იხილეთ „ბერი“, განსაკუთრებით თავი 81. სულიერ ცხოვრებაში შეიძლება გამოიყოს ორი ძირითადი საფეხური: სულიერი მოღვაწეობა (praktikè ან éthikè) და ჭვრეტა (théôrètikè ან gnôstikè), ანუ აქტიური, ასკეტური ცხოვრება და ჭვრეტა-შემეცნებითი ცხოვრება. ამის საფუძველზე ევაგრიუსი ადამიანში ხედავს ან ასკეტს (praktikos) ან სპეკულატორს (théôrètikos) 853. უფალს უყვარს ორივე, თუმცა ურჩევნია მეორე, რადგან უფრო ახლოს არის მასთან 854. დემონები თავს ესხმიან ორივეს 855; ორივეს აქვს შესაბამისი საშუალებები მათი თავდასხმების მოსაგერიებლად 856. საბოლოოდ, უფალი ათავისუფლებს ორივეს 857. როგორ ეწინააღმდეგებიან დემონები კეთებას და ფიქრს? „ჩვენი მტრები ყველა სათნოებას ხაფანგს უწყობენ: სიმამაცის ბადეებს უყრიან სიმამაცეს, სიძვის ბადეებს უბიწოებას, სიძულვილის ბადეებს სიყვარულს. ამპარტავნებას აყენებენ თვინიერებას, წყალობის წინააღმდეგ - თანაგრძნობას, მაგრამ არა ღვთის გულისთვის, არამედ საჩვენებლად, მარხვის წინააღმდეგ - ადამიანთა დიდების სურვილს. თქვით: რა ხაფანგებს უყრიან მტრები, რათა ერესიებით ჩამოართვან მას მართლმადიდებლური დოგმები!” (ფს.141, 4α). საკუთარ გამოცდილებაზე დაყრდნობით 858, ევაგრიუსი თვლის, რომ ერესები წარმოიქმნება არა მხოლოდ ადამიანთა აზრებისა და მოსაზრებების მცდარი გამო, არამედ დემონური წინადადებების შედეგად 859. (იხილეთ აგრეთვე, რა არის ნათქვამი ამის შესახებ ნაშრომის „ბერი“ 74 და 75 თავებში). არაფერი, რაც ასუფთავებს სხეულს, არ რჩება განწმენდილთან, მაგრამ სათნოებები, რომლებიც განწმენდს სულს, რჩება მასთან ერთად, განწმენდილი. ის, რაც აბინძურებს ან ასუფთავებს სხეულს, არის სხეულის გარეგანი. სულ სხვა ვითარებაა. მისი „დაბინძურება“ მანკიერებითაც არის რაღაც მეორეხარისხოვანი და, საბოლოო ჯამში, გარეგანი, მაგრამ მისი სიწმინდე არა. სათნოებები „გვწმენდს“ 860, მაგრამ შიგნიდან, ჩვენი ბუნების ფესვებიდან დაწყებული, რადგან ისინი თავიდანვე დათესეს ჩვენი სულის ნიადაგში, როგორც „კარგი თესლი“ და ამიტომ არიან „წარუშლელი“ 861. ამიტომაც რჩებიან განწმენდილ სულში, რადგან „არ იყო დრო, როცა სათნოება არ არსებობდა და არ იქნება დრო, როცა ის არ იარსებებს“. რაციონალური სული მოქმედებს ბუნების შესაბამისად, როცა მისი სასურველი ნაწილი სათნოებისაკენ მიისწრაფვის, მრისხანე ნაწილი ამ სათნოებისთვის იბრძვის, რაციონალური ნაწილი კი ქმნილებათა ჭვრეტას მიმართავს. მიუხედავად იმისა, რომ ევაგრიუსი განიხილავს ადამიანის სხეულებრივ არსებობას ამ სამყაროში, როგორც რაღაც გარდამავალსა და გარდამავალს, ხოლო სულის ირაციონალურ პრინციპებს (ძალადობრივი და სასურველი), სენსორულ და მატერიალურ სამყაროში ჩართული, როგორც რაღაც მეორეხარისხოვანი 863, ეს სამი ელემენტი მაინც წარმოადგენს „ადამიანურ“ ბუნებას. მაშასადამე, საქმე არ არის ირაციონალური პრინციპების დათრგუნვა, თუნდაც იმისთვის, რომ მივაღწიოთ სასურველ განზრახვას. არ კმარა შეიგრძნო ან საერთოდ არ შეიგრძნო „რაც ეკუთვნის სულის ირაციონალურ ნაწილს“ 864 და ცხოვრება „გონების მიხედვით“ 865 არ ნიშნავს ორი ირაციონალური პრინციპის აღმოფხვრის აუცილებლობას. ეს მხოლოდ იმას ნიშნავს, რომ ადამიანი, როგორც ანგელოზის მსგავსი არსება 866, მთლიანად განისაზღვრება სულიერი კომპონენტით. ანგელოზური მდგომარეობა არ არის სრულიად მიუღწეველი ადამიანებისთვის. „როდესაც სულის მრისხანე ნაწილი დომინირებს, სული „გარეული ხდება“ [ამ სიტყვის პირდაპირი მნიშვნელობით, ანუ ის ადარებენ მხეცს, ცხოველს ან სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ „დემონად“ იქცევა, რომლის სიმბოლოც გარეული ცხოველებია 867]; როცა მისი სასურველი ნაწილი დომინირებს, ის ხდება „ცხენის მოძრაობის“ მსგავსი. სული 868] როცა, პირიქით, გონება დომინირებს, იგი ანგელოზს ან თუნდაც ღმერთს ემსგავსება“ (ფს.57, 5β). სულის მოძალადე ნაწილის მიზანია 869 დემონებთან ბრძოლა და ბოროტება; მისი სასურველი ნაწილის ბუნებრივი მოძრაობა გამოიხატება „ღვთისკენ სწრაფვაში“ 870; და ბოლოს გონება იქმნება ცოდნისთვის (ღმერთის და მისი შემოქმედების) 871 . იდეალურ შემთხვევაში, ამ დედამიწაზე ადამიანი უნდა ეცადოს სულის სამ უნარს შორის სრულყოფილი ჰარმონიის მიღწევას. „ვისაც გონება ყოველთვის უფალთან არის [ფს.72, 23ιε: ღმერთთან მიბმული სიტყვები გამოიყენება, როგორც ამბობენ, მას, ვინც იცნობს წმიდა სამებას; 2) ვინც ხედავს გასაგები საგნების მიზეზებს; 3) ვინც ხედავს უსხეულო არსებებს; ვინც მიაღწია სულის განგებულებას], ვისი მრისხანე დასაწყისი სავსეა თავმდაბლობით ღმერთის ხსოვნის გამო და რომლის სასურველი დასაწყისი მთლიანად უფლისკენ არის მიმართული - მას აღარ ეშინია ჩვენი მტრების, რომლებიც ჩვენს სხეულების ირგვლივ აღმოჩნდებიან. ევაგრიუსი უწოდებს მას, ვინც მიაღწია სრულ სიმშვიდეს და იპოვა შინაგანი ერთიანობა "ღვთის ძე". „მაგრამ არ უნდა ეძიოთ მხოლოდ მშვიდობის კავშირი ადამიანებს შორის (ეფეს. 4:3), არამედ სხეულშიც, სულშიც და სულშიც. რადგან როცა მშვიდობით გააერთიანებთ ამ თქვენი სამების კავშირს, მაშინ, როგორც გაერთიანებულია ღვთაებრივი სამების ბრძანებით, მოისმენთ: ნეტარ არიან ისინი მშვიდობისმყოფელნი“ (9) (ევლ.5-6). ეს არის სულიერი ცხოვრების მიზანი, როგორც ამას ევაგრიუსი ესმის. „თუნდაც მთელი ცხოვრება მონასტერში გაატარო, მაგრამ არ შეიძინო სათნოება, რაც გონებას არწმუნებს, რომ შენ გახდი ღვთის ძე (მათე 5:9) და სიკვდილიდან სიცოცხლეში გადახვედი (1 იოანე 3:14), რადგან უფალი დასახლდა შენში (2 კორ. 6:16), - არ წარმოიდგინო თავი მემკვიდრედ. ვინც წარმატებას მიაღწევს სულიერ საქმიანობაში, ამცირებს ვნებებს, ხოლო ვინც წარმატებას მიაღწევს ჭვრეტაში, ამცირებს უმეცრებას. რაც შეეხება ვნებებს, მათი სრული განადგურება ერთ მშვენიერ დღეს მოხდება, ხოლო რაც შეეხება უმეცრებას, ზოგი ამბობს, რომ მას საზღვარი აქვს, ზოგი კი ამბობს, რომ ასეთი ზღვარი არ არსებობს. წარმატება სულიერ საქმიანობაში და წარმატება ჭვრეტაში მჭიდროდ არის გადაჯაჭვული იმ თვალსაზრისით, რომ ეს ორი პროცესი, მკაცრად რომ ვთქვათ, არ მიჰყვება ერთმანეთს, მაგრამ მუდმივი განვითარების შედეგად ერწყმის გარკვეულ ერთიანობას. „სათნოებისა და ცოდნის ზრდა ხდება ყოველგვარი მანკიერებისა და უმეცრების თანდათანობითი შემცირების შედეგად...“ (ფს.88, 49κγ). ბოროტების შემცირებისა და სიკეთის გაზრდის პროცესი არ შემოიფარგლება ამ საუკუნის ხანგრძლივობით, არამედ ვრცელდება მომავალ საუკუნეებამდე. „თუ მანკიერება ამცირებს სათნოებას, მაშინ აშკარაა, რომ სათნოებაც ანადგურებს მანკიერებას; ეს მოხდება მომავალ საუკუნეში, სანამ მანკიერება არ გაქრება...“ (Prov.24, 9f / Géhin. 268). ბოროტების ეტაპობრივი განადგურება უკვე ამ საუკუნეში იწყება ნებაყოფლობითი სულიერი შრომით და მომავალ საუკუნეში დასრულდება იძულებითი განწმენდის „ტანჯვით“ 872. აქ სრულდება „შეძლებისდაგვარად“ და იქ მოხდება „საჭირო წესით“ 873; აქ არის "ნაწილობრივი" და იქ იქნება "სრული" 874. „ბოროტებისგან სრული განთავისუფლება ნამდვილად შესაძლებელია“ (ეპ. 43, 2). ევაგრიუსი ბოროტების სასრულობის შესახებ არაერთხელ გამოთქმულ აზრს აფუძნებს იმაზე, რომ ბოროტება მეორეხარისხოვანია (იხ.: სიბრძნე 14:13). რაც შეეხება უმეცრებას, არ ცოდნას, რომელიც მომდინარეობს ბოროტებისგან? 875 უმეცრება გაქრება, როცა მისი მიზეზი 876 გაქრება. ცოდნაც, რომელიც შედარებულია ამ უმეცრებასთან, ასევე შეზღუდულია, ვინაიდან მისი ობიექტი, შექმნილი სამყაროც შეზღუდულია. თუმცა, არსებობს სხვა ტიპის უცოდინრობა, რომელიც ასოცირდება ცოდნასთან. „ვისი ცოდნაც შეზღუდულია, მისი უმეცრებაც შეზღუდულია და ვინც უმეცრება არ არის შეზღუდული, მისი ცოდნა არ არის შეზღუდული“ (კ.გ. III, 63). ამ ორ ტიპს შორის განსხვავება განპირობებულია ცოდნის ობიექტით და არა მცოდნე სუბიექტით. „დიდია უფალი... და მის სიდიადეს დასასრული არ აქვს. შექმნილ ბუნების ჭვრეტას აქვს საზღვარი და მხოლოდ წმიდა სამების ჭვრეტას არა აქვს საზღვარი, რადგან ის არის მარადიული სიბრძნე“ (ფს.144, 3β). ევაგრიუსი ალეგორიულად განმარტავს ამ ლექსს 144-ე ფსალმუნიდან თავის სხვა ნაშრომში, Képhalaia Gnostika. „ბუნებრივი ცოდნის ზღვარი არის წმინდა ერთობა [monas: უთვალავი ერთიანობის მდგომარეობა შემოქმედსა და ქმნილებას შორის], მაგრამ უმეცრებას საზღვარი არ აქვს, რადგან მის სიდიადეს ნამდვილად არ აქვს დასასრული (შდრ. ფსალმ. 