За обврските

Расправата на свети Амвросиј Милански „За должностите“ е напишана околу 389 година под влијание на истоименото дело на Цицерон. Тоа е одговор на критиките на блажениот. Џером, се состои од 3 книги и содржи општо учење за моралот. Ова е еден од првите текстови што се занимаваат со христијанската етика, принципите и нормите на однесување на христијаните и христијанските пастири. Светецот ги покажува христијанските доблести, наведувајќи примери од Библијата како примери. Расправата ги опфаќа следните теми: 1. Антропологија. Благодарение на разумот, човекот се разликува од животните и може да го спознае својот Творец и суштината на нештата (Книга 1, поглавје 124). 2. Сотериологија. Смртта на Спасителот на крстот е сфатена како жртва на Бога за помирување за гревот на Адам и за гревовите на сите луѓе: „Прво се жртвуваа јагне и теле, сега Христос се принесува, но тој е принесен како човек, како подложен на страдање; и (во исто време) Тој се принесува Себеси како Првосвештеник ни простува (поглавје 281, поглавје 3, ни простува...) 3. Доктрината на овчарството. Свештеникот не само што мора да се грижи за чистотата на своето срце, туку мора да го следи и неговото надворешно однесување. Тој треба да посвети повеќе внимание на молитвата и читањето на словото Божјо, наместо да поминува време во телесни задоволства (Бк. 1, гл. 88). Светителот ги советува пастирите секогаш и секаде да почитуваат разумни мерки: да не се запознаваат со злобни луѓе, да не учествуваат во гозби итн. тие мора да научат да размислуваат за секој збор. 4. Егзегеза. Најважната особина на овчарот, свети Амвросиј ја смета трудољубивоста и ревноста кога станува збор за Божественото писмо. 5. Етика. Свети Амвросиј идентификува 4 главни доблести: разумност, праведност (правда во правилна смисла и милосрдие), храброст (во воените подвизи и во однос со другите луѓе и со себе) и умереноста. Сите 4 мора да бидат присутни во праведната личност (Бк. 1, поглавје 115-119, 129). Доблеста е начин на изразување на Божјата благодат (Бк. 1, гл. 116-121). *Оваа публикација го претставува преводот на извонредниот руски латинист Н.А.Федоров. **Насловот на есејот на латински е De officiis ministrorum. Содржина Книга 1 Книга 2 Книга 3 Индекс на имиња и имиња на места за расправата „За должностите“ Индекс на цитати од Светото писмо за расправата „За должностите“ Индекс на имиња за трактатот „За должностите“ 1. 1. Верувам дека нема да ви изгледам арогантно ако земам на себе храброст да ги поучувам моите синови, бидејќи самиот учител 1 понизно рече: Дојдете, деца, слушајте ме, ќе ве научам на стравот Господов (Пс. 33:12). Во овие зборови можеме да ја видиме неговата скромна почит и благодат. Со зборовите „страв од Господа“, кои се заеднички за сите, тој јасно ја изразил својата почит. И бидејќи стравот е почеток на мудроста 2 и причина за блаженството 3 - бидејќи оние кои се плашат од Бога се благословени 4, тој јасно се покажа како учител во учењето на мудроста и го покажа патот до постигнување блаженство. 2. А ние, ревносно имитирајќи ја Давидовата побожност, иако не се сметаме за носители на толку голема благодат, како наши деца ви го пренесуваме она што го вдахнал Духот на Мудроста 5 и што ни го покажал и што научивме од очигледните примери. Веќе не можеме да избегаме од одговорноста за поучување, што ни ја наложи должноста на свештенството - против нашата волја: зашто Бог постави некои апостоли, некои пророци, некои евангелисти, некои пастири и учители (Ефес. 4:11) 6. 3. Не ја тврдам славата на апостолите - кој би се осмелил да го стори тоа освен самите избрани на Божјиот Син? - со милоста на пророците, со силата на евангелистите или со будноста на пастирите, сакам само да постигнам внимание и ревност за Светото Писмо - она ​​што апостолот го стави на последно место меѓу должностите на светиите - за да можам и јас самиот да научам преку вредното учење на другите. На крајот на краиштата, постои само еден вистински Учител и Ментор, Кој не го проучувал она што го учи на другите. Луѓето сами се учат пред да поучуваат некого, и од ментор перцепираат што потоа ќе им пренесат на другите. 4. Дури и ова не ми падна на среќа: се најдов себеси назначен за свештенство, ненадејно оттргнат од моите судски и административни активности, 7 и почнав да те учам за она што сам се уште не го учев; Почнав да предавам пред да учам. Морам да учам и да предавам во исто време, бидејќи претходно немав време да научам 8. 2. 5. За да можеме да зборуваме 9, пред се мора да научиме тишина, за да не ме осуди мојот глас 10 пред да ме оправда гласот на друг. На крајот на краиштата, напишано е: Ќе бидете осудени со вашите зборови (Матеј 12:37). Зошто брзате да бидете осудени за вашите зборови, кога благодарение на тишината можевте да се чувствувате безбедно? Видов многу како паѓаат во грев поради својот говор, а никој што молчи. Затоа, колку е потешко да научиш да молчиш отколку да зборуваш! Знам дека мнозинството зборува затоа што не знаат да молчат. Многу ретко се случува некој да молчи, дури и ако зборовите не му носат никаква корист. Затоа, мудар е оној кој знае да молчи. Мудроста Божја вели: Господ Бог ми го даде јазикот на мудрите, за да знам кога да кажам збор (Иса. 50:4). Тој е навистина мудар кој знае од Господа кога треба да зборува. Затоа, добро е кажано во Светото Писмо: Мудриот човек ќе молчи некое време (Сир.20:7). 6. Светците Господови ја сакаа тишината, знаејќи дека јазикот често води кон грев, а зборовите на човекот се почеток на неговиот грев. Светиот човек вели: Реков: Ќе внимавам на патиштата мои, да не згрешам со јазикот (Пс. 38, 2). Тој знаел и веќе видел дека благодарение на божествената помош човек може да се скрие од злото на неговиот јазик и од сведочењето на совеста 11 . Нè погодува тивкиот прекор на нашите мисли и судот на нашата совест, нè погодува ударите на нашите зборови кога го изговараме она што ни го удира духот и ни ја ранува душата. Кој ќе го чува неговото срце чисто од струите на гревот и нема да згреши со својот говор? Гледајќи дека е невозможно некој да ги чува своите усни неповредливи од нечистотијата на зборовите, Давид барал со тишина да го избегне гревот и на тој начин да се заштити од падот до кој зборовите би можеле да доведат 12 . 7. Но, да го послушаме учителот на разумноста: Јас реков: ќе ги чувам патиштата мои (Пс. 39:2). Односно, според тивкото упатство на моите мисли, реков и си наредив да си ги чувам патиштата. Мораме да одиме по некои патеки, а мораме да заштитиме други патишта: следете ги патиштата Господови и чувајте ги нашите патишта за да не водат кон грев. Можете да ги задржите ако не зборувате избрзано. Законот вели: „Чуј, Израеле, Господи, твојот Бог“, 13 тој не повикува да зборуваш, туку да слушаш. Ева падна затоа што му кажа на својот маж она што не го слушнала од Господа, нејзиниот Бог 14. Првиот Божји збор до вас е: „Слушај“. Ако слушаш, ќе ги задржиш своите патишта, а ако се лизнеш, брзо ќе се поправиш. Дали во него младиот човек ќе го исправи својот пат, ако не во чувањето на зборовите Господови? (Пс.119:9) 15. Затоа, подобро е да молчиш и да слушаш, за да не грешиш со јазикот 16. 8. Многу е голема несреќа да се биде осуден поради сопствените зборови. Ако треба да одговарате за празни зборови 17, колку е потешко да одговарате за нечисти и срамни зборови? Непромислениот говор е полош од празен говор 18. Ако за еден празен збор е потребен одговор, колку посериозна казна следи по говорот на злите? 3. 9. Значи, дали треба да бидеме неми? Воопшто не! Има време да се молчи и време да се зборува (Проп.3:7). Ако дадеме одговор за празен говор, да видиме дали нема да бидеме казнети за празен молк? Има и активен молк, како во Сузана 19, која постигна повеќе преку молчење отколку преку оправдување. Додека молчеше пред луѓето, таа зборуваше со Бога. Таа не најде подобар доказ за нејзината чистота од тишината: совеста зборуваше кога гласот не се слушаше. Сузана не бараше човечки суд за себе, бидејќи имаше сведоштво од Господ и сакаше да биде оправдана од Него, Кого, како што знаеше, не можеше никако да биде измамен; во Евангелието Самиот Господ го остварува спасението на сите во тишина 20 . Така, Давид не избрал постојано молчење, туку држење на патиштата. 10. Па да си ги чуваме срцата, да си ги чуваме усните! За ова е напишано овде - за да си ги чуваме усните, но на друго место ти се вели: Чувај го срцето свое со сета сила (Изреки 4:23). Давид чувал, но нема да заштитиш? Дали Исаија навистина имал нечисти усни кога рекол: О беден ме, зашто страдам затоа што сум маж и имам нечисти усни (Исаија 6:5)? Ако пророкот Господов има нечисти усни, тогаш како ние да имаме чисти усни?! 11. А за кого, ако не за секој од нас, е напишано: Оградете го својот имот со трње, врзете го среброто и златото, и направете врата и шипка за устата своја и јарем и мерка за зборовите (Сир. 28, 27-29)? Твојот имот е твојот ум, твоето злато е твоето срце, твоето сребро е твојот говор: зборовите Господови се чисти зборови, сребро испитано со оган (Пс. 11:7). На крајот на краиштата, доброто поседување е вашиот добар ум. Скапоцениот имот е непорочна личност. Затоа, оградете го овој имот и опкружете го со мисли, заштитете го со трње 21 на грижата, за да не го нападнат и пленат неразумните телесни страсти 22 и да не го совладаат болниот немир, за да не го ограбуваат лозјето оние што минуваат покрај 23. Чувај го својот внатрешен човек 24, не го занемарувај како безвреден и не го презирај, тој е скапоцен имот, и скапоцен според неговите заслуги, неговиот плод не е расиплив или привремен, туку траен и дава вечно спасение. Грижете се за вашиот имот и ќе имате обработени полиња. 12. Затвори ги усните да не се отворат, говорот да ја знае мерката и границата, а говорењето да не те кани на грев. Оставете го вашиот говор да биде компресиран и да остане во неговите брегови: потокот, истурајќи, брзо собира нечистотија. Контролирајте ги своите чувства за да не бидат разврзани или разуздани и кажете за вас: Нема каде да ставите лапа, масло или завој (Ис. 1:6). Трезвеноста на умот има своја узда која владее и води со неа. 13. Чувај ги усните 25, затвори ги и чувај ги внимателно, за никој да не може да те натера да го кренеш гласот во лутина и да одговориш со навреда на навреда. Слушнавте дека денес гласи: лути се и не греши (Пс. 4:5; Еф. 4:26). Затоа, ако сме лути, бидејќи чувствата се природна состојба и не се во наша моќ, не треба да дозволиме нашите усни да изговараат лоши зборови и да прават грев. Чувај ги усните под контрола, а твојот говор нека има мерка, односно нека има во него смирение и мерка, за јазикот да ти биде подложен на разумот. Јазикот нека ви биде врзан со врски, нека го држи уздите на мерката, нека изговара говори натегнати на вагата на правдата, за да не ја изгуби длабочината на значењето и впечатливоста на зборовите. 4. 14. Оној кој го набљудува ова ќе стане љубезен, смирен и скромен. Оној што ги гледа усните и го задржува јазикот, не зборувајќи прво, пред да размисли, ги мери и ги проверува зборовите: дали е потребно да се изговори ова или дали е неопходно да се зборува против тоа, и дали да се каже навремено - таквите, се разбира, ќе покажат скромност, кроткост и трпение, за да не почнеме да зборуваме за каква било страст и страст. зборови 26, да не покажува со зборови дека во него гори некоја желба и дека има микроби на гнев во неговите зборови - накратко, говорот, кој треба да ја изрази внатрешната состојба на човекот, да не го открива и издава присуството на некој порок во неговиот карактер. 15. Тогаш непријателот 27 станува особено подмолен кога гледа дека кај нас се креваат страсти, потоа го пали фитиљот и подготвува замки 28. Затоа, не е без причина пророкот, чие читање го слушнавте денес 29, вели: Господ ме избави од замката на ловците и од груб збор (Пс. 1:39). Симах преведе: „од раздразлив збор“, а други: „од збор што предизвикува возбуда“. Нашиот говор е замка поставена од непријателот, но и самиот говор не ни е помал непријател. Нашите зборови често се оружјето со кое непријателот ни нанесува рани. Но, многу е подобро да се умре од туѓ меч отколку од свој! 16. Непријателот го набљудува нашето оружје и го тресе своето. Ако види дека сум вознемирен, ги втурнува стрелките во мене и со тоа предизвикува кавга. Ако кажам некој несоодветен збор, тој го стега обрачот. Во меѓувреме, како мамка ми ја нуди можноста да се одмаздам, така што, стремејќи се кон одмазда, да паднам во јамка и сам да го стегам смртоносниот јазол. Затоа, ако забележите непријател пред себе, треба да бидете уште повнимателни во изразите 30 за да не му дадете причина на непријателот; но малку луѓе го гледаат тоа! 5. 17. Треба да се пазиш и од оние што можат да се видат: кој иритира, кој поттикнува, кој огорчува, кој поттикнува развратност и страст. Кога сме карани, нервозни, малтретирани и предизвикувани, тогаш треба да молчиме. Не е срамота да изгледаш неми; грешникот е тој што нè поттикнува и навредува и се труди да нè направи слични на себе 31 . 18. А ако молчиш, ако не внимаваш, насилникот обично вели: „Зошто молчиш? Кажи ми дали се осмелуваш! Но не се осмелуваш, нем си, ти ја лишив можноста да зборуваш!“ Ако продолжите да молчите, тој уште повеќе се лути, сметајќи се себеси за поразен и исмеан, верувајќи дека е запоставен и презрен. Ако одговорите, тој се смета себеси за победник, бидејќи нашол некој сличен на себе. Но, ако молчите, тие ќе речат: „Беше навредуван, но тој го презираше срамот“. Ако одговорите со прекор, тие ќе речат: „Се прекоруваа“, и двајцата ќе бидат осудени, и никој нема да биде оправдан. Мојот обвинувач се обидува да го разбуди мојот гнев, да ме принуди да одговорам на истото, да го направам истото како него. Праведниот човек нема да обрне внимание на ова, нема да каже ништо, сфаќајќи дека е во право; повеќе му придава значење на расудувањето на пристојните луѓе 2 отколку на дрскоста на обвинувачот, наоѓајќи поткрепа во нефлексибилноста на неговиот карактер 32 . Тоа значи „да се молчи дури и за доброто“ 33 затоа што оној што е свесен за својата исправност не треба да се вознемирува од лажни обвинувања и да му дава поголема тежина на туѓото обвинување отколку на доказите за сопствената исправност. Така ја одржува понизноста. 19. Ако некој не сака да биде понижуван, тогаш ќе размислува и ќе суди вака: „Дали мојот обвинувач ме презира и ме хули до лице, како да не можам ни да ја отворам устата? Зошто и јас не му кажам нешто непријатно? Излегува дека ме навредува, како да не сум маж, како да не можам да се изјаснам за мене? посурови!“ 20. Оној што зборува такви зборови во никој случај не е кроток и смирен, тој не е ослободен од искушенија. Искушувачот го поттикнува и му всадува слични мисли, најчесто употребувајќи некоја личност за своја цел и внесувајќи во него непријателски дух што му го всадува тоа. Но, останете цврсто на карпата 34. Дури и слугата 35 да искара праведник, тој ќе молчи; или слабите изговараат навредливи зборови, праведните молчат; и да го прекори просјакот, праведникот не одговара. Ова е оружјето на праведниците - со повлекување, да победуваат, исто како и искусните копја фрлачи, со повлекување, освојуваат 36 и бегајќи му нанесуваат пострашни рани на гонител. 6. 21. Зошто да бидеме вознемирени по дух кога слушаме прекор? Зошто да не се угледаме на оној кој рече: Бев нем и понизен и молчев дури и за добри работи (Пс. 38:3). Дали Дејвид само го кажал тоа и не го направил? Не, јас направив. Кога синот на Семеј го навредил 37, Давид молчел и иако бил придружуван од војници, тој не одговорил на злоставувањето, не се обидел да се одмазди, а кога синот на Саруин му рекол дека е подготвен да казни поради него, Давид не му дозволил да го стори тоа. Одеше понизно, одеше во тишина, како нем и, свесен за сопствената кроткост, не се вознемируваше кога го нарекоа крвопијк. Тој не одговараше на прекорите, бидејќи знаеше многу добри дела зад себе. 22. Оној кој веднаш одговара на неправдата се покажува достоен за овој прекор, иако сака да си замисли дека не го заслужува тоа. Затоа, оној што презира навреда е поголем од оној што страда од неа: тој што презира не ја забележува, односно ја запоставува, но оној што трпи очигледно ја чувствува 38 . 7. 23. Не без намера, кога сакав да ви напишам 39, деца мои, го искористив воведот во овој псалм 40. Пророкот Давид му го дал овој псалм на Идитум да го пее, 41 и јас, фасциниран од длабочината на чувствата и значењето на неговите мисли, ве советувам да го запомните. Штом го допревме, сфативме дека овој псалм нè учи на трпеливо молчење, навремен говор и презир кон богатството, односно најважните основи на доблеста. Додека размислував за овој псалм, ми текна да пишувам за обврските. 24. Филозофите пишувале за ова: Панеиј и неговиот син 42 меѓу Грците, Тулиј меѓу Латините, но решив сам да пишувам за ова. Како што Тулиј го направи тоа за поука на својот син, така и јас морам да го направам тоа за ваша поука, деца мои. На крајот на краиштата, јас те сакам не помалку, роден од мене во Евангелието 43, отколку да те зачнав во брак. Љубовта по природа не е посилна од љубовта по благодат 44 . Треба да ги сакаме повеќе оние за кои веруваме дека ќе бидат со нас засекогаш отколку оние со кои сме во оваа доба. Децата често се раѓаат за разлика од нивните предци и недостојни за својот татко, но ние однапред ве избравме да сакате. Првите се сакани од потреба, што се покажува дека не е многу погоден и не многу силен учител на вечната љубов. Те сакам по сопствен избор, 45 зајакнувајќи ја моќта на љубовта со посебна наклонетост: да ги прифатиш оние што ги сакаш и да ги сакаш оние што си ги избрал. 8. 25. Значи, ликовите се именувани, сега да видиме дали ни одговара да пишуваме за оваа конкретна тема, односно за должностите и дали овој концепт е поврзан само со филозофската школа или го има и во Светото писмо. Кога денес го читавме Евангелието, Светиот Дух, како да не поттикнува на разум, чудесно ни даде таков текст, благодарение на што се потврдивме во нашите мисли дека можеме да кажеме и за одговорностите. Свештеникот Захарија замолкна во храмот и не можеше да зборува, а кога завршија деновите на неговите должности, се врати во својот дом (Лука 1:23). Сфативме дека треба да зборуваме и за обврски. 26. И следното расудување придонесува за ова. Сметаме дека поимот „должност“ (officium) доаѓа од зборот „да се изврши“ (efficiendum), поточно, efficium, но заради убавината на говорот, менувајќи една буква, почнале да кажуваат officium 46. Или можеби зборот значи нешто што никому не му штети, туку на сите им користи 47 . 9. 27. Филозофите верувале дека должностите произлегуваат од она што е достојно и корисно, 48 треба да се избере поважното од овие две. Понекогаш се натпреваруваат две достојни или две корисни појави 49 и се поставува прашањето која од нив е подостојна или покорисна. Затоа, должноста се состои од три дела: достоен, корисен и - трет - кој од нив е поважен. Овие три дела, пак, се поделени на пет вида: два достојни, два корисни и расудување за тоа што да се претпочита 50. Се вели дека првиот дел се однесува на моралот и достоинството на животот. Вториот дел се однесува на животната благосостојба, богатството, моќта и материјалните можности. И тогаш доаѓа пресудата за избор од него. 28. Ние го мериме според стандардот не на сегашниот, туку на идниот век, она што е морално и достојно, и сметаме дека е корисно не задоволствата од земниот живот, туку благодатта што придонесува за постигнување на вечниот живот. И ние не гледаме никаква корист во богатството и материјалните можности, туку ги сметаме за непријатности ако не се откажеме од нив и сме оптоварени кога ги имаме, наместо да се вознемируваме кога ќе ги лишиме. 29. Затоа, не залудно се обврзавме да го напишеме ова дело, бидејќи должноста ја дефинираме по стандарди различни од оние што ги користат филозофите. Филозофите го сметаат световното богатство за благослов, но ние го сметаме за загуба 51, бидејќи оној што примил земни добра овде, како богаташот во параболата, е подложен на маки во идниот век, а Лазар, кој овде доживеал страдања, таму нашол утеха 52. А оние што не ги читаат делата на филозофите, ќе го читаат или не го бараат нашиот говор, ако сакаат или не бараат, ако сакаат, туку за простата благодат на нештата 53 . 10. 30. Во нашето Свето Писмо, што е достојно, што на грчки се нарекува πρέπον 54, го ставам на прво место, тоа го учиме читајќи: Тебе, Боже, е прикладна песната на Сион (Пс. 64.2) - или на грчки: Σοὶ πρέπει ὕμνος ὁ Θεὸς ἐν Σιών. А апостолот рекол: Кажете го она што е соодветно за здравата доктрина (Тит 2:1). И на друго место: Зашто прилега Он, преку Кого е сè, и заради Кого е сè, да донесе слава на многу деца и да стане водач на нивното спасение преку страдање (Евр. 2:10). 31. Дали Панеиј или Аристотел 55, кој самиот пишувал за должностите 56, живееле пред Давид? 57 На крајот на краиштата, самиот Питагора 58, кој, како што читаме, живеел пред Сократ 59, го следел пророкот Давид, воспоставувајќи го законот за тишина за своите ученици. Но, Питагора барал молчење од своите ученици пет години, 60 додека Давид го воспоставил законот да не му наштети на дарот на природата, туку да поучува на претпазливост во говорот. Питагора го направи ова за да нè научи да зборуваме преку тишина, Давид - така што зборувајќи [со претпазливост], да научиме да зборуваме подобро. На крајот на краиштата, како може да има учење без вежбање или како може да се постигне успех без вежбање? 61 32. Секој што сака да ја научи воената уметност секојдневно практикува употреба на оружје и, како да се подготвува за битка, ја игра битката, како да гледа непријател пред себе, а за да стекне искуство и сила во употребата на оружјето, или ги вежба сопствените мускули или ги одбива ударите на противниците, будно набљудувајќи ги 62. Секој што сака да управува со брод на море со кормило или да управува и да го управува со весла, прво го учи ова на реката. Секој што се труди да ја развие убавината и звучноста на својот глас прво пее тивко, постепено кревајќи го својот глас. А оној што со своите сили во борбата според воспоставениот поредок бара за себе победнички венец, преку секојдневни вежби во палестрата го зајакнува своето тело, ги развива неговите способности и го навикнува на тешкотии. 33. А самата природа уште од детството нè учи прво да ги изговараме звуците на говорот, за да научиме да зборуваме. Така, звукот е еден вид мотивација и гимнастика за гласот. Така, оној што сака да научи да зборува претпазливо, не се одрекува од она што му го дала природата, туку практикува дискреција, како чувар на кула, 63 без да ги затвори очите, будно набљудувајќи сè. Секоја вештина се развива преку посебни и соодветни вежби. 34. А Давид не секогаш молчеше, туку во согласност со околностите - не постојано и не во однос на сите, туку во однос на грешникот што го искушуваше 64. Во друг псалм вели дека не ги слушал оние што зборувале празни зборови и заговарале зло, како глув, и како нем не ја отворил устата 65; а на друго место читаш: Не одговарај на безумниот за неговата глупост, за да не станеш како него (Изр. 26,4). 35. Така, првата должност е умереноста во говорот. Ова е жртва за пофалба на Бога, 66 ова е израз на почит кога се чита Светото писмо, 67 ова е и израз на почит кон родителите. Знам дека многу луѓе зборуваат затоа што не знаат да молчат. Ретко се случува некој да молчи, иако знае дека неговиот говор не му користи. Мудриот човек, пред да зборува, ќе размисли: што да каже, кој да каже, каде и кога 68. Следствено, има мерка и во тишината и во говорот, 69 и има мерка во постапките. Тоа значи дека е многу важно постојано да се набљудува мерката. 11. 36. Секоја должност може да биде обична или совршена, 70 и тоа можеме да го докажеме со авторитетот на Светото Писмо. Во Евангелието Господ му рекол на младичот: Ако сакаш да влезеш во вечниот живот, пази ги заповедите. Тој му вели: Кои? Исус му рекол: не убивај, не врши прељуба, не кради, не сведочи лажно, почитувај ги татка си и мајка си и сакај го ближниот како себеси (Матеј 19:17-19). Тоа се обични обврски, но нешто им фали. 37. На крајот, младиот човек му рече: Сето тоа го чувам од младоста. Што друго ми недостасува? Исус му рекол: Ако сакаш да бидеш совршен, оди, продај го сиот свој имот и дај им на сиромасите, и ќе имаш богатство на небото, и дојди и оди по Мене (Матеј 19:20-21). А горе е напишано дека мора да ги сакаме нашите непријатели и да се молиме за оние кои нè клеветат и прогонуваат и да ги благословуваме оние што нè проколнуваат 71 . Тоа мора да го правиме ако сакаме да станеме совршени, како нашиот Небесен Отец, Кој наредува сонцето да свети на доброто и злото, а дождот да ја напои земјата за сите луѓе без разлика. Ова е совршена должност, која Грците ја нарекуваат κατόρθωμα. Во него, сите други должности во кои може да има недостатоци добиваат совршенство. 38. Милоста е исто така убава, бидејќи самата создава совршени луѓе имитирајќи го совршениот Отец 72 . На христијанската душа нема ништо поблиску од милоста кон сиромашните, бидејќи природата раѓа сè заедничко и ги произведува плодовите на земјата за заедничка корист 73 . Дај му го тоа што го имаш на просјакот, помагајќи му на својот брат и другар. Ти му даваш пари, тој добива живот. Ти му даваш бакар, а за него сето тоа е имот, а се што има е твојата паричка. 39. А тој ти дава уште повеќе, бидејќи нему му го должиш своето спасение: ако го облечеш голот, се облекуваш во праведност 74 . Ако внесеш странец во својот дом, ако примиш просјак, тој ти носи пријателство на светци и вечни живеалишта 75. Оваа милост не е мала: го сееш телесното, но го жнееш духовното 76 . Дали сте изненадени од Господовиот суд во врска со Свети Јов? Восхитувајте се на доблеста на човекот кој може да каже: Јас бев око на слепиот и нога на куци; Јас бев татко на слабите... ...Волната на јагнињата им ги стопли рамењата... ...Странецот не остана на улица, мојата врата беше отворена за секој што ќе влезеше (Јов.29:15-16; 31:20; 31:32). Блажен е оној од чија куќа сиромавиот никогаш не заминал со празни раце, а посреќен е оној што ја разбрал потребата на сиромавиот и страдањето на слабите и беспомошните 77; на Судниот ден ќе најде спасение од Господа, должникот на неговата милост 78. 8. 