144:3)“ (K.G. I, 71, რედაქტირებული ვერსია). ერთ-ერთ ნეტარებასთან დაკავშირებით, რომლის საიდუმლოც იცის ევაგრიუსმა, ის წამოიძახებს: "ნეტარ არის ის, ვინც მიაღწია დაუოკებელ ცოდნას!" (კ.გ. III, 88). ნელ-ნელა „გადააჭარბებს“ ღმერთის მრავალგვარ გამოვლინებებს მის ქმნილებებში, გონება, თავისი ბუნებით შექმნილი, საბოლოოდ აღწევს თავის აბსოლუტურ „საზღვრებს“ 877 - „ჭვრეტა წმიდა სამების, უსაზღვრო ცოდნისა და ყოვლისმომცველი სიბრძნის“ 878, რომელსაც ვეღარ გადალახავს. „ცოდნის სამი სამსხვერპლოდან ორს აქვს წრე, მესამეს კი წრე არ აქვს“ (კ.გ. IV, 88). „წრის“ გამოსახულება, ისევე როგორც „საკურთხევლის“ გამოსახულება, ნასესხებია 25-ე ფსალმუნიდან (ფსალმ. 25:6). ფრაზები „გაიარე საკურთხევლის ირგვლივ“, „აღწერე წრე ან გარშემოწერილობა“ მიუთითებს შემეცნებითი საგნის შეზღუდვებზე (რაც გადმოცემულია ზმნებით „აღწერე“ ან „მოხაზვა“ „ხაზებით რაღაცის გამოკვეთის“ მნიშვნელობით). ფრაზები „წრე აღწერე“, „წრე დახატე“ (როგორც გამოთქმის შემთხვევაში „დახაზე კითხვების წრე ან რაიმე თემა“) ნიშნავს „ცოდნის“, „ცოდნის“ შეძენას 879. იგივე ალეგორიული გაგებით, აქ ნათქვამია, რომ ორი საკურთხეველი (რომელიც აღნიშნავს ქმნილების ცოდნას“, მესამედ არის „ჰოკომი“ (შექმნილი საგნების ცოდნა) „მარტივი“ 880. ვინაიდან „ღმერთის შემეცნება შესაძლებელია“ 881, ღმერთი არის „ყოველთვის არსებული ცოდნა“ 882. ერთ დღეს „მოგეცემათ ჭეშმარიტი ცოდნა ერთიანობის ბუნების შესახებ, თაყვანს სცემენ სამებაში“ 883, ცოდნა, რომელშიც, როგორც მდინარეები ერთ ზღვაში ჩაედინება, მთელი ცოდნა შექმნილი სამყაროს შესახებ მოედინება.884. ამ ცოდნისგან განსხვავებით, „მარად არსებითი ცოდნა“ არის ერთი (monoeides) 885, რადგან ღვთაებრივი ბუნება მარტივი და აღუწერელია, ხოლო შექმნილი ბუნება არის „რთული“ და „აღსაწერი“, ანუ შეზღუდული 886. ასე რომ, ჩვენ მოგეცემათ ცოდნა ღვთაებრივი პირების შესახებ მათი არსის „ერთიანობაში და სინგულარობაში“ 887, მაგრამ ამ არსის შეუზღუდავი ბუნების გამო, მიღებული ცოდნა გადაიქცევა შეუზღუდავ „უმეცრებაში“. ღმერთის „შეცნობა“ არ ნიშნავს მის „აღქმას“ ან „მოპოვებას“, არამედ მის მიერ „აღქმას“ ან „მოპოვებას“ 888 . როგორც „ღვთის ხატება“, გონებას აქვს capax Dei, ანუ უნარი „მიაღწიოს მას (ღმერთს)“ 889, „მისი ბუნებისადმი მიმღებლობა“ 890. აქედან მომდინარეობს „ღვთაებრივისადმი უსაზღვრო ლტოლვა“ 891, ღმერთის წყურვილი, „უსასრულო“ და „ყოვლისაგან უსასრულო, ამოუწურავი, ამომწურავი წყარო“. ჟამის დასასრულს, როდესაც ქმნილებები გაერთიანდებიან შემოქმედთან მისი „განსაკუთრებით“ 892 და „ღმერთი იქნება ყველაფერი ყველაში“ (1 კორ. 15:28) 893, „გამოუთქმელი მშვიდობა“ სუფევს და გადარჩენილი არსება სამუდამოდ გათავისუფლდება წყურვილისაგან 894. 895. ნივთები, რომლებიც, მათი გამოყენების მიხედვით, კარგია თუ ცუდი, წარმოშობს ან სათნოებებს ან მანკიერებებს. და გონიერებაზეა დამოკიდებული მათი გამოყენება ერთი ან მეორესთვის. ქმნილებისადმი ადრე განხილული მანიქეელთა მტრობისგან განსხვავებით, ევაგრიუსი მუდმივად ცდილობს ხაზი გაუსვას, რომ არც ერთი რამ არ არის თავისთავად ბოროტი, 896 რომ დემონებიც კი არ არიან ბუნებით ბოროტები. და მხოლოდ მანკიერებები, საგნების არასწორი გამოყენების გამო, იწვევს მათ გაუცხოებას კარგი 898. პირიქითაც. „ჩვენ სიკეთეს ვაკეთებთ, როცა სათანადოდ ვიყენებთ იმას, რაც ღმერთმა მოგვცა. რადგან მან ყველაფერი თავის დროზე მშვენიერი შექმნა (ეკლ.3:11) და, აჰა, ძალიან კარგი იყო (დაბ.1:31)“ (ეკლ.3, 13 / გეჰინ. 16). და ეს ეხება არა მხოლოდ შექმნილ ნივთებს ზოგადად, არამედ, კერძოდ, ჩვენს „რაციონალურ სულს“ თავისი სამი შემადგენელი ნაწილით, რომლის გარეშეც ჩვენ ვერ ვიმოქმედებთ. თუ მთელი ბოროტება წარმოიქმნება გონებაში, ძალადობრივ საწყისში (თუმოსში) და სასურველ დასაწყისში (ეპითუმია) და ჩვენ შეგვიძლია გამოვიყენოთ ეს შესაძლებლობები სიკეთისთვისაც და ბოროტებისთვისაც, მაშინ აშკარაა, რომ სწორედ მათი არაბუნებრივი გამოყენების გამო გვიდგება უბედურება. ევაგრიუსმა უკვე ისაუბრა იმ როლზე, რომელსაც წინდახედულობა თამაშობს აქ 73 თავში. შემდეგ თავში ის უბრუნდება ამ საკითხს. ჩვენი ბრძენი მოძღვრის აზრით, რაციონალური სული სამმხრივია. სულის რაციონალურ ნაწილში ყოფნისას სათნოებას გონიერება, გაგება და სიბრძნე ეწოდება; სასურველ ნაწილში - უმანკოება, სიყვარული და თავშეკავება; გააფთრებულ ნაწილში - გამბედაობით და მოთმინებით; მთელ სულში – სიმართლე. წინდახედულობის საქმეა მოწინააღმდეგე ძალების წინააღმდეგ ომი, სათნოების დაცვა, მანკიერებებზე წინააღმდეგობის გაწევა და საშუალო საგნების მართვა გარემოებების შესაბამისად; გაგებაა ყველაფრის სწორად მართვა, რაც გვეხმარება უმაღლესი მიზნის მიღწევაში; სიბრძნის საქმეა ხორციელი და უსხეულო ნივთების ლოგოების ჭვრეტა; უბიწოების ამოცანაა უგუნური ჭვრეტა ისეთ საკითხებზე, რომლებიც ჩვენში უაზრო ოცნებებს აღძრავს. სიყვარულის საქმეა ღმერთის ყოველი ხატის წინაშე წარმოჩენა თითქმის ისევე, როგორც პროტოტიპისთვის, მაშინაც კი, თუ დემონები ცდილობენ ამ გამოსახულებების შეურაცხყოფას; აბსტინენციის საკითხია ხალისიანად უარვყოთ საკვების ჭამით მოტანილი ყოველგვარი სიამოვნება; მოთმინებისა და გამბედაობის საკითხი - არ შეგეშინდეთ მტრების, გულმოდგინედ და მტკიცედ წინააღმდეგობა გაუწიოთ საფრთხეებს; სიმართლის საქმეა სულის ნაწილებს შორის თანხმობისა და ჰარმონიის მიღწევა. ამ თავში, ისევე როგორც მის ბევრ სხვა ტექსტში, ევაგრიუსი მიუთითებს ტრადიციაზე, ანუ ცოდნაზე, რომელიც პირდაპირ თუ ირიბად ევალება თავის მასწავლებლებს. ერთის მხრივ, ესენი არიან ავტორიტეტები თეოლოგიის სფეროში 899 და უპირველეს ყოვლისა გრიგოლ ნაზიანზელი, მეორეს მხრივ, წმიდა მამები, სულიერი წინამძღოლები, უდაბნო მამები, განსაკუთრებით მაკარი ეგვიპტეელი და მაკარი ალექსანდრიელი 900. ამ თავში, აღწერს „ბუნებრივ საქმეებს“ ევნებისგან, რაც აჯამებს უგუნურ მოძღვარს. გრიგოლ ნაზიანზელი სულის აგებულებისა და მისი სათნო ქცევის შესახებ. ამ ცოდნის „აკადემიური“ ბუნება არ ხდის მას ნაკლებად მნიშვნელოვანს. ეკლესიის მასწავლებელთა წყალობით „ელინიკურმა სიბრძნემ“ ღრმა ტრანსფორმაცია განიცადა: იგი „მონათლეს“. სათნოების სწავლებაში ეს მაშინვე ჩანს. ევაგრიუსი იწყება სტოიკოსთა ოთხი ძირითადი სათნოებიდან, რომლებიც მოიცავს წინდახედულობას, უმანკოებას, გამბედაობას და სამართლიანობას. თავის ნაშრომის 44-ე თავში, სპეკულატივი, ის აღწერს მათ ფუნქციებს გრიგოლ ნაზიანზელის მითითებით (იხ. ქვემოთ). მაგრამ სტოიკოსთა სათნოებები შემოიფარგლება მკაცრად ქრისტიანული სათნოებებით - გაგება და სიბრძნე (იხ.: კოლ. 1:9), სიყვარული და თავშეკავება (იხ.: 1 ტიმ. 2:15), ასევე მოთმინება (იხ.: რმ. 5:3 და სხვ.). იმის მიხედვით, რაც ევაგრიუსმა დიდიმუსი ბრმასგან შეიტყო, ყველა ეს სათნოება, მათ თანმხლებ სხვებთან ერთად, ქმნის ორგანულ ერთობას, რომელიც „იფრქვევა“ ჩვენი სულის ასპექტებით - ისევე როგორც სინათლე ირღვევა პრიზმაში გავლისას - და ვლინდება სხვადასხვა სათნოების სახით 901. არის სხვებიც, რომლებსაც ევაგრიუსი ახსენებს თავის სხვა თხზულებებში. მოდით შევხედოთ მხოლოდ რამდენიმე სათნოებას აქ. ვინაიდან სული შედგება ორი ნაწილისაგან - რაციონალური და არაგონივრული (რომელიც წარმოდგენილია ორი ძალით), და პირველი მათგანი განკუთვნილია ჭვრეტისთვის (théôria), ხოლო მეორე საქმისთვის (praktikè), სათნოებები შეიძლება დაიყოს "ჭვრეტით" და "აქტიურ" სათნოებად. სამართლიანობა ითვლება „მთავარ აქტიურ სათნოებად“, რომლითაც ადამიანები „მართალნი“ ხდებიან 902; მას ასევე უწოდებენ სიბრძნის კარიბჭეს 903. სიბრძნე არის „პირველი საჩუქარი სულიწმიდისა“ 904 და „პირველი ყველა სათნოებას შორის“ 905. ამის საფუძველზე შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ სიბრძნე მთელი თავისი სინონიმური სერიებით, რომელიც მოიცავს ცოდნას, გაგებას, წინდახედულობას და ა.შ. არ გამოიყენა ეს კონცეფცია. ეს არის სიბრძნე, რომელიც ხსნის წვდომას სამების ღმერთთან, რომელიც თავად არის „უსაზღვრო ცოდნა და მარადიული სიბრძნე“ 907. ამგვარად, სათნოებათა ზოგად სტრუქტურაში სამართლიანობა განსაკუთრებულად მნიშვნელოვან ადგილს იკავებს: „უღელი“ 908, „ერთად იკავებს“ სხვა სათნოებებს და მათთვის „წესად“ (კანონი) 909-ს ემსახურება. მაშასადამე, ევაგრიუსი სპეკულაციურ პიროვნებას, რომელმაც სიბრძნე შეიძინა „ჭვრეტით“ სათნოებით, „მართალ ადამიანად“ მიაჩნია ამ სიტყვის უმაღლესი, ბიბლიური გაგებით. რაც შეეხება ასკეტს, რომელმაც წარმატებას მიაღწია „აქტიურ“ სათნოებებში, გამოცდილების წყალობით ხდება „ბრძენი“, ჭეშმარიტი „ღმერთის მეგობარი“ 910, „ღვთისმეტყველი“, რომელიც ცოდნას იღებს არა წიგნებიდან, არამედ „უფლის მკერდში“ 911 წ. სურათი არ იქნება სრული, თუ არ აღვნიშნავთ, რომ სიყვარულზე საუბრისას თავის სხვა თხზულებებში ევაგრიუსი მას იგივე სიტყვებით აღწერს, როგორც სიმართლეს. სიყვარული არის სათნოება, რომელიც თავად ქრისტემ დააყენა ყველა სხვა სათნოებაზე მაღლა 912; ამით აღიარებენ მის ნამდვილ მოწაფეებს 913. ეს „წმინდა სიყვარული“ 914 ნამდვილად მეტია, ვიდრე უბრალოდ სათნოება: „ჩვენი სიყვარული არის ქრისტე“ 915, რადგან, მოციქულ იოანეს (1 იოანე 4:8) სიტყვებით, „ღმერთი სიყვარულია“ 916. ის არის „პირველადი სიყვარული“ 917, „ჰო სიყვარულის“ ფუნდამენტური პრინციპი. რაც შეეხება „სულიერ სიყვარულს“ 918, რომელსაც ევაგრიუსი, დამატებითი ახსნა-განმარტების გარეშე, აიგივებს თვინიერებასთან, თვით ქრისტეს თვისებასთან (იხ. მათ. 11:29), მაშინ ეს არის „გონიერი სულის შესანიშნავი მდგომარეობა“ 919, ხსნის კარს სიბრძნისკენ 920, რადგან ეს სიყვარული არის „ცოდნის დედა“. აღვნიშნოთ, რომ ამ თავში ევაგრიუსი არ მიაწერს სიყვარულს სულის ძალადობრივ პრინციპს, როგორც სისტემატურად აკეთებს თავის სხვა ტექსტებში 922. ძალადობრივი პრინციპი, ევაგრიუსის მიხედვით, მჭიდროდ არის დაკავშირებული გონებასთან, რომელთანაც ის „გულში ზის“ 923. ამ ტექსტში იგი სიყვარულს სასურველ საწყისად მოიხსენიებს. იქნებ ეს ენის სრიალია? ან ევაგრიუსი შორდება თავის ჩვეულ კონცეფციას, რომ რაღაც განსხვავებული თქვას? თუმცა როგორც ეს თავი, ისე ზემოხსენებული ტექსტები ამბობენ, რომ სიყვარულის ობიექტი მოყვასია. ნაკლებად სავარაუდოა, რომ ევაგრიუსს, როგორც გვეჩვენება, აქ მხედველობაში ჰქონდეს „სრულყოფილი და სულიერი სიყვარული (agapè)“ 924, „უმაღლესი სიყვარული (éros)“, რომელიც „ახარებს ბრძენ გონებას სულიერ სიმაღლეებამდე“ 925, „უფრო დიდი სიყვარული (პოთოსი) ღმერთისადმი“ 926, რომელშიც ჩვენი „სურვილის“ უმაღლეს უნარს აღწევს. ამ თავში ნახსენები თითოეული სათნოება ასრულებს მისთვის დამახასიათებელ სპეციფიკურ ფუნქციას. უცნობი ადამიანის შემდეგი გამონათქვამი კიდევ ერთხელ ცხადყოფს, თუ რამდენად ხშირად მიმართავს ევაგრიუსი თავის „მამებს“. „როგორც ერთმა უხუცესმა მითხრა, სული გონების დედაა, რადგან ის შობს მას აქტიური სათნოებებიდან. „სულს“ უწოდა სულის ვნებიანი ნაწილი, რომელიც შედგება სასტიკი და სასურველი პრინციპებისგან. მამაცობითა და თავშეკავებით, მისი თქმით, ჩვენ ვიღებთ სიბრძნეს და ღვთის ცოდნას. Prov.23, 22 / Géhin 258). ეს გამონათქვამი ეხება მას, ვინც სულიერ მუშაობას უთმობს; შემდეგი სიტყვები მიმართულია სპეკულატივის მიმართ. „მართალმა გრიგოლმა გვასწავლა, რომ თვით ჭვრეტისთვის ასევე [აუცილებელია] ოთხი სათნოება: წინდახედულობა და სიმამაცე, უმანკოება და სამართლიანობა. გონიერების საკითხი, თქვა მან, არის გონიერი და წმინდა ძალების ჭვრეტა, მათი ლოგოების მიუხედავად, რადგან ეს ლოგოები, როგორც გადმოცემულია [ჩვენთვის] სიბრძნის მტკიცე მადლიერებაა. [ქრისტიანული დოქტრინის] ჭეშმარიტება, მაშინაც კი, როდესაც ერეტიკოსები იბრძვიან [მათ წინააღმდეგ] და არ შედიან [საგნების] მატარებელში [მსმენელი]: ზოგიერთი სწავლება ბუნდოვნად უნდა იყოს წარმოდგენილი, სხვები ალეგორიული განცხადებებით უნდა იყოს დასახელებული, სხვები კი ნათლად აეხსნათ უბრალო ადამიანების სასარგებლოდ“ (სპეკულაციური. 44). თესლის ნაყოფი მოსავალია, სათნოება კი ცოდნა. და როგორც თესლის თესვას ახლავს ცრემლი, ასევე მოსავალს ახლავს სიხარული (იხ.: ფს. 125,5–6). ამ თავში, რომელიც უდავოდ უკანასკნელი იყო ნაწარმოების „ბერის“ ადრეულ ვერსიაში, ევაგრიუსი რამდენიმე სიტყვით გამოხატავს სულიერი მუშაობის არსს და მიზანს. 125-ე ფსალმუნის სქოლიუმში ის განმარტავს თავის აზრს. „ვინც ცრემლით თესავს, სიხარულით მოიმკის. ვინც შრომითა და ცრემლით სულიერ საქმეს ახორციელებს, ცრემლს თესავს. და ვინც ცოდნას უჭირს, სიხარულს მოიმკის. და ამ სიტყვას მთელი სიფრთხილით უნდა მივუდგეთ: ჩვენ ყველანი შევდივართ ამ ცხოვრებაში სათნოების თესლით. როგორც თესლის ზრდას ახლავს ცრემლი, ასევე მოსავალს ახლავს სიხარული“ (ფს.125, 5γ). სულიერი შრომა არის „ვიწრო კარიბჭე“, რომელზეც სახარებაშია საუბარი (იხ. მათე 7:13) და რომელიც, როგორც ჩანს, იწვევს არა სიხარულს, არამედ ტანჯვას. მაგრამ ისინი, ვინც მათ გაივლიან, იღებენ „სიმართლის ნაყოფს“ 927, საიდანაც იზრდება „სიცოცხლის ხე“ (იგავები 11:30), რაც სიბრძნის სიმბოლოა ევაგრიუს 928-ში. სულიერი შრომა შეიძლება შევადაროთ მასწავლებლის „მითითებელს“, რომელიც სჯის და ასწავლის „ისრაელის 929 ადამიანზე ნადირობს“. სწყუროდა და ცდუნდა“ 930. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, განუყოფელია „საქმეები“ 931 და „ღონე“ 932. როგორც ევაგრიუსს უყვარს ხაზგასმა, ჩვენ ყველანი ვიბადებით „სათნოების თესლებით“, რომლებიც „თავიდანვეა სულში დათესილი“ 933. და ამ ცხოვრებაში უნდა გავაშენოთ ისინი „ცრემლებით“ იმ იმედით, რომ ოდესმე „სიხარულით მოვიმკით“ „ჭეშმარიტი ცოდნის ყურები“ 934. „მართალი ცხოვრება ცრემლსა და განსაცდელშია, მაგრამ ცოდნა ვლინდება სიხარულითა და სიხარულით“ (ფს. 29, 6ε). მაგრამ მძიმე შრომით „ექვსწლიანი სულიერი შრომისთვის“ 935, იტანჯება „ძლიერი სიცხისგან, რომელიც წარმოიქმნება (ამ შრომებიდან)“ 936, „დამწვარი“ 937, იაკობის მსგავსად (იხ.: დბ. 31:40), რომელშიც ევაგრიუსი ხედავს, რომ 8 არ არის „მოდელის გარეშე“ დარჩენილი ადამიანი. ის არ არის დავიწყებული, არ არის მიტოვებული! რადგან როდესაც „მოსავალს“ ემუქრება „მტაცებლები“ ​​(ანუ დემონები 939), კარგი „ქარები“ თესლს ეხმარება. „ვისაც აქ ალეგორიულად ქარები ჰქვია [ანუ ანგელოზები], ამოიღეთ სულის ყურები ნაჭუჭიდან – რათა ცრემლით თესავმა სიხარულით მოიმკი“ (ფს.134, 7ε). სულიერი შრომის შრომას მოჰყვება ღმერთის შეცნობის სიხარული 940, რაც სწორად მიანიშნებს, რომ ადამიანი „მიუახლოვდა ლოცვის საზღვრებს“ 941, სადაც ის შეხვდება ღმერთს „ყოველგვარი შუამავლის გარეშე“ 942 „სულითა და ჭეშმარიტებით“, ან სხვაგვარად რომ ვთქვათ, სულიწმიდითა და მხოლოდშობილი ძეში39. აუცილებელია ვიკითხოთ იმ ბილიკებზე, რომლებზეც ჩვენამდე ბერებმა სწორად გაიარეს და თავად ვიხელმძღვანელოთ მათზე. რადგან ბევრი სიკეთე შეიძლება მოიძებნოს იმაში, რაც მათ თქვეს და გააკეთეს. სხვა საკითხებთან ერთად, ერთ-ერთი მათგანი ამბობს: „მკაცრი და ერთგვაროვანი მარხვა, სიყვარულთან ერთად, სწრაფად მიჰყავს ბერს უვნებლობის თავშესაფარში“. მან ასევე გაათავისუფლა ერთ-ერთი ძმა იმ კოშმარებისგან, რომლებიც მის სულს აბნევდა და უბრძანა, მარხვას დაემატებინა უძლური ბერების ზრუნვა. ამის შესახებ კითხვაზე უხუცესმა თქვა: „ამგვარ ვნებებს წყალობაზე მეტად არაფერი აქრობს“. ევაგრიუსი ყოველთვის თვლიდა თავს მხოლოდ პატრისტული ტრადიციის ჯაჭვის რგოლად და არა მის ნოვატორად. თავის ნაშრომში „ბერი“ ყველგან მოიხსენიებს „წმინდა მამათა“ ჩვენებებს როგორც ღვთისმეტყველების, ისე სულიერი მოღვაწეობის შესახებ. უკვე ანატოლისადმი მიწერილ წერილში („ბერი“. პროლოგი) ის მიუთითებს უხუცესთა სწავლებაზე, რათა მეგობარს აუხსნას სამონასტრო კვართის სიმბოლური მნიშვნელობა და სულიერი ცოდნის საფუძვლები. 