40. Но, многумина ја одбиваат должноста за милосрдие и великодушност, верувајќи дека Господ не се грижи за работите на луѓето и не ги знае ниту нашите тајни работи, ниту нашите скриени мисли. Или Неговиот суд им изгледа сосема неправеден кога гледаат дека грешниците се дават во богатство, се радуваат на почести, здравје, потомство 79, додека праведниците живеат во сиромаштија, не постигнуваат почести, остануваат без деца, страдаат од болести и остануваат во безнадежна тага и маки 80. 41. Ова прашање е многу важно, бидејќи тројца кралеви 81, пријатели на Јов, го прогласиле за грешник, гледајќи дека тој од богат станал сиромашен, ги изгубил своите деца, бидејќи претходно бил татко на многудетно семејство и бил покриен со чиреви, красти и страшни рани од глава до пети. Свети Јов им го рече следново: „Ако јас го поднесувам тоа поради моите гревови, зошто нечестивите се живи и богати со старост? Нивните потомци се по нивни вкусови, а нивните деца се пред нивни, нивните куќи се изобилни, никаде нема страв и стапот Господов го нема на нив“ (Јов 21:7-9). 42. Гледајќи го тоа, слабо срце се засрами и ревноста му пресушува. Предвидувајќи ги неговите зборови, свети Јов вели: Биди трпелив со мене, ќе зборувам, а потоа ќе ми се смееш (Јов 21, 3). Затоа што ако ме осудуваат, ме осудуваат како личност. Затоа, понесете го со мене товарот на моите говори. На крајот на краиштата, ќе кажам нешто што јас самиот не го одобрувам, но за да ве убедам ќе цитирам неправедни говори. Како и да е, стихот вели вака: Значи, дали човекот ме обвинува? ( Јов 21:4 ). Односно, човек не може да ме осуди дека сум згрешил, иако сум достоен за укор, затоа што не ме обвинувате за очигледен престап, туку судете ја тежината на моите гревови според моите неволји. Слабиот човек, гледајќи дека неправедните добиваат сè што сакаат во изобилство, а сиромаштијата го угнетува, му вели на Господа: Тргни се од мене, не сакам да ги знам Твоите патишта! Каква корист е тоа што Му служевме или каква корист е тоа што Му се обраќаме? Сите добри работи се во нивни раце; Тој не ги гледа делата на неправедните луѓе (Јов 21:14–16). 43. Платон заслужува одобрување затоа што во неговата Република 83 говорникот во спор против правдата бара прошка за неговите зборови, кои тој не ги одобрува: му беше доверена оваа улога заради откривање на вистината и заради точност во расудувањето. На Тулиус тоа толку многу му се допадна што во својот есеј „За државата“ сакаше да расправа на ист начин 84. 44. Многу порано од нив, Јов прв ја употребил оваа техника и сметал дека е неопходно да се користи не заради елоквентност, туку за докажување на вистината, веднаш додавајќи: Светилката на злите ќе се изгасне, а тие ќе бидат фрлени (Јов 21:17). Бог, Учител во науката за мудроста, не греши, туку делува како Судија на вистината 85. Среќата на секој човек не треба да се оценува според надворешното богатство, туку според неговата внатрешна совест; прави разлика помеѓу невини и криминални дела, како вистинска и нераспадлива мерка на казна и одмазда. Невиниот умира, зачувувајќи ја својата едноставност и поседувајќи ја сопствената волја, како да си ја полни душата со маснотии 86. А грешникот, иако надворешно изобилува со сè, се дави во задоволства и мириса на темјан, го поминува својот живот во злобата на својата душа и го завршува својот последен ден, не задржувајќи и не земајќи ништо од добрата со него. кривични дела. 45. Размислувајќи за сето она што е кажано, негирајте, ако можете, одмаздата на божествениот суд. Едниот е среќен во својата конституција, а другиот е несреќен; едниот се оправдува со сопствената пресуда, другиот е виновен; едниот умира од радост, другиот од тага. Кој може да се оправда со туѓо судење ако е виновен во свои очи? Кажи ми, каде е заштитата на неговите шатори? ( Јов 21:28 ). Од него не може да се најде трага. На крајот на краиштата, животот на злосторникот е како сон: ги отвори очите - мирот му исчезна, задоволството му исчезна 88. Дури и самиот мир на злите, додека се живи, е мир во подземјето, бидејќи додека се живи тие се спуштаат во пеколот 89 . 46. ​​Гледаш гозба на грешникот, прашај ја неговата совест, зарем не испушта мирис посмрдлив од гробовите? Ја гледате неговата радост, му се восхитувате на неговото физичко здравје, на изобилството на деца, на изобилството на богатство; а сега погледни ги раните и чиревите на неговата душа и маката на неговото срце. Што треба да кажам за неговото богатство кога ќе прочитате: Животот [на човекот] не зависи од изобилството на неговиот имот (Лука 12:15)? Знаеш дека и да ти се чини богат, за себе си е сиромав, а твојот суд со своето го побива. Што да кажам за многуте деца на богаташот и неговата нечувствителност на болка 90? Тој самиот се оплакува, не сакајќи неговите наследници да му бидат имитатори, зашто грешникот нема наследство. Значи, нечестивиот е негова казна, праведниот е неговата награда, секој од нив наоѓа плаќање во себе и за добри и за лоши дела. 13. 47. Но, да се вратиме на нашата тема, за да не изгледа дека веќе сме го заборавиле нашиот план. Ние се противиме на оние кои, гледајќи дека криминалците се богати, весели, уживаат во чест и влијание, а праведниците во најголем дел живеат во неволја и се немоќни, веруваат дека Бог или воопшто не се грижи за нас, како што велат епикурејците, 91 или не ги знае човечките работи, како што веруваат дрските; или, ако знае сè, Тој е неправеден судија ако дозволи добрите луѓе да бидат сиромашни, а никаквеците да бидат богати. Нашето повлекување не беше непотребно; ова е мислењето на оние кои се сметаат за среќни, додека самите се сметаат себеси за несреќни. Решив дека тие попрво ќе си веруваат себеси отколку на нас. 48. Откако завршив со ова, сега мислам дека ќе биде лесно да се побие останатото, а пред се изјавата на оние кои веруваат дека Бог воопшто не се грижи за светот (на пример, Аристотел изјавува дека Неговата промисла се протега само до месечината 92). Но, кој Творец би занемарил да се грижи за Своето создание? Кој би го напуштил и запоставил она што сметал дека е неопходно да се создаде? Но, ако е неправедно да се запоставува, зарем не е поголема неправда да се создава - на крајот на краиштата, нема да има штета дури и да не создава - и да не се грижи за создаденото? Тоа би била најголемата суровост! 49. И ако некои го отфрлаат Бога, нивниот Создател, или се поистоветуваат со ѕверови и животни, 93 што велиме за оние кои се осудуваат со следното беззаконие? Тие тврдат 94 дека Бог е во сè и сè е во Неговата моќ, Неговата сила и величина продираат во сите елементи: земја, небо, море 95 - а во исто време сметаат дека е неправедно ако Тој, во полнотата на божествената големина и знаење, проникне во умот на човекот, подобар од кого ништо не ни дал? 50. Но, оние кои се сметаат за трезвени филозофи го исмеваат својот учител 96 како пијаница и љубител на задоволството. Што можеме да кажеме за мислењето на Аристотел, кој верувал дека Бог е ограничен со Неговите граници и дејствува во опсегот на моќта што ја одредува Него? Како што раскажуваат легендите за поетите 97, светот е поделен меѓу тројца владетели: едниот го добил небото со ждрепка, другиот морето, третиот моќта над подземјето и сите тие внимателно внимаваат да избие војна меѓу нив ако некој го одземе старателството над наследството на друг. Аристотел исто така вели дека Бог не се грижи за земјата, морето или подземјето. И како овие филозофи ги занемаруваат поетите кои тие самите ги следат? 7. 51. Сега треба да се одговори на прашањето: ако Бог сè уште се грижи за Своето создание, тогаш тој навистина не го знае тоа? Зар не слуша тој што го приклучува увото? Зар окото на создавачот не гледа и не размислува? (Пс.93:9). 52. Ова апсурдно мислење не остана незабележано од светите пророци. Давид дури ги цитира зборовите на оние што ги нарекува надуени од ароганција 98 . Кој може да биде поарогантен од грешниците кои се огорчени што другите грешници се живи? Велат: До кога нечесниот, Господи, до кога нечесниот ќе се фали? (Пс.93:3). И рекоа: Господ нема да види, и Бог Јаковов нема да знае (Пс. 93:7). Пророкот им одговара: Разберете сега, безумни меѓу народот! Глупаци, еден ден се вразумите! Зар не слуша тој што го приклучува увото? Зар не гледа Оној кој го создал окото? Кој ги опоменува народите нема да ги укорува - Кој го учи човекот на разум? Господ ги знае мислите на луѓето, дека тие се суета (Пс. 94:8-11). Оној што ја разбира сета нивна суета, не знае ли што е свето и не знае ли што самиот создал? Може ли мајсторот да не го знае своето создавање? Дури и човекот знае што се крие во неговото создание, но Бог не го знае своето создание? Значи, има повеќе длабочина во создавањето отколку во неговиот Создател: Тој создал нешто супериорно од Него, чии заслуги му се непознати и за каква состојба Тој не може да суди? Вака им одговори Давид. 53. Меѓутоа, Неговото сведоштво е доволно за нас: ќе ги тестирам срцата и стомаците (Ерем. 17:10). А во Евангелието зборовите на Господ Исус: Зошто мислите зло во своите срца? (Лука 5:22). На крајот на краиштата, Тој знаеше дека тие размислуваат зло. И на крајот, евангелистот сведочи: Исус ги знаел нивните мисли (Матеј 9:4; 12:25). 54. Пресудите на овие луѓе нема да можат доволно да влијаат на нас ако ги земеме предвид нивните работи. Тие не сакаат да имаат над нив судија, кого ништо не може да го измами; се плашат да не ги откријат своите тајни мисли и не сакаат да му дадат знаење за тајната. Но Господ, знаејќи ги нивните дела, ги потона во темнина. Тој вели: И ноќе ќе биде крадец. И окото на прељубникот ќе го чека самракот, велејќи: Окото нема да ме види, а тој стави превез на лицето свое (Јов.24:14-15). На крајот на краиштата, секој што бега од светлината ја сака темнината 99, обидувајќи се да се сокрие, иако е невозможно да се сокрие од Бога: Тој ги знае длабоките бездни, и човечките души, не само мислите, туку и мислите 100. Исто така, оној што се расправа во книгата Мудрост на Исус, синот на Сирах: Кој ме гледа мене? Впрочем, и темнината и ѕидовите ме кријат. Од кого да се плашам? (Сир.23:18-19), - иако размислува за тоа на својот кревет, сепак ќе се открие кога не го очекува. И ова ќе биде срам, бидејќи тој не го разбра стравот Божји (Сир.23:31) 101, вели Светото Писмо. 55. Што може да биде поглупаво од тоа да се мисли дека Господ не знае нешто, ако дури и сонцето, изворот на светлината, допре до скриени места, продирајќи во темелите на куќите и тајните простории 102 со силата на својата топлина? Кој ќе негира дека топлината на пролетта ги загрева и утробата на земјата, претходно врзани со зимски мраз? Скриените делови на дрвјата ја чувствуваат силата на топлина или студ, а корените на дрвјата или се сушат од студот или стануваат зелени од топлината на сонцето. Земјата дава плод 103 кога небото нежно се насмевнува 104 . 56. Ако сончев зрак ја фрли својата светлина врз целата земја и продре во она што е скриено во неа 105 и не го попречуваат ниту железните шипки, ниту тешките прамени, што ќе го спречи разбирливиот сјај Божји да навлезе во мислите на луѓето и нивните срца, кои Тој Самиот ги создал? Зар Создателот не го гледа своето создание? Го направи подобар и помоќен од Себе, а може да се сокрие, кога сака, од мислата на својот Создател?! Дали тоа значи дека на нашата душа ѝ дал таква сила и моќ што Самиот не може да ги сфати кога сака? 15. 57. Одлучивме две прашања и, верувам, резонирањето од овој вид беше корисно. Третото прашање останува 106: зошто грешниците се обилно обдарени со богатство и моќ 107, постојано се гоштеваат, не познавајќи ни тага ни тага; а праведните луѓе живеат во сиромаштија и страдаат, стануваат вдовици или губат деца? Одговорот треба да биде евангелската парабола 108 за богатиот човек кој се облекувал во раскошна облека и виолетова и секој ден одржувал богати гозби; кутриот прекриен со красти собрал трошки од масата. По смртта на двајцата, сиромавиот нашол мир во пазувите на Авраам, додека богатиот трпел маки. Зар не е очигледно дека по смртта нè чека награда или одмазда за нашите дела? 58. И ова е точно, затоа што борбата бара труд, а по натпреварот едни добиваат победа, а други срам. Дали на некој навистина му се дава дланка или победнички венец пред крајот на борбата? Павле со добра причина вели: Водев добра борба, го завршив своето патување, ја запазив верата и сега ми е поставен венец на праведноста, кој Господ, праведниот Судија, ќе ми го даде тој ден; и не само на мене, туку и на сите што го сакаа Неговото појавување (2. Тим. 4:7-8). Тој ќе го даде тој ден“, вели тој, а не сега. И овде - во трудот, опасноста, за време на бродоломи 109 - тој се натпреваруваше достоинствено, бидејќи знаеше дека ќе треба да влеземе во Царството Небесно само преку многу страдања 3 . Значи, никој не може да добие награда ако не се борел и не победил како што доликува, ако не може да биде славна, 10 тешка борба. 16. 59. Дали праведно постапува тој што дава награда и пред да заврши натпреварот? И затоа Господ вели во Евангелието: Блажени се сиромашните по дух, зашто нивно е Царството Небесно (Матеј 5:3) 111. Тој не рече: „Блажени се богатите“, туку сиромашните. Според божествениот суд, блаженството започнува онаму каде што, според човечкото мислење, започнува тагата. Блажени се гладните, зашто ќе се наситат. Блажени се оние што тагуваат, зашто тие ќе се утешат. Блажени се милостивите, зашто Бог ќе ги помилува. Блажени се чистите по срце, зашто тие ќе Го видат Бога. Блажени се оние што се изгонети заради праведноста, зашто нивно е Царството Небесно. Блажени сте кога ќе ве навредуваат, ќе ве прогонуваат и ќе кажат секакви зла против вас заради праведноста. Радувајте се и радувајте се, зашто вашата награда е голема на небото (Матеј 5:6, 4, 7, 8, 10–12). Во иднина, а не сега, на небото, а не на земјата, вети дека ќе даде награда. Па зошто го барате овде она што ви следува таму? Зошто предвреме ја барате круната пред да победите? Зошто го бришеш песокот 112 од себе, зошто копнееш за одмор, зошто сакаш да се нагостиш уште пред да заврши тестот? 113 луѓе се уште гледаат, спортистите се уште се борат, а вие веќе барате одмор? 60. Но можеби ќе речете: зошто се радуваат нечестивите? Зошто се луксузни? Зошто не работат со мене? Секој што не се труди да прими победнички венец 114 не чувствува потреба од тешка борба. Кој не се натпреварува, не се помазува со масло или се трие со песок 115. Кој очекува слава ќе се соочи и со разочарување. Оние кои се помазани со темјан повеќе сакаат да размислуваат отколку да се борат, да не страдаат од сонцето, топлината, прашината, дождот. Самите спортисти ќе речат: „Дојдете, борете се со нас! Но, гледачите ќе одговорат: „Подобро ќе ви судиме оттука, а вие, без нас, ќе ја постигнете славата на победничкиот венец ако победите“. 61. Оние кои ја вложуваат својата енергија во задоволство, луксуз, грабеж, стекнување и желба за чест се повеќе гледачи отколку борци. Тие добиваат корист од нивните напори, но немаат плод на доблест. Сакаат безделничење, со лукавство и дрско натрупуваат купишта богатство, но ќе платат - можеби предоцна - за своето срам. Нивниот одмор е во пеколот, вашиот е во рајот, нивниот дом е во гробот, а вашиот е во рајот. Убаво кажа Јов дека се будни во гробот 116, не можат да го најдат мирот на сонот во кој престојува воскреснатиот 117. 62. Значи, не расудувајте како дете, не зборувајте како дете, не размислувајте како дете, не барајте, како дете, она што е над вашата возраст 118. Оние кои се совршени се достојни за круна. Почекајте да дојде она што е совршено (1. Кор. 13:10), и ќе можете да го дознаете изгледот на вистината што ви е откриена, не во нејасно размислување, туку лице в лице (1. Кор. 13:12) 119. Тогаш ќе се открие зошто нечесен човек и крадец на туѓ имот, зошто бил богат, зошто добил друга чест, зошто бил богат, зошто бил моќен. 63. Можеби на разбојникот ќе му се каже: "Ти беше богат, зошто ограби туѓ имот? Сиромаштијата не те присили, сиромаштијата не те принуди. Јас те збогатив, па не можеш да се оправдаш." На силните ќе им се каже: „Зошто не ѝ помогна на вдовицата, зошто не им помогна на сирачињата кои страдаат од неправда? Дали беше навистина слаб? Зар не можеше навистина да дојдеш на помош? Затоа те направив силен, за да не навредуваш, туку заштитуваш. Зар не е напишано за тебе: спаси го навредениот:4:9) грабнете го сиромашниот од раката на грешникот (Пс. 81:4)?“ Ќе му речат и на богатиот: „Те збогатив со деца и почести, ти дадов телесно здравје. Зошто не ги послуша Моите упатства? Слуга мој, што ти направив или како те вознемирив? (Михеј 6:3). Нели ти дадов деца, не те наградив со почести, не ти дадов здравје? Моите подароци и да ги отфрлите Моите упатства?“ 64. Овде можеме да го наведеме примерот на предавникот Јуда. Тој беше избран за еден од дванаесетте апостоли и му беа доверени 120 пари да им ги подели на сиромашните, за никој да не помисли дека го предал Господ бидејќи не бил почитуван или сиромашен. Господ, кој му дал сè, се оправда, а Јуда се закоравил не поради навреда, туку ја предаде благодатта 121, правејќи уште поголемо злосторство. 17. 65. Значи, сега стана јасно дека ќе има казна за срам и награда за добродетел, ајде да зборуваме за должностите што треба да ги почитуваме уште од мали нозе, сеќавајќи се дека тие растат со возраста. На добрата младост прилега да има страв од Господа, да ги почитува своите родители, да ги почитува своите старешини, да одржува целомудрие, да не заборава на смирението, да ја сака кротоста и скромноста 122 што ги красат помладите. Сериозноста е својствена за старите луѓе, веселоста е вродена во младоста, а природата им дала скромност на младите. 66. Исак, имајќи го стравот Божји што му доликува на наследникот на Авраам, беше толку почитуван син што дури и се подложи на смрт, само за да не се спротивстави на волјата на својот татко 124. Исто така, иако Јосиф во сон видел дека сонцето, месечината и ѕвездите му се поклонуваат, тој секогаш го почитувал татко му 125, а сакал да го слуша само 125 говорот. до степен на ропство, тој беше срамен до степен на бегство, издржа до затвор и беше подготвен не само да го прости престапот, туку и да го награди насилникот 126. Неговата скромност беше таква што, држен од жена, тој претпочиташе да бега, оставајќи ја својата облека во нејзините раце, наместо да заборави на својот срам 127 на Бог избраните зборови на Мојсеј, избрани од Јеремија на зборовите на Бога, избрани од Јеремија на народот Мојсеј. скромноста, се обиделе да го напуштат она што биле наречени по благодат 128. 18. 67. Значи, доблеста на скромноста 129 е убава, а нејзината благодат е слатка, пројавувана не само со дела, туку и со зборови: одржувате умереност во говорот за да не звучи ништо несоодветно во нив, бидејќи зборовите се одраз на умот 130. Скромноста ја регулира и самата сила на гласот, така што прегласниот звук не предизвикува проблеми. Затоа, во пеењето најважно е да се учи на скромност, па дури и при изговорот, важно е постепено да се вклучува секој глас кога ќе почнат да ги читаат псалмите, или пеат, или зборуваат, а таквиот воздржан почеток одредува се што следи. 68. А самата тишина, во која другите доблести наоѓаат мир, е најголемата манифестација на скромноста. Ако молчењето е резултат на неможност за зборување или дрскост, тогаш е осудено, но ако е поради скромност, тогаш е достоен за пофалба. Сузана молчеше, и покрај опасноста што и се закануваше, 132 сметајќи дека губењето на скромноста е посериозно од животот и не сакајќи да си го спаси животот по цена да ја изгуби скромноста. Таа зборуваше со Бога - само чесната скромност може да зборува со Него; избегнувала внимателно да ги гледа машките лица - на крајот на краиштата, скромноста се манифестира и во погледот, па сопругата не ги гледа мажите и не сака тие да ја гледаат. 69. Но, никој не треба да мисли дека ова беше пофалба само на целомудрието. Впрочем, скромноста е придружник на скромноста, благодарение на што целомудреноста е побезбедна. Срамот е добар придружник и чувар на целомудрието и му претходи, при првата опасност спречувајќи ја скромноста да биде искушувана. Пред сè, читателите ќе дознаат за срамот на Богородица, 133 што јасно укажува на нејзината достојна избраност. Марија била сама во својата соба кога ѝ се јавил ангел; Таа во тишина ги слушаше неговите добредојдени зборови, бидејќи беше засрамена од неговото доаѓање, очите на девојката не беа навикнати на глетката на нејзиниот сопруг. Иако понизно го прифатила, поради својата скромност, таа не го поздравила и ништо не одговорила додека не дознала за претстојното раѓање Господово; и само праша како ќе се случи тоа, а не од желба за разговор. 70. А во самата наша молитва скромноста е многу пријатна. Таа ни ја носи големата Божја милост. Зарем скромноста не му дала предност на митарот 134 и не го воздигнала оној што не се осмелил ни да ги подигне очите кон небото? Затоа, тој е оправдан со судот Божји, а не фарисејот, кој беше уништен од неговата надменост. Да се ​​молиме во интегритет на кроток и тивок дух, кој е скапоцен во Божјите очи (1. Петрово 3:4), како што вели Петар. Голема е скромноста, која не инсистира на своето право, ништо не зграпчува, ништо не бара и слаба во сопствените сили е богата пред Бога, пред Кого сите се сиромашни. Скромноста е богата, зашто таа е Божја удел. Нека не се фали молитвата на грешникот, туку нека биде покриена со срам и покаже скромност кога се сеќава на неговиот престап, за да заработи поголема милост од Господа. 71. Мораме да се придржуваме до скромноста во самите движења, гестови, одење 136, бидејќи во држењето можете да ги видите својствата на душата 137 и да донесете суд, а скриената личност на нашето срце (1. Петрово 3:4) излегува дека е или понесериозна, или пофалба, или лута, поцврста, или позрела. Така, движењата на телото се еден вид глас на душата 138. 72. Вие, секако, се сеќавате, моите деца, еден од нашите пријатели, кој иако се одликуваше со вредното извршување на должностите, од мене не беше прифатен во свештенството само затоа што неговите гестови беа грди. А на другиот, кој веќе го најдов кај свештенството 139, му наредив никогаш да не оди пред мене, зашто ми беше болно да го видам неговото претерано одење. Така наредив и не му ја одзедов функцијата ниту по една непријатна случка. Ова беше единствената мана во нивното однесување, но не бев измамен од моите впечатоци: подоцна и двајцата ја напуштија Црквата, а нивните движења ја издаваа злобата на нивниот дух. Едниот ја напушти верата за време на ариевското гонење, а другиот од лакомост за пари, за да не се појави пред црковниот суд, се откажа од нас. Нивните движења ја рефлектираа нивната несериозност, некои од карактеристиките на безделничените зашеметувачки шеги. 73. Некои луѓе, со своето величествено одење, ги имитираат движењата на актерите 140 и се како статуи што се нишаат што се носат за време на поворките, а секој нивен чекор се чини дека следи одредена шема на движење. 74. Не го сметам избрзаното одење за достојно освен ако тоа не се бара поради некоја причина - или опасност или сериозна неопходност 141. Гледаме како повеќето од оние кои брзаат трчаат, без здив, со лица искривени од гримаса, но ако немаат потреба да брзаат, таквото однесување предизвикува природна огорченост. Не зборувам за оние кои повремено мораат да брзаат, туку за луѓе на кои постојаното брзање стана дел од нивната природа. Во некои не ја одобрувам нивната сличност со статуи, додека кај други ги споредувам со брз колапс. 75. Има одење што заслужува одобрување, покажува авторитет, впечатливост и сериозност, го носи отпечатокот на смиреност, но само ако нема одредена предумисла и акцент, ако движењето е природно и едноставно, ништо вештачко и намерно не предизвикува мое сочувство. Дозволете и на самата природа да влијае на вашето одење. Ако најдеме некаков недостаток во природата, човечките напори треба да го поправат, да го подобрат, а не да создаваат нешто вештачко. 76. Дури и ако треба сериозно да се грижиш за ова, колку повнимателно треба да внимаваш да не ти излезе ништо срамно од устата, што сериозно го осквернува човекот. Не валка храната, туку неправедно, завидливо непријателство и непристојни зборови 142. Тие се срамни дури и за обичниот народ, но во нашата служба секој збор што звучи недостојно ја навредува скромноста. Не само што самите не треба да кажуваме ништо непримерно, туку и да слушаме такви говори: Јосиф, за да не слушне нешто непристојно од неговата скромност, побегнал оставајќи ја својата облека 143, бидејќи слушателот со задоволство поттикнува друг да го продолжи разговорот. 77. Исто така е голем срам да се размислува за срамни работи, а колку е страшно да се гледа ако вакво нешто се случи случајно! Дали е можно она што не го сакаме кај другите да го сакаме и кај нас? И зарем не нè учи самата природа на ова, 144 која одлично ги уредуваше сите делови од нашето тело, грижејќи се за неопходното и не заборавајќи го убавото? 145 Оние делови од телото кои се пријатни за око и во кои врвот на убавината се поставени на самиот врв на човекот; атрактивен изглед и убавина на лицето - она ​​што служи за акција - природата оставила отворена и достапна за око. Оние делови кои постојат за исполнување на природните потреби, за да не го покажат својот грозен изглед, таа или ги отстранила од погледот и се сокрила во самото тело, или научила да се крие. 78. Зарем самата природа не е учител на скромноста? 146 Следејќи го нејзиниот пример, човечката пристојност 147 - што, како што мислам, така се нарекува по мерка и начин на сознание што е правилно - под превез го криеше она што веќе беше скриено во нашето тело. Ова може да се спореди со дупката што Бог му заповеда на праведниот Ное да ја направи на страната на ковчегот 148, а ковчегот е или слика на нашата Црква или слика на нашето тело 149. Остатоците од храната се исфрлаат низ оваа дупка. Создателот на природата беше толку загрижен за нашата скромност, зачувувајќи ја убавината и достоинството на нашето тело, што отворите и излезите на нашите канали ги постави на задниот дел од грбот и ги сокри од погледот, за да не го навреди нашиот поглед од ерупцијата на желудникот. Апостолот чудесно рекол за ова: Членовите на телото кои изгледаат најслаби се многу попотребни, а оние кои ни се чини дека се помалку благородни во телото, ние повеќе се грижиме за нив; а нашите непристојни се пограциозно покриени (1. Кор. 12:22-24). Имитирајќи ја природата, нашите напори промовираа побожност. На друго место 150 веќе зборувавме за ова подетално: не само што криеме некои делови од телото од погледот, туку и она што го препознаваме како неопходно да се сокрие, сметаме дека е недостојно да се именува или да се зборува за нивната употреба. 79. И ако случајно овие делови од телото се изложени, тоа ќе ја збуни нашата скромност; ако се намерно отворени се смета за бесрамно. Затоа, Хам, синот на Ное, бил осуден затоа што се смеел на голотијата на својот татко, а оние што го покривале својот татко добиле благодат и благослов 151. Во Рим и во многу други држави постоел древен обичај: возрасните синови не се мијат со своите татковци, или зетот со свекорот 152, за да не се почитува родителската власт. Покрај тоа, многу луѓе во бањата се покриваат што е можно повеќе, така што дури и таму каде што телото е целосно голо, највнатрешниот дел не останува непокриен. 80. Исто така, свештениците, според стариот обичај, како што читаме во Излез, облекле панталони. Господ му рече на Мојсеј: И направи им ленена долна облека за да им го покрие срамот од бедрата до нозете, а тоа ќе биде на Арон и неговите синови кога ќе влезат во скинијата на сведочењето и кога ќе дојдат во жртвеникот на Светиот да служат, за да не нанесат грев на себе и да не умрат (2. Мој. 23:42-4). Велат дека некои од нашите луѓе сè уште го чуваат овој обичај, но мнозинството, толкувајќи го во духовна смисла, веруваат дека тоа се зборува за одржување на скромноста и чистотата. 19. 81. Ми беше задоволство толку детално и долго да зборувам за скромноста, обраќајќи ти се, бидејќи во себе ја разбираш нејзината корист или не ја знаеш нејзината загуба. Скромноста е својствена за сите времиња, за сите лица, за сите времиња и за сите возрасти, но најмногу од сè е соодветна за помладите години 153. 82. На крајот на краиштата, на која било возраст мора да го зачувате она што е соодветно: вашите работи и целиот ред на вашиот живот мора да одговараат на вашата возраст. Тулиус, исто така, верува дека редот мора да се почитува дури и во најсоодветното: „Во убавината, редот и облеката погодна за акција“ 154. Тој вели дека е тешко да се каже со зборови, но доволно е лесно да се разбере. 83. Но, не разбирам зошто овде ја спомна убавината; сепак, тој зборува со пофалби за телесната сила. Ние, во секој случај, не наоѓаме доблест во убавината на телото. Сепак, не ја исклучуваме пријатноста/привлечноста, бидејќи скромноста, покривајќи ги лицата со срам, ги прави попријатни. Како што на мајсторот му е попогодно да работи со соодветен материјал, така и скромноста станува позабележителна со телесната убавина, но само кога оваа убавина не се истакнува и се истакнува, туку е оставена без надзор, кога оваа убавина е природна и едноставна, облечена не во скапа блескава облека, туку во обична, и ништо не го попречува нејзиното достоинство или неопходност и ништо не придонесува за нејзината сјајност. 84. Гласот не треба да биде тивок 155, звучен манири или женски, како што некои го прикажуваат специјално заради посебна експресивност, туку треба да задржи машки звучност, богатство и едноставност. Зачувувањето на убавината на животот значи прикажување на квалитети соодветни на секој пол и личност; ова е најдобриот начин на дејствување, ова е украс погоден за секоја акција. Не одобрувам опуштен и сладок звук на глас или телесен гест, 156 ниту рустикална грубост. Да ја имитираме природата, нејзиниот лик, нејзините упатства, достоинството што таа го откри 157. 20. 85. Се разбира, скромноста има свои замки, но не и оние кои самата ги натрупува, туку на кои наидува, на пример, ако се најдеме во општество на распуштени луѓе кои под превезот на шега корумпираат чесни луѓе, труејќи ги со отров. Ако постојано се со нас - особено на гозбите, во игрите и забавите - тогаш одземаат сила и мажественост. Затоа, сакајќи да му даде одмор на духот, треба да се внимава да не се уништи сета хармонија како еден вид согласка на добрите дела, бидејќи навиката брзо ја искривува природата. 86. Затоа, како што верувам, слугите на Црквата, а особено свештенството 158, постапуваат мудро избегнувајќи гозби со мирјаните, 159 или затоа што вие самите примате странци 160, или за да не дадете никаква причина за осуда. На крајот на краиштата, гозбите со мирјаните одземаат време, а дополнително ја раѓаат желбата за ненаситност. Покрај тоа, разговорите за световните работи и забавата почнуваат незабележано; не можете да ги затворите ушите, а забраната за разговор би била манифестација на ароганција. Ви се нудат чаши против ваша желба. Подобро е да се откажеш еднаш и [да останеш] во својата куќа отколку да го правиш тоа повеќе пати во туѓа куќа - иако и самиот трезен стануваш од масата, околу тебе ќе се случи таков срам што може да бидеш осуден што само си таму. 87. Младите свештеници можат да ги посетуваат куќите на вдовиците и девиците само поради потреба, а потоа само придружувани од нивните старешини, односно епископот, или, ако работата е сериозна, заедно со презвитерите. Каква потреба има да им се даде на мирјаните причина за осуда? Зошто овие чести посети треба да станат редовни? Што ако некој од посетените не успее да се задржи да не падне? Зошто треба да нанесете осуда врз себе поради туѓиот пад? Колкумина, и притоа силни луѓе, биле измамени од искушението! Колку луѓе не згрешиле, туку создале сомнеж! 88. Зошто да не го искористите времето ослободено од црковните должности за читање? 161 Зошто не се обраќате кон Христос? Зошто не разговараш со Христос? Зошто не го слушаш Христос? Ние разговараме со Него кога се молиме; Го слушаме кога го читаме Светото писмо. Што ни е гајле за туѓите куќи? Има еден дом кој не пречекува сите; тие што не бараат нека дојдат кај нас таму. Што ни е грижа за приказните? 162 Донесовме одлука да им служиме на Христовите олтари и да не им се потчинуваме на луѓето. 89. Мораме да бидеме понизни, тивки, кротки, сериозни, трпеливи и да одржуваме умереност во сè, така што ниту изразот на нашите лица кога молчиме, ниту нашиот говор не укажуваат на некаков порок во нашиот морал. 21. 90. Избегнувајте гнев или, ако не можете да го спречите, контролирајте го! Огорченоста, подмолен заводник, го турка на грев и ја води душата во возбуда што не остава простор за разум. Затоа, пред сè, ако е можно, во нашата природа треба да влезе смиреност на диспозиција, негувана со помош на постојана навика, грижа и грижа за неа. Во повеќето случаи, менталната агитација е толку вродена во нашата природа и карактер што е невозможно да се искорени или избегне, но ако може да се предвиди, треба да се надмине со моќта на разумот. Или, ако духот се најде во канџите на огорченоста пред умот да има време да го предвиди и предупреди со совет, треба да размислите како можете да ги надминете емоционалните немири и да се справите со гневот. Спротивстави се на гневот ако можеш; попушти му се ако не можеш, бидејќи е напишано: Дај му место на гневот (Рим. 12:19). 91. Јаков побожно му попуштил на својот разгневен брат и, по совет на Ревека, односно трпение 163, избрал да замине во туѓа земја наместо да го разбуди огорченоста на својот брат и дури потоа да се врати кога брат му омекнал. Затоа, тој доби таква благодат од Бога. Со многу жртви и приноси повторно ја добил наклоноста на својот брат, а се сеќавал само на подароците што му биле донесени, а не и на благословот што му бил украден! 164 92. Ако гневот успеал да навлезе, да го зафати вашиот ум и да ве запоседне, не попуштајте му. Вашата сила е во трпението, разумот, мудроста и способноста да ги зауздате изливите на гнев. Ако те огорчи тврдоглавиот одговор или изопаченото расположение го буди твојот огорченост, ако не можеш да го смириш својот дух, тогаш барем зауздај го својот јазик 165. Така е напишано: чувај го својот јазик од зло, а усните од измамнички зборови, а потоа: Барај мир и следеј го (Пс. 36, мир, Јаков, великиот 315:1). прво смири ја душата, а ако не можеш, стави узда на јазикот; тогаш не заборавајте да се грижите за помирувањето 167. Паганските говорници, откако ги позајмиле од нас таквите мисли, ги изложиле во своите книги, но оној што прв проговорил заслужува благодарност. 93. Да го избегнуваме гневот и да го воздржуваме, за да не заборавиме на него кога некого пофалуваме, но и да не го преувеличуваме кога осудуваме порок. Содржењето на гневот е исто толку важно колку и воопшто да не се доживее; во првиот случај зависи од нас, а во вториот е дар на природата. Детскиот темперамент е невин, во него има повеќе пријатно отколку тажно. Децата лесно се караат меѓу себе и исто толку лесно се помируваат, а меѓусебно комуницираат со уште поголема наклонетост; не знаат да се однесуваат лукаво и да се преправаат. Не ги занемарувајте децата, рекол Господ за нив: Доколку не се обратите и не станете како деца, нема да влезете во Царството Небесно (Матеј 18,3). Самиот Господ, Силата Божја 168, беше како бебе: Иако беше навреден, Тој не навредуваше, а кога беше удрен, не одговараше (1. Петрово 2:23). Затоа, станете како дете: не се сеќавате на навредите, не постапувајте лошо, сè што доаѓа од вас нека биде невино. Не размислувајте како другите ќе ви одговорат, бидете свои, чувајте ја едноставноста и чистотата на вашето срце. Не одговарајте на лут за неговиот гнев, ниту на будала за неговата глупост (Изреки 26:4), зашто гревот брзо раѓа грев. Ако триеш камен од камен, нема да се појави искра? 94. Паганите, навикнати да претеруваат сè во своите приказни, ги наведуваат зборовите на филозофот Архитас од Тарентум упатени до управителот: „О несреќен, како ќе те тепав да не се лутев!“ 169 А Давид ја задржа својата веќе крената рака и го потисна својот гнев. Колку е поважно да не се одговори на навреда отколку да не се одмазди! Авигеја со своите барања ги запрела воините, кои веќе биле подготвени да му се одмаздат на Навал. Гледаме дека мора да попуштиме на навремените посредници и тоа да го правиме радосно. Давид бил многу среќен и ја благословил Авигеја, која се обратила кон него, бидејќи го чувала од одмазда 170. 95. Тој, исто така, рече за своите непријатели: Тие направија беззаконие против мене и се бореа против мене во гнев (Пс. 55:4). Да ги слушаме зборовите на разгневениот Давид: Кој ќе ми даде крилја како гулаб? Ќе одлетам и ќе најдам мир (Пс. 54:7). Се обидоа да го предизвикаат неговиот гнев, но тој избра спокојство. 96. Тој исто така рече: Кога си лут, не греши (Пс. 4:5). Моралниот учител ни дава морална поука, знаејќи дека природните страсти мора да се зауздаат ​​со помош на разумни упатства, а не да се извлекуваат со сила 171: лути се таму каде што има грев што го заслужува твоето негодување. Недостојните постапки треба да предизвикаат огорченост кај нас, инаку тоа нема да биде доблест, туку мрзеливост и досетливост. Затоа, лути се, но воздржи се од грев. Или ова: ако се лутиш, тогаш не греши, туку победувај го гневот со разум 172. Или на друг начин: ако си лут, тогаш лути се на себе, затоа што си изнервиран, и нема да згрешиш. Оној кој е лут на себе поради брзиот гнев престанува да се лути на другите. Оној што сака да го оправда својот гнев се повеќе се разгорува и брзо паѓа во грев. Според Соломон, подобар е оној што го задржува гневот од оној што освојува град (Изр. 16:32), бидејќи гневот ги заслепува и храбрите 173 . 97. Треба да бидеме будни и да не дозволиме силна емотивна возбуда да не завладее пред умот да ни ја смири душата 174. Нашата душа најчесто ја мачи гнев, или страдање, или страв од смрт, удирајќи ја со неочекуван удар. Затоа, најдобро е да размислите за тоа однапред; тоа постепено го навикнува умот да не се нервира од ненадејни пореметувања, туку го смирува, задржувајќи го со јаремот и уздата на умот. 20. 98. Постојат два вида движења на духот, и тоа: размислување и стремеж 175. Првиот е движење на мислата, а вториот е движење на волјата; тие не постојат заедно, туку се различни и различни едни на други. Рефлексијата има задача да ја истражува и, како да се каже, да ја „џвака“ вистината, додека желбата поттикнува и турка да се преземе акција. По својата природа, размислувањето носи мир и тишина, а стремежот носи активно дејствување. Ние сме дизајнирани на таков начин што мислите за добрите дела доминираат во умот, а желбата е подложна на разумот 176 . Ако навистина се трудиме да го насочиме нашиот ум да го зачува она што е правилно, тогаш желбата не треба да го отфрли умот, туку умот да процени што одговара на она што е достојно. 99. Веќе рековме дека за да се зачува правилното, потребно е да се знаат границите во делата и зборовите; а на прво место ја ставаме способноста да зборуваме, а дури потоа да дејствуваме 177 . Говорот е поделен на два вида - обичен разговор и проповедање и расудување за верата и правдата. Во двата случаи, мора да се внимава да нема страст во говорот, туку да биде мирен, тивок, смирен и полн со добронамерност и простување, без да се навредува. Во обичниот разговор, мора да се избегнува тврдоглава караница, која води само до празни прашања без никаква корист 178. Во расудувањето, лутината треба да се избегнува, пријатноста треба да биде без горчина, упатствата не треба да бидат груби, а убедувањето не треба да предизвикува навреда. Во сите наши постапки, мора да се грижиме прекумерната емоционална возбуда да не ја изгасне претпазливоста и да не заборавиме на разумот. Во говорот, исто така, соодветно е да се придржувате до правилото: не дозволувајте гневот или омразата да се манифестираат и не ги откривајте вашите страсти и слабости 179 . 100. Ова е вид на говор што треба да се одржи, особено за Светото писмо. Што друго? Најмногу ни прилега да зборуваме за подобар начин на живот, да поттикнуваме побожност и чување на учењето. Почетокот на говорот нека биде смислен, а крајот нека си ги знае границите 180 - здодевниот говор предизвикува иритација 181. Колку е непријатно кога наместо пријателски разговор кој помага да се зголеми пријателството, се појавуваат негодувања! 101. Секоја проповед за верата или поука во умерени количини, дискусија за праведност или повикување на совесност не треба да биде монотона, но, во зависност од тоа што ни нуди библиското читање, треба да ја продолжиме темата и да ја развиваме најдобро што можеме. Зборот не треба да трае предолго, ниту да се прекине премногу брзо, оставајќи зад себе непријатен вкус или впечаток на невнимание или невнимание. Говорот треба да биде чист, едноставен, јасен и разбирлив, тежок и значаен, и не треба да биде премногу префинет, но и без благодат 182 . 23. 102. Светските автори 183 даваат многу совети за уметноста на говорот, што, мислам, може да се изостави, на пример, дискусија за способноста за шега. Иако понекогаш шегите може да бидат достојни и пријатни, тие немаат никаква врска со црковната практика. Како можеме да го користиме она што не е во Светото писмо? 103. Треба да избегнуваме шеги кога зборуваме за да не го искривуваат целокупното важно значење. Тешко вам што сега се смеете, зашто ќе плачете (Лука 6,25), рекол Господ. Дали бараме причина да се смееме, па додека се смееме овде, плачеме таму? Верувам дека треба да избегнуваме не само непристојни, туку воопшто секакви шеги; ни доликува сериозен и пријатен говор. 104. Што можам да кажам за гласот? Верувам дека треба да биде природен и јасен, но звучноста зависи од природата, а не од вештината 184. Изговорот треба да биде јасен и храбар, без груб рустикален звук, но и без имитација на театарскиот, соодветен при изведувањето на светата тајна. 24. 105. Верувам дека доволно е кажано за начинот на говор. Сега да размислиме како треба да постапиме. Овде треба да обрнеме внимание на три правила 185: прво, желбата не треба да противречи на разумот, само така можеме правилно да ги исполниме нашите должности; ако желбата е подредена на разумот, тогаш во сите наши постапки лесно е да се одржи она што е соодветно. Второ, не можеме да вложиме повеќе или помалку труд на акција отколку што бара задачата, за да не испадне дека сме вложиле голем труд во мала задача, а важната ја оставивме без надзор. Трето, умереноста е неопходна во сите наши аспирации и работи. Исто така, верувам дека не може да се помине во тишина потребната редослед и навременост на дејствијата 186. 106. Но, првото барање, кое е основа за сите други, е потчинетоста на желбата на разумот. А второто и третото правило се во суштина исти - и во двата случаи зборуваме за чувство на пропорција, или умереност. Не размислуваме за благороден изглед, кој се нарекува убавина, и достојна општествена положба, 187 и понатаму ќе зборуваме за редот и навременоста на постапките. Сега да размислиме дали овие три квалитети можат да се откријат истовремено кај некој од светителите. 107. Пред сè, самиот праотец Авраам. Предодреден и обучен за поучување на идните потомци, му беше наредено да ја напушти својата земја, своите роднини и домот на неговиот татко, иако беше воздржан од љубовта на неговите многубројни роднини. А сепак својата волја ја потчини на разумот. Кој не ја сака љубовта кон татковината, саканите и слаткиот дом? Роднините го усреќувале, но поважна му била мислата за божествената заповед и вечната награда. Не разбра ли дека неговата сопруга не е способна да се справи со тешкотиите и дека е премногу ранлива за да поднесува навреди, дека нејзината убавина е привлечна за бесрамните луѓе, дека не може да ја земе со себе без да ја изложи на најголема опасност? А сепак, тој претпочиташе да доживее сè отколку да одбие, а потоа, откако дојде во Египет, ја убеди својата сопруга да се нарече негова сестра 188. 108. Забележете колку голема беше неговата решителност! Тој се плашеше за целомудрието на неговата сопруга, за сопствениот живот, ја познаваше страста на Египќаните и, сепак, размислуваше за потребата да се исполни заветот. Разбрал дека под Божја заштита ќе биде насекаде безбеден и ако го навреди Господа, нема да може да остане неповреден ниту дома. Така, разумот ја победи привлечноста и ја потчини. 109. Тој не се плашеше кога неговиот внук беше заробен, и не беше исплашен од огромниот број кралски војници, тој продолжи да се бори и, откако победи, го напушти пленот што со право му припаѓаше 189. Кога Бог му вети син Авраам, иако разбра дека силата на неговата ослабена жена, ја виде неговата ослабена жена во длабока старост. му веруваше на Господ 190. 110. Обрни внимание на тоа како сè се вклопува: имаше привлечност, но беше потиснато; неговиот дух, еднаков на неговата судбина, не го сметал и не го прифаќал големото за мало и малото за големо; имаше умереност во сите работи; низа на дејства; навременост; умереност во говорот. Беше прв по верата, се истакна во праведноста, храбар во битката, не алчен во победата, гостопримлив дома и грижлив сопруг. 111. Неговиот свет внук Јаков беше задоволен што живее дома во мир, но мајка му сакаше тој да си замине додека не се смири гневот на брат му. Здравиот совет ја победи неговата желба: откако го загуби домот, ги напушти роднините, тој сепак се однесуваше соодветно насекаде и во сите работи и чекаше прилика. Јаков им бил драг на родителите, а татко му, поттикнат од неговата навремена послушност, му дал благослов, а мајка му го опкружувала со нежна љубов; брат му решил да му го даде првородството кога му ја дал чорбата - нормално, храната му приредила на Јаков задоволство, но побожноста го поттикнала да ја одбие. Тој беше доверлив овчар за својот господар и почитуван зет на својот свекор, 191 мрзлив во работата и непретенциозен во храната, прво во помирувањето и дарежлив во наградата. Го ублажи гневот на својот брат стекнувајќи ја љубовта на оној од чие непријателство се плашеше 192 . 112. Што можам да кажам за Јосиф, кој копнеел за слобода и се потчинувал на неопходноста од ропство? Колку беше покорен во заробеништво, колку цврст во доблест, колку добронамерен во затвор, мудар во толкувањето, умерен во употребата на моќта, разумен во плодните години, совесен во време на глад! Своите дејствија ги вршеше соодветно и навремено и секогаш беше праведен кон народот додека ги извршуваше своите должности! 113. Исто така, Јов, непорочен и во благосостојба и во неволја, трпелив, сакан од Бога, обележан со посебната милост Божја, доживеал страдање, но секогаш бил утешен. 114. А Давид беше храбар во војната, непоколеблив во неволја, мирољубив во Ерусалим; бил милосрден кога победувал, а страдал кога згрешил. Во својата старост Давид остана претпазлив, чувајќи ја мерката на нештата и ги пееше перипетиите на времињата во песните од различни години, и ми се чини дека со својот начин на живот создаде бесмртна песна за слава на Господа ни помалку ни повеќе, туку со своето слатко пеење. 115. Дали на овие луѓе им недостасува некоја од основните доблести? Тие ја ставаат претпазливоста на прво место, истражувајќи ја вистината и влеваат желба за целосно знаење; на второ место е правдата, која на секого му го дава она што е нивно, без да го бара она што им припаѓа на другите, занемарувајќи ја сопствената корист за да се зачува универзалната еднаквост; на третиот - храброст, чиј белег, како во воените настани, така и во мирнодопски услови, е величината на духот, над телесната сила; на четврто место е воздржаноста, која ја зачувува мерката и редот на сè што сметаме дека е неопходно да се каже или направи 193. 25. 116. Некој, можеби, ќе рече дека токму тоа требаше да се каже пред сè, бидејќи сите должности се раѓаат од овие четири доблести. Ова е барање на реторичката уметност - прво да се дефинира должноста, па дури потоа да се подели на одредени категории. Но, ние ја напуштаме уметноста и го нудиме како пример животот на нашите предци, кој е јасен за разбирање и не бара никакви трикови за толкување. Животот на нашите предци нека ни стане огледало на знаење - за почитување имитација, а не запис на лукави трикови - за дискусија за трикови. 117. Разумноста беше прва за свети Авраам. Светото писмо за него вели: Авраам му поверува на Бога и тоа му се смета за праведност (1. Мој. 15:6). Не можете да бидете разумни без да го познавате Господа. Глупавиот рече дека нема Бог (Пс. 13:1). Разумен човек не би го рекол тоа! Дали е мудар тој што не го бара својот Творец и не му вели на каменот: Ти си мојот татко (Ерем. 2:27)? Или, како Манихејот, му вели на ѓаволот: дали ти си мојот творец? Дали е мудар тој што, како Аријан 194, претпочита да има несовршен и дефектен творец наместо вистински и совршен? Дали е мудар тој што, како Маркион и Евномиј, претпочита да има лош отколку добар Господ? Дали е мудар тој што не се плаши од Бога? Почетокот на мудроста е стравот од Господа (Пс. 10; Изреки 1:7; 9. 10). И на друго место: Мудрите не се оддалечуваат од устата на Господа, туку толкуваат во своите исповеди (Изр. 24:7, 8). Писмото исто така вели: Тоа му беше припишано како праведност, со што на Авраам му се даде благодатта на втората доблест. 118. Значи, нашите предци први утврдија дека разумноста е познавање на вистината. Кој од тие [филозофи] живеел пред Авраам, Давид или Соломон? Предците, исто така, посочиле дека праведноста важи за целата заедница на човечкиот род. Давид рече: Тој раскошуваше, им даде на сиромасите, Неговата праведност трае вечно (Пс. 112:9). Праведниците покажуваат милост, а праведниците позајмуваат (Пс. 112:5). За мудрите и праведните постои цел свет на богатство (Изр. 17:6) 195, праведникот го смета она што е заедничко за свое, а она што е негово за заедничко. Праведниот човек се обвинува себеси пред другите. Праведен е тој што не се штеди себеси и не се обидува да скрие ништо за себе. Погледнете колку е праведен Авраам. Во длабока старост, тој роди син според ветувањето, но кога Господ побара од него жртва, тој не помисли да го одбие, иако тој беше син единец. 119. Забележете како сите четири доблести се спојуваат овде во еден чин. Мудроста беше да се верува во Господ и да не се става љубовта кон својот син над заповедта на Создателот. Праведноста требаше да го врати она што му беше дадено. Тоа беше манифестација на храброст да се подреди привлечноста на разумот. Таткото ја водеше жртвата, синот се прашуваше, татковото чувство беше во искушение, но тој остана цврст; синот постојано му викаше на својот татко, а срцето на татко му потона, но неговата побожност не се намали. И конечно, четвртата доблест е умереноста: во својата праведност тој ја запазуваше и мерката на побожност и редот на извршување на работите. И кога го приготви потребното за жртвата, го запали огнот, го врза својот син, го извади мечот, тогаш по целиот овој ред на извршување на жртвата го заслужи спасението на својот син. 120. Кој е помудар од свети Јаков, кој го видел Бога лице в лице и го заслужил неговиот благослов? Или е поправеден од оној што го поделил она што го добил на брат му? Или похрабар од оној што се борел со Самиот Бог? Или повоздржан од оној кој секогаш и секаде забележувал воздржаност и избрал да ја скрие навредата нанесена на неговата ќерка со бракот наместо да се одмаздува, бидејќи верувал дека, кога е меѓу странци, прво треба да се грижи како да се стекне љубов, а не омраза? 121. И колку беше мудар Ное, кој го изгради ковчегот! Колку беше праведен! Предодреден да го зачува семето на сите потомци, единствениот сведок на минатите генерации и творецот на иднината, роден повеќе за светот и сите луѓе отколку за себе, колку храбро ја победи потопот, колку цврсто ја поднесе! Знаеше кога да влезе во ковчегот, како да го контролира, кога да го пушти гавранот, кога да го пушти гулабот, кога да ги прими по враќањето, како да го најде вистинскиот момент да се спушти! 196 26. 122. Значи, тие тврдат дека при учењето на вистината, ние мора да се придржуваме до она што е соодветно, кога со сите сили се стремиме да го најдеме вистинитото, а не да го прифатиме лажното како вистинито, да не го криеме вистинското, да не го окупираме нашиот ум со непотребни, или прекумерни, или двосмислени. Што може да биде понесоодветно отколку да се поклонуваат трупци, како што прават [паганите]?! Што може да биде помрачно од тоа да зборуваат за астрономија и геометрија, што и прават, ја мерат безграничната длабочина на небесата, ги пресметуваат морето и небото со бројки и, препуштајќи се на заблуди, забораваат на спасението?! 123. Дали Мојсеј, кој ја поседувал сета мудрост на Египет, би го одобрил ова? Но, таквата мудрост ја сметаше за загуба и глупост. И фрлајќи го, Го бараше Бога со сета своја душа, и Го виде, Го испрашуваше и ги чу зборовите Негови. Кој е помудар од оној кого Бог го поучил и кој со силата на своите дела ја покажал сета безначајност на египетската мудрост и сите сложености на нивните учења? Не го сметаше непознатото за познато, не се согласуваше избрзано ниту со едното ниту со другото, а оние што не го сметаат за неприродно и срамно да се поклонуваат камења и да бараат помош од бесчувствителните статуи нека научат да ги избегнуваат овие две работи во таква природна и достојна работа. 