29-ე თავში მოჰყავს თავისი მასწავლებლის მაკარი დიდის სიტყვები სასოწარკვეთის შესახებ, ხოლო 89-ე თავში ავითარებს გრიგოლ ნაზიანზელის სწავლებას სათნოებების შესახებ. "ბერის" ბოლო ათი თავი, რომელიც ევაგრიუსმა დაამატა, როგორც ჩანს, ამ შემოქმედების დასრულების შემდეგ, წარმოადგენს "უდაბნოს მამების გამონათქვამების" ერთ-ერთ უძველეს კრებულს. განა ეს არ არის „დოკუმენტური დადასტურება“, რომ პონტოელი ბერის სწავლებები შეესაბამება „წმინდა მამათა“ ტრადიციას და ერთგულად მიჰყვება მას? მსგავს გამონათქვამებს ვხვდებით „ზღაპარი ლოცვის შესახებ“ (თრ. 106–109, 111–112) და „სპეკულატიურში“ (თრ. 44–48). ეს ბოლო თავები არსებითად აჯამებს ყველაფერს, რაც წინა თავებში იყო განხილული. ევაგრიუსი თავის ამოცანას ხედავს, როგორც ჭეშმარიტი და სანდო კრიტერიუმების პოვნა საკუთარი სულიერი ცხოვრებისათვის. „მათ, ვინც მის გზას მიჰყვება, ვინც თქვა: მე ვარ გზა და სიცოცხლე (იოანე 14:6), უნდა ისწავლონ მათგან, ვინც მათზე ადრე დადიოდა ამ გზაზე, ესაუბროს მათ, რა არის სასარგებლო და ჰკითხოს მათ იმაზე, თუ რა მოაქვს სიკეთეს, მათ სწავლებაში რაიმეს შეტანის გარეშე, რაც შეიძლება უცხო გახდეს ჩვენს გზაზე“ (ეპ. 17, 1). თუმცა, ტრადიციის ერთგული რომ დარჩეს, საკმარისი არ არის იმის მიყოლა, რაც ადრე გაკეთდა. მთავარია, ცოცხალი კავშირი შევინარჩუნოთ იმათთან, ვისთანაც ცხოვრების გზა მიდის, ქრისტესთან. და ეს შეუძლებელია, თუ ჩვენ უგულებელვყოფთ ტრადიციის ცოცხალ კავშირებს. ევაგრიუსი ყოველთვის საუბრობს „მამებზე“ მრავლობით რიცხვში, მაშინაც კი, თუ ის ჩვეულებრივ მხოლოდ ახსენებს თავის მასწავლებლებს, რომლებსაც უშუალოდ იცნობდა. ტრადიცია არის მრავალმხრივი თანმიმდევრული ერთიანობა და არა სისტემაში გაზრდილი ინდივიდის აზრები. ამიტომ პონტოელი ბერის შემოქმედების შესწავლისას არ უნდა მივიჩნიოთ ისინი პატრისტული სწავლების „გამოხდის“ ერთგვარ მცდელობად. პირიქით, უნდა გვახსოვდეს, რომ ავტორი მხოლოდ პატრისტიკურ „გზას“ მოწმობს და ეს იყო მისი მთავარი განზრახვა. „გზა“, რომელზეც ის მოწმობს, არის, უპირველეს ყოვლისა, „სულიერი მოღვაწეობის გზა“ 944, „ვიწრო და ვიწრო გზა“ 945, სათნოებით ვარჯიშის გზა, რომელიც მიგვიყვანს „ცათა სასუფეველამდე“ 946, ანუ „ღმერთის შემეცნებამდე“ 947 წ. "ეს მრავალი გზა მიდის ერთ გზაზე, რომელიც ამბობდა: მე ვარ გზა. მრავალი გზით უნდა გაიგო სათნოება, რომელიც მიდის ქრისტეს შემეცნებამდე" (პრო. 4, 10 / Géhin. 45). ქრისტე გახდა ჩვენთვის „გზა“ 948 წელს, რადგან, როგორც ევაგრიუსს სურს გაიმეოროს, ის „ჩვენთვის გახდა სიბრძნე ღვთისაგან, სიმართლე, განწმენდა და გამოსყიდვა“. ასე რომ, ქრისტე ჩვენთვის გახდა არა მხოლოდ გზა, არამედ სიბრძნე, ანუ ცოდნა და, შესაბამისად, თავად სიცოცხლე, რადგან ღვთის შეცნობა არის ადამიანის სიცოცხლე, 949, როგორც ევაგრი ამტკიცებს იოანე მოციქულის შემდეგ. ვინც ამ გზებს ჩვენამდე პატიოსანი და გულწრფელი გულით, თავისი სიტყვითა და საქმით გაიარა, მაგალითი მოგვცეს. პირველი გამონათქვამი აბსტინენციას ეხება. სამონასტრო მარხვა უნდა იყოს „მშრალი“, რაც გულისხმობს მოხმარებული წყლის რაოდენობის შემცირებას, 950 და ასევე „ერთგვაროვანი“, რაც სიტყვასიტყვით ნიშნავს „წესიდან გადახვევის გარეშე“. დიეტის შეზღუდვა პურითა და მცენარეული ზეთით 951 მიზნად ისახავს 952 „სხვადასხვა კერძებისადმი“ სენსუალური სურვილის შერბილებას. თუმცა მხოლოდ მკაცრი თავშეკავება, რომელიც კურნავს სულის სასურველ ნაწილს 953, საკმარისი არ არის; სიყვარულს უნდა დაემატოს თავშეკავება, რადგან სულის მოძალადე ნაწილსაც განკურნება სჭირდება - სიყვარულით, რომელიც თავის კონკრეტულ გამოვლინებაში თვინიერების სახეს იღებს 954. „თავშეკავება ათვინიერებს სხეულს, თვინიერება კი გონებას ჭვრეტს აქცევს“ (ეპ. 27, 4). ეს ლაკონური პატრისტული გამონათქვამი შეიცავს ყველაფერს, რასაც ევაგრიუსი ამბობს თავშეკავების, სიყვარულისა და უგუნურების კავშირზე. რასაც პონტოელი ბერი წერს პროლოგში, სრულად შეესაბამება „წმინდა მამათა“ სწავლებას. მეორე გამონათქვამი, რომელიც დაკავშირებულია ამ ნაწარმოების მე-11 და 21 თავებთან, ეხება სულის ძალადობრივ ნაწილში დაბადებული ცოდვილი აზრების აღმოფხვრას, ასევე მათ შედეგებს, კოშმარებს. „ამ მუხლებიდან (იხ. იგავები 3:24–25) ვსწავლობთ, რომ წყალობა განდევნის საშინელ ხილვებს, რომლებიც ღამით გვესტუმრებიან. თვინიერება, თვინიერება და სულგრძელობა, ყველა სხვა სათნოებასთან ერთად, რომელიც ამშვიდებს სულის აღშფოთებულ ნაწილს, იგივე გავლენას ახდენს. საშინელი ხილვები წარმოიქმნება უწესრიგობისგან. (Pros.3, 24–25 / Géhin.36). სამწუხაროდ, ევაგრიუსი არ ასახელებს მათ, ვისაც ეს გამონათქვამები ეკუთვნის. სევდისადმი მიძღვნილი ნაშრომის „Antirrhétikos“ („Refutor“) თავებში, რომელიც ასევე ხშირად კოშმარების მიზეზია, ის არაერთხელ მოიხსენიებს მაკარი დიდს 955 და მაკარი ალექსანდრიელს 956. შესაძლოა ეს გამონათქვამები ერთ-ერთ მათგანს ეკუთვნის. ერთ-ერთი იმდროინდელი ბრძენი მივიდა მართალ ანტონთან და უთხრა: „როგორ ძლებ, მამაო, მოკლებული წიგნებიდან მიღებული ნუგეშისგან? მან უპასუხა: „ჩემი წიგნი, ფილოსოფოსო, არის ქმნილების ბუნება და ყოველთვის ხელთ მაქვს, როცა ღვთის სიტყვების წაკითხვა მინდა“. ანტონი დიდის სიტყვებს და ცხოვრების წესს, რომელსაც ევაგრიუსი პატივისცემით უწოდებს „მოღვაწეთა პირველ ნაყოფს“ 957, განსაკუთრებული მნიშვნელობა ჰქონდა მის შემდეგ მოსულთათვის, რადგან ანტონი იყო „მართალი“ 958 და „სრულყოფილი“ ადამიანი, ხოლო სიმართლე არის ყველა სათნოების ჯამი 959. 960. ანტონი დიდის ცხოვრება (თბ. 72–80) მოგვითხრობს, რომ „წარმართი ფილოსოფოსები“ ხშირად მოდიოდნენ სასაუბროდ ბერმონაზვნობის ფუძემდებელთან, თუმცა ანტონი იყო „უსწავლელი“ (agrammatos) ამ სიტყვის ამქვეყნიური გაგებით. ამ თავში მოცემული გამონათქვამი არ არის წმინდანის ცხოვრებაში. ევაგრიუსმა, ისევე როგორც იოანე კასიანმა, წყაროდ გამოიყენა ცოცხალი ზეპირი ტრადიცია: მისი მასწავლებელი მაკარი დიდი პირადად იცნობდა ანტონს. და აი, ენტონის „სიტყვები“ ლოცვის შესახებ, ციტირებული ჯონ კასიანის მიერ. „ოო მზეო, რად მაწუხებ, რად ადექი ასე ადრე, მზეო და მაშორებ ჭეშმარიტი სინათლის ბრწყინვალებას? (კონლ. IX, 31). შემოქმედების „Képhalaia Gnostika“-ს ერთ-ერთ თავში, რომელიც ჟღერს ამ სიტყვების კომენტარს, ახსნილია თუ რა სახის „სინათლეზეა“ საუბარი. „ფიქრებში შექმნილი სამყარო დღის განმავლობაში ძნელად გასარკვევია, რადგან გრძნობები გონებას ფანტავს და [ჩვენ] ანათებს სენსორული შუქით, მაგრამ ღამით მისი ნათლად დანახვა შესაძლებელია, რადგან ლოცვის დროს იბეჭდება“ (K.G. V, 42). „ფილოსოფოსი“, რომელიც ეწვია ენტონის, გულისხმობს „ამ ეპოქის ბრძენ კაცებს“, რომლებიც დარწმუნებულნი არიან, რომ მათ შეუძლიათ მოგვაწოდონ ბევრი „ცოდნა“ 961. მაგრამ მათ სიბრძნეს აქვს წმინდა „გარეგანი“ ხასიათი 962 და მთელი მისი „სიმდიდრე“ არაფერია „963 სულიერი ცოდნის“ თუნდაც მცირე „ფრაქციასთან“. „თუ გრძნობითი სიტყვები ატყობინებს მომავალ ეპოქას, მაშინ აშკარაა, რომ ამ ეპოქის ბრძენებიც მიაღწევენ ზეცის სასუფეველს. მაგრამ თუ მხოლოდ სუფთა გონებას შეუძლია მათი დანახვა და მხოლოდ ასეთი გონებიდან გამოსული სიტყვა შეძლებს მათზე კომუნიკაციას, მაშინ ამ ეპოქის ბრძენები არ მიუახლოვდებიან ღმერთის ცოდნას“ (K222). გონების სიწმინდის წყალობით, ენტონის არ სჭირდებოდა გარეგანი, წიგნური სიბრძნე, რომლითაც ფილოსოფოსები ასე ამაყობდნენ: ღვთის ანგელოზები დაეხმარნენ მას გამხდარიყო „ბრძენი და სპეკულაციური“ 964, ნამდვილი ფილოსოფოსი. ანტონის წიგნი არის „ქმნილთა ბუნება“; მისი წაკითხვით, მას ყოველთვის შეუძლია გაიგოს ლოგოსი („ლოგოსით“ ევაგრიუსი აქ ნიშნავს „სიტყვას“ და „მიზეზსაც“), რომელიც მას უცხადებს „ცათა სასუფეველს“ 965 წ. "ყველაფერი დაიწერება შენს წიგნში. ღვთის წიგნი, რომელშიც ცოდნით არის შეყვანილი სუფთა გონება, არის სხეულებრივი და უსხეულო არსებების ჭვრეტა. იგი ასევე აღწერს „მიზეზებს“ (logoí) პროვიდენციისა და განსჯის შესახებ. მისი მეშვეობით ღმერთი ავლენს თავს, როგორც შემოქმედს, როგორც სიბრძნის წყაროს, როგორც მომწოდებელს და როგორც მსაჯულს. როგორც შემოქმედი, ის ავლენს თავს არარსებიდან ყოფიერებაში მოსულ არსებებში, როგორც სიბრძნის წყაროს - ამ არსებების ლოგოს მეშვეობით, როგორც მიმწოდებელს - სათნოებისა და ცოდნის შესაძენად, და ბოლოს, როგორც მსაჯული - რაციონალური არსებების სხვადასხვა სხეულების, სხვადასხვა სამყაროებისა და მათ საუკუნეებში. არჩეულმა ჭურჭელმა (საქმეები 9:15), ეგვიპტელმა უხუცესმა მაკარიუსმა, მკითხა: „რატომ ვამცირებთ ადამიანების მიმართ მრისხანების ძალას, ვამცირებთ სულის ხსოვნის ძალას, მაგრამ დემონების მიმართ ზიზღის გამო, რაიმე ზიანს არ ვიღებთ? მე კი, მიჭირდა პასუხის გაცემა, ვთხოვე აეხსნა ამის მიზეზი. შემდეგ მან თქვა: ”რადგან ბოროტების პირველი მოგონება ეწინააღმდეგება სულის ძალადობრივი პრინციპის ბუნებას, ხოლო მეორე შეესაბამება მას.” გარდა სამი ძირითადი უნარისა (რომლებიც მოიცავს აზროვნების, ბრაზისა და სურვილის უნარებს), სულს აქვს მრავალი სხვა. „აკურთხეთ უფალი, სულო ჩემო, და ყველაფერი, რაც ჩემშია, მისი წმინდა სახელი. შინაგან ადამიანში (შდრ. რმ. 7:22) არის გაგების, მსჯელობის, ჭვრეტის, სურვილის, წარმოსახვისა და ხსოვნის უნარი“ (ფს. 102, 1α). სულის მოძალადე ნაწილის კუთვნილი მეხსიერება უნდა იყოს სავსე თვინიერებით და მიმართული ღმერთისკენ 966. ამიტომ დემონები მთელი ძალით ცდილობენ მის მიმართონ სხვა საგნებს, განსაკუთრებით ლოცვის დროს 967. უკიდურეს ზიანს აყენებს ადამიანს მეხსიერების ბოროტება, „ბოროტების მეხსიერება“ (მიყენებული მასზე). „თუ ვინმეს სურს მიაღწიოს წმინდა ლოცვას და წარუდგინოს ღმერთს გონება [ბოროტი] აზრების გარეშე, მაშინ მან უნდა განაგებდეს [სულის] ძალადობრივ პრინციპს და ყურადღებით დააკვირდეს ამ პრინციპით წარმოქმნილ აზრებს, ანუ აზრებს, რომლებიც [ჩვენთან] ხდება ეჭვის, სიძულვილის და მეხსიერების ბოროტების შედეგად, რაც განსაკუთრებით აბრმავებს გონებას და ანადგურებს მის [ზეციურ მდგომარეობას]. სუფთა ხელები უნდა ავწიოთ ბრაზისა და ეჭვის გარეშე (1 ტიმ. 2:8)“ (M.C. r.l. 32). 