124. Значи, колку е повозвишена доблеста мудроста, толку поголем напор, верувам, треба да се бара да се совлада. Така, за да не постапуваме спротивно на природата, срамно и недостојно, мора да го посветиме целото време и да вложиме максимални напори да ја разгледаме реалноста заради проучување на истата. На крајот на краиштата, ништо не го става човекот над другите живи суштества, освен фактот дека тој има разум, ги бара причините за сите нешта, смета дека е неопходно да се знае неговиот Творец, во чија моќ лежи нашиот живот и смрт, кој управува со светот по Негова волја и на кого, како што знаеме, ќе треба да дадеме сметка за нашите дела. Ништо повеќе не придонесува за постигнување правилен живот од нашата верба во тоа дека ќе имаме таков Судија од кого ништо не може да се сокрие, кој се лути на недостојните и се радува на достојните. 125. Проучувањето на вистината е карактеристично за сите луѓе по природа, што нè привлекува кон истражување и наука и влева желба за знаење 197. Сите се привлечени од можноста да постигнат успех во тоа, но малкумина успеваат да го постигнат тоа, освен оние кои размислувајќи и мерејќи ги своите расудувања, вложуваат значителни напори да постигнат блажен и среќен живот преку својот труд, пристапувајќи кон него. Господ вели: Не секој што ми вели: Господи, Господи, ќе влезе во Царството Небесно, туку оној што ги исполнува Моите зборови (Матеј 7:21) 199. И не сум сигурен дека стремежот кон знаењето, не придружен со акција 200, не нè збунува уште повеќе. 27. 126. Значи, главниот извор на должностите е претпазливоста. Што има поголема должност од тоа да се покаже посветеност и почит кон Создателот? Сепак, претпазливоста е изворот на други доблести: не може да има правда без разумност, бидејќи е потребна многу мудрост за да се оцени што е праведно, а што не. Во двата случаи грешката е многу сериозна. Кој го смета неправедникот за праведен, а праведниот за неправеден, тој е проклет пред Бога. Што може праведноста да му додаде на будала? (Изреки 17:15–16) вели Соломон. Од друга страна, разумноста не може да постои без праведноста, бидејќи побожната љубов кон Бога е почеток на разумот. Да забележиме дека мудреците од овој век позајмиле наместо самите дошле до идејата дека „побожноста е основа на сите доблести“ 201. 127. Во праведноста најважна е побожната љубов, прво, кон Бога, второ, кон татковината, трето, кон родителите, а и кон сите други 202; Самата љубов, во согласност со природата, го учи тоа. Уште од најрана возраст, штом ќе се појават чувствата, го сакаме животот како дар од Бога, ја сакаме татковината и родителите, нашите врсници, со кои се трудиме да комуницираме. Оттука доаѓа милостивата љубов, која ги претпочита другите пред себе и не го бара своето 203; во таквите луѓе владее праведноста. 128. Исто така, сите живи суштества се карактеризираат, пред сè, со грижата за своето постоење, желбата да се избегне она што може да им наштети, како и желбата за она што е корисно, како што се храната и засолништето, што би ги заштитило од опасности, дожд, сонце, а тоа веќе бара разумност. Сите видови животни по природа се стремат да се обединат 204, пред сè со суштества од нивниот вид и слични на себе, потоа со другите. Како што гледаме, биковите живеат во стада, коњите - во стада, а најмногу гравитираат кон обединување со други како нив; И елените се соединуваат со елени, но често со луѓе. Што да кажам за желбата да се роди потомство, како и за љубовта кон оние што те родиле? Ова главно ја манифестира идејата за правда. 129. Така, очигледно е дека овие и други доблести се поврзани една со друга, а храброста што во војна ја спасува татковината од варварите или во мирнодопски ги штити слабите или другарите од бандити е полна со правда, а да се знае како да се заштити или помогне, да се избере вистинското време и место, зависи од разумноста и воздржаноста. И воздржувањето без претпазливост не можеше да ги знае границите; познавањето на поволното време и постапувањето со умереност е царството на праведноста; и во сето тоа одредена големина на духот, а понекогаш и на телото, е неопходна за секој да може да го постигне она што го сака. 28. 130. Правдата се поврзува со општеството и единството на луѓето. На крајот на краиштата, концептот на општество е поделен на два дела - правда и добродетелство, што се нарекува и великодушност и добрина; правдата ми се чини колку повозвишена доблест, дарежливоста попријатна; првиот дава суд, во вториот чувствуваме добрина. 131. Но, она што филозофите го сметаат за најважно во правдата, ние не го прифаќаме. Велат дека во правдата најважно е никому да не му наштетиш, освен кога неправедно ќе ти се нанесе неправда. Евангелието го отфрла ова. Светото писмо бара Духот на Синот Човечки да биде во нас, кој дојде да ни донесе милост, а не навреда. 132. Тие исто така веруваа дека правдата бара секој да го смета заедничкото, односно јавното за јавно, а приватното за свое. И ова не ги задоволува барањата на природата, бидејќи природата обезбедила сè - на сите. Бог заповедал сè - како што се пасиштата - да биде заедничко за сите и земјата да биде заедничка сопственост за сите. Природата создаде универзален закон, а фаќањето го роди приватното право. Тие велат дека во овој поглед, стоиците го прифатиле ставот дека се што е родено на земјата е создадено за доброто на човекот, додека луѓето се раѓаат заради самите луѓе, за да можат да си помагаат еден на друг. 133. Од каде би можеле да ја добијат оваа идеја, ако не од нашето Свето писмо? Мојсеј ги запишал зборовите Божји: Да го направиме човекот по наш лик и подобие, и тој да владее над морските риби, и над птиците небесни, и над добитокот и над сите лазачи на земјата (1. Мој. 1:26). А Давид вели: Сѐ стави пред неговите нозе, овци и волови, полски добиток, птици небесни и морски риби (Пс. 8,7-9). Тоа значи дека од нас научиле дека сè му е подредено на човекот и затоа веруваат дека сето тоа е создадено за доброто на човекот. 133. И, исто така, откриваме дека човекот е роден заради човекот во книгите на Мојсеј, на местото каде што Бог вели: Не е добро човекот да биде сам; да го направиме помошник како него (1. Мој. 2:18). Последователно, една жена беше дадена на маж да и помогне, за таа да се породи, а мажот да му помогне на мажот. И уште пред да се создаде жената, за Адам се вели: Не се најде помошник како него (1. Мој. 2:20). На крајот на краиштата, човек може да има помош само во една личност. Значи, од сите живи суштества нема ниту едно како него, а за мажот не е најден помошник, што значи дека таков помошник се видел кај жена. 134. Затоа, без разлика дали по Божја волја или по природа, треба да се трудиме да имаме заемна корист, да се трудиме да даваме помош, ставајќи го јавното добро на прво место и, според зборовите на Светото Писмо, да си помагаме еден на друг или со сочувство, или со услуги, или со пари, или со некое дело, или на кој било начин, за да може меѓу нас да се зголеми наклонетоста. И никој да не ги избегнува обврските од страв од опасност, туку сè - и среќно и несреќно - сметајте го за своја работа. Свети Мојсеј не се плашеше да започне тешка војна за доброто на својот народ, не се плашеше од четите на најмоќниот крал и не се плашеше од нечовечката суровост на варварите, туку заборави на својата благосостојба за да му ја врати слободата на народот. 135. Значи, голем е сјајот на правдата, кој се раѓа за другите, кој и помага на нашата заедница. Таа се издигнува над сè, потчинувајќи сè на нејзината одлука, носи придобивки за другите, помага со пари, не одбива да ги исполни своите должности, преземајќи ги туѓите опасности. 136. Дали би постоел некој што не сакал да го совлада овој врв на доблест ако алчноста на почетокот не ја ослабела и не ја намалила моќта на таквата доблест? Додека ние се стремиме да ја зголемиме нашата моќ, да акумулираме пари, да заземеме земја, да го надминеме богатството, да го отфрлиме имиџот на правдата, да ја тргнеме грижата за општата благосостојба - додека го правиме ова, дали може да испадне праведен тој што, во својата жед за профит, се обидува да го грабне од друг она што го сака? 138. На ист начин, жедта за моќ ја ослабува храбрата слика за правдата. Може ли некој да застане за друг кој се обидува да ги потчини другите? Може ли оној кој самиот се стреми кон моќ што е непријателска на слободата да може да ги заштити слабите од моќните? 29. 139. Колку е голема суштината на правдата може да се разбере од фактот што таа не се намалува во зависност од местото, времето и личноста и се манифестира дури и во однос на непријателите: се смета за прекршување на правдата неочекувано да се смени местото или денот на битката, ако тоа е договорено со непријателот. Постои разлика помеѓу фаќање за време на битка и насилна средба, или како резултат на предавство или несреќа. Меѓутоа, обично најсуровата одмазда ги чека посуровите и подмолни непријатели и оние кои нанеле поголема штета. Така се случи со Мадијамците, кои преку своите жени наведоа многу еврејски народ во грев и го разбудија Божјиот гнев против нашиот народ 205 . Затоа Мојсеј, откако извојува победа, не поштеди никого од нив, а Исус Навин не ги уништи Гаваонците, кои го искушуваа народот на нашите татковци со лукавство, а не со воени дејствија, туку го казни со казни. Елисеј не му дозволи на лутиот израелски крал да ги победи оние што ги внесе во градот: сириските војници беа погодени од слепи и не можеа да видат каде влегуваат. Елисеј рече: Не убивај со копје и меч кого не си го заробил. Понудете им леб и вода; нека јадат и пијат и нека одат кај својот господар (2. Царевите 6:22), за за возврат за неговото љубезно постапување да му бидат благодарни. И после тоа Сиријците престанаа да ја напаѓаат израелската земја 206. 140. Ако правдата е силна дури и во војна, дотолку повеќе е неопходно да се зачува во мир! Пророкот покажал слична милост на оние што дошле да го фатат кога сирискиот цар испратил војска да го фати. Царот дознал, вели Светото писмо, дека Елисеј бил тој што му се мешал во сите негови планови и планови. Гледајќи ја оваа војска, слугата на пророкот Гиези се затрепери од страв, но пророкот му рече: Не плаши се, зашто оние што се со нас се поголеми од оние што се со нив (2. Цареви 6,16). Пророкот се молеше да му се отворат очите на неговиот слуга, и тие се отворија, а Геезиј виде дека целата планина околу Елисеј е исполнета со коњи и коли. Кога непријателите почнале да напредуваат, пророкот рекол: Господ да ја удри сириската војска со слепило (2. Царевите 6:18). Кога тоа се случи, тој им се обрати на Сиријците: Следете ме и ќе ве одведам кај човекот што го барате (2. Цареви 6:19). И го видоа Елисеј, кого сакаа да го фатат, но кога го видоа, не можеа да го сторат тоа. Очигледно е дека и во војна мора да се одржува лојалност и правда и не е соодветно да се нарушува довербата. 141. Во античко време, луѓето дури и нежно ги нарекувале своите противници „странци“; според древниот обичај за непријателите зборувале како странци 207 . Можеме да кажеме дека тоа е позајмено и од нашите писатели: Евреите своите противници ги нарекувале странци, а Римјаните ги нарекувале своите непријатели странци. Во Првата книга на кралевите читаме: И во тие денови се собраа странците да се борат против Израел (1. Самоил 4:1). 142. Значи, „основата на правдата е довербата“, 208 затоа што срцата на праведните ја задржуваат верата. Со тоа што се обвинува себеси, праведникот својата праведност ја утврдува врз верата; неговата праведност се гледа кога ќе ја исповеда вистината. Господ преку Исаија рекол: Еве, поставувам камен за темел на Сион (Ис. 28:16) 209, односно Христос за основање на Црквата. Христос е верата на сите; Црквата е слика на правдата: заеднички закон за сите, заедничка молитва, заедничка кауза, заедничко искушение 210. Кој се одрекува себеси 211 е праведен, тој е достоен за Христа. Затоа Павле, исто така, смета дека Христос е темелот 212 врз кој ги градиме делата на правдата, бидејќи верата е основата. Лошите дела се неправедни, но добрите се праведни. 30. 143. Сега да зборуваме за добродетелството, кое е поделено на добрина и великодушност. Совршената добрина се состои од овие два дела. Не е доволно само да се има добра волја, потребни се и добри дела; од друга страна, добрите дела не се доволни ако не произлегуваат од добар извор, односно доаѓаат од добра волја, зашто Бог го сака веселиот дарител (2. Кор. 9:7). Ако правите нешто неволно, која е вашата награда? Затоа, апостолот заклучува: Ако го правам тоа доброволно, тогаш имам награда, но ако неволно, тогаш само ја исполнувам службата што ми е доверена (1. Кор. 9:17). И во Евангелието наоѓаме многу упатства за вистинска великодушност. 144. Значи, прекрасно е да се биде љубезен и дарежлив, сакајќи да правиш добро, а не да наштетиш 213. Ако мислиш дека треба да му дадеш пари на некој што живее во луксуз за поголем луксуз, или на прељубникот да плати за прељуба, тогаш тоа не е придобивка, бидејќи во ова нема добрина. Ако донирате пари на некој што кова заговор против вашата татковина, кој со вашите пари собира разбојници или се спротивставува на Црквата, тоа не значи помагање, туку нанесување штета. Дарежливоста не заслужува одобрување дури и ако му дадете пари на некој што ја тужи вдовицата и сираците или се обидува насилно да им го земе имотот. 145. Дарежливоста не заслужува одобрување ако некому му го даваш она што си го земал од друг, ако се надеваш дека она што си го добил неправедно ќе го распределиш на правда - освен ако, се разбира, ти, како Закхеј 214, не му возвраќаш на оној што си го ограбил четирикратно и не ги исправаш злата на паганството со пламенот на верата. 216. 146. Пред сè, потребно е да давате со вера, и да не се залажувате во ветувањата, ветувајќи повеќе отколку што всушност давате. Зошто треба да го кажеш ова? Вашето ветување веќе содржи измама: во ваша моќ е да дадете колку што сакате. Измамата го уништува темелот и целата зграда се урива. Зошто Петар бил толку огорчен што посакал смртта на Ананија и неговата сопруга? 217 Затоа што не сакаше другите да умрат како нив. 147. Дарежливоста не е совршена дури и ако даваш заради фалење, а не од милост 218. Твојата внатрешна состојба дава име на твоето дејство: како доаѓа од тебе, како се оценува; го гледаш пред себе судијата на својата совест. Тој се консултира со вас како да ја согледате вашата постапка, прво свртувајќи се кон вашиот ум. Не дозволувај твојата лева рака да знае што прави твојата десна (Матеј 6:3). Светото писмо не зборува за телото! Нека не знае твојот близок пријател или брат за твоите дела, за додека овде се стремиш кон награда, таму да не го изгубиш плодот на наградата. Дарежливоста е совршена кога молчат за своите дела и тајно им помагаат на луѓето во нивните потреби. Дарежливиот човек го фалат усните на сиромашните, а не неговите. 148. Совршената великодушност се манифестира во верата, односно во самата причина за оваа активност, во зависност од местото и времето. Пред сè, мора да им помогнете на блиските во вера. Голема е твојата вина ако верникот има потреба - особено ако се срами од тоа - и знаеш за тоа, знаеш дека нема средства, гладува, трпи несреќа, ако е прогонуван според законот и очекува конфискација на имотот, ако е клеветен, а ти не му помагаш! Или ако праведниот човек заврши во затвор и биде подложен на казна и мачење поради долгови - иако секој заслужува милост, но праведникот е повеќе - и во своите маки нема да добие никаква помош од тебе, исто како што во време на опасност, кога го чека смртта, твоето богатство ти значи повеќе од животот на осудениот. Јов убаво го кажа ова: Нека дојде благословот на пропаднатиот врз мене (Јов 29:13). 149. Бог не почитува личности 219 затоа што знае сè. Ние сме должни да бидеме милосрдни кон сите, но многумина бараат помош со лукавство и лажат за своите маки, затоа, милоста треба да се покажува повеликодушно кога работата е очигледна и личноста е позната, а времето не чека. Бог не е алчен и не бара премногу од нас. Блажен е оној кој остава сè и оди по Него, но и блажен е оној кој искрено го дава она што го има. Двата оболи на вдовицата ги ценел повисоко од подароците на богатите, 220 затоа што таа подарила се што имала, но тие дале само мал дел од своето огромно богатство. Тоа значи дека чувството го прави давањето дарежливо или скудно и дава вредност на сè. Меѓутоа, Господ не сака целото богатство да се даде одеднаш, туку да се раздаде; иако Елисеј му ги закла воловите и ги хранеше сиромашните со сè што имаше, за да не го задржи во куќата никаква домашна грижа и, оставајќи сè, се посвети на пророчката служба 221. 150. Дарежливоста е достојна за одобрување и кога не ги запоставувате своите роднини, знаејќи дека имаат потреба. Подобро е да им помогнете на вашите роднини, кои се срамат да бараат туѓи пари или да бараат помош од некого. Меѓутоа, немојте да им помагате на таков начин што тие сакаат да се збогатат со парите што можете да ги искористите за да им помогнете на сиромашните. Тука е поважна суштината на работата, а не вашата милост. Не му се посветивте на Господа за да ги збогатите вашите најблиски. Ќе барате вечен живот за себе како награда за добрите дела, помирување за вашите гревови со милост. Мислат дека бараат малку, но тоа е цената на твојот живот; тие се подготвени да го одземат плодот на вашите животни напори, обвинувајќи те што не ги збогативте, додека тие самите ви ја одземаат наградата на вечниот живот. 151. Дадовме совет, а сега да се обидеме да го оправдаме 222. Најпрво, никој не треба да се срами ако од богат човек одеднаш осиромашил делејќи го својот имот на сиромашните. Христос, бидејќи беше богат, стана сиромашен (2. Кор. 8:9) за да ги збогати сите преку својата сиромаштија. Дал правило кое мораме да го следиме за мудро да управуваме со својот имот: да го ослободиме просјакот од глад, да му помогнеме во неволја 223. Апостолот вели: За ова давам совет, зашто вам ви е корисно (2. Кор. 8, 10) - да се угледате на Христа. Советите им се даваат на добрите луѓе, но оние што заблудуваат се задржуваат со прекор. Тој им вели на добрите луѓе: Не само што почнавте да го правите тоа, туку и го посакувавте од изминатата година (2. Кор. 8:10). Оние кои се совршени ги имаат и двете, не едното или другото. Затоа, тој вели дека и дарежливоста без добрина и добрината без дарежливоста се несовршени. И тогаш тој се свртува кон совршеното: Сега направете го истото, така што она што искрено го посакувате ќе се исполни во изобилство. Зашто ако има ревност, тогаш се прифаќа во зависност од тоа кој што има, а не поради тоа што го нема. Не се бара да има олеснување за другите и тежина за вас, туку да има рамномерност. Сега вашето изобилство треба да го надополни нивниот недостаток, а нивното изобилство е да го надомести вашиот недостаток, за да има еднаквост, како што е напишано: Кој собра многу немаше вишок, а кој собра малку не недостигаше (2. Кор. 8:11-15) 224. 152. Гледаме во зборовите на апостолот, и во мерката на генерозноста; зборува и за резултати и за оние кои даваат. Спомнува умереност затоа што им дава совети на несовршените луѓе; само несовршените луѓе не можат да ги поднесат тешкотиите. Но, ако некој, откако станал епископ или свештеник 225, не сака да ја оптоварува Црквата и не дава сè што има, туку постапува чесно, давајќи милостина 226 како што му доликува на неговиот чин, таквата личност не ми изгледа несовршена. Верувам дека овде апостол не мисли на духовни, туку на материјални тешкотии. 153. И овде, верувам, за луѓето се вели: Така вашето изобилство ќе биде за да го надополни нивниот недостаток, а нивното изобилство за да го надомести вашиот недостаток (2. Кор. 8:14), односно богатството на луѓето служи за добро дело - ги ублажува тешкотиите и гладот ​​на другите, а духовното богатство го надополнува недостатокот на сиромавиот народ. 154. Апостолот дава прекрасен пример: Кој собрал многу немал вишок, а кој собрал малку немал недостаток (2. Кор. 8,15). Овие зборови ги поттикнуваат сите да ја исполнат должноста на милосрдието, бидејќи тој што има многу злато не е богат - ништо на овој свет нема цена; а кој поседува малку, не губи ништо, затоа што нема што да загуби. Нема загуба во нешто што самото е загуба. 155. Може да се разбере и вака: некој што има многу, дури и да не го дели, не чувствува изобилство - колку и да стекнува, секогаш му треба, бидејќи сака повеќе; но на кој има малку ништо не му се намалува, зашто сиромавиот се задоволува со малку. На ист начин, просјакот кој дава духовни работи за материјални дарови, иако благодатта во него е изобилна, не го чувствува нејзиното изобилство, бидејќи благодатта не ја оптоварува, туку ја олеснува душата. 156. Може да се разбере поинаку. Немаш богатство, човеку! Колку купивте? Дали ви се чини многу? Нема поголем Јован Крстител меѓу синовите човечки, но оној кој е најмал во Царството Небесно е поголем од него (Матеј 11:11; Лука 7:28). 157. Може да биде и вака: божествената благодат не изобилува физички, зашто таа е духовна. Кој може да ја види големината или ширината на оној што не го гледа? 227 Ако верата беше како синапово зрно, можеше да помести планини, 228 и нема да ти се даде уште едно синапово зрно. Ако имаш благодат во тебе, не треба ли да се плашиш дека таквиот дар ќе те воздигне во мислите? Многу луѓе, откако се воздигнаа по срце, паднаа пониско од луѓето што ја немаа Господовата благодат. На кој има мала благодат не му недостасува, зашто таа е бестелесна и неделива; а она што му се чини мало на оној кој нема ништо е големо за оној кој нема ништо. 158. Кога правиш добро дело, треба да ги земеш предвид и годините и немоќта - а понекогаш дури и скромноста што укажува на благородно потекло - за да донираш повеќе за постарите кои повеќе не се во состојба да заработуваат за леб со труд. Исто така, телесната слабост на прво место заслужува внимание и помош, а дополнително, ако некој од богат човек осиромашил, а особено ако тоа се случило не по негова вина, но тој изгубил сè или поради грабежи, или поради конфискации или клевети. 159. Но, тие можат да кажат: „Слеп човек седи на едно место и не му се обрнува внимание, но здравиот млад човек често добива помош“. И тоа е така, затоа што со својата упорност постигнува пари, но ова е резултат не на разумност, туку на одвратност. На крајот на краиштата, Господ зборува во Евангелието за човек кој веќе си ја затворил вратата, но ако поупорно тропнете на него, тој ќе стане и ќе го даде она што ќе го побара поради храброста на оној што бара. 31. 160. Исто така, вреди да се биде подарежлив кон некој што ти покажал корист или услуга, но тој самиот се наоѓа во потреба. Што е повеќе спротивно на должноста отколку да не го вратиш добиеното? Верувам дека треба да давате не подеднакво, туку пообилно и да ја измерите големината на вашата корист на таков начин што ќе му помогнете да ја надмине несреќата. Ако возвраќајќи за укажаната придобивка не го надминавте добронамерникот, немате вредност, затоа што тој што прв дошол да помогне навреме им претходел на другите и се покажал прв во човекољубието. 161. Затоа и овде мораме да ја имитираме земјата, која секогаш го враќа применото семе пообилно отколку што примило. Затоа ви е напишано: Неразумниот е како нива, слабиот разумен е како лозје; ако го запоставиш, станува пуст (Изреки 24:30-31). Но, мудриот човек е и како нива, зашто стократно го враќа семето што го примил, како да се каже, во растење. На крајот на краиштата, земјата дава непосеани плодови или пообилно го враќа она што и е доверено. Мораш да ги правиш и двете, водени од наследниот обичај, за да не останеш осамен, како пусто поле. Меѓутоа, ако некој може да се оправда за тоа што не го дал, како може да се оправда за тоа што не го вратил? Тешко е да не се даде некому, но да не се даде е сосема недозволиво. 162. Соломон многу добро рече: Кога ќе седнеш на гозба на трпезата на господарот, погледни внимателно што ти се принесува и испружи ја раката, знаејќи дека ти прилега да го подготвиш истото. Ако си ненаситен, тогаш не тежнеј се кон неговите јадења, зашто тие се лажни (Изреки 23:1). Го напишавме ова сакајќи да ги имитираме тие мисли. Да се ​​покаже милост е добро, но да не се заблагодарува за милоста е дивјаштво. Самата природа ни дава пример за филантропија; раѓа плодови што не си ги посеал, а ти враќа стократно од она што го примил. Не е редно да одбиете пари што ви се даваат, но дали е можно да не бидете благодарни за она што го добивате? Во Изреки читате дека наградата од Господа има толкава благодат што дури и во смртниот час, кога гревовите ќе бидат поголеми, благодарните ќе ја најдат Господовата милост. А зошто да дадам други примери? Самиот Господ во Евангелието им ветува на светителите најголема награда за нивните заслуги и нè поттикнува на добри дела, велејќи: Простете и ќе ви биде простено; дај, и ќе ти се даде: добра мерка, затресена заедно и прегазена, ќе се излее во твоите пазуви (Лука 6:37-38). 163. Соломоновиот празник не е за храна, туку за добри дела. Која храна за душата е подобра од добрите дела, или што друго може толку лесно да ги зафати умовите на праведниците од свесноста за добрите дела, а која храна е послатка од извршувањето на волјата Божја? Само оваа храна, вели Господ, е изобилна со Него, како што е напишано во Евангелието: Мојата храна е да ја вршам волјата на Мојот Отец небесен (Јован 4:34). 164. Да уживаме во храната за која пророкот рекол: Наслади се во Господа (Пс. 37:4). Во оваа храна уживаат луѓе кои имаат неверојатна способност да го сфатат највисокото задоволство и се способни да знаат што е ова чисто и разбирливо задоволство на душата. Да го јадеме лебот на Мудроста 230 и да се заситиме со Божјото слово, зашто човекот не живее само од леб, туку со секое Божјо слово (Лк. 4,4; Мат. 4,4; 5. Мој. 8,3), создадено според образот и подобие Божјо. Свети Јов јасно зборува за чашата вино: Како што земјата жеднеше за дожд, така жеднеа и за моите зборови (Јов 29:23). 32. 165. Прекрасно е кога изреките на Светото Писмо нè исполнуваат со својата влага и зборовите Божји се спуштаат врз нас како роса 231. Кога ќе седнеш на трпезата Господова, разбери пред се кој е овој Господ. Додека сте во рајот на задоволствата и на празникот на мудроста, погледнете внимателно што ви се нуди: празникот на Мудроста е Светото Писмо, а неговите поединечни книги се посебни јадења. Прво разберете каков вид на оброк ви се нуди, а потоа бидете подготвени да го правите она што го читате или слушате од Господа, вашиот Бог, за да ја возвратите услугата што ви е покажана со исполнувањето на вашите должности. Апостолите Петар и Павле, проповедајќи го Евангелието, му се заблагодарија на Оној што им дал дарежлив дар и секој од нив можеше да каже: По милоста Божја, јас сум тоа што сум; и Неговата благодат во мене не беше залудна, туку се трудев повеќе од сите нив (1. Кор. 15:10). 166. Некој, откако добил корист, враќа злато за злато или сребро за сребро, други со труд, а други не знам дали ова не е поскапо? – само со твоите добри чувства 232. Што ако нема можност да се заблагодарам? Во благодарност, чувството е поважно од цената, а добрите чувства се поважни од можноста да се заблагодариме, бидејќи благодарноста има цена сама по себе. Добрите чувства се скапоцени; и да не носат ништо со себе, даваат многу и, иако финансиски не значат ништо, имаат корист голем број луѓе - и тоа без никаква загуба за себе, но со профит за сите. Љубезноста е супериорна од дарежливоста, затоа што е побогата со морал отколку со средства - на крајот на краиштата, има многу повеќе луѓе на кои им треба придобивка од оние кои се способни да ја обезбедат. 167. Добрината е поврзана со великодушноста: великодушноста доаѓа од неа кога желбата за давање е проследена со самото давање; во исто време, добрината е одвоена од великодушноста и независна. Дури и кога нема дарежливост, добрината останува како предок на сè, генерира пријателство и поврзува секого. Сигурна е во совети, весела во успехот, тажна во тага и секој повеќе би сакал да му верува на советот на добар човек отколку на мудар, како Давид, иако бил помудар, се согласил со советот на помладиот Џонатан. Уништете ја љубезноста во човечкото општество и излегува дека сте го уништиле сонцето на небото 233, без него животот на луѓето е невозможен: ниту да му покажете го патот на патникот, ниту да запрете на изгубениот, ниту да покажете гостопримство - и ова е голема доблест за која Јов се пофали себеси, велејќи: Странецот не ја помина ноќта на улица), ниту пак ми беше отворена вратата на патникот. проточна вода или нека се запали оган од неговиот оган 234. Љубезноста во сè е како извор на вода што ја гаси жедта или светлина што свети за другите и не згаснува ако го споделиш својот оган со некој друг. 168. Дарежливоста на љубезноста се манифестира во тоа што, имајќи ја сметката од должникот, ти, кинејќи ја, му ја враќаш на должникот, без да добиеш ништо за плаќање на долгот, како што свети Јов нè учи да го следиме неговиот пример 235. На крајот на краиштата, оној што има не позајмува, а оној што нема ништо не може да го врати долгот. И ако сами не го наплатувате долгот, зошто оставате потврда за алчните наследници кога можете да го отплатите долгот без финансиска штета за себе, заработувајќи пофалби за вашата милост? 169. Да кажеме повеќе за љубезноста: таа најпрвин растеше во домашниот круг, 236 односно меѓу децата, родителите, браќата, а потоа, постепено проширувајќи ги, ги опфати и државните односи. Излегувајќи од рајот, таа го исполни целиот свет. И кога Бог стави добри чувства кај мажот и жената, Тој рече: И двајцата ќе станат едно тело (1. Мој. 2:24) и еден дух. Затоа Ева и поверувала на змијата: таа знаела добрина и не знаела дека постои зло. 33. 170. Љубезноста расте во нас кога сме заедно на црковен собир, кога имаме заедничка вера, кога заедно учествуваме во светите тајни и се соединуваме со благодатта и причестувањето на Светите Тајни 237. А имињата на сродството бараат права на синовска побожност, татковски авторитет и љубов, братско пријателство. Сродството засновано на благодат ја зголемува љубезноста во нас. 171. Во тоа помага и желбата за истите доблести 238, бидејќи добрината раѓа сличност на моралот. Јонатан, синот на кралот, ја имитирал кроткоста на свети Давид затоа што тој го сакал. Зборовите: Со светец ќе бидеш свет (Пс. 17,26) - може да се припишат не само на обичната комуникација, како што ми се чини, туку и на добрината. А синовите на Ное, иако живееле заедно, немало договор во нивниот морал. Исто така, Исав и Јаков живееле во татковата куќа, но биле различни, бидејќи меѓу нив немало добронамерност, претпочитање на другиот пред себе, туку ривалство за приматот на благословот 239. Кога едниот е многу суров, а другиот мек, не може да има добри односи меѓу различниот морал и спротивставените аспирации. Освен тоа, свети Јаков не можел да го претпочита недостојниот потомок на домот на неговиот татко пред доблеста. 172. Ништо не ги зближува луѓето повеќе од правдата во сојуз со непристрасноста. Благодарение на правдата, сопатникот и сопатникот на добрината, ги сакаме оние што ги сметаме за еднакви со себе. Љубезноста вклучува и храброст, бидејќи пријателството, имајќи го својот извор во добрите односи, не се колеба да поднесе тешки опасности за пријателот: А ако поради него ме снајдат несреќи, ќе поднесам (Сир.22:26) 240. 34. 173. Љубезноста 241 запира дури и меч кренат во гнев. Љубезноста ги прави раните нанесени од пријател покорисни од фингираните бакнежи на непријателот 242 . Љубезноста обединува многумина во едно: кога многу пријатели стануваат едно битие, во кое има еден дух и една мисла 243. Притоа, забележуваме дека меѓу пријателите и прекорите се пријатни; иако можат да боцкаат, не предизвикуваат болка. Нè боцкаат зборови што нè инкриминираат, но нè радува пријателската ревност. 174. Но, генерално, не секој е подложен на исти должности и предност мора да се даде не на личности, туку на причини и време, на пример, секој повеќе би сакал да му помогне на соседот отколку на брат. Затоа, Соломон вели: Подобро е соседот, отколку брат што живее на далечина ( Изреки 17:10 ). И затоа, обично сите повеќе веруваат на добрата волја на пријателот отколку на братските должности. Добрите чувства имаат таква моќ што често ја надминуваат природната наклонетост. 35. 175. Зборувајќи за правдата, подетално ја разгледавме природата и значењето на достојниот 244 . И сега да се свртиме кон храброста, која, издигнувајќи се над другите доблести, се дели на воена и мирољубива. Но, грижата за воените работи изгледа туѓо на нашите должности, бидејќи ние повеќе се грижиме за душата, а не за телото и не се занимаваме со воени работи, туку во мирни работи. Нашите предци - Исус Навин, Јеруваал 245, Самсон, Давид - си заработија голема слава во војна. 176. Значи, храброста е највисока доблест, но таа никогаш не делува сама 246 и не се доверува себеси, инаку храброста без правда би довела до неправда 247. Колку е некој посилен, толку побрзо е подготвен да го угнетува послабиот, затоа во воените работи се смета дека е неопходно да се одлучи дали војната е праведна или не 248 . 177. Давид започнал војна само ако бил нападнат. А во битката мудроста секогаш коегзистирала со храброста. Кога требаше да се вклучи во борба со Голијат, човек со огромна физичка сила, го фрли оклопот што го тежеше, 249 бидејќи храброста повеќе се потпира на сопствената сила отколку на оклопот на другите. Замавнувајќи од далечина за да удри посилно, фрлил камен и го убил непријателот. Последователно, тој никогаш не започна војна без да побара совет од Господа 250. Затоа, во сите битки тој беше победник, задржувајќи ја својата сила до старост, а во војната против џиновите учествуваше во битката меѓу храбрите воини, жеден за слава, не грижејќи се за својата безбедност 251. 178. Но, не само оваа храброст е извонредна, туку ја знаеме и славната храброст на оние кои покажаа величина на душата преку верата: ги запреа лавовите усти, ја угаснаа силата на огнот, ја избегнаа острицата на мечот, се зајакнаа од слабоста (Евр. 11:33-34). Не постигнаа заедничка победа за сите со помош на легиите, но со чиста храброст на духот постигнаа исклучителен триумф над неверниците. Колку бил непобедлив Даниел, кој не се плашел од рикачките лавови до него! Животните ржеа, а тој вечера 252. 36. 179. Затоа, славата на храброста не лежи само во телесната сила и мускулите, туку повеќе во доблеста на душата, а законот на оваа доблест не е да се нанесува повреда, туку да се брани од неа. Тој што не одвратил опасност од другар, иако можел, е виновен исто како и тој што ја нанесува. Вака свети Мојсеј најпрвин ја покажал својата воена храброст: кога видел Египќанец како навредува Евреин, станал, го удрил Египќанецот и го закопал во песок 253. Соломон рекол: Спасете ги оние што се одведени во смрт (Изреки 24:11). 180. Значи, јасно е од каде Тулиј или Панециј или самиот Аристотел ја добиле оваа идеја. Јов дури и порано од овие двајца [Мојсеј и Соломон] рече: Јас ги спасив сиромашните од раката на владетелот и му помогнав на незаштитеното сираче. Нека дојде врз мене благословот на загинатите (Јов 29:12–13). Не беше ли најхрабриот кој храбро го одби нападот на ѓаволот и го победи со силата на својата душа? Не може да има сомнеж за храброста за која зборува Господ: опашај ги слабините како човек... Украсете се со величина и сила... и понижете се секој што е смел (Јов 40:2:5, 6). А апостолот вели: Ти ја имаш најсилната утеха (Евр. 6,18). Храбар е оној кој се теши во секоја тага. 181. За вистинска храброст со право се зборува кога човек се победува себеси, воздржувајќи го гневот, не се опушта под влијание на искушенија, не очајува во неволја и не се возвишува во успехот, 254 и кога се менуваат околностите не се наведнува како од ветрот. Што е повозвишено и поубаво од тоа да се контролира душата, да се скроти телото и да се претвори во ропство 255 за таа да се покорува, да слуша совети и кога ќе се соочи со тешкотии, ревносно да ги исполнува планот и волјата на духот? 182. Ова е првата сила на храброста, бидејќи постојат два вида храброст: првиот е да не се припишува ништо надворешно и телесно, презирајќи го како непотребно; второто е упорно, со сета сила на душата, да се трудиш и да го постигнеш најважното, во кое се манифестираат достоинството и пристојноста, πρέπον 256. Што може да биде поубаво од тоа да си го наместиш духот на начин да ги занемариш богатството, задоволствата, почестите и да не ги трошиш сите свои напори на нив! Кога ќе го тренирате својот дух на овој начин, мора да разберете дека она што е достојно и правилно е најважно и да го свртите умот кон ова. Тогаш, без разлика какви тешки настани што ги кршат душите на луѓето - загуба на имот, лишување од почести, лоша волја на неверниците - вие сте над ова и не го забележувате тоа. Па дури и опасностите што ви се закануваат на вашиот живот, кога ќе се залагате за правда, нема да ве поколебаат. 183. Таква е вистинската храброст во спортистот Христов 257, кој не се круниса ако незаконски се бори (2. Тим. 2:5). Или ова упатство за храброст ви изгледа безначајно: Од неволја доаѓа трпението, од трпението искуство, од искуството надежта (Рим. 5:3-4)? Погледнете колку натпревари има, но има само еден венец! 258 Таква поука може да даде само оној кој се зајакнува во Исус Христос и чие тело не знаеше одмор 259, туку неволја од секаде: напад надвор, страв внатре (2. Кор. 7:5). И иако Павле бил изложен на опасности, доживеал многу страдања, бил во затвор, на работ на смртта, неговиот дух не бил скршен, тој се борел и се зајакнал, победувајќи ги своите слабости. 180. Видете, тогаш, како апостолот ги поучува презир кон човечките работи на оние што преземаат црковни должности: Ако умревте со Христа до елементите на овој свет, зошто вие, како оние што живеете во светот, се придржувате до декретите? Не допирајте, не допирајте, не јадете - сето тоа ќе се распадне преку употреба (Кол. 2:20-21). И подолу: ако сте воскреснати со Христос, тогаш барајте го она што е горе (Кол. 3:1). И понатаму: Затоа, умртвете ги вашите членови на земјата (Кол. 3:5). Ова е упатено до сите верници. За тебе, сине мој, Павле те повикува да го презираш богатството, да ги избегнуваш приказните на злите старица (1. Тим. 4:7), дозволувајќи го само она што ја зголемува побожноста, бидејќи телесното вежбање е од мала корист, но побожноста е корисна за сè (1. Тим. 4:8). 185. Побожноста нека развие во тебе праведност, умереност, кротост, за да ги избегнуваш младешките забави 260 и, зајакнати и вкоренети во благодатта, 261 да се натпреваруваш за верата, без да се врзуваш за световните работи, зашто си Божји воин. На војниците на царот им е забрането со човечките закони да учествуваат во судења, да се занимаваат со правни работи и да тргуваат. Освен тоа, оној што се бори за верата треба да се воздржува од сите трговски работи, задоволувајќи се со плодовите на своето мало поле, ако го има, а ако го нема, тогаш наградата за неговата служба. Има сигурен сведок кој рекол: Бев млад и стар, и не видов праведникот да е напуштен и неговите потомци да бараат леб (Пс. 36:25). Тука е душевен мир, тука е воздржаност, не подложен на жед за профит и не доживување страв од сиромаштија. 37. 186. Ова се нарекува и слобода на духот од вознемиреност, благодарение на која не стануваме послаби во тагите и не стануваме вообразени во успесите 262. Ако таков совет е даден од лице кое го поттикнува да се занимава со јавна активност, дотолку повеќе треба ние, кои сме повикани да и служиме на Црквата, да бидеме ревносни во тоа што е моќта на Христос во она што е толку ревносно. можеби ќе му бидеме пријатни на нашиот Цар и нашето тело ќе стане орудие на праведноста, не материјален инструмент во кој владее гревот 263, туку моќно Божјо оружје со кое гревот се уништува. Нека умре нашето тело, за да умре во него сиот наш грев и, како воскреснати од мртвите (Рим. 6:13), да воскреснеме за нови дела и морал. 187. Такви се плодовите на храброста, исполнети со достојни и правилни должности. Меѓутоа, во сите наши работи не се стремиме само кон она што е достојно, туку и кон она што е можно, за случајно да не преземеме нешто невозможно. Затоа, Господ сака да си заминеме во време на прогонство или, употребувајќи го Својот збор, да бегаме од град во град 264 - за некој, сакајќи мачеништво, да не биде изложен на опасности што можеби неговото слабо тело и слаб дух не можат да ги поднесат и издржат. 38. 188. Во исто време, никој не треба да се повлече од небрежност или да ја напушти верата од страв од опасност. За да го направите ова, неопходно е да се подготви духот, да се воспитува душата и да се зацврсти во цврстина, за да не се збуни духот од страв, да не се скрши од несреќи и да не се повлече пред маките. Тоа, се разбира, е тешко да се постигне, но сите маки се повлекуваат пред стравот од потешко страдање, па ако го зацврстите својот дух со решителност, сметајќи дека е неопходно да се сеќавате на разумот и замислите го стравот од божествениот суд и маките од вечното мачење, тогаш можете да стекнете силен дух. 189. Таквата работа на себе е резултат на трудољубивост 265. Но, способноста да се користи моќта на умот за да се предвиди иднината 266, замислете со свои очи што може да се случи и да одредите што треба да се направи ако тоа се случи зависи од вродениот талент. Понекогаш човек може да замисли две или три сценарија во својот ум во исто време и може да сфати кои дејства би можеле да бидат корисни во еден или друг случај ако настаните се случуваат одделно или истовремено. 190. Храбриот човек не е склон да се крие од себе кога нешто му се заканува, тој секогаш внимателно гледа напред од набљудувачката кула 267 на својот ум и ја истражува иднината со продорна мисла, за подоцна да не мора да каже: „Се најдов во оваа позиција затоа што не мислев дека тоа може да се случи“. Ако не предвидувате неволји, тие брзо ќе ве надминат. Како што во војна е тешко да се издржи налетот на неочекувано напаѓачкиот непријател, кој лесно добива предност, така и непредвидените несреќи подлабоко ја погодуваат душата. 191. Супериорноста на духот се изразува, прво, во тоа што вашиот дух, развиен од добри мисли, со чисто срце го гледа она што е вистинито и достојно: Блажени се чистите по срце, зашто тие ќе Го видат Бога (Матеј 5:8) - и верува дека само она што е достојно е единственото добро; второ, не се занимава со ништо вонредно и не е обземен од никакви страсти. 192. Ова не е лесно за секого. Дали е тешко да се гледа со презир, како од врвот на мудроста, на богатството и на она што на мнозинството му изгледа големо и важно? Или зајакнете го своето расудување со цврста решеност, презирајќи го како ситница она што го сметате за бескорисно? 269 ​​Ако ти се случи нешто непријатно, болно и горчливо, мора да го трпиш како да не се случило ништо спротивно на природата. Кога ќе чуеш: Гола се родив, гол ќе се вратам; она што го дал Господ, Господ го одзел и (Јов 1:21) - а сепак ги загубил своите синови и богатството - зачувај го во сите околности ликот на праведниот мудрец, како што го сочувал кога рекол: Како што сакаше Господ, така се случи; Нека е благословено името Господово (Јов 1:21) - и подолу: Зборуваш како една од лудите жени: ако сме прифатиле добро од Божјата рака, нема ли да го прифатиме злото? (Јов 2:10). 39. 193. Храброста на духот воопшто не е споредна доблест што постои одвоено од другите доблести! 270 Заедно со нив храброста води војна, но само таа ја брани славата на сите доблести и ги брани судовите. Таа води безмилосна војна, борејќи се против сите пороци, неуморна во трудот, енергична во опасност, недостапна за задоволство, неумолива кон задоволства кон кои не ги приклонува ушите и, како што велат, не ги дочекува. Храброста ги презира парите и бега од алчноста, која како чума ја прави немоќна секоја доблест. Ништо повеќе не е против храброста од жедта за профит. Честопати, кога непријателите се поразени и ордите противници ќе бегаат, воинот, понесен од оклопот одземен од убиените, самиот, несреќен, умира меѓу погодените од него, а легиите, понесени од воениот плен, го повикуваат назад непријателот што побегнал и ја губи својата победа. 194. Храброста нека избрка и истреби таква опасна чума, да не подлегнува на страстите и да не ја мачи стравот, зашто оваа доблест е непроменлива и храбро се бори против сите пороци што ја трујат: со оружје го одразува гневот што ги попречува разумните одлуки, и бега од него како од болест. Храброста се чува од желбата за слава, која често е штетна ако се бара неумерено, а секогаш е штетна кога се зема насилно. 195. Каква доблест му недостигаше на свети Јов или кои пороци го обзедоа? Како ги поднесувал маките на болеста, студот и гладот! Колку само ги презирал опасностите што му се закануваат на неговиот живот! Дали богатството се стекнало со грабеж, од кое толку многу се излеало на сиромашните? Дали неговото богатство предизвикало кај него алчност или страст или желба за задоволство? Дали неправедните напади на тројцата крала или навредите на робовите го разбудиле неговиот гнев? Дали славата го возвиши, кој несериозно копнееше? Напротив, си нарекол тешки казни ако го крие својот неволен грев или се плашеше да каже за тоа пред мноштво луѓе, 271 бидејќи доблестите се компатибилни само со самите себе, а не и со пороците. Кој бил храбар како свети Јов? Со кого можете да го споредите, нарекувајќи го втор, кога ретко кој му е рамен? 40. 196. Можеби некој се восхитува на воената слава, верувајќи дека само во битка се манифестира храброста, а јас зборувам за другата страна на храброста само затоа што храброста во битката ни е туѓа. Колку само бил храбар Исус Навин, поразувајќи и заробени пет цареви и нивниот народ во една битка! 272 Борејќи се со Гаваонците 273 се плашеше дека ноќта може да му ја попречи победата и во големината на својот дух и својата вера извика: Нека застане сонцето! (Исус Навин 10:12) - и сонцето стоеше додека не се постигне победа. Гедеон со триста луѓе победи огромна војска на суров непријател 274. Младиот Џонатан покажа храброст во големата битка 275. Што да кажам за Макавеите? 197. Но, прво ќе зборувам за народот на татковците, кои, подготвени да се борат за Божјиот храм и за нивните правни институции, подложени на подмолен напад од непријателите во сабота, претпочитаа да ги дадат своите тела, не заштитени со оклоп, на раните, за да не ја сквернават саботата 276 радосно ја прифатија. Гледајќи дека целиот народ може да загине по нивниот пример, Макавејците, исто така нападнати од непријателот во сабота, се одмаздиле за убиството на нивните невини браќа. Налутен поради тоа, кралот Антиох 277 ја започна војната, испраќајќи ги своите генерали Лисија, Никанор и Горгија, но беше поразен со сите негови источни и асирски трупи: четириесет и осум илјади загинаа на бојното поле од рацете на три илјади. 197. Научете ја храброста на командантот Јуда Макавеј од примерот на еден од неговите воини 278. Елеазар, гледајќи слон кој се издигнува над сите, покриен со кралски оклоп, одлучи дека кралот е на него. Набрзина пробивајќи во густинот на непријателите и фрлајќи го штитот, Елеазар се обидел да го удри животното со двете раце, влегувајќи под него и удирајќи со мечот одоздола, го убил удирајќи го во стомакот. Ѕверот, паѓајќи, го здроби Елеазар и тој умре. Каква храброст на духот! Тој не се плашеше од смртта: опкружен со непријателски легии, се упати кон густите редови на воини, се проби во густината и, презирајќи ја смртта, фрлајќи го штитот, навлезе под огромниот ѕвер, го прободе со двете раце и го држеше мечот, а потоа се најде под слонот, сакајќи да удри уште посилно. Погребан од неговиот победнички трофеј, Елеазар бил заробен под блокот на телото наместо да биде згмечен од него. 198. Тој не погрешил во својот план, иако кралската наметка на слонот сепак го измамила. Погодени од таков спектакл на храброст, непријателите не се осмелија да го нападнат, невооружени и здробени. Падот и смртта на ѕверот ги фрлија во збунетост и сите се сметаа себеси за нееднакви со храброста на еден. И доаѓајќи со сто и дваесет илјади вооружени воини и триесет и два слона, чии натрупани блокови блескаа со оклоп од зраците на изгрејсонцето како запалени факели 279, кралот Антиох 280, синот на Лисија, во страв од храброста на еден човек, побара мир. Така, Елеазар го оставил склучениот мировен договор како наследство на неговата храброст. Ова нека биде сопственост на триумфи. 41.200. Сепак, храброста е за пофалба не само во успехот, туку и во поразот. Пример е смртта на Јуда Макавеј. По победата над Никанор, заповедникот на кралот Димитриј, Јуда беше мирен, излегувајќи против дваесетилјадната војска со деветстотини војници кои требаше да се предадат за да не бидат поразени од надмоќниот непријател. Јуда ги убедил да претпочитаат славна смрт отколку срамен лет: Да не ја срамиме нашата слава! (1Мк 9:10). Битката започнала и траела од утро до вечер. Напаѓајќи го десното крило, каде што стоеше најмоќната непријателска сила, Јуда лесно победи, но додека го гонеше непријателот што бега, тие беа нападнати одзади. И неговата смрт беше пославна од неговите победи. 201. Што да кажам за неговиот брат Џонатан? Тој, со мала чета што се бореше против кралските трупи, беше напуштен од своите и, оставен со само двајца, ја продолжи битката, го избрка непријателот и ги направи своите бегалци воини соучесници во неговата победа 281. 202. Ова е воена храброст, која е инхерентно достојна и соодветна! Таа претпочита смрт отколку срамно ропство. Што да кажам за страдањата на мачениците? 282 И да не одиме далеку - зарем макавејските момчиња не извојуваа триумф над гордиот крал Антиох, ни помалку ни повеќе од нивните предци? И тие беа вооружени, но овие победија без оружје. Стоеше непобедлива група од седум младинци, опкружени со кралските легии; на мачители им здодеа да ги мачат, но мачениците не ослабнаа. На едниот му ја скинаа кожата од главата, лицето му беше искривено, но храброста му беше зајакната; а другиот, кога му беше наредено да го извади јазикот за да го отсече, рече: „Господ не ги слуша само оние што зборуваат, туку го слушна и молчеливиот Мојсеј. Тој ги слуша тивките мисли на своите деца подобро од гласовите на сите други. Дали се плашите од камшикот на мојот јазик и не се плашите од камшикот на мојот јазик? од 283“. 203. Што можам да кажам за мајка која со радост гледала на смртта на своите деца и на нивната победа? Ги слушаше гласовите на умирачките, како слаткото пеење што го создава најубавата лира на нејзината утроба, и во децата слушаше побожен звук, попријатен од сите жици на лирата. 204. Што да кажам за двегодишните бебиња 284 кои ја добија победничката палмова гранка пред да го запознаат светот? Или за Света Агнес 285, која се нашла во страшна опасност? Нејзе и се закануваше губење или на целомудрието или на животот, но таа ја задржа својата целомудреност и ја избра бесмртноста наместо спасението. 205. Да не молчиме за свети Лаврентиј 286, кој, гледајќи го својот епископ Сикст доведе до мачеништво, почна да плаче, не за своето страдање, туку за себе. Тој почна да зборува: „Каде одиш, оче, без твојот син? Каде, свети оче, ќе одиш без твојот ѓакон? На крајот на краиштата, никогаш не си извршил Света Тајна без помошник. Што не ти се допаѓа кај мене, оче? Дали навистина мислиш дека сум недостоен? Обиди се да видиш дали оној што го избра за свој слуга ќе биде достоен за оној што е свети? Господи и учество во таинството, дали биди внимателен да не биде погрешно твоето расудување во време кога се фалат твојата храброст, значи да го признаеш поразот на својот учител, а не тие да го жртвуваат својот татко. Твојот син, жртвувај го оној што си го воспитувал, за да, уверен во својата исправност, да добиеш круна опкружена со благородна свита! 206. Сикст одговори: „Не те оставам и не те оставам, синко, те чекаат поголеми работи. Ние старците влегуваме по патот на полесни битки, а ти како млад човек ќе имаш славен триумф над тиранинот. Наскоро ова ќе ти падне на суд, затоа престани да плачеш, за три дена ќе ме следиш најпрецизната бројка. за да победиш, како да ти треба асистент, зошто ти ги оставам сите како наследство моќ“. 