24-ე თავში ევაგრიუსმა აღნიშნა, რომ „ბუნებით, სულის მრისხანე დასაწყისი მიდრეკილია ებრძოლოს დემონებს და იბრძვის რაიმე სახის სიამოვნებისთვის“. ვინაიდან დემონებმა იციან, რომ „ბოროტების დამახსოვრების გზა“ მიდის „სიკვდილამდე“ (იგავები 12:28), ისინი ყველაფერს აკეთებენ იმისთვის, რომ სასტიკი პრინციპი ებრძოლოს არა მათ, არამედ ადამიანებს, ანუ ის არაბუნებრივად იქცევა. „თუმცა, საერთოდ არ არსებობს მართალი რისხვა მოყვასის მიმართ“ (ლოცვის შესახებ. 24). ჩვენ უნდა გვიყვარდეს ყოველი „ღვთის გამოსახულება“ თითქმის ისევე, როგორც პროტოტიპი, „თუნდაც დემონები ცდილობდნენ ამ გამოსახულებების შეურაცხყოფას“ 968, წარმოადგინონ ისინი ჩვენთვის როგორც საძულველი. მაგრამ სიძულვილი არ უნდა გავრცელდეს ცოდვილზე, ის მხოლოდ ცოდვისკენ უნდა იყოს მიმართული. როგორც „ღვთის ხატება“, ცოდვილი ყოველთვის რჩება სიყვარულის ღირსი 969. ჩვენ ახლა ვიცით, რომ ევაგრიუსმა ეს სულიერი ცოდნა შეიძინა თავისი „დიდი მოძღვრისა და მასწავლებლისგან“ 970 მაკარი ეგვიპტელი, რომლის სიყვარული მოყვასისადმი და ჭეშმარიტად „ღვთაებრივი“ მოთმინება იყო ანდაზური 971. წმინდანის ერთ-ერთი გამონათქვამი ზუსტად ასახავს იმას, რაც ამ თავშია ნათქვამი. "აბბა მაკარიუსმა თქვა: "თუ ჩვენ გვახსოვს ბოროტება, რაც ადამიანებმა დაგვიყენეს, მაშინ ვამცირებთ ღმერთის ხსოვნის ძალას. თუ გავიხსენებთ ბოროტებას, რომელიც დემონებმა მოგვიტანეს, მაშინ არავითარი ზიანი არ მოგვადგება" (აფფთეგმა. მაკაირე. 36). ერთ დღეს, ყველაზე ცხელ შუადღეს, როცა მზე ზენიტში იყო, წმიდა მამა მაკარისთან მივედი და წყურვილით გატანჯულმა წყალი ვთხოვე დასალევი. მან თქვა: "ჩრდილი საკმარისია შენთვის, რადგან ბევრი მოგზაურობა და ნაოსნობა ამ წუთში მოკლებულია მას". მერე, როცა თავშეკავებაზე დავიწყე ლაპარაკი, მან მითხრა: „გაბედე, შვილო, მთელი ოცი წელია, რაც არ მიჭამია პური, წყალი და არ მიძინია გაჯერებამდე, რადგან ვჭამდი პურს, ავწონე პატარა ნაჭერი, ვსვამდი წყალს, ვზომავდი მას და ცოტა ძილს ვეყრდნობოდი კედელს“. აქ საუბარია არა მაკარი დიდზე, არამედ მის თანამოსახელე მაკარი ალექსანდრიელზე, ქალაქზე († 394). ევაგრიუსი მას ასევე უწოდებს "ჩვენს წმიდა მამას" 972 და "ჩვენს წმიდა პრესვიტერს" 973, რადგან მაკარი ალექსანდრიელი მღვდელი იყო კელიაში. ეს მკაცრი მოხუცი დიდი ასკეტი იყო. მან დააწესა ევაგრიუსს მარხვის წესი, რამაც შესაძლოა 974 წლის პონტოელი ბერის ნაადრევი სიკვდილი გამოიწვია. ევაგრიუსმა ეს წესი უდავოდ მიიღო და მოგვიანებითაც გადასცა თავის სტუდენტებს 975 წელს, თუმცა თითოეული მათგანის შესაძლებლობებისა და შესაძლებლობების გათვალისწინებით 976. Ezre miniscent of Macarius: რეპროდუცირებულია თავად ევაგრიუსის სწავლებებში თითქმის იდენტური ფორმით. პურის და წყლის დიეტის შესახებ იხილეთ ბერის მე-17 და 91 თავები. რაც შეეხება მჯდომარე პოზაში ძილს, იმ დღეებში ეს პრაქტიკა ძალიან გავრცელებული იყო 977; მართლმადიდებლურ სამონასტრო გარემოში მას დღემდე იყენებენ. ერთმა ბერმა მიიღო ამბავი მამის გარდაცვალების შესახებ. მაგრამ მან უთხრა მის მომტანს: „მოწყვიტე გმობა, რადგან მამაჩემი უკვდავია“. ამ ღრმა გამონათქვამში არის გარკვეული პარადოქსი, რომელიც სახარებაზე მიგვანიშნებს (იხ.: მთ. 12:46 და შვ.). ევაგრიუსი მას ანონიმურად აძლევს, თითქოს უცნობ ადამიანს ეკუთვნოდეს. იმავდროულად, პალადიუსი, რომელიც მრავალი წლის განმავლობაში იყო პონტოელი ბერის სტუდენტი და ახლო მეგობარი, ამ სიტყვებს მიაწერს თავის მასწავლებელს 978. თუ აქ უფრო გვიან ჩასმაზე არ არის საუბარი, მაშინ სავსებით შესაძლებელია ვივარაუდოთ, რომ ანონიმური ბერი თავად ევაგრიუსია. ამ ვერსიას მხარს უჭერს ჯონ კასიანის მიერ გადმოცემული ამბავი, რომელიც ცხოვრობდა სკეტის უდაბნოში იმ ადგილიდან, სადაც ევაგრიუსი ერთდროულად მუშაობდა. ამბავი ეხება პონტოელ ძმას (სავარაუდოდ ევაგრიუსს). ამ ძმის სამყაროდან თხუთმეტი წლის შემდეგ მან მიიღო წერილების დასტა მამისგან, დედისა და მრავალი მეგობრისგან მშობლიური ქვეყნიდან. იმის გამო, რომ ამ წერილების წაკითხვა მის სულში ვნებიანი ემოციების ქარიშხალს გამოიწვევდა და ამხელა შრომით მიღწეულ სულიერ სიმშვიდეს დაარღვევდა, 979 ასოების გაუხსნელად დასტა ცეცხლში ჩააგდო... ამავდროულად, თავად ევაგრიუსის წერილებიდან ვიცით, რომ ის ნებაყოფლობით ეწერა მიმოწერას თავის მეგობრებთან, მათ შორის თანამემამულეებთან 980. იმავე წერილების წყალობით, ჩვენ ვიცით, რომ ევაგრიუსს ღრმა მწუხარება განიცადა არა მხოლოდ გრიგოლ ნაზიანზელის გარდაცვალების გამო, რომელიც მას უყვარდა, როგორც მამა 981, არამედ მაშასადამე, ღიად რჩება კითხვა მამის სიკვდილის გამო. იქნებ ამ თავში ევაგრიუსი, წმინდა პავლეს მსგავსად, საკუთარ თავზე მესამე პირში საუბრობს? თუმცა, შესაძლებელია, რომ პალადიუსმა თავის მენტორს მიაწერა გამონათქვამი, რომელიც ოდესღაც ისე გააოცა ევაგრიუსმა, რომ ხშირად ციტირებდა მას მოგვიანებით. როგორც არ უნდა იყოს, ამ სიტყვებში არ შეიძლება არ იგრძნოთ „ევაგრიული“ სული. „ჩვენი მამები მხოლოდ ხორციელი მამები არიან, ღმერთი კი სულის მამაა“, - ვკითხულობთ ევაგრიუსის ერთ-ერთ წერილში, სადაც ის გლოვობს მამის სიკვდილს და ტკივილის ჩასახშობად, მიწიერი არსებობის სისუსტეზე ფიქრობს. ერთმა ძმამ ჰკითხა ერთ უფროსს: ნებას რთავს მას, როცა სახლში მოდის, დედასთან და დებთან ერთად ჭამოს? ამაზე უხუცესმა უპასუხა: „საჭმელი არ ჭამოთ ქალთან ერთად“. მოერიდეთ ურთიერთობას საპირისპირო სქესის წარმომადგენლებთან – ეს წესი ვრცელდებოდა როგორც ბერებზე, ასევე მონაზვნებზე. საიდან მოდის ასეთი სიმძიმე, რომელიც დღეს ბევრს აბსურდულად მოეჩვენება? ეს გამოწვეულია სულიერი და ასკეტური ხასიათის მიზეზებით. „უარი თქვით კაცებთან შეხვედრაზე, რათა ფანტაზიის გამოსახულებები არ გაჩნდეს შენს სულში და ლოცვისას დაბრკოლებად არ იქცეს“ (ღვთისმშობლისადმი. 6). სენსორულ ობიექტებთან ნებისმიერი შეხება ჩვენს გონებაში აღბეჭდავს „გამოსახულებას“ 983 და თუ მასში ვნება შერეულია, რაც გარდაუვალია ადამიანისთვის, რომელსაც ჯერ არ მიუღწევია, მაშინ ეს „გამოსახულება“ ლოცვისას დაბრკოლებად იქცევა, რომელიც სრულიად თავისუფალი უნდა იყოს ყოველგვარი სენსორული წარმოდგენისგან. როგორც რეალისტებმა, წმინდა მამებმა ეს კარგად იცოდნენ. „თუ სოფელში მიხვალთ, ნუ მიუახლოვდებით ქალებს და ნუ გაჭიანურდებით მათთან [გრძელი საუბრისას], რადგან როგორც [თევზი] ყლაპავს კაუჭს, ისე სული [სიძვის სატყუარას გადაყლაპული] [ჯოჯოხეთში] მიიწევს“ (ბერებს. 83). მხიარული სიცილი 984 და ფიზიკური შეხება 985 მკაცრად დაგმეს. აქედან გამომდინარე, აკრძალულია ყველა სახის გასართობ ღონისძიებაზე მონახულება 986. ძველი მამები იყვნენ დახვეწილი ფსიქოლოგები 987 და, საკუთარი გამოცდილებიდან გამომდინარე, მათ იცოდნენ, რამდენად სუსტია ადამიანი, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ის დგას სამონასტრო ცხოვრების გზაზე. ეს თუ ვსაუბრობთ ზოგადად ქალებზე. აქ დედაზე და დებზეა საუბარი! მაგრამ ეს არ შეიძლება გახდეს წესის გაუქმების საფუძველი. „ნუ მისცემ თავს უფლებას, რომ ოჯახურმა საზრუნავებმა ან საყვარელ ადამიანებთან მიჯაჭვულობამ შეგაწუხო, მაგრამ მოერიდე მათთან ხშირ შეხვედრებს იმის შიშით, რომ ისინი არ მოგაკლებენ შენს საკანში დუმილს (ჰესიქიას) და ჩაერთვებიან მათ საქმეებში. როგორც თქვა უფალმა: გამომყევი და მიცვალებულებმა დამარხონ თავიანთი მკვდარი (მათე 8:22)“ (რ. დუმილის, „სუფთა ლოცვისთვის“ აუცილებელი ეს შინაგანი სიჩუმე, ყოველგვარი ფიქრისგან თავისუფალმა, უნდა შესწიროს ყველაფერი - არა მარტო ნათესავები და მეგობრები, არამედ საკუთარი საკანიც, თუ ხშირად სტუმრობენ მას (იქვე), და თუნდაც სამშობლო უცხო მიწაზე ცხოვრებისთვის (Ibid. 6). ერთი სიტყვით, ერთადერთი „ნათესავი“, ვისთანაც ბერს შეუძლია ურთიერთობა, არის მისი „სულიერი ძმები და წმიდა მამები“, რადგან, როგორც ქრისტემ თქვა: „ვინც ასრულებს ჩემი ზეციერი მამის ნებას, ის არის ჩემი ძმა და და და დედა (მათე 12:50)“ (იქვე 7). ერთ-ერთ ძმას მხოლოდ სახარება ჰქონდა, მაგრამ ისიც გაყიდა და ფული მშიერებს აძლევდა. ამავე დროს, მან წარმოთქვა დასამახსოვრებელი სიტყვა: „მე გავყიდე წიგნი, რომელიც მეუბნება: გაყიდე რაც გაქვს და მიეცი ღარიბებს“ (მათე 19:21). ეს შემაშფოთებელი, მრავალჯერ მოთხრობილი ამბავი ასახავს 988-ე პროლოგში ნახსენებ „სიღარიბის სიყვარულს“. თუმცა, ყველა საკუთრებაზე უარის თქმა არ არის საბოლოო მიზანი. „როცა წახვალ [სამყაროდან], გაყიდე რაც გაქვს და მიეცი ღარიბებს (მათ. 19:21) და ჯვარი აიღე, უარყავი საკუთარი თავი (მათ. 16:24), რათა ლოცვა შეუფერხებლად შეგეძლოს“ (ლოცვის შესახებ. 