207. Ова беше многу достојна дебата; епископот и ѓаконот се натпреварувале кој прв да пострада за Христа. Се вели дека за време на трагедии имало громогласен аплауз во театарот кога Пиладес рекол дека тој е Орест, а Орест инсистирал дека тој е Орест, 288 како што навистина било. Пиладес сакал да биде убиен наместо Орест, а Орест не сакал Пиладес да умре за него. Но, не им беше дозволено да останат живи, бидејќи и двајцата беа виновни за убиството на нивната мајка: едниот го направи тоа, другиот му помогна во тоа. И овде Свети Лоренс не беше поттикнат од ништо освен неговата жестока побожност. Три дена подоцна, кога го гореле на решетката, се потсмевал на тиранинот и рекол: „Пржено е, сврти и јаде!“ 289 Така, со храброста на духот, тој ја победи природата на огнот. 42.208. Верувам дека треба да се чуваме некои, во својата прекумерна желба за слава, дрско да се потпрат на сопствената сила и да не ги поттикнат незнабошците, кои во повеќето случаи се непријателски настроени кон нас, на прогонство и гнев кај нив. Колкумина ќе уништат, покажувајќи ја нивната способност да издржат и да ги надминат маките! 209. Мора да внимаваме и да не ги отвораме ушите за ласкачите, 290 зашто попуштањето на ласкањето, како што ми се чини, не само што не е додатно за храброст, туку, напротив, е знак на кукавичлук. 37. 210. Веќе зборувавме за три доблести; останува да се каже за четвртиот, кој се нарекува умереност или воздржување 291. Во оваа доблест бараме душевен мир, желба за кротост, рамнотежа, грижа за она што е достојно и размислување за она што е соодветно. 211. Треба да одржуваме одреден ред во нашите животи за скромноста да стане основа на карактерот од самиот почеток; скромноста е блиска и карактеристична за кротка душа, избегнува дрскост, избегнува секаков раскош, ја сака трезвеноста на умот, го одржува достоинството, се стреми кон она што е правилно. 212. Сега да разговараме за тоа како да избереме социјален круг за да најдеме пријатели меѓу преподобните старешини. Иако комуникацијата со врсниците е попријатна, пријателството со старите луѓе е покорисно: со упатства и пример на сопствениот живот, тие го украсуваат моралот на младите мажи, како да ги сликаат со виолетова боја на доблеста. Луѓето кои не ја познаваат околината сакаат да одат со оние што го знаат патот, а уште повеќе младите треба да тргнат по нов животен пат за нив, придружувани од постарите, за да не се изгубат и да не скршнат од вистинскиот пат на доблеста. Нема ништо поубаво кога истите луѓе се и ваши ментори во животот и ваши сведоци! 213. Во сите работи мора да се бара она што е соодветно на поединецот, времето и возраста, што најмногу одговара на талентот на секој; Често она што е соодветно за еден не е соодветно за друг: едно е соодветно за млад човек, друго за старец; едниот заглавен во опасност, другиот во благосостојба 292. 211. Давид заигра пред ковчегот Господов, 293 но Самоил не играше; првиот не заслужуваше укор, но вториот дури беше пофален. Давид го смени своето лице пред кралот Ахиш 294, но ако го направеше тоа не од страв да не биде препознаен, немаше да го избегне укорот на несериозноста. А Саул, опкружен со мноштво пророци, почна да се пророкува, но само за него, како недостоен, рекоа: Дали и Саул е пророк? ( 1. Самоилова 19:24 ). 44.215. Така, секој нека го знае неговиот талент и нека избере што му одговара. Затоа, пред да направите нешто, треба да размислите: нека секој ги знае своите заслуги, но и да ги препознае своите недостатоци и да се покаже како праведен судија во однос на себе, нека развие добри особини и нека се ослободи од пороците 295. 216. Еден чита појасно, друг попријатно пее псалми, а третиот е поспособен да ги избрка четворицата за злиот дух. сакристија. Сето ова нека го има на ум владиката и на секого нека му ја додели должноста што му одговара. Она што секој го прави од импулс на талент или исполнување на соодветна должност е исполнето со посебна благодат. 217. Ова е тешко во обичниот живот, а уште потешко во нашата служба, бидејќи секој сака да го следи примерот на животот на своите родители 296. Оние чии предци биле воини се стремат кон воена служба, други - за други различни видови активности. 218. Во сферата на црквата, ништо не е толку ретко како следењето на примерот на отецот: или тешкотијата на служење е застрашувачка, или потешко е да се воздржуваме во млада возраст, 297 или за бурната младост нашиот живот не изгледа многу јасен и затоа младите се свртуваат кон активности кои заслужуваат поголема пофалба. Повеќето луѓе ја претпочитаат сегашноста отколку иднината. Тие ѝ служат на сегашноста, а ние на иднината, и колку е материјата позначајна, толку повеќе внимание и грижа бара. 45. 219. Да ги зачуваме скромноста и скромноста, кои го красат целиот наш живот. Важно е да се задржи умереноста во сè и да се грижи за редоследот по кој навистина блеска она што се нарекува правилно. Тоа е толку поврзано со достојните што не може да се одвои од него. Она што е правилно е достојно, а она што е достојно е правилно, така што разликата се однесува на зборовите, а не на суштината; може да се разбере дека тие се различни, но тоа е невозможно да се објасни. 220. Ако сепак се трудиме да најдеме некаква разлика, тогаш достојно е како доброто здравје и енергичноста на телото, а соодветни се благодатта и убавината. Убавината по изглед е супериорна во однос на телесната сила и здравје, но без нив не може да постои и не може да се одвои од нив - бидејќи убавината и шармот не можат да постојат ако нема добро здравје. Исто така, она што е достојно го содржи во себе она што е соодветно, што произлегува од него и не може да постои без него. Достојна е здравоста на сите наши постапки и дела, а соодветна е убавината, споена со достојните и различни само по идејата за нив. Дури и ако она што е достојно се чини дека на некој начин е супериорно, сепак во основа зависи од тоа што е достојно и со него тоа величествено цвета, но без него венее. Што е достојно? Еве што бега од срамот како смрт! Затоа, недостојното е она што носи стерилност и смрт. Кога цути доблеста, како цвет се јавува она што е соодветно, чиј корен е здрав, 298 но ако коренот на нашата мисла е гнил, тогаш тоа не раѓа ништо. 221. Во нашите записи тоа е изразено нешто попрецизно. Давид вели: Господ царуваше и се облече во сјај (Пс. 92:1). А апостолот вели: Однесувајте се како во текот на денот (Рим. 13:13), на грчки etsokhgshchbishd, што всушност значи „убав“, „пристоен“. Кога Бог го создал првиот човек, го создал со убаво и витко тело и му дал убав изглед, но не му дал простување на гревовите. Но, откако Оној, Кој дојде во облик на роб и во човечки облик, го обнови со Дух и излеа благодат, човекот го прифати достоинството на човечкото откупување. И затоа пророкот рече: Господ царуваше и се облече во сјај. И пак: Ти прилега, Боже, да пееш на Сион (Пс. 65, 2), што значи: достојно е да се плашиме од Тебе, да Те сакаме, да Те молиме, да Те славиме, како што е напишано: Сè твое нека биде пристојно (1. Кор. 14,40). Но, можеме да се плашиме, да сакаме, да бараме и да почестиме човек, но песната е упатена конкретно на Бога. Му го нудиме на Бог она што го сметаме за посоодветно од било што друго. Исто така, на жената и е соодветно да се моли во пристојна облека, 299 но особено треба да се моли со покриена глава, покажувајќи целомудрие и добродетелно однесување во намазот. 46. ​​222. Значи, она што е правилно погоре е поделено на два вида 300: она што е соодветно од општ вид, што опфаќа сè што е достојно и се однесува на целото тело како целина, и посебното, кое се манифестира во посебен дел. Општото се манифестира кога изгледот на една личност се поклопува со севкупноста на достојните во секое негово дејствие, 301 кога целиот негов живот се одвива во склад со себе, без да се разликува во ништо; и специфично - кога меѓу доблестите на човекот се издвојуваат некои негови постапки. 223. Обрни внимание на тоа дека е редно да се живее според природата и да се постапува според природата, а срамно е се што е спротивно на природата. Апостолот зборува како да прашува: Дали е ред жената да му се моли на Бога со непокриена глава? Зарем самата природа не те учи дека ако на мажот му расте косата, тоа е срам за него, затоа што е спротивно на природата? Потоа додава: Ако на жената и порасне коса, тоа е чест за неа, бидејќи тоа одговара на природата, бидејќи наместо покривка и е дадена коса (1. Кор. 11,13-15), односно тоа е природна покривка. Значи, самата природа ни дава лице и општ изглед, кој мора да го сочуваме 303. Ах да ја сочуваме и нашата невиност и нашата развратност да не го смени подарокот што го добивме! 224. Вие разбирате што е вклучено во концептот на достоен, бидејќи Бог ја создал убавината на овој свет. Ги разбираш и посебните манифестации на достојните: кога Бог ја создаде светлината и го одвои денот од ноќта, кога го создаде небото и ја оддели земјата од морето, кога ги воспостави сонцето, месечината и ѕвездите да ја осветлуваат земјата, Тој пофали сè 304. Соодветната убавина, откако се појави во одредени делови од светот, светеше низ целиот универзум. Мудроста јасно го кажува ова: јас бев оној кого Тој го пофали... радувајќи се на завршувањето на создавањето на светот (Изр. 8:30-31). Исто така, во целата структура на човечкото тело, секој поединечен дел е пријатен, но она што дава задоволство најмногу од се е општиот однос на деловите во целото тело, бидејќи секој од нив е на своето место и во склад со другите. 38. 225. Ако човек одржува постојаност во својот живот и мерка во секоја постапка и го почитува редот и прецизноста на зборовите и умереноста во делата, тогаш она што е соодветно се појавува во неговиот живот и свети, како да се огледало во огледало 305. 226. Меѓутоа, неопходна е и пријатноста на говорот, привлекувајќи ги симпатиите на слушателите, галењето на ушите и на најблиските и на граѓаните и колку што е можно, на сите други. И никој да не ласка и никој да не внимава на ласкањето, бидејќи првото е манифестација на лукавството, а второто на суетата. 227. Не можеме да го занемариме она што луѓето, особено најдостојните, го мислат за нас - на тој начин учиме да покажуваме почит кон добрите луѓе. Непочитувањето на мислењата на добрите луѓе е знак или на ароганција или на рамнодушност, едното е израз на гордост, а другото е презир 307 . 228. Човек мора да се пази од движењата на душата. Човекот мора да се грижи за себе и да биде внимателен, да се чува од себе и да се грижи за себе. Во менталните движења се манифестира аспирација, која пропаѓа со бурен напад, на грчки ὁρμή, наеднаш пука со посебна сила. Природната цврстина е од значителна важност во сето тоа; оваа моќ е двојна и се манифестира во стремежот и во разумот. Разумот ја ограничува желбата и ја потчинува, води каде што сака, и со грижливи инструкции учи што да се цени, а што да се избегнува, подложувајќи се на добро водство 308. 229. Мораме да внимаваме да не постапуваме избрзано или непромислено, за да не можеме да дадеме убедливо објаснување за нашите постапки: иако не мораме на сите да им ги објаснуваме причините за нашите постапки, сите се заинтересирани за нив, а ние немаме оправдување. Секој стремеж содржи одредена природна сила, сепак, секој стремеж е подреден на разумот според законите на самата природа и го почитува. Затоа, внимателен истражувач мора да се погрижи желбата да не оди понапред од умот и да не ја занемари: да се биде пред неа, таа да не ја води во неред или да се меша со неа и, занемарувајќи ја, не ја напушта целосно. Грижата ја уништува силата на умот, а напуштањето на разумот укажува на небрежност и мрзеливост. Ако умот е вознемирен, тогаш желбата веќе не познава граници и како бурен напад ја отфрла уздата на умот и повеќе не ги забележува уздите со кои возачот би можел да ја заузда. Вообичаено, не само што духот се шокира и умот е збунет, туку и лицето се разгорува од гнев или страст или побледува од страв; во задоволство, човекот не се контролира себеси, наоѓајќи се во зафатот на бурното задоволство. 230. Кога сето ова ќе се случи, строгоста на расудувањето и сериозноста на карактерот се губат и станува невозможно да се одржи самоконтрола, што само по себе е способно да влијае на она што е соодветно во нашите постапки и мисли. 231. Најсилната желба се раѓа од прекумерна огорченост, која често ја разгорува болката на неправдата. Упатствата од псалмот, дадени во предговорот 309, ни кажуваат сосема јасно за ова. Соодветно е и тоа што кога ќе пишуваме за должностите, ја користевме изјавата дадена во предговорот, која сама по себе учи за извршување на должноста. 232. Претходно, од страв дека предговорот ќе биде предолг, само накратко се потсетивме на опасноста од препуштање на гневот поради повреда; Сега, мислам дека треба да разговараме повеќе за ова. Кога се разговара за воздржаност, погодно е да се зборува за тоа како да се контролира гневот. 48. 233. Ако можеме, сакаме да покажеме дека во божественото Писмо има три вида луѓе кои трпат навреди. Околу 310 се напаѓани, клеветени и исмејувани од грешникот. Тие чувствуваат недостаток на правда, нивните чувства на огорченост се зголемуваат и тагата се зголемува. Има многу такви луѓе кои припаѓаат на мојата класа и позиција. Ако некој ме навредил, слаб, тогаш јас, можеби, иако слаб, би ја простил мојата навреда. Ако ме обвинат за кривично дело, не сум тип да се задоволувам само со свеста за мојата невиност, дури и да сум сигурен во тоа, туку ќе посакам да ја измијам дамката на срамот, бидејќи сум слаб. Барам око за око и заб за заб (2. Мој. 21:24; Лев.24:20; 5. Мој. 19:21) и плаќам срам за срам. 234. Ако успеав да постигнам правда, иако не постигнав совршенство, нема да го отфрлам прекорот; Ако престапникот ме опсипува со малтретирање и ми ги наполни ушите со пцости, јас молчам и ништо не одговарам. 235. Да бев совршен - ова го кажувам со збор, бидејќи во реалноста сум слаб - би го благословил оној што ме навредува, како што благослови Павле, кој рече: Тие нè навредуваат, ние благословуваме (1. Кор. 4,12). Ги слушнал зборовите Господови: Сакајте ги своите непријатели, молете се за оние што ве клеветат и прогонуваат (Матеј 5:44) 311, и затоа Павле издржа и претрпе прогонство, победувајќи ги и омекнувајќи ги своите човечки чувства заради претстојната награда, за да стане Божји син ако го сака својот непријател. 236. Меѓутоа, можеме да докажеме дека свети Давид бил еднаков на Павле во оваа доблест. Отпрвин, кога неговиот син Семеј 312 го навредувал и го обвинил за злосторства, тој молчел, бил понизен и не зборувал ништо дури ни за доброто 313, односно во свеста за неговите добри дела. Потоа бараше да биде наклеветен, бидејќи со тоа што беше наклеветен ја прими Божјата милост. 237. Погледнете како Давид одржувал понизност, правда и мудрост за да ја заслужи Господовата милост. Прво рече: Затоа проколнува, затоа што Господ му заповедал да проколнува (2. Самоил 16:10). Ја гледате неговата понизност; тој верувал дека мора да ја исполни Божествената заповед како роб. Потоа рече: Ако мојот син, кој излезе од моите бебиња, го бара мојот живот (2. Самоил 16:11). Овде ја гледате неговата правда: ако повеќе страдаме од блиските, тогаш зошто им се лутиме на странците? Трето, рече: Остави го, нека клевети, зашто Господ му заповеда да го види моето понижување, а Господ ќе ме награди за оваа клевета (2. Самоил 16:11-12). И тој ја издржа не само клеветата, туку и ја остави неказнет кога синот на Семеј тргна по него и фрлаше со камења по него, згора на тоа, по победата, Давид доброволно го прости оној што бара прошка. 238. Ја спомнав оваа епизода за да го покажам евангелскиот дух со кој свети Давид не само што не беше навреден, туку беше дури и благодарен на оној што го искара и беше повеќе задоволен отколку лут, верувајќи дека ќе биде награден за своите престапи. Бидејќи бил совршен, тој се обидел да стане уште посовршен. Како човек гореше од гнев поради навредата, но ја победи како храбар воин, ја поднесе како силен спортист. Чекањето на ветеното беше граница на неговото трпение. И тој рече: Кажи ми, Господи, мојот крај и бројот на деновите, за да знам што ќе ми преостанува (Пс. 38,5). Тој прашува за исполнувањето на небесните ветувања, кога секој ќе воскресне по свој ред: првородениот Христос, потоа оние Христови, оние кои веруваа во Неговото доаѓање, а потоа и крајот (1. Кор. 15:23-24). Кога ќе го пренесе Царството на Бога и на Отецот и ќе ги укине сите сили (1. Кор. 15:24), како што вели апостолот, тогаш ќе дојде совршенството. Тука има тешкотии, тука е слабоста дури и на совршените, а има и целосно совршенство. Затоа Давид прашува за деновите на вечниот живот, кои остануваат и не поминуваат, за да знае што му недостига, која е ветената земја што дава вечни плодови, кое е првото живеалиште на Отецот 314, кое е второто и третото, во кое секој ќе најде мир според своите заслуги. 234. И ние треба да се стремиме кон она што е совршенство, она што е вистина. Еве една сенка, еве слика, таму е вистината: сенка во законот - образ во Евангелието - вистина на небото. Порано се жртвувало јагне, се жртвувало теле, но сега се жртвува Христос, но се жртвува како личност, како оној што прифаќа страдање; и се нуди како свештеник да ни ги прости гревовите, овде по образ, таму во вистина, каде кај Отецот ќе ни постапува како посредник. Затоа, овде сме во сликата, чекориме по сликата, гледаме во сликата; таму - лице в лице, каде што има целосно совршенство, зашто секое совршенство е во вистината. 49. 240. Затоа, додека сме овде, да ја чуваме сликата за да се сретнеме со вистината. Нека има во нас образ на правда, образ на мудрост, бидејќи ќе дојде ден кога ќе ни се суди според нашиот лик. 241. И непријателот твој да не го најде во тебе својот лик, ниту гнев, ниту гнев, зашто во нив е образот на злото. Непријателот ѓаволот шета наоколу како лав што рика, барајќи некого да проголта (1. Петрово 5:8). Да не најде жед за злато, купишта сребро, статуи од пороци, да не ти го одземе гласот на слободата, а гласот на слободата е кога велиш: Доаѓа кнезот на овој свет и нема да најде ништо во Мене (Јован 14,30). Така, ако си сигурен дека нема да најде ништо во тебе кога ќе дојде да бара, ќе му кажеш што му рекол патријархот Јаков на Лаван: дознај дали има нешто твое во мене (1. Мој. 31:32). Според неговите пустини, блажен е Јаков, од кого Лаван не можеше да најде ништо свое, зашто Рахила ги сокри златните и сребрените статуи на идолите што му припаѓаа. 242. Значи, ако мудроста, ако верата, ако презирот кон светот, ако твојата благодат ја победи секоја измама, тогаш ќе бидеш блажен, зашто нема да обрнуваш внимание на суетата и лудите измислици. Зарем не значи малку да му ја одземеш способноста на противникот да зборува за да нема можност да те обвини? Затоа, оној што не внимава на суетата ги избегнува грижите, а оној што внимава на неа се вознемирува, а патем и сосема залудно. Зарем не е суета да се собира богатство? На крајот на краиштата, барањето расипливи работи е многу залудно. Откако ќе соберете богатство, како ќе знаете дали можете да го поседувате? 243. Зар не е залудно трговецот да патува дење и ноќе за да може да натрупа купишта богатства, да купува стоки, да се грижи за цената, да не продаде за помалку отколку што купил и да се распрашува за цените на други места? И тогаш одеднаш ќе наиде на разбојници, заведени од неговата богата трговија, или, не чекајќи фер ветар, во својата жед за богатство, ќе стане жртва на бродолом. 244. Зар не залудно се грижи собирачот на огромни богатства, не знаејќи кој наследник ќе ги добие? Често, она што алчен човек го собрал со најголема ревност, неговиот наследник, во раскош, набрзина се расфрла, а бесрамен расипник, слеп за сегашноста, несогледувајќи ја иднината, како некоја бездна да го голта богатството одамна собрано. Ова често се случува: наследникот, не сакајќи го наследството што го наследил, брзо ги пренесува правата врз него на странци. 245. Па зошто напразно плетете мрежа, празна и бесплодна, и како бескорисни мрежи оставате зад себе купишта богатство? Ако изобилно течат кон тебе, не носат никаква корист; згора на тоа, тие од тебе го бришат образот Божји и те прават земен. Ако некој чува портрет на тиранин, зарем таквата личност не е достојна за осуда? Го соблекуваш ликот на вечниот Господ и го облекуваш ликот на смртта! Наместо тоа, фрлете го ликот на ѓаволот од градот на вашата душа и прифатете го Христовиот лик, нека блесне во вашата душа, засенувајќи ја сликата на пороци. Давид зборува за ова: Господи, во Твојот град ќе ги намалиш на ништо нивните ликови (Пс. 73:20). Кога Господ ќе го украси Ерусалим според Својот лик, тогаш секоја слика на непријателот ќе исчезне 315. 50. 246. Господовото евангелие го учи обичниот народ да го презираат богатството, колку повеќе вие, левитите, чие наследство е Бог 316, треба да ги избегнувате земните страсти! Кога Мојсеј ги подели земните поседи на народот на нивните татковци, Господ ги исклучи левитите, оставајќи им вечна ждрепка 317, зашто Тој Самиот им беше наследство. Затоа Давид вели: Господ е дел од моето наследство и мојата чаша (Пс. 15:5). Зборот „Левит“ значи или „тој е Мој“ или „тој е за Мене“ 318 . Неговата служба е голема, а Господ вели за него: тој е Мој, или како што му рекол на Петар за статирот што се наоѓа во устата на рибата: Дај го за мене и за тебе (Матеј 17:27). Затоа, кога апостолот рекол дека епископот треба да биде трезвен, скромен, декан, гостопримлив, поучен, не алчен, не спор, добар управител на своето домаќинство, тој додал: ѓаконите треба да бидат и смирувачки, да не се двојазични, да не се зависници од вино, да не се алчни, да не се стремат кон јасна вера, туку да се срамат. Тие мора прво да се тестираат и, ако се покажат како непорочни, да им се дозволи да служат ( 1. Тим. 3:2-4; 8-10 ). 247. Гледаме колку важни работи се бараат од нас - слугата Господов да се воздржува од вино, да се потпира на доброто мислење не само на верниците, туку и на оние што не припаѓаат на Црквата. Доволно е јавното мислење да биде сведок на нашите дела и постапки, за да не се појави прекор против нашата служба, а народот, гледајќи го олтарот украсен со соодветни доблести, ќе го прослави Создателот и ќе го почитува Господ, Кој има такви робови, зашто чесната сопственост и беспрекорниот ред во семејството се пофалба на Господа. 248. Што да кажам за целомудрието, кога е дозволен само еден и неповторлив брак? 319 Во самиот брак постои закон: не склучувај втор брак или немаш врска со друг брачен другар. За многумина изгледа изненадувачки зошто, кога се избрани за служба и ракополагање, се појавува пречка поради втор брак склучен уште пред крштевањето, кога дури и злосторствата обично не го попречуваат ова ако се отпуштени со светата тајна Крштение. Но, мора да разбереме дека вината се простува преку крштевањето, но законот не може да се укине. Во бракот не постои вина, туку законот, а она што се однесува на вината се омекнува за време на крштевањето, но она што се однесува на законот не се ослободува. Како може оној кој самиот стапува во втор брак да поттикне вдовица? 249. Ти, кој ја примаш благодатта на светата служба со невино тело и чиста совест, целосно туѓи на брачната заедница, знаеш дека службата мора да биде беспрекорна и неизвалкана, а не извалкана со никаков брачен соживот. Го допрев ова прашање затоа што во многу оддалечени области децата беа зачнати додека служеа или дури беа свештеници. И ова се брани со повикување на древната практика на служење во редовни интервали; но дури и луѓето се очистуваа два-три дена за да ја започнат жртвата чисто, како што читаме во Стариот Завет: Ќе си ги измијат алиштата (2. Мој. 19:10). Ако таква строгост се бараше во време на трансформација, тогаш колку повеќе кога се појави вистината?! Значи, свештено или левите, дознајте што значи да се „мие облеката“ - да се појавувате со чисто тело при водењето на светите тајни. Ако на народот не му било дозволено да принесува жртви без да ги испере алиштата, како можеш ти со нечисти мисли и тело да се осмелиш да се молиш за другите и да се осмелиш да им служиш на другите? 250. Многу е важна службата на левитите, за кои Господ вели: Еве, јас ги избирам левитите меѓу синовите Израилеви за секое првороденче што ќе ја отвори утробата на ќерките Израилеви; тие ќе бидат откупнина за нив и ќе станат Мнелевити... Јас го осветив првородениот за себе во земјата Египетска (Бр. 3, 12-13). Знаеме дека левитите не се сметаат за слични на останатите, туку се ставени над другите, бидејќи се избрани од сите и се осветени како први плодови и први плодови наменети за Господа, а во нив исполнување на заветите и искупување на гревовите. Не сметајте ги меѓу синовите Израилеви, туку поставете ги левитите над Шаторот на заветот, над сите негови садови и над сè што е во него. Нека го носат скинијата и сите негови садови и нека служат во него, и нека го сместат својот логор во близина на скинијата. И кога е потребно да се премести шаторот, нека левитите го креваат, а кога е потребно да се логорат, тогаш пак самите левити нека го подигнат скинијата. Ако се приближи некој странец, нека умре (Броеви 1:49–51). 251. Ете, ти си избран од целиот број на синовите на Израел, ценет и, како првороден меѓу светите плодови, доделен во скинијата да бидеш бранител на тврдината на светоста и верата, и ако некој друг им се приближи, ќе умре 320; назначен си да го чуваш Ковчегот на заветот. На крајот на краиштата, не сите ги гледаат длабочините на светите тајни 321, бидејќи тие се скриени од левитите, за да не ги видат оние што не треба да ги видат, а оние што не можеа да ги чуваат, да не ги примат. Мојсеј видел духовно обрежување, но го сокрил за да пропише надворешно обрежување; го виде бесквасниот леб на чистотата и вистината 322, го виде страдањето Господово, но го сокри бесквасниот леб на вистината под бесквасниот леб на телото, ја сокри страста Господова со жртвување јагне или теле; а добрите левити ја сочувале светата тајна под превезот на својата вера. Дали ја сметате задачата што ви е доверена за безначајна? Прво, размислувате за длабоките Божји работи, што е мудрост; тогаш, вие чувате стража над народот, а тоа е правда; го браниш логорот и го чуваш скинијата, а тоа е храброст; вие самите останувате воздржани и трезвени, а ова е умереност 323. 252. Дури и оние кои не припаѓаат на Црквата ги препознаа овие главни видови доблести, но тие го поставија концептот на општествениот живот над концептот на мудроста 324, иако мудроста е основата на правдата, а последната не може воопшто да постои ако нема основа, а основата е Христос 325. 