17). „გაურკვეველი“ ლოცვის შესახებ იხილეთ ნაშრომის „ბერი“ 63 და 67 თავები. ეს ჭეშმარიტად ევანგელისტური „უყურადღებობა“ იძლევა სრულ თავისუფლებას, შეიძინოს ერთადერთი საჭირო. „ნუ დანებდები სიღარიბესა და მწუხარებას, რომელნიც უწონო ლოცვის არსია“ (ლოცვის შესახებ. 131). ლოცვა არის ის „ღვთის ცოდნის საგანძური“ 989, რომელიც ქრისტეს აღთქმის თანახმად, ვინც ყველაფერი დატოვა მისი გულისთვის, დაიმკვიდრებს 990 წელს. ალექსანდრიის მახლობლად არის კუნძული, რომელიც მდებარეობს ტბის ჩრდილოეთ ნაწილში, სახელად მარეოცკი. მასში ცხოვრობდა ერთი ბერი, ყველაზე გამოცდილი გნოსტიკოსთა არმიაში. მისი თქმით, ყველაფერი, რასაც ბერები აკეთებენ, ხუთი მიზეზის გამო კეთდება: ღვთის გულისთვის, ბუნების გულისთვის, ჩვეულების გამო, აუცილებლობისა და ხელებით მუშაობის საჭიროების გამო. ისიც თქვა: თავისი ბუნებით სათნოება ერთია; ის სულის ძალებში სხვადასხვა ფორმებს იღებს, ისევე როგორც მზის სინათლე, უფორმო, ჩვეულებრივ იღებს იმ ღიობების ფორმას, რომლითაც იგი აღწევს ოთახებში. „ყველაზე გამოცდილი გნოსტიკოსთა მთელი ლაშქრიდან“ (ანუ მათ, ვინც ასკეტური ცხოვრების წყალობით ღვთის ცოდნით მიიღეს პატივი), უდავოდ დიდიმუსი ბრმაა († 398). ის ცხოვრობდა მარიუტის ტბის ნახევარკუნძულზე და ევაგრიუსი, სავარაუდოდ, პირადად იცნობდა ამ შესანიშნავ მეცნიერს, რომელიც ცნობილია თავისი ცოდნის არაჩვეულებრივი სიგანით და მას „დიდ სპეკულაციად“ თვლიდა 991. ყოველ შემთხვევაში, ევაგრიუსის სტუდენტი, პალადიუსი, ეწვია დიდიმუსს. „აკადემიური“ (ელინისტური) სწავლება, რომელმაც განიცადა გაქრისტიანება. რაიმეს გაკეთება „ღვთის გულისთვის“ ნიშნავს სიკეთის კეთებას, მაგალითად, ჰობის სიყვარულის ჩვენებას 993, არა ხალხის ან სხვა მოსაზრებების გამო, არამედ „თავის გულისთვის“, ანუ კარგი 994. რადგან მხოლოდ ღმერთია კეთილი და ის არის კარგი საჩუქრების მომცემი 995. ადამიანი რაღაცას აკეთებს „ბუნების გულისთვის“, როცა, მაგალითად, „უყვარს შვილები და პატივს სცემს მშობლებს“ 996. ადამიანს ამისკენ უბიძგებს „სათნოების ბუნებრივი თესლები“ 997, თავდაპირველად დათესილი მის შექმნილ ბუნებაში. „ჩვეულებისამებრ“ ან „ჩვეულებრივი“ 998-ით ჩვეულებრივია გავიგოთ ბევრი რამ, მათ შორის ჩვევები, რომლებიც შეიძლება იყოს კარგი ან ცუდი. ამ შემთხვევაში საუბარია „ჩვეულ წესზე“ 999, რომელიც აწყობს ასკეტის ცხოვრებას; კერძოდ, ეს ეხება „ჩვეულებრივ ლოცვას“ 1000. „აუცილებლობით“ უნდა გვესმოდეს, მაგალითად, „სხეულის მოთხოვნილებები“ 1001, ანუ ადამიანის ბუნებრივი მოთხოვნილებები დალევის, ჭამისა და ძილისთვის, რომლიდანაც ასკეტი არ განთავისუფლდება, მაგრამ ის ყველანაირად ცდილობს შეაჩეროს. და ბოლოს, დიდიმი ახსენებს „ხელოსნობას“ 1002 წელს - სწორედ, როგორც სამონასტრო ცხოვრების დამახასიათებელ ნიშანს და არა ზოგადად ადამიანთა ყოფა-ცხოვრებას ძველ დროში. „საქმის განუზომელი მონდომებით“ შეიძლება, მაგალითად, იმის აღიარება, არის თუ არა „სულის მშვიდი მდგომარეობა“, რომელიც ზოგჯერ ბერს სტუმრობს. სასურველი უვნებლობა, თუ ეს დემონური ილუზიაა 1003. ამაღელვებელია იმის წაკითხვა, თუ როგორ ადარებს დიდიმუსი, რომელიც 1004 წლის ოთხი წლის ასაკში დაბრმავდა, სათნოების არსს სინათლეს ადარებს, რომელიც, თავისი ბუნებით ერთი და უფერო, მრავალ ფერად ფეთქდება მინაში გარდატეხისას. დოქტრინა სათნოების ერთიანობის შესახებ მისი გამოვლინებების სიმრავლეში, რომელიც ევაგრიუსმა მემკვიდრეობით მიიღო გრიგოლ ნაზიანზელისაგან და დიდიმუსი ბრმასგან, განხილულია 89-ე თავში. კიდევ ერთმა ბერმა თქვა: „ამიტომ ვკარგავ ჩემს თავს სიამოვნებას, რათა აღვძრა რისხვის ყოველგვარი მოტივი, რადგან ვიცი, რომ სულის მძვინვარე დასაწყისი ყოველთვის სიამოვნებისთვის იბრძვის, გონებას ამრევს და ცოდნას განდევნის“. და ერთ-ერთმა უხუცესმა თქვა: „სიყვარულმა არ იცის როგორ იზრუნოს შესანახად მინდობილ საკვებსა და ფულზე“. მან თქვა: ”მე არ ვიცი შემთხვევა, როდესაც დემონებმა ორჯერ მომატყუეს ერთსა და იმავე საკითხზე.” ეს სამი ანონიმური გამონათქვამი ეხება საკითხებს, რომლებსაც ევაგრიუსი უკვე შეეხო. 24-ე თავში ნათქვამია, რომ „ბუნებით, ძალადობრივი ბუნება მიდრეკილია ებრძოლოს დემონებს და იბრძვის რაიმე სახის სიამოვნებისთვის“, და რომ თუ ჩვენ, პირიქით, ვიბრძვით მეზობელთან და ვიბრძვით გრძნობადი სიამოვნებისთვის, მაშინ ჩვენი გონება ბნელდება და შორდება ცოდნას. მაშასადამე, აუცილებელია ბოროტების ფესვის ამოკვეთა, ანუ სიამოვნების წართმევა, „რათა დათრგუნოს ბრაზის ყველა მოტივი“. იმისათვის, რომ გონებამ სიამოვნება მოიპოვოს არა „ამქვეყნიური ვნებებით“ 1005 (იხ. აგრეთვე: ტიტე 2:12), არამედ „სულიერ სიხარულში“, საჭიროა სამმაგი უარის თქმა. „ცოდნის მიღება შეუძლებელია, თუ ადამიანი უარს არ იტყვის პირველ, მეორე და მესამეზე უარის თქმაზე. პირველი უარი არის ამქვეყნიური ნივთების ნებაყოფლობით მიტოვება ღვთის შეცნობის მიზნით. მეორე უარი არის მანკიერების უარყოფა, რომელიც ხდება ჩვენი მაცხოვრის ქრისტეს მადლითა და [მისი მონდომება] ადამიანისგან განთავისუფლების წყალობით. იმ [სულიერი საგნების] იგნორირება, რაც ადამიანებს ეჩვენებათ [მათი შინაგანი] მდგომარეობის პროპორციულად“ (M.C. r.l. 25). მეორე გამონათქვამი ავლენს სიყვარულის არსს, რომელიც, როგორც მე-18 თავშია ნათქვამი, „მტვერში აგდებს არა მარტო სიმდიდრეს, არამედ ჩვენს გარდამავალ ცხოვრებასაც“. „აუცილებელია, მკაფიოდ განვსაზღვროთ სიყვარულის ბუნება და რისგან შედგება იგი. აი, რას ვფიქრობ მასზე. სიყვარული არის რაციონალური სულის სათნოება, რომელმაც სრულყოფილებას მიაღწია ყოველგვარი წარმავალი სურვილის უარყოფით; ეს არის ქრისტეს მოწაფის თვისება. ღვთის შემეცნების გამო“ (ეპ. 60, 3). მესამე გამონათქვამის თანახმად, იმისათვის, რომ არ შეცდეთ "ორჯერ ერთი და იგივეს შესახებ", თქვენ უნდა მიაქციოთ ყურადღება საკუთარ თავს. მაგრამ როცა განსაცდელის დროს გონება აღშფოთებული ვერ ხედავს ზუსტად რა ხდება, მაშინ დემონის წასვლის შემდეგ გააკეთე შემდეგი: მარტო დარჩი საკუთარ თავთან, გაიხსენე რა დაგემართა, როგორ დაიწყე და რას მიაღწიე და რომელ მომენტში დაგიჭირეს სიძვის სული, ან ბრაზი, ან მწუხარება, გაიგე, რომ ისევ მოხდა ყველაფერი მოვა შენთან, აჩვენე ის ადგილი, სადაც ის იმალება და აღარ გაჰყვე მას, მაშინვე დაგმო, როცა ის გამოჩნდება, დაასახელე ის ადგილი, სადაც ის მოგიახლოვდა, ხოლო მეორე, მაშინ დემონი ძალიან გაბრაზდება, ვერ მოითმენს სირცხვილს. როცა აშკარად ნასამართლევია“ (M.C. 9). საკუთარი თავის ასეთი მჭიდრო დაკვირვების წყალობით, გონება, თუ მხოლოდ ის განთავისუფლდა ვნებებისგან და შეიძინა ცოდნა, საბოლოოდ ხდება „დემონებზე უფრო ცნობიერი“, 1006, რომლებიც ახლა ვეღარ ახერხებენ მის დაჭერას იმავე ქსელებში. ამიტომ, როგორც ადამიანი წარმატებას მიაღწევს სულიერ ცხოვრებაში, უფრო და უფრო მეტი მზაკვრული დემონები გამოდიან მის წინააღმდეგ 1007 წ. შეუძლებელია ყველა ძმის თანაბრად გიყვარდეს, მაგრამ შესაძლებელია ყველას მოექცე უგუნურად, წყენისა და სიძულვილისგან თავისუფალი. უფლის შემდეგ ყველაზე მეტად ის მღვდლები უნდა გვიყვარდეს, რომლებიც წმინდა საიდუმლოებით გვწმენდენ და ჩვენთვის ლოცულობენ; ჩვენ უნდა პატივს მივაგოთ უფროსებს, როგორც ანგელოზებს, რადგან ისინი სულიერი ბრძოლისთვის ზეთში გვცხობენ და ველური ცხოველების ნაკბენისგან გვკურნავენ. სულიერი მოღვაწეობის მიზანი, რომელსაც ეს ნაშრომი ეძღვნება, არის სიყვარული 1008; ევაგრიუსმა ახსენა მისი სრულყოფილი მსხვერპლი წინა თავში. მიზანი ძალიან მაღალია და ევაგრიუსი რჩება რეალისტად: სიყვარული ამ სიტყვის სრული გაგებით გულისხმობს ურთიერთგაგებას და შეიძლება იყოს სრულყოფილი მხოლოდ ღმერთს შორის, რომელიც „სიყვარულია“ (1 იოანე 4:8) და ვინც პირველად „გვიყვარდა“ (1 იოანე 4:10) და მის „ხატვას“ შორის. სიყვარული ღმერთისადმი, უპირველეს ყოვლისა, არის ის „სრულყოფილი და სულიერი სიყვარული, რომელშიც ლოცვა აღესრულება სულითა და ჭეშმარიტებით“ 1009. ხოლო მოყვასის სიყვარული არის „სულიერი სიყვარული“ 1010, თითქმის იგივე, რაც „პროტოტიპისთვის“ 1011, რადგან მოყვასი არის „ღვთის ხატება“. თუმცა ღმერთი უნდა უყვარდეს „საკუთარ თავზე მეტად“ 1012. თუ „ღვთის ხატი“ შებილწულია დემონების მიერ 1013 და ძმა ცოდვაში ჩავარდება, მაშინ, როგორც „ღვთის ხატი“, ის კვლავ რჩება სიყვარულის ღირსი, მიუხედავად მისი საძულველი გარყვნილებისა 1014 და მისი უპასუხო დამოკიდებულების ჩვენი სიყვარულის მიმართ. და მიუხედავად იმისა, რომ ადამიანებს შორის უთანასწორობის გამო სიყვარული ყველასთვის ერთნაირი არ შეიძლება იყოს, ჩვენ მაინც შეგვიძლია, თუკი მივაღწევთ უგუნურებას, ამ „სულიერი მოღვაწეობის ფერს“, არ გადავუხადოთ ბოროტებას ბოროტება 1015. ეს არის სულიერი მოღვაწეობის მნიშვნელობა: აღადგინოს საკუთარ თავში, ღვთის დახმარებით, „ჯანმრთელობის“ ბუნებრივი მდგომარეობა, რომელიც მოიპოვოს ვნებებისგან თავისუფლება. ევაგრიუსის აზრით, მოყვასის სიყვარული ძირითადად შემრიგებლობით თვინიერებაში ვლინდება. სწორედ ამით იცნობენ ჭეშმარიტ ბერს 1016. ამ შემთხვევაში ევაგრიუსი ამბობს შემდეგ სიტყვებსაც კი: „თვინიერი ერისკაცი სჯობს ცხარე და მრისხანე ბერს“ (ბერებს. 34). თუმცა ხაზგასმით უნდა აღინიშნოს, რომ გულგრილობას არანაირი კავშირი არ აქვს გულგრილობასთან. „მიყვარდა, ცილისწამების ნაცვლად, ვლოცულობდი, „ეს სიტყვები გვასწავლის, რომ თუნდაც ვინმეს მტრობა ჰქონდეს ჩვენს წინააღმდეგ, ჩვენ უნდა ვილოცოთ ჩვენი მტრებისთვის, რათა არ ჩავვარდეთ ბოროტების მეხსიერებაში და არ განვიკვეთოთ ცოდნისაგან“ (ფს. 108, 4β). მართალი კაცი არ აგინებს - თუმცა "წყევლის ფსალმუნები" თითქოს საპირისპიროს მიუთითებს - მაგრამ, წმიდა მოციქულის პავლეს სიტყვების შემდეგ, ის ლოცულობს მისი მდევნელებისთვის 1017 წ. ამ თავის მეორე ნაწილი მოულოდნელად საშუალებას გვაძლევს შევხედოთ ჭეშმარიტი მონაზვნობის ასპექტს, რომელიც ძალზე იშვიათია დღეს, ყოველ შემთხვევაში დასავლეთში: ეს ეხება სულიერ მამობას. „ნეტარ არს ბერი, რომელიც ყოველ ადამიანს ღმერთის შემდეგ ღმერთად მიიჩნევს“ (ლოცვის შესახებ. 121). სიყვარული, რომელიც არ შეიძლება იყოს ერთნაირი ყველა ძმისთვის, განსაკუთრებული უნდა იყოს „მღვდლებთან“ მიმართებაში. როდესაც ევაგრიუსი წერდა ამ სტრიქონებს, ის ალბათ ფიქრობდა „ჩვენს წმიდა მღვდელზე“ 1018, მაკარი ალექსანდრიელზე, საკნების მღვდელზე. ევაგრიუსის გადმოსახედიდან ეს განსაკუთრებული სიყვარული მღვდლის განსაკუთრებულ მოწოდებას უკავშირდება. ამაზე საუბრისას ევაგრიუსი უპირველეს ყოვლისა ახსენებს „განწმენდას“ მღვდლის ხელიდან მიღებული „წმინდა საიდუმლოებით“. აპოთეგმათა კრებული შეიცავს საკმაოდ მწირ ინფორმაციას იმის შესახებ, თუ რა ადგილი ეკავა წმინდა ზიარებას უდაბნოს მამათა ცხოვრებაში. ეს არ ნიშნავს იმას, რომ ადგილი უმნიშვნელო იყო, მაგრამ მასზე ბევრი არ იყო საუბარი. ასეთი ინფორმაცია თითქოს უცებ გავრცელდა. მაგალითად, ჩვენ ვიცით, რომ ევაგრიუსი გარდაიცვალა მას შემდეგ, რაც "მან მიიღო წმიდა ზიარება ეკლესიაში ნათლისღების დღეს" 1019 წელს. წმინდა წეს-ჩვეულებებთან ერთად ევაგრიუსი ახსენებს მღვდლის მიერ შესრულებულ შუამავალ ლოცვებს. „მღვდელმთავარი ის არის, ვინც შუამავლობს ღვთის წინაშე ყოველი გონიერი ქმნილების სახელით, ზოგს ბოროტისაგან იხსნის და ზოგს უმეცრებისგან“ (K.G. V, 46). აქ იგულისხმება არა საეკლესიო წოდება, არამედ „სულიერი“ მღვდელმსახურება. ის მოხსენიებულია ერთ-ერთ წერილში, რომელიც შეიცავს სიტყვების ძნელად თარგმნას: პრესვიტეროს („უხუცესი“) და პრესვიტერი („მღვდელი“). "კურთხეული იყოს ღმერთი, რომელმაც ღირსი გაგხადათ წმიდა მღვდელობისა, რათა მონათლოთ სულები სათნოებითა და ცოდნით. ეს არის სულიერი მღვდელმსახურება: მიიღოთ სულიერი ცოდნა და გადააქციოთ სულები ბოროტებიდან სათნოებამდე და უმეცრებიდან ქრისტეს შემეცნებამდე. (ეპ. 49, 1; აგრეთვე: ეპ. 47, 2). ამ ასპექტის მიღმა, სულიერი გაგებით ინტერპრეტირებული, ჩნდება სხვა ასპექტი - სულიერი მამობა. სულიერი მამა ხომ ისაა, ვისაც აქვს სულიწმიდის ნიჭი და ამ ძღვენით ბევრს აცოცხლებს სათნოებითა და ღვთის შემეცნებით“ 1020. ამიტომ ევაგრი მოუწოდებს უხუცესებს, რომლებსაც, როგორც წესი, მღვდლობის წოდება არ ჰქონდათ, არანაკლებ სიყვარულით მოეპყრონ. ის უხუცესებს ანგელოზებს ადარებს მათი მხსნელი საქმეებით. „ვინც სულიერი ცოდნა შეიძინა, დაეხმარება წმიდა ანგელოზებს და რაციონალურ სულებს გადააქცევს ბოროტიდან სათნოებამდე და უმეცრებიდან ცოდნამდე“ (კ.გ. VI, 90). ასე აკეთებენ უხუცესები, როცა „ზეთს ასხამენ“ 1021 იმათ ცოდნას, ვინც მათ სულიერ ომში წვრთნას ევალება და როცა მათი მითითებებით „იკურნება მხეცთა ნაკბენისგან“. რადგან ნამდვილად დემონები ჰგვანან „გარეულ მხეცებს“ 1022. და თუ ევაგრიუსი დემონებთან ბრძოლას „მხეცებთან ბრძოლას“ ადარებს, მაშინ ეს სულაც არ არის შემთხვევითი 1023 წელი. აი, საყვარელო ძმაო ანატოლი, რა ვთქვა ახლა სულიერ შრომაზე. ეს არის ყველაფერი, რაც ჩვენ სულიწმიდის მადლით ვიპოვეთ ჩვენი ვენახის ტოტებზე, მისგან მომწიფებულ მოსავალს ვაგროვებთ. თუ ზენიტში მდგარი ჭეშმარიტების მზე (მალ. 4:2) გაგვინათებს და ყურძნის მტევნები სრულებით მომწიფდება, მაშინ ამ ყურძნისაგან დაყენებულ ღვინოს დავლევთ და გავახარებთ ადამიანის გულს (შდრ. ფსალმ. 103:15), მართალი მამის, გრიგოლის ლოცვებისა და შუამავლობის წყალობით, ვინც დარგეს მე, ასევე, ახლავე, წყალმა, ვინც დარგეს. ქრისტე იესოს, ჩვენი უფლის ძალით, რომელმაც აღმადგინა მე (იხ.: 1 კორ. 3:6–7), მას დიდება და ბატონობა უკუნითი უკუნისამდე. ამინ. ეპილოგში, რომელიც ამთავრებს წერილს ანატოლიუსს, ევაგრიუსი აჯამებს თავის რამდენიმე მთავარ აზრს. შესავალი, რომელშიც მოცემულია პონტოელი ბერის ლიტერატურული მოღვაწეობის რეტროსპექტული მიმოხილვა, რომელიც მოიცავს დროის გარკვეულ პერიოდს, საფუძველს იძლევა დავასკვნათ, რომ ეს ქმნილება ეკუთვნის მისი ხანმოკლე ცხოვრების ბოლო წლებს. ამასთან, უნდა გვახსოვდეს ის ფაქტი, რომ ევაგრიუსმა თავისი ტექსტების „რედაქტირებისას“ შექმნა სრულფასოვანი ტრილოგია, რომელშიც შედიოდა ნაწარმოებები, რომლებიც თავდაპირველად ცალკე დაწერა. ჩვენს წინაშეა ამ ტრილოგიის პირველი ნაწილი. ქმნილება „ბერის“ ასი თავი ეძღვნება სულიერ შრომას (praktikè), რომელიც წინ უსწრებს ჭვრეტას (gnôstikè), ანუ ღმერთისა და მისი შემოქმედების ცოდნას სულიერი ცხოვრების გზაზე. სულიერი საქმის გატარებით, ჩვენ ვამუშავებთ ჩვენი სულის „ვენახს“ 1024 იმ იმედით, რომ მასში „სულიერი ყურძენი“ 1025 გაიზრდება. როდესაც, ჭეშმარიტების მზის, ანუ ქრისტეს წყალობით, რომელიც 1026 წელს „ზრდის“ ამ ყურძენს, „ნაყოფები“ მომწიფდება, მათგან საბოლოოდ შესაძლებელი გახდება ცოდნის სასიამოვნო „ღვინის“ დამზადება 1027. ევაგრი თავმდაბლად ხაზს უსვამს: ის, რაც მან მოსავლის შეგროვებისას იპოვა, იპოვა არა საკუთარი თავი, არამედ „სული წმიდის მადლით“, რომლის მეშვეობითაც ღმერთმა გამოავლინა (იხ.: 1 კორ. 2:10). „ვინც გულს უხსნის სულიერ საქმეს, იზიდავს სულიწმიდას, რომელიც უცხადებს მას ღვთის საიდუმლოებებს“ (ფს.118, 131νθ). ეპილოგის დასასრულს ევაგრიუსი კვლავ ახსენებს მათ, ვისაც ამდენი ვალი ჰქონდა ცხოვრებაში. მათ შორისაა ნაზიანზეს „მართალი გრიგოლი“, „ქრისტეს პირი“ 1028, რომელმაც ევაგრიუსი დიაკვნად აკურთხა კონსტანტინოპოლში და რომელთანაც ევაგრის მრავალი წლის განმავლობაში მჭიდრო მეგობრული ურთიერთობა ჰქონდა. ამას მოწმობს არა მარტო წმიდა გრიგოლის ანდერძი, არამედ ევაგრიუსის მიერ 390 1029 წელს ეპისკოპოსის გარდაცვალებასთან დაკავშირებით ბერი ევსტათისადმი მიწერილი წერილი. შემთხვევითი არ არის, რომ გრიგოლისადმი მიწერილ ერთ-ერთ წერილში გვხვდება იგივე ბიბლიური გამოსახულებები, როგორც ეპილოგში. "რამდენი ხანია ჩუმად ხარ, ყოველგვარი აღტაცების ღირსო, ვინც ერთხელ დარგე ჩემში [სიკეთის] ტოტი და შენი წერილებით რწყავდი მას შენი გულის სინაზით! იქნებ ცოტა დაგვაწუხა, რომ არ გამოგიგზავნა კალათი ჩვენი ასოების მტევნებით? მაგრამ ამის მიზეზი მე კი არ ვიყავი, არამედ ის, ვინც მე დამიფარა ტოტი, ვინც მოგვიანებით დამიფარა ყველაფერი. ახლა, როცა შენ გახდი ჩემთვის სინანულის მაცნე, მე გთხოვ პატიებას შენი დავიწყების გამო და გპირდები, რომ მომავალში ამას არ გავაკეთებ“ (ეპ. 46). „ვინც შრომობს“ ევაგრიუსზე არის „წმიდა მამები“, რომლებიც ახლა „რწყავენ“ მას უდაბნოში: მაკარი დიდი და, რა თქმა უნდა, მაკარი ალექსანდრიელი, ასევე ევაგრიუსის საიდუმლო მცველი ალბინუსი და „თებაიდის მნახველი“ - იოანე ლიკოპოლისი. მაგრამ ევაგრიუსი "ამაღლებულია" თავად ქრისტეს მიერ, რომელიც „მოუწოდა იგი სიბნელიდან [ცოდვისა და უმეცრების] წმიდა და კურთხეულ ნათელში [ცოდნაში]“ (ეპ. 58, 6; აგრეთვე: 1 პეტ. 2:9). შემდეგი აღწერა ეფუძნება ძირითადად პალადიუსის „ლავსაიკის“ ნაშრომს (Histoire Lausiaque. 38; აგრეთვე: Lucot A. Palladius. Histoire Lausiaque. Paris, 1912) და „ევაგრიუსის ცხოვრების“ კოპტურ ვერსიას (იხ.: Four Egyptian Hermits (Four Egyptian Hermits (Four Egyptian Hermits, ფრანგ. Translatsik-ის ფრაგმენტები) „Copsatic-ზე“ დაფუძნებული. V.A. Fadeev-ის შესავალი და კომენტარი ჰიერომ ადალბერტმა (M.: Sretensky Publishing House), 2018 წ. 1986 წ. იხილეთ ცნობილი „ეპისტოლე რწმენის შესახებ“ (Epistula fidei). იხილეთ ბიბლიოგრაფია: Miquel P., Guillaumont A., e.a. უდაბნოები chrétiens d'Egypte. ნიცა, 1993 წელი. იხილეთ: Bunge G. Évagre le Pontique et les deux Macaire // Irénikon. იხილეთ: ევაგრიოს პონტიკოსი. Briefe aus der Wüste / ედ. გ.ბუნგე. Trier, 1986. S. 54 ff. ბრაზისა და მიკერძოების გარეშე (ლათ.). – თარგმნა. უფრო მეტიც (ლათ.). – თარგმნა. იხილეთ: ეკლ.5:1–2 / Géhin. 35. იხილეთ: A. et C. Guillaumont in ed.: Évagre le Pontique. „Traité pratique“ ან „Le moine“ // Capita practica ad Anatolium / რედ. A. et C. Guillaumont. Paris, 1971. P. 113 s. (წყაროები chrétiennes; 170–171). ამის შესახებ უფრო დეტალურ ინფორმაციას შეიცავს პუბლიკაცია: Evagrios Pontikos. Briefe aus der Wüste / ედ. გ.ბუნგე. S. 32 ss. პროვ. 24, 27 / გეჰინი. 291. იხილეთ: პროვ. 1, 2 / გეჰინი. 3. ეკლ. 11, 10 1–2 / Géhin. 72; კ.გ. VI, 84. ფს. 25, 2α; 72, 21ιδ. იხილეთ: პროვ. 11, 17 / გეჰინი. 127. პროვ. 6, 8 / გეჰინი. 72. პროვ. 19, 16 / გეჰინი. 198. იხილეთ: პროვ. 6, 8 / გეჰინი. 72. პროვ. 15, 24 / გეჰინი. 142. იხილეთ: ფს. 94, 11ζ და შემდეგ. იხილეთ: პროვ. 4, 10 / გეჰინი. 45. იხილეთ: პროვ. 8, 10 / გეჰინი. 101. იხილეთ: კ.გ. II, 69; III, 77 და VI, 44. იხილეთ ჩვენი ესსე: Das Geistgebet: Studien zum Traktat “De Oratione” des Evagrios Pontikos. Köln, 1987. Kap. VI. ბერი. 4 (ციტირებულია გამოცემიდან: Philokalia: In 5 vols. M., 1993. (რეპ. გამომცემლისგან: M., 1895). T. 1. P. 571). პროვ. 7, 12 / გეჰინი. 93. პროვ. 19, 17 / გეჰინი. 199. იხილეთ: Bunge G. Der mystische Sinn der Schrift // Studia Monastica. პროვ. 23, 1.3 / გეჰინი. 250. იხილეთ: პროვ. 25, 26 / გეჰინი. 317. 1 მოკლედ (ლათინური). – თარგმნა. 5 იხილეთ: იგავ. 2, 17 / გეჰინი. 23. 7 ეკლ. 4, 5 / გეჰინი. 26. 9 სმ. აგრეთვე: ლოცვის შესახებ. 33; ეკლ. 1, 13.4–6 / გეჰინ. 4. 11 ფსალმ. 54, 7β და შემდგომ. 13 Cit. საწყისი: Philokalia. T. 1. გვ 590–591. 23 პრო. 19, 12 / გეჰინი. 195. 25 პრო. 11, 30 / გეჰინი. 132. 27 მ.კ. 14; იხილეთ: ეპ. 56, 9. 30 იხილეთ: Apophthegmata Patrum Aegyptorum. ფოკა 1 38 იხილეთ: რწმენის შესახებ. VII; ეკლ. 7, 2 / გეჰინი. 55.1. 47 იხილეთ: M.C. 16; ჭიანჭველა IV, 72. პროვ. 1, 1 / გეჰინი. 2. იხილეთ: მელანიას. 5 ff. კ.გ. მე, 46; ლოცვის შესახებ. 119. ფს. 5, 19 / გეჰინი. 65. სინოდია (ბერძნულიდან syn - "ერთად" და hodos - "გზა") - "ჰარმონია, ერთიანობა". ეს არის მონასტრების არაინსტიტუციური საზოგადოება, თანამოაზრე მეგობრების მცირე ჯგუფი, რომლებიც „ერთად მოგზაურობენ“ სულიერი გაგებით, ანუ მიჰყვებიან „წმინდა მამების კვალს“. – თარგმნა. ლოცვის შესახებ. 139; აგრეთვე: ბერი. 63. ეპ. 6, 3; 39, 3; აგრეთვე: M.C. 24. პროვ. 9, 18 / გეჰინი. 115. მ.ს. 1; ო.სპ. [IV], 2, 1 და შემდგომ. ჭიანჭველა III, 4, 6, 8 და შემდგომ. ჭიანჭველა III, 29; ო.სპ. [VIII] 3, 12. იხილეთ: M.C. 23; მ.ს. რ.ლ. 22. ო.სპ. [XIII] 6, 1 ff. იხილეთ: ლოცვის შესახებ. 15, 62 და 153. ჭიანჭველა VIII, 6, 13 და შემდგომ. ჭიანჭველა VIII, 8, 31, 33 და შემდგომ. ლოცვის შესახებ. 83; ბერებს. 98; ბერი. 71. იხილეთ: O.sp. [XIII] 6, 12–13. იხილეთ: პროვ. 30, 17 / გეჰინი. დანართი II, 18. გვ. 489. პროვ. 1, 32 / გეჰინი. 16. იხილეთ: კ.გ. III, 76; V, 11. ვიტა. კ; იხილეთ: კ.გ. IV, 38; ბერი. 76. იხილეთ: კ.გ. IV, 73; მ.კ. რ.ლ. 27. იხილეთ: ლოცვის შესახებ. 50, 69 და 92. ლოცვის შესახებ. 106, 107 და 111. იხილეთ: ლოცვის შესახებ. 104 და 147. იხილეთ: ეპ. 27, 6; ო.სპ. [XIII] 6 და სხვ. იხილეთ: კ.გ. მე, 81; მ.კ. 12. იხილეთ: ეპ. 51, 2; ჭიანჭველა VII, 26. ციტატა: Philokalia. T. 1. P. 637. იხილეთ: ეკლ. 11, 10 / გეჰინი. 73. იხილეთ: M.C. რ.ლ. 22; ბერი. 22. იხილეთ: ეკლ. 6, 10 / გეჰინი. 52. იხილეთ: კ.გ. II, 64; მელანიას. 37. იხილეთ: პროვ. 6, 19 / გეჰინი. 78. იხილეთ: ეპ. 26; 58, 2 და სხვა ტექსტებში. იხილეთ: ჭიანჭველა. VIII, 41; ბერი. 43 და 51. პროვ. 19, 5 / გეჰინი. 190. იხილეთ: H.L. 38, 11; აგრეთვე: ეპ. 9, 1. იხილეთ: პროვ. 16, 10 / გეჰინი. 144. პროვ. 6, 3 / გეჰინი. 76. ეგვიპტური მანგუსტი თვალთვალის ნიანგები. პროვ. 5, 20 / გეჰინი. 68. იხილეთ: ეპ. 57, 4; კ.გ. მე, 67. იხილეთ: ჭიანჭველა. VIII, 21; ეპ. 19, 2; ქალწულს. 5. ამ საკითხის უფრო ღრმა შესწავლისთვის იხილეთ ჩვენი ნაშრომი: Das Geistgebet (კაპ. II), ასევე ჩვენი ნარკვევი „მწირი გემები“ (თ. II). იხილეთ: ბერი. 43 და 51; ეპ. 11, 4. ჭიანჭველა VIII, 10, 21, 23, 28. იხილეთ: კ.გ. III, 45 ff. აგრეთვე: ჭიანჭველა. I, 30.36.39 და შემდგომ. იხილეთ: M.C. რ.ლ. 34 ff. იხილეთ: ფს. 30, 4γ და მეტი. იხილეთ: ეპ. 61, 1; პროვ. 1, 32 / გეჰინი. 16. იხილეთ: ფს. 143, 1α; 147, 3β. ნაწილი მთელის ნაცვლად (ლათ.). – თარგმნა. იხილეთ: პროვ. 17, 9 / გეჰინი. 157. ეკლ. 5, 17 / გეჰინი. 42. ეკლ. 3, 10–12 / Géhin. 15. ეკლ. 5, 13 / გეჰინი. 40. იხილეთ ჩვენი ნამუშევარი: Das Geistgebet. კაპ. IV: Der Zustand des ლოცვის შესახებ. 67, 114 და 116. იხილეთ: ფს. 68, 29iz და შემდგომ. იხილეთ: ბერი. 54; ლოცვის შესახებ. 139. ეკლ. 5, 7–11 / გეჰინი. 38, 11. ამ თემაზე იხილეთ ჩვენი ნაშრომი: Das Geistgebet. კაპ. V: Der Zustand des Gebetes. დათქმებით (ლათ.). – თარგმნა. იხილეთ ჩვენი ნამუშევარი: Das Geistgebet. კაპ. I: Psalmodie und Gebet. იხილეთ: კ.გ. მე, 43; II, 2 და შემდგომ. იხილეთ: ეკლ. 1, 2 / გეჰინი. 2. პროვ. 18, 16 / გეჰინი. 184. იხილეთ: ბერებს. 39, 41 და 44. Eccl.5-ში, 7–11 / Géhin. 38. იხილეთ: ეკლ. 6, 10–12 / გეჰინ. 52, 8. იხილეთ: ფს. 61, 10ε; ბერი. 89. იხილეთ: პროვ. 1, 32 / გეჰინი. 16. პროვ. 1, 13 / გეჰინი. 9. იხილეთ: პროვ. 15, 24 / გეჰინი. 142. იხილეთ: ფს. 118, 46 –48კ. იხილეთ: სტრომატები. VII, 10, 55. იხილეთ: Eccl.6-ში, 10–12 / Géhin. 52. In Prov.19, 11 / Géhin. 194. In Prov.30, 17 / Gehin. 294. კ.გ. მე, 3; იხილეთ: ფს. 131, 7ε. იხილეთ: ფს. 24, 7ε; კ.გ. II, 11 ff. იხილეთ: რწმენის შესახებ. II, 7 და შემდგომ. იხილეთ: რწმენის შესახებ. VII, 23; მელანიას. 16. იხილეთ: რწმენის შესახებ. VII, 25; მელანიას. 27. იხილეთ ჩვენი ნამუშევარი: Mysterium unitatis. Der Gedanke der Einheit von Schöpfer und Geschöpf in der evagrianischen Mystik // Freiburger Zeitsschrift für Philosophie und Theologie. ტ. 36. Freiburg, 1989. S. 449–469. იხილეთ: პროვ. 24, 7 / გეჰინი. 267. პროვ. 8, 10 / გეჰინი. 101. იხილეთ: პროვ. 7, 4 / გეჰინი. 88. In Prov.6, 1 / Gehin. 69. ეპ. 27, 2; აგრეთვე: ბერი. პროლოგი [8]. იხილეთ ტრილოგია: ბერი. 38; სპეკულაციური. 47; კ.გ. მე 84 წლის და ასევე: ქალწულს. 41; ეპ. 6, 4 და ა.შ. In Prov.3, 18 / Géhin.32. პროვ. 19, 12 / გეჰინი. 195. ლოცვის შესახებ. 62; აგრეთვე: 15 და 153. იხილეთ: Apophthegmata Patrum Aegiptorum. მაკერი. 32. ჭიანჭველა IV, 23, 58; VIII, 26. იხილეთ: H.L. 32, 3: პახომიუსის ბერების შესახებ. იხილეთ: ეპ. 16, 3, ასევე თავში მოცემული ამონარიდები. 47. ლოცვის შესახებ. 106 და 109; აგრეთვე: M.C. 5. იხილეთ: ბერებს. 85, 111, 113 და შემდგომ. იხილეთ: ფს.108, 9ζ; რომ.12:14. ამ საკითხის უფრო დეტალური განხილვისთვის იხილეთ ჩვენი ნაშრომი „სულიერი მამობა“. იხილეთ: ფს.18-ში, 6β და შემდგომ.