253. Значи, пред сè, важна е верата, која е карактеристична за мудроста, според словото на Соломон, кој, следејќи го својот татко, вели: Почеток на мудроста е стравот од Господа (Пс. 110,10; Изр. 1,7; 9,10). А законот вели: Сакај го својот Господ... сакај го својот ближен (Матеј 22:37, 38; Марко 12:29, 31; Лука 10:27) 326. Прекрасното е што ја шириш својата наклонетост и одговорностите на целиот човечки род. Но, најпрво, достојно е најскапоценото нешто што го имате, односно вашата душа 327, поважно од кое немате ништо 328, да му го посветите на Бога. И кога ќе ја исполните својата должност кон Создателот, посветете ги сите ваши напори да правите добро и да им помагате на луѓето, да им помагате на оние кои имаат потреба со пари или услуги или сè што можете. Има многу можности за тоа во вашата служба: пари за помош - со ослободување, на пример, должник од неговиот долг; или помош со дело - со прифаќање, на пример, за чување на нешто што тој што ти го доверил се плаши да не го изгуби 329 . 254. Така, должноста е да се зачува и врати она што му е доверено безбедно 330 . Понекогаш сè се случува обратно, во зависност од времето или околностите - а обврската за враќање на добиеното исчезнува: на пример, некој ќе бара назад пари, сакајќи да им помогне на варварите против нивната татковина и дејствувајќи како отворен непријател; или ако некому му вратите пари во присуство на некој што ги одзема; или ако му се вратиш на вознемирениот она што тој не може да го задржи. Зарем не би одбил да му го вратиш мечот со кој ќе се самоубие на човек кој го изгубил умот? Дали во овие случаи, исполнувањето на ветеното не би било спротивно на должноста? Дали ќе го прифатите она што го добивате со крадење, знаејќи дека тој што бил ограбен ќе биде измамен? Зарем тоа не би било спротивно на должноста? 255. А понекогаш и противречи на должноста - да се исполни ветувањето, да се исполни заклетвата 331. Така, на пример, Ирод, кој се заколна дека ќе ѝ даде на ќерката на Иродијада што и да побара, дозволи Јован да биде убиен за да не го прекрши ветувањето 332. Што можеме да кажеме за Јефтај, кој ја жртвуваше својата ќерка првпат со него кога беше победата? Тој го исполни својот завет да му се жртвува на Бога првото нешто што го сретна 333. Подобро е да не дадеш такво ветување отколку да го исполниш со убиство на ќерка ти! 256. Знаете и разбирате совршено каква мудрост е потребна за да се предвиди ова. И за таа цел е избран левит 334 кој би ја чувал ризницата, не би давал лажни совети, би ја чувал верата, не би се плашел од смртта, секогаш би се однесувал воздржано, изразувајќи достоинство со својот изглед. Нему му прилега да ја заузда не само душата, туку и очите, за дури и самата случајна средба да не го изобличи неговото чисто лице, затоа што кој гледа во жена со страст, веќе извршил прељуба со неа во своето срце (Матеј 5:27). На крајот на краиштата, прељубата е извршена не само физички, туку и во насока на погледот. 257. Она што е кажано овде изгледа одлично и премногу сурово, но во контекст на големата служба не е излишно, бидејќи благодатта на левитите е толку голема, како што зборува Мојсеј кога благословува: дајте му на Леви неговите луѓе, дајте му на Леви оние што му се познати, дајте му на Леви ждребот за неговиот избор и неговата вистина, свет човек, кого го искушуваа искушението на земјата. Оној што им вели на татко си и на мајка си: Не ве познавам и не ги препознавам своите браќа и ги одрекол синовите свои; ги чува твоите зборови и го чува твојот завет (5. Мој. 33:8–9) 335. 258. Значи, тоа се Неговите луѓе, познати за Него, кои не чуваат никаква измама во срцата свои, не кријат никаква измама. Тие ги чуваат Неговите зборови и ги завршуваат во нивните срца, како што Марија ја заклучи 336 година; не ги ставаат родителите над својата должност, 337 ги мразат сквернавителите на целомудрието и им се одмаздуваат за навредата нанесена на чистотата, го знаат времето на нивните должности, што е уште поважно, што одговара на кое време и се стремат да го прават само она што е достојно и, се разбира, кога две најдостојни дела се најдостојни. Овие луѓе се со право благословени. 259. Кој ја следи божествената правда, нека принесе жртва: Господи, благослови ја неговата доблест, прими го делото на неговите раце (5. Мој. 33, 10-11), за да ја прими благодатта на пророчкиот благослов. 1. 1. Во претходната книга зборувавме за должностите кои, како што веруваме, се поврзани со достојните - во ова, според општото верување, лежи блажениот живот, 338 кој Светото писмо го нарекува вечен живот. Таков е сјајот на достојните што благословен живот создава чиста совест под стража на невиноста. И како што изгрејсонцето ја крие светлината на месечината и на сите ѕвезди, така и сјајот на достојните, блескав во својата неопислива убавина, засенува сè друго: телесното задоволство и славата и славата на овој свет. 2. Навистина блажен е животот што се смета за таков не според мислењата на другите, туку според сопственото расудување, да се биде свој судија 339 . Таа не ја бара популарната слава како награда и не се плаши од неа како казна. И колку помалку таа се стреми кон славата, толку повеќе се издигнува над неа 340. Навистина, за оние кои бараат слава, наградата во сегашноста е само сенка на идната слава 341 и пречка за вечниот живот, за ова е напишано во Евангелието: Вистина ви велам, тие веќе ја примија својата награда (Матеј 2:6). Ова се вели за оние кои се трудат гласно, како звучна труба, да ги известат сите за нивната дарежливост кон сиромашните. Ова исто така важи и за оние кои постат за да се покаже: тие веќе ја имаат својата награда (Матеј 6:16). 3. Достојниот човек покажува милост и тајно пости барајќи награда само од Бога, а не од луѓето. Кој бара награда од луѓето, веќе ја примил; кој бара награда од Бога, добива вечен живот, кој само Создателот на вечноста може да го даде, како што е речено: Вистина, вистина ви велам, денес ќе бидете со Мене во Рајот (Лука 23,43). Светото писмо јасно го нарекува блажениот живот вечен не според судот на луѓето, туку според божествениот суд. 2. 4. Некои филозофи го гледале блажениот живот 342 во отсуство на страдање, како Јероним 343, други - во знаењето на светот, како Герил 344, кој знаејќи дека Аристотел и Теофраст 345 невообичаено го фалат знаењето, го сметале за највисоко добро, иако верувале дека е само едно добро, но не и за добро. Некои, како Епикур 346, го нарекоа задоволството добро, други, како Калифон 347 и по него Диодор 348, веруваа дека задоволството комбинирано со достојните е добро, како што веруваше некој, или комбинацијата на отсуство на страдање со достојниот, како што учеше друг, бидејќи без достојните, невозможен е благословен живот. Стоикот Зенон 349 го сметал достојното за единствено и највисоко добро, додека Аристотел и Теофраст и останатите Перипатетици, иако верувале дека блажениот живот се состои од доблест, односно од достојните, сепак тоа го надополнувале со концептот на телесно и надворешно добро 350 . 5. Меѓутоа, Светото Писмо го поставува вечниот живот во спознанието на Божественото и во плодовите на добрите дела. За тоа сведочи Евангелието. За знаењето Господ Исус рекол: Ова е вечен живот, за да Те познаат Тебе, единствениот вистински Бог, и Исус Христос, Кого си го испратил (Јован 17:3). А за делата го даде следниот одговор: Кој ќе остави куќа или браќа или сестри или мајка или деца или земја заради Моето име, ќе добие стократно и ќе наследи вечен живот (Матеј 19:29). 6. Но, за да не се смета ова мислење за неодамнешно или да се мисли дека филозофите разговарале за ова пред евангелската проповед (на крајот на краиштата, филозофите - Аристотел и Теофраст, Зенон и Јероним - живееле пред Евангелието, но подоцна од пророците), треба да се разбере колку порано од самиот збор „филозоф“ се појавил, преку устата на Давид е јасно дека Царот веќе бил јасно за вас. опоменувај, Господи, и поучи со Твојот закон (Пс.93:12). И на друго место: Блажен е човекот кој се бои од Господа и длабоко ги љуби Неговите заповеди (Пс. 112,1). Знаеме дека наградата за знаење е вечноста, како што вели пророкот, додавајќи дека во домот на човекот кој има страв од Господа, мудар е во законот и ги сака Божјите заповеди, славата и богатството... а неговата праведност останува во вечни векови (Пс. 111, 3). За добрите дела во истиот псалм, цар Давид додава дека праведниот човек ја има наградата на вечниот живот: Добриот човек има милост и позајмува, тој им дава цврстина на зборовите во судот. Тој никогаш нема да се потресе. Праведниците ќе се паметат засекогаш (Пс. 111:5-6). А долу: Раскажуваше, им даваше на сиромасите, Неговата праведност трае вечно (Пс. 112:9). 7. Верата има добра основа има вечен живот; Вечниот живот доаѓа од добрите дела, бидејќи праведниот човек се одобрува и со зборови и со дела. Но, ако човек е вешт во говорот и мрзлив во делата, тогаш со своите постапки ја отфрла неговата мудрост. И уште полошо е да знаете што да правите и да не го правите она што треба. Напротив, енергичната активност со непостојаност во убедувањата е исто како да сакаш да изградиш убава и висока зграда на несоодветна основа: колку повисоко ја изградиш, толку побрзо ќе пропадне, бидејќи добрите дела што не се поткрепени со вера се краткотрајни. Небезбедното прицврстување во пристаништето може да доведе до дупка на дното на бродот, а песочната почва брзо тоне и не може да го поддржи товарот на конструкцијата подигната на неа. Полнотата на наградата лежи во совршенството на доблестите и разумното единство на дела и зборови. 3. 8. Бидејќи го отфрламе чистото знаење како празно или несовршено, да обрнеме внимание на јасната дефиниција што божественото Писмо му ја дава на она за што, како што гледаме, филозофите зборуваат толку збунувачки, говорно и нејасно. Светото писмо го смета за добро само она што е достојно, верувајќи дека во која било состојба доблеста е благословена: таа не се зголемува поради телесни или надворешни добра и не се намалува поради спротивното. И нема поголемо блаженство од тоа да се биде ослободен од гревот, полн со невиност и Божја благодат. Напишано е: Блажен е човекот кој не одеше по советот на злите, кој не застана на патот на грешниците и не седеше на столчето на злите, туку неговата волја беше во законот Господов (Пс. 1, 1-2). И на друго место: Блажени се непорочните на патот, кои одат по законот Господов (Пс. 119, 1). 9 . Значи, интегритетот и знаењето ве прават среќни. Веќе претходно кажавме дека наградата за добрите дела е блаженството на вечниот живот. И, откако ќе ја напуштиме одбраната на задоволството, која е женствена и изопачена, и стравот од страдање, што некого го лишува од храброст и сила, ќе покажеме дека дури и во самото страдање има место за блажен живот 351. Тоа лесно може да се докаже со читање: Блажени сте кога те навредуваат и те прогонуваат на секој начин и те прогонуваат на секој начин и те прогонуваат на секој начин. праведност. Радувај се и радувај се, зашто голема е твојата награда на небото: така ги прогонуваа пророците што беа пред тебе (Матеј 5:11-12). И на друго место: Кој сака да дојде по Мене, нека го земе својот крст и нека Ме следи (Матеј 16:24) 352. 4. 10. Блаженството може да се најде и во страдањето, кое е воздржано со добродетел полна со сладост, изобилна со сопствената сила. Овие сили се хранат со чиста совест и благодат. Блажен беше Мојсеј кога, опкружен со орди Египќани и отсечен од морето, благодарение на својата побожност најде за себе и за народот на своите татковци пеш преку морето 353. Кога поинаку имаше толку храброст од тогаш? Опкружен од сите страни со смртни опасности, тој не очајуваше за спасението и размислуваше за победа! 11. Што е со Арон? Кога се сметал себеси за поблагословен, ако не кога застанал меѓу живите и мртвите и со тоа ја запрел смртта, не дозволувајќи таа да премине од трупови на живи луѓе 354? Што можам да кажам за младиот Даниел? 355 Беше толку мудар што не се плашеше да се најде меѓу лавовите, жесток од глад, нималку исплашен од ѕверскиот бес. Тој беше толку далеку од страв што можеше да се гостат таму без страв да ги натера да посакаат да го следат неговиот пример и да го проголтаат. 12. Доблеста, исто така, останува среде страдањето, издржувајќи се со радост од свеста за нејзината исправност, сведочејќи за фактот дека страдањето не го намалува уживањето во доблеста. Затоа, како што блаженството на доблеста на никаков начин не се намалува со страдање, така ниту телесни задоволства или удобности не го зголемуваат. Апостолот убаво зборуваше за ова: Што ми беше добивка, за Христа броев загуба - и додаде: За Него се откажав од сè и сè сметам за ѓубре, за да го придобијам Христос (Фил. 3:7, 8). 13. А Мојсеј ги сметаше богатствата на Египет за загуба за себе и претпочиташе да го прекорува крстот Господов 356. Не беше богат кога имаше многу пари, а потоа, кога почна да му треба храна, не се сметаше себеси за сиромашен. Некому може само да му се чини дека не е благословен во пустината, бидејќи ниту тој, ниту неговите луѓе немаа храна, но никој не би се осмелил да каже дека маната испратена од небото, односно ангелскиот леб, за него не е најголемото добро и блаженство. И месото обилно врнеше секој ден за празникот на сиот народ 357 . 14. Ако свети Илија се грижеше за леб за себе, немаше да има леб доволно за да се нахрани, но не го бараше, па му беше доста: гавраните го служеа и му носеа леб секој ден наутро, а навечер месо 358. Дали беше помалку благословен затоа што беше сиромашен? Воопшто не! Тој беше побогат затоа што беше богат пред Бога. На крајот на краиштата, подобро е да се биде богат за другите отколку за себе: тој побарал парче леб од една вдовица за време на глад - и ѝ ветил дарежлив подарок, дека садот брашно нема да се оскуди три и пол години 359 и секој ден ќе има доволно масло во бокалот за сите потреби на сиромашната вдовица. планината со Христос во слава 361, зашто Самиот, богат, стана сиромашен 362. 15. Значи, богатството не може да помогне во постигнувањето блажен живот. Господ јасно го покажал тоа во Евангелието: Блажени се сиромашните, зашто твое е царството Божјо. Блажени сте вие ​​гладните и жедните, зашто ќе се наситите. Блажени се оние што сега плачат, зашто ќе се смеете (Лука 6:20–21). Апсолутно е јасно наведено дека сиромаштијата, гладот, страдањето - сè што се смета за зло - не само што не служи како пречка за постигнување блажен живот, туку дури и помага. 5. 16. Но, она што се чини дека е добро: богатство, просперитет, радост, отсуство на страдање - е пречка за постигнување блаженство. Тоа е јасно од следните зборови Господови: Тешко вам, богати, зашто веќе ја примивте својата утеха! Тешко вам, сити, зашто ќе гладувате! (Лука 6:24–25). А на оние што се смеат им се кажува дека ќе плачат. Следствено, телесните и надворешните добра не само што не придонесуваат, туку дури и го попречуваат постигнувањето на блажен живот. 17. Затоа, блажен е Навутеј дури и кога богатиот го каменуваше: тој, сиромав и слаб, во споредба со царското богатство, беше богат само со својот дух и побожност, и не се откажа од лозјето што го наследи од татко му за парите на царот 363. Беше совршен затоа што ги бранеше правата на своето крв, но беше несреќен. кој присилил да умре еден сиромав за да го запоседне неговото лозје. 18. Несомнено, единствено и највисоко добро е добродетелта, и само во неа изобилуваат плодовите на блажениот и среќен живот, а блажен живот не создаваат надворешни и телесни добра, туку само доблест, благодарение на кои се постигнува вечен живот. Блажениот живот е плод на сегашните благослови, но вечниот живот е надеж за идните благослови. 19. Меѓутоа, некои сметаат дека е невозможно да се живее блажен живот во земно тело, толку кревко и слабо, каде вознемиреноста, страдањето, плачот и болеста се неизбежни. Можеби мислите дека тврдам дека блажениот живот се манифестира во расцутено тело, а не во длабочината на мудроста, сладоста на чистата совест и возвишената доблест! Да се ​​биде благословен значи да не се трпи, туку да се надмине страдањето, да не се скрши бран на минлива болка. 20. Да претпоставиме дека се случува нешто болно и болно - слепило, егзил, глад, 364 насилство врз ќерка, губење на деца. Но, кој би го негирал блаженството на Исак, кој ослепел во старост и со своите благослови им донел блаженство на другите? 365 Не беше ли блажен Јаков, кој побегна од домот на својот татко, живееше во егзил и служеше како наемен овчар, тагуваше за срамот на својата ќерка и претрпе глад? 366 Или не беа блажени тие што сведочеа со својата вера дека Бог е Бог на Авраам, Бог на Исак, Бог на Јаков (2. Мој. 3:6)? Ропството е несреќно, но Јосиф не е несреќен; напротив, тој е блажен: како роб, ја победил похотата на својата господарка 367. А што да кажам за свети Давид, кој тагуваше за смртта на три сина и, што е уште полошо, за инцестуозното силување на својата ќерка? 368 Зар не е блажен Он, од чие потомство се роди Творецот на блаженството, Кој мнозина благослови: Блажени се оние што не виделе, а поверувале (Јован 20,29). И ја почувствуваа својата слабост, но можеа да станат силни од слабите. Кој е повеќе страда од Свети Јов, кој доживеа пожар во куќа, истовремена смрт на десет деца и телесно страдање? 369 Зар тој навистина би бил помалку благословен ако не го издржел она за што бил толку прославен? 370 21. Сепак, да речеме дека во ова имаше некаква горчина и силата на духот не ја криеше оваа болка. Но, јас не би ја негирал длабочината на морето - иако е плитко во близина на брегот 371, ниту чистината на небото - иако понекогаш е покриена со облаци, ниту плодноста на земјата - иако на некои места тоа е неплоден песок или изобилството на класје - иако понекогаш меѓу нив се среќава најбесплатен плевел 372. попречен од горчината на страдањето. Но, ако случајно се сретне нешто лошо и горчливо во снопот на сиот блажен живот, нема ли да испадне незабележано, како неплодна трева, или горчината на плевата ќе ја надвладее сладоста на зрното? Но, да се вратиме на нашата тема. 6. 22. Во претходната книга на прво место го ставивме она што е достојно и правилно, од кое произлегуваат должностите, а на второ - корисно 373 . И како што во првата книга рековме дека постои одредена разлика помеѓу достојното и правилното, што може да се разбере наместо да се објасни, така и сега, кога зборуваме за корисното, да разгледаме што е покорисно. 23. Корисноста не ја оценуваме како парична добивка, туку како стекнување побожност, апостолот зборува за ова: Побожноста е исплатлива за сè, имајќи го ветувањето за сегашниот и идниот живот (1. Тим. 4:8). Ако погледнеме повнимателно, повеќе пати во Светото Писмо ќе откриеме дека она што е достојно се нарекува корисно: Сè ми е дозволено, но не е сè корисно (1. Кор. 6:12). Погоре беше кажано за пороците, но овде се вели дека може да се греши, но не е достојно. Гревовите се можни, но недостојни. Лесно е да се живее во луксуз, но е неправедно, бидејќи храната не е за Бога, туку за стомакот. 24. Значи, она што е корисно е исто така правилно, и правилно е да му служиме на Христа, Кој нè откупил. Оние кои отидоа во смрт во Негово име се праведни; напротив, тие што го избегнуваат ова се нечесни. За овој псалм: Каква корист има Мојата крв? (Пс. 29:10), односно каква е користа од Мојата праведност? Затоа рекоа: Да го врземе Праведникот, зашто Тој не ни користи (Ис. 3:10) 374, односно неправеден е оној што нè прекорува, осудува и обвинува. Ова може да се припише и на алчноста на злите, која се граничи со предавство; за предавникот Јуда читаме дека од алчност и страст за пари паднал во мрежата на предавството 375. 25. Затоа, потребно е да се зборува за достојна корист, што е токму она што го рекол апостолот: Ова го велам за ваша корист, не за да ви ставам окови, туку за достојна (1. Кор. 7, 35). Така, очигледно е дека она што е достојно е корисно, а она што е корисно е достојно; и она што е корисно е праведно, а она што е праведно е корисно. Зборот го упатувам до моите деца, а не до алчните трговци, зафатени од жедта за профит, а разговорот е за оние должности што сакам што поцврсто да ги всадам во вас, кои сум ги избрал да му служат на Господа, за да бидат втиснати во вашите умови и однесување преку постојано вежбање во нив, откриени во говори и упатства. 26. Така, кога ќе зборувам за корисни работи, ќе ги користам зборовите на пророкот: Приклони го моето срце кон Твоите откровенија, а не кон личниот интерес (Пс. 119:36), за зборот „добивка“ да не разбуди страст за пари. А во другите ракописи пишува: Приклони го моето срце кон Твоите објави, а не кон корист, односно кон онаа корист што бара комерцијална корист, она што во човечката практика е насочена кон желбата за пари 376. Обично само она што е корисно се нарекува корисно; зборуваме за користа што се стекнува со загуби за да се најде Христос, во Кого лежи побожноста и задоволството 377. Се разбира, голема е користа преку која стекнуваме побожност, богат пред Бога, богат не со расипливо богатство, туку со вечни дарови, во кои нема опасни искушенија, туку постојана и вечна благодат. 27. Придобивката може да биде физичка или духовна, како што рекол апостолот: Телесното вежбање е од мала корист, но побожноста е од корист за сè (1. Тим. 4:8). Што е толку достојно како целомудрието? Што е поприкладно од тоа да го чуваш телото неизвалкано, а честа неизвалкана и непорочна? Што е посоодветно од верноста на вдовицата кон својот мртов сопруг? Што може да биде покорисно од стекнувањето на Царството Небесно? А има и евнуси кои се направија себеси евнуси за Царството Небесно (Матеј 19:12). 7. 28. Така, достојните и корисните не се само во тесна соработка меѓу себе, достојните и корисните се едно исто 378. Затоа, Оној Кој сакаше да го отвори Царството Небесно 379 за секого, го бараше она што е корисно не за Него, туку за секого. Значи, треба да воспоставиме одреден ред на искачување од обичното и вообичаено користено кон надредениот, за да добиеме поголема корист од разновидните сфаќања за корисното. 29. Пред сè, мора да разбереме дека нема ништо толку корисно како да се биде сакан, и ништо толку штетно како да не бидеме сакани, бидејќи да се биде мразен, според мене, е премногу опасно и погубно 380. Затоа, со сите сили ќе се обидеме да добиеме добро мислење за себе, а пред сè, со кроткоста на нашите души и љубезноста на нашите срца, ќе бидеме симпатии за нас. Љубезноста на секого му угодува, а ништо не продира толку лесно во човечките срца. И ако тоа е придружено со нежност и учтивост на моралот, ненаметливост во упатствата, учтивост во говорот и почитување третман, воздржаност во споровите, тогаш е неверојатно способен да ја привлече љубовта на луѓето. 30. Прочитавме колку е корисно учтивоста и приврзаното постапување не само за обичните луѓе, туку и за самите кралеви, и колкава штета предизвикува арогантниот и презирниот говор, слабеејќи ја моќта, па дури и поткопувајќи ги самите кралства 382 . Ако некој со своите совети, дела, служба и извршување на должноста ги придобил симпатиите на народот или бил подготвен да се изложи на опасност за целиот народ, тогаш, без сомнение, ќе заслужи таква народна љубов што народот ќе го претпочита неговиот спас и благосостојба пред својата. 31. Какви навреди претрпел Мојсеј од својот народ! Но секогаш кога Господ сакаше да го казни дрскиот народ, Мојсеј се нудеше себеси за казна наместо своите соплеменски сонародници за да ги спаси од гневот Господов 383. Со каков љубезен говор му се обраќаше на народот по навредите што ги добиваше, го тешеше во нивните маки, ги уверуваше со добри предвидувања и ги поддржуваше со дела! Иако Мојсеј зборувал со Бог повеќе од еднаш, тој секогаш им се обраќал на народот со смирен и љубезен говор. Заслужено се сметаше за возвишен над сите луѓе, така што тие не се осмелија ни да го погледнат неговото лице и не веруваа дека може да се најде неговиот гроб - тој толку им се примил на душите на сите што тие повеќе го сакаа поради неговата кроткост отколку што се восхитуваа на неговите дела. 32. А свети Давид? Тој го имитираше Мојсеј и беше избран од сите да владее со народот, колку е љубезен и приврзан, понизен по дух и трудољубив во срце, достапен за секого! Пред да биде избран во кралството, тој се принесуваше себеси како жртва за сите, а кога стана крал, со сите ги делеше и ги поднесуваше тешкотиите на воената служба, беше храбар во борбите, милосрден во владеењето, трпелив во расправиите, подготвен да трпи навреди наместо да ги нанесува. Давид бил толку љубезен кон сите што уште во младоста бил повикан во царството - дури и против неговата желба, а кога се спротивставил на тоа, дури бил принуден да го стори тоа. Во својата старост, неговите поданици го замолиле да не учествува во битки, бидејќи сите претпочитале да се изложуваат на опасност заради него отколку да го изложуваат на опасност. 33. Давид му се умилкувал на народот исполнувајќи ги своите должности, а пред сè со фактот дека за време на национални судири тој избрал да се повлече во Хеброн наместо да владее во Ерусалим. Тој, исто така, ја ценел храброста, дури и во непријателите, и сметал дека е неопходно да се покаже правда не само кон своите, туку и кон противниците кои се кревале на оружје против него. Му се восхитувал на храбриот непријателски водач Абнер, кој војувал против него. Кога побарал мир, не му ја одбил оваа услуга, туку го удостоил со гозба. Кога Абнер беше предавнички убиен, Давид го тагуваше и го оплакуваше и му покажа чест следејќи ја погребната поворка 384. Сакајќи да ја одмазди својата смрт, Давид ја покажа верноста на својата чест со тоа што му остави во аманет на својот син, меѓу другите наследни обврски, да ја изврши оваа одмазда, бидејќи повеќе се загрижи смртта на невин ожалостен да остане близок. 34. Она што е неверојатно за кралот е неговата голема скромност и исполнување на неговите човечки должности: тој го сметаше вториот за рамноправен со себе, не сакаше храна добиена на ризик за животите на другите и одбиваше да пие. 385 Спознавајќи го својот грев, го жртвуваше својот живот за доброто на народот; за да се сврти Божествената огорченост на него, му рекол на ангелот што удира: Еве ме, згрешив, јас овчарот постапив беззаконски, а овие овци што направија? Твојата рака нека биде врз мене (2. Самоилова 24:17). 35. Но, што друго можам да кажам? Тоа што Давид молчеше пред оние што заговараа измами и, како да не слушнал, не сметаше дека е потребно да им одговори, а исто така не одговараше на прекорите. Кога го навредувале, тој се молел; кога беше наклеветен, тој благословуваше. Секогаш бил едноставен, ги избегнувал арогантните и се стремел кон друштво на беспрекорни луѓе. Тој ги оплакуваше своите гревови, мешајќи ја храната со пепел, разредувајќи го пијалокот со солзи 386. Не е чудно што народот притрча кон него и сите племиња Израилеви дојдоа кај него со зборовите: Ете, ние сме твои коски и твое месо; Вчера и третиот ден, кога Саул беше и царуваше над нас, вие го изведовте Израелците и го внесовте внатре. И што друго можам да кажам за оној за кого беа кажани овие зборови Божји: Го најдов Давид по моето срце (Дела 13:22) 387? Кој друг е како него во светоста на срцето и праведноста во извршувањето на волјата Божја? Заради него, на неговите потомци кои извршиле гревови им било дадено прошка и наследната моќ била зачувана. 36. Кој не би го сакал, гледајќи колку им е драг на своите пријатели! Тој самиот искрено ги сакаше своите пријатели, верувајќи дека тие го сакаат подеднакво. Родителите го претпочитаа него пред своите деца, а децата го претпочитаа пред своите родители. Гневниот Саул сакал да го удри својот син Џонатан со копје, верувајќи дека за него пријателството со Давид е поважно од синовските чувства и татковскиот авторитет. 37. За многумина да те сакаат, многу е важно на љубовта да одговориш со љубов, да покажеш дека и самиот сакаш не помалку отколку што те сакаат, потврдувајќи го тоа со примери на верно пријателство. Што е попријатно за луѓето од благодарноста? Што е повродено во човековата природа од љубовта кон љубовникот? Што е покарактеристично и втиснато во човековата природа од убедувањето дека треба да го сакаш оној чија љубов ја посакуваш? Правилно вели мудрецот: Троши пари за својот брат и пријател (Сир.29:10). И на друго место: нема да се срамам да го поздравам пријателот и нема да се скријам од неговото лице (Сир.22:25). Проповедник сведочи дека во пријателот е лекот за живот и бесмртност (Сир.6:16), а никој не се сомнева дека љубовта е најголемата одбрана, според словото на апостолот: Љубовта сè покрива, сè верува, сè се надева, сè трпи. Љубовта никогаш не пропаѓа (1. Кор. 13:7–8) 388. 38. Давид не умре затоа што беше драг на сите: повеќе сакаше поданиците да го сакаат отколку да се плашат од него 389 . Стравот обезбедува сигурност само за кратко време; не е способен долгорочно да чува 390. Кога стравот ќе исчезне, дрскоста го зазема своето место, бидејќи не е стравот што поттикнува лојалност - тоа е чувството што го раѓа. 39. Значи, пред сè, љубовта придонесува за појава на наклонетост кон нас. Тоа значи дека е важно да имате докази дека многумина ве сакаат, тука се раѓа довербата, па дури и странците нема да се плашат да веруваат во ваша корист, гледајќи дека многумина ве сакаат. Исто така, преку доверба се доаѓа до љубов, а кој покажува лојалност кон еден или двајца изгледа дека навлегува во душите на сите и стекнува универзална љубов. 8. 40. Најверојатно можете да ги придобиете луѓето кон себе на два начина - преку љубов и преку доверба; а третиот начин е ако имате нешто во себе што мнозинството го смета за достојно за восхит и за право да го почитува 391 . 41. Она што ги зближува луѓето до вас е кога ќе ви се обратат за совет, па затоа мудроста и правдата се неопходни кај секој од вас. Повеќето луѓе му веруваат на личноста со овие квалитети затоа што тој е во состојба да даде корисен и сигурен совет на секој што го сака. Дали некој што бара совет ќе му верува на некој што не го смета за попаметен од себе? Оној од кого се бара совет мора да биде помудар од оној што прашува. Дали би побарале совет од личност која, според вас, не е во состојба да разбере ништо подобро од вас? 42. Ако најдете личност која се одликува со својата живост на умот, силата на мислата и волјата, згора на тоа, ако може да послужи како пример со своите постапки, да го заштити од опасност во сегашноста, да ја предвиди иднината, да предвиди што може да се заканува, да обезбеди докази, да помогне навреме - ако е подготвен не само да дава совети, туку и да помогне во акција - тогаш ќе му биде даден дури и таков совет за доверба дека некој ќе каже: заради, ќе издржам (Сир. 22:26). 43. Ние ја доверуваме нашата благосостојба и нашиот углед на човек кој, како што рековме погоре, е праведен и мудар, бидејќи неговата правда нè ослободува од стравот да бидеме измамени, а неговата мудрост од сомнежот за каква било грешка. Според популарното мислење, поверојатно е да му веруваме на праведен отколку на мудар. Според упатените луѓе, ако некој има една доблест, кон неа се собираат други, а не е можно да постои правдата без мудрост 392 . Оваа мисла ја наоѓаме и во нашето Свето писмо, бидејќи Давид вели: Праведниците помилуваат и позајмуваат (Пс. 36,21). А она што праведникот го позајмува, на друго место вели: Добриот човек е милостив и позајмува; тој ќе им даде цврстина на своите зборови во судот (Пс. 112:5). 44. Зарем самиот прочуен суд на Соломон не е полн со мудрост и правда? Да ги разгледаме околностите на случајот 393. Пред цар Соломон се појавија две жени, а едната од нив му рече: „Послушај ме, господару! Оваа жена и јас, живеејќи во иста соба, родивме на третиот ден, секоја од нив по еден син. Бевме двајцата, немаше сведок во куќата, немаше друга жена со нас, туку само ние. син ми од моите гради и го легнав во нејзините гради, а нејзиниот мртов во моите, рано наутро станав да го нахранам бебето и го најдов мртов, а кога се раздени видов дека тоа не е мојот син. Потоа друг извика: „Не, мојот син е жив, но твојот е мртов“. 45. Така, нивната расправија продолжи, секоја бараше преживеано дете, но не го препознаа покојникот како свој. Тогаш кралот нареди да донесат меч и со него да го исечат бебето, за на секој од нив да му го даде својот дел - половина од едниот, половина од другиот. А мајката во душевна болка извика: „Господине, не го сечете детето, подобро е да и го дадете додека е жив! Не го убивај! А другиот одговори: „Нека ни јас ни таа да го добиеме ова дете, исечете го! И царот нареди да ѝ го дадат детето на жената, која рече: „Не убивај го, дај ѝ го“, зашто нејзината душа страдаше за нејзиниот син. 46. ​​И тие со право ја препознаа мудроста Божја во Соломон. Што се крие од Бога? Има ли нешто поскриено од длабочините на човечката душа? И погледот на мудрец продре таму, како судија на побожност! Извика утробата што родила, се појави мајчинско чувство, избирајќи живот за синот, дури и со маќеа, а не убиство пред сопствената мајка. 47. Значи, пројавувањето на мудроста беше да се распознае што се крие во душата на секоја жена, да се извади на виделина вистината и со духовниот меч 394 да навлезе не само внатре во утробата, туку и во длабочините на срцето и душата. Правдата се покажа во тоа што мајката си го вратила синот на себе, а тој што и го убил детето не успеал да одземе туѓо. Сиот Израел слушна за судот, како што судеше царот, и почнаа да се плашат од царот, зашто во него беше Божјата мудрост за да го изврши судот (1. Царевите 3:28). Самиот Соломон побарал од Бога мудрост, за да му се даде разумно срце, способно да слуша и да суди со правда 395. 9. 48. Од Светото Писмо, кое е многу старо, 396 исто така е јасно дека мудроста не може да постои без правда, бидејќи каде е едната од овие доблести, таму е и другата. И колку мудро Даниел со своите длабоки прашања ги открил лагите на подмолното обвинение 397, покажувајќи дека одговорите на клеветниците се контрадикторни?! Акт на мудрост беше да се принудат обвинетите да се отстапат со сопствениот говор, а чин на правда беше да се казнат виновниците и да се спасат невините. 49. Значи, единството на мудроста и правдата е неразделно, но во општествената практика секоја од доблестите се разликува на следниов начин: воздржаноста се манифестира во занемарување на задоволствата, храброста - во надминувањето на тешкотиите и опасностите, мудроста - во изборот на доброто и способноста да се направи разлика помеѓу корисното и штетното, додека правдата, заштитникот на нечиј добар имот и чувар ги дава правата на секој друг. Ќе ја одржиме оваа општоприфатена четирикратна поделба 398 без да се спротивставиме на општото мислење и да го избегнеме суптилното расудување предложено од мудроста на филозофите: вистината ни се открива во скриените длабочини 399 и повторно ќе ја следиме 400 вообичаената употреба и општоприфатеното значење. Откако ја задржавме оваа поделба, да се вратиме на нашата тема. 10. 50. Нашите проблеми ги доверуваме на најмудриот и спремно бараме совет од него, а не од другите 401. Меѓутоа, вистинскиот совет на праведникот е повисок од советот на најмудриот. Раните нанесени од пријател се покорисни од бакнежите на другите ( Изреки 27:6 ). Праведниот има расудување, мудриот има аргументи, првиот има проценка на спорот, а вториот има способност да најде начини на докази. 51. Ако ги споите и двете, тогаш советот ќе добие посебна вредност и ќе предизвика универзално одобрување за неговата мудрост и љубов кон правдата, а сите ќе побрзаат да го слушнат мудриот совет на тој човек кој ги соединува двете доблести. Затоа, сите земни цареви сакаа да го видат лицето на Соломон и да ја слушнат неговата мудрост 402. Кралицата Сава дојде кај него и го испита со своите прашања. И таа дојде... и зборуваше со него за сè што има во нејзиното срце... и ја чу сета мудрост на Соломон (1. Царевите 10:2, 3). И таа не пропушти ниту еден збор (2. Летописи 9:2). 52. Откриј, човече, која е таа што не пропушти ниту еден збор од она што и го кажа вистинскиот Соломон: Вистини се зборовите што ги слушнав во мојата земја за твојот говор и за твојата мудрост. Не им верував на оние што ми кажаа додека не дојдов и не го видов тоа со свои очи. Ниту половина од тоа што ми беше кажано. Надминавте се што сум слушнал во мојата земја. Блажени се твоите жени и твоите слуги кои ти служат и ја слушаат сета твоја мудрост (1. Царевите 10:6–8) 403. Знај го празникот на вистинскиот Соломон 404 и разбери какви јадења се служат на овој празник, во која земја собраните народи ќе ги слушнат зборовите на вистинската мудрост и вистина, со какви очи, видливи, промислени, видливи и видливи во Х. невидливото е трајно (2. Кор. 4:18). 53. Кои се овие благословени жени на Соломон? Зар не е за нив што се вели дека многумина го слушаат словото Божјо и го слушаат? 405 И на друго место: Кој го врши словото Божјо, тој е Мој брат, и сестра и мајка (Матеј 12:50) 406. А кои се блажените слуги што Ти служат? Ова е Павле, кој рече: До денес стојам и сведочам за мали и големи работи (Дела 26:22), и Симеон, кој беше во храмот, чекајќи да ја види утехата на Израел 407 година. Дали навистина би побарал да биде ослободен ако не му служел на Господа или немаше да има можност да замине ако не ја прифатеше Божјата волја за себе? Како пример, веќе го наведовме Соломон, чија мудрост сите сакаа да ја слушнат. 54. И Јосиф не бил без работа во затворот, бидејќи луѓето во тешки околности му се обраќале за совет. Неговите совети му користеле на целиот Египет, а земјата не почувствувала седум години сиромаштија и можела да го олесни товарот од глад на другите народи 408 . 55. Даниел од заробениците станал главен царски советник и со неговите совети ја исправил сегашноста и ја објавил иднината. Неговите бројни предвидувања го убедија во неговата вистинитост, па му веруваа во се останато. 11. 56. Дека постои трета 409 достојна за восхит сведочат, ми се чини, животите на Јосиф, Соломон и Даниел. Што можам да кажам за Мојсеј, на чиј совет секој Израел се вртеше секој ден? 410 Нивниот живот поттикнал верба во мудроста и зголемено восхит кон неа. Кој не би имал доверба во советот на Мојсеј, на чиј суд старешините го поднеле она што, според нив, ги надминувало можностите на нивниот ум и доблест? 57. Кој би се спротивставил на советот на Даниел, за кој Самиот Бог рекол: Кој е помудар од Даниел? (Езек.28:3). Како би можеле луѓето да се сомневаат во мудроста на оние на кои Бог им покажал таква милост? По совет на Мојсеј, војните завршија, за заслугите на Мојсеј, храната падна од небото, водата се роди од камен 411. 58. Колку бил висок духот на Даниел, кој го омекнувал варварскиот морал и ги скротувал лавовите! 412 Колку беше воздржан! Каква самоконтрола и умереност имаше! Тој заслужено предизвика универзално восхитување, а особено затоа што, пријателски настроен со кралевите, не бараше злато за себе и не ги ставаше почестите што му беа доделени над својата вера. Освен тоа, повеќе сакал да се изложува на опасност заради Божјиот закон отколку да им угодува на луѓето. 58. Што можам да кажам за целомудрието и праведноста на свети Јосиф, кого речиси го заборавив? Неговата целомудреност го отфрли заведувањето на неговата љубовница и ја одби нејзината наклонетост, а неговата праведност ја презираше смртта и го презираше стравот, претпочитајќи затвор. Секој би го сметал за соодветна личност за да даде корисен совет за приватна работа! Неговиот жив дух и надарениот ум го збогатија времето на неплодност со плодноста на неговите совети кои излегуваа од срцето. 12. 60. Значи, видовме дека барањето совет е поттикнато, пред сè, од моралниот начин на живот, претпочитањето на доблестите, добрата волја и учтивоста на оној од кого ги бараме. Кој би барал извор во калта? Кој сака да пие матна вода? Кој би сакал да учи од каде има луксуз, каде има неумереност, каде што има пороци? Кој не го презира лошиот морал? Кој смета дека е корисен за себе човек кој не е во состојба да си помогне во својот живот? Кој не се обидува со сите сили да избегне нечесна, злонамерна, апсурдна личност, секогаш подготвена да прави валкани трикови? 61. Кој би побарал совет од некој кој, иако искусен во совети и лесно може да помогне, по карактер е недостапен, во кој има нешто што го блокира изворот на вода? Каква корист има да имаш мудрост и да одбиеш совет? Ако не сте достапни и не им давате можност на другите да добијат совет, тогаш го прекинувате изворот, не дозволувајќи водата да тече ниту за другите, ниту за себе. 62. Ова неверојатно добро се однесува и на некој што имајќи разумност, го валка со кал од пороци, заматувајќи го изворот на вода. Самиот живот ги разоткрива злите души 413. Како можеш да сметаш дека некој е над тебе по интелигенција кога гледаш дека е понизок од тебе по морал? Мора да има некој над мене кому ќе му верувам. Или ќе сметам дека може да ми даде корисен совет кој не е во состојба да си го даде, и ќе очекувам да ми биде отворен, додека тој е затворен кон себе, оној чиј дух е доминирана од задоволството, кој е победен од страста, потчинет од алчност, вознемирен од страсти, измачуван од страв? Како може овде да има место за совет кога нема место за мир? 63. Ќе гледам со восхит на оној советник што милостивиот Господ им го даде на отците и, навредувајќи го, го одзеде. Него треба да го имитира личност која е способна да дава совети и да ја заштити туѓата разумност од пороци, бидејќи во него не навлегува нечистотија (Мудр. 7,25). 13. 64. Кој, носејќи го на лицето ликот на убавината и истовремено поседувајќи животинско тело и страшни канџи, би ја посрамотил оваа возвишена убавина? Воодушевувачка и славна е убавината на доблестите, а особено убавината на мудроста. Светото писмо за неа вели: Таа е поубава од сонцето и сите небесни соѕвездија и ја надминува убавината на светлината. Ноќта ја проголтува светлината, а злото не може да ја победи мудроста (Мудр.7:29–30). 65. Зборувавме за убавината на мудроста, сведочејќи за тоа во Светото Писмо. Нам ни останува, потпирајќи се на авторитетот на Светото писмо, да кажеме дека во неа нема пороци, таа е поврзана само со други доблести: таа е дух кој е јасен, чист, разумен, свет, љубовен, брз, благотворен, човештвотољубив, цврст, непоколеблив, смирен, поседува секаква доблест, се гледа. И подолу: Таа учи на разум, правда и храброст (Мудр.8:7) 414. 66. Значи, мудроста 415 се манифестира во сè, бидејќи е неразделна од секое добро. Како може да даде корисен совет ако нема правда? Таа е облечена во постојаност, не се плаши од смртта, не се повлекува од никакви закани или страв, верува дека не може да се предаде вистината поради ласкање, не се плаши од егзил, знаејќи дека за мудрите целиот свет е татковина 416, не се плаши од сиромаштија, знаејќи дека за мудрите не може да недостасува ништо од целиот свет, 417. Што може да биде повисоко од оној човек што не се грижи за златото, кој ги презира парите 418 и како од кула 419 гледа со презир на човечките страсти? Луѓето сметаат дека некој што го прави ова е супермен: Кој е тој? И ние ќе го фалиме, зашто правеше чуда во својот живот (Сирах.31:9) 420. Како може да не се восхитува некој што го презира богатството што повеќето луѓе го ценат над нивните животи? 67. Затоа, на сите им одговара да има здрав разум и строга умереност, а пред сè на оние кои заземаат висока позиција, за над таквиот човек неговите богатства да не добијат моќ и оној што ги води слободните да не стане роб на парите. Посебно му прилега да биде над богатството по дух и под пријателот по смирението; смирението ја зголемува согласноста. Славно и достојно е еден извонреден човек да нема заедничка страст за срамна добивка со бизнисмените од Тир и со галадските трговци и да не мисли дека сè добро е во пари, да не се однесува како наемник кој ја пресметува дневната заработка и ги проценува приходите. 15. 68. Ако е за пофалба да се одржува трезен ум, ослободен од овие недостатоци, колку е пославно да ја стекнеш љубовта на толпата преку својата великодушност, не претерано кон смелите, не скржави кон сиромашните 421 . 69. Има многу видови великодушност: не само делење храна за сиромашните кои немаат секојдневна храна, туку и грижа и помагање на оние кои се срамат јавно да ја изјаснат својата сиромаштија, но помагајќи до степен до кој има доволно пари за да им се помогне на сите оние на кои им е потребна. Зборувам за оние кои вршат некоја должност, на пример, свештеник или благајник. Нека се пријави кај епископот и не одбива некој кој, како што знае, се нашол во тешка ситуација, изгубил богатство или му биле одземени средствата за егзистенција, особено ако тој паднал во сиромаштија не како резултат на младешка веселба, туку бил подложен на грабеж или изгубил наследство и веќе нема средства да ги плати ниту секојдневните трошоци. 70. Највисокиот облик на великодушност е да се откупуваат затвореници, да се одземаат од рацете на непријателите, да се спасат од убиства, а особено жените од срам, да се откупуваат деца за родители, родители за деца, да се вратат граѓаните во татковината 422. Тоа добро го знаеме од времето на опустошувањето на Илирик и Тракија, како многу затвореници се продавале низ целиот свет тогаш 423! Да беа ослободени, немаше ли да го сочинуваат населението на цела провинција? Меѓутоа, имаше и такви кои сакаа повторно да ги претворат во ропство откупените од Црквата 424. Таквите луѓе, кои ја мразат милоста на другите, се можеби полоши од самото ропство. И ако тие самите се најдоа во ропство, тие, слободни по раѓање, ќе служат доброволно, а ако беа продадени, нема ли да ја одбијат својата ропска судбина? 425 И така оние кои не можат да се ослободат од сопственото ропство сакаат да ја уништат слободата на другите, освен ако нивниот купувач не сака да ги врати потрошените пари, но ова веќе не е ослободување од ропството, туку откуп. 71. Значи, најголемата великодушност е да се откупи затворениците, а особено од варварин кој е целосно лишен од хуманост и сочувство, освен ако неговата алчност не ги спаси животите на несреќните за дополнителен откуп; или да преземе туѓ долг, кој должникот не е во можност да го плати, принуден со закон, но не може да го стори поради сиромаштија. Покрај тоа, хранете ги децата и грижете се за сирачињата. 72. Некои стапуваат во брак со девојчиња 426 кои ги изгубиле своите родители за да ја заштитат својата целомудреност и помагаат не само со грижата, туку и со трошоците. Постои и ваков вид на великодушност, за која апостолот вели: Ако некој верен има вдовици, нека ги поддржува и да не ја оптоварува Црквата со нивната храна, за да може да се грижи за вистинските вдовици (1. Тим. 5,16). 73. Овој вид дарежливост е корисен, но не секој може да си го дозволи тоа. Има многу добри, но сиромашни луѓе, задоволни со малку за себе и не можат да помогнат и да ја ублажат сиромаштијата на другите. Сепак, постои уште еден вид корист што можат да го направат за да им помогнат на послабите. Постојат два вида великодушност 427: едната е материјална помош, односно пари, а другата се изразува со помош на дело, и често е многу поефективна и пославна. 74. Колку пославен бил чинот на Авраам, кој го ослободил својот внук од заробеништво 428 со победничко оружје, а не со помош на откуп! Колку е покорисен чинот на свети Јосиф, кој му помогна на фараонот со пророчки совети, а не со пари - за пари не можеше да нахрани ниту еден град, но со својата предвидливост го спаси цел Египет од глад пет години 429 година. 75. Парите лесно се трошат, мудрите совети се неисцрпни и се зголемуваат со користењето, додека парите се намалуваат, а наскоро не се доволни ниту за најдоброто дело. Колку повеќе луѓе сакате да им помогнете со пари, толку помалку луѓе ќе им помогнете на 430, а често вие самите можеби нема да имате доволно од она што требаше да им го дадете на другите. Кога помагате и со совети и со дела, излегува дека колку повеќе луѓе поддржувате, толку повеќе средства ви остануваат, а бранот помош ќе се врати на својот извор. Изобилството на мудрост се надополнува одвнатре и станува пообилно кога ќе се излее на повеќе луѓе. 16. 76. Очигледно, великодушноста мора да ги знае своите граници 431 за да не биде бескорисна 432. Мора да се придржува до претпазливост, а особено кај свештениците, за да ги трошат парите праведно, а не заради фалење. Никаде нема поупорно гладни од овде: доаѓаат здрави луѓе, доаѓаат без причина освен потребата да талкаат, и сакаат да ги исцрпат можностите да им помогнат на сиромашните, залудно да ја направат наплатата на пари. Незадоволни со малку, тие бараат повеќе, обидувајќи се да го поддржат своето барање со изгледот на нивните партали, а со изумите за нивното раѓање додаваат вредност на нивните барања. Ако некој лесно им верува, тие брзо ќе ги исцрпат своите можности за помош на сиромашните во иднина. Мора да има мерка на великодушност за да не заминат со празни раце и животот на сиромашните да не стане приход на измамниците. Значи, мора да има таква мерка за да не се заборави на хуманоста, но и да не се лишат другите на кои им е потребна помош. 77. Многумина се преправаат дека се должници; треба да провериме дали е тоа вистина. Други се жалат дека се ограбени; треба да се уверите дали тоа навистина се случило или, откако дознавте за личноста, да му пружите ефикасна помош. Потребно е да им се помогне на екскомуницираните од Црквата доколку немаат средства да се хранат. Оној што почитува умереност нема да биде скржав кон никого, туку дарежлив кон сите. Ние не само што треба да ги слушаме гласовите на оние што прашуваат, туку и со свои очи да ја видиме нивната потреба. Слабоста на сиромавиот повеќе ќе зборува за добриот добротвор отколку неговите зборови. Бесрамното оплакување на вокалистите често може да постигне повеќе, но не мора секогаш да се толерира дрскоста. Мора да го видиш оној што не те гледа, и да го бараш оној на кој му е срам да биде виден. Помислете на човек кој е затворен во затвор и нека ви го погоди умот помислата на некој поврзан со болест, ако тој самиот не може да ви ги удри ушите. 78. Колку повеќе луѓето ги гледаат твоите добри дела, толку повеќе ќе те сакаат. Познавам многу свештеници кои, давајќи многу милостина, добија уште повеќе. Секој, гледајќи совесен дарител, му донира, знаејќи дека од должност на служба ќе подели; во овој случај, донаторот е сигурен дека неговата милостина ќе оди кај сиромашните; секој сака да им помогне на сиромашните. Никој не сака неумерено дарежлив или премногу скржав давател; таков човек или ги троши плодовите на туѓиот труд со неумерени трошоци, или ги крие во својот паричник. Така, треба да се набљудува одредена мерка на дарежливост, а понекогаш е неопходно да се поттикне. Мерката, по правило, е неопходна за да можете постојано да правите добри дела и да не го одземате од потребата она што непромислено го давате на отпад. Дарежливоста понекогаш треба да се поттикне, затоа што е подобро да се трошат пари за да се нахрани сиромав отколку да се остави да лежи како мртва тежина во паричникот на богат човек. Внимавајте да не го криете спасението на сиромашните во вашите кутии и не ги закопувајте животите на сиромашните како во гроб. 79. Јосиф 433 можел да го даде целото богатство на Египет и да ги расфрла кралските богатства; сепак, тој не сакаше да изгледа расипнички на туѓа сметка; повеќе сакаше да продава отколку да дели леб на сиромашните: да го дадеше на неколкумина, мнозинството ќе го остави без ништо. Ја претпочиташе таа великодушност што на секого му носи изобилство и отвори житници за сите да купуваат жито, а не да го напуштат обработувањето на земјата, да добиваат леб за џабе: оној што користи туѓи го запоставува своето. 80. Значи, најнапред од сите собирал пари, а потоа сè друго, и на крајот правата на земјиштата му ги дал на кралот, 434 не за секого да му го одземе имотот, туку за да ја зајакне јавноста, вовел данок за да може мирно да го поседува својот имот. Секој од кого ја зел земјата ја одобрил неговата постапка, бидејќи тоа не го сметале за продажба на своето право, туку за исплата за спас. Тие рекоа: Ти ни ги спаси животите, најдовме милост во присуство на нашиот господар (1. Мој. 47:25). Тие не изгубија ништо од својот имот со враќањето на правото на него и не изгубија ништо што беше корисно, туку стекнаа доверба во иднината. 81. О голем човеку! Тој не бараше минлива слава преку неумерена великодушност, туку засекогаш ги утврди придобивките од разумноста, утврдувајќи дека самите луѓе треба да си помагаат со своите даноци, а во време на неуспех нема да бараат помош однадвор. Подобро е да подарите дел од вашите плодови отколку да изгубите сè според правото. Јосиф утврдил дека треба да се даде една петтина од жетвата, а тоа било проникливо предвидување и попустливост во одредувањето даноци. И во иднина, Египет никогаш не доживеал таков глад. 82. Колку совршено ја предвидел иднината! Како прво, колку духовито го толкуваше значењето на кралскиот сон! Првиот сон на кралот бил овој: седум јуници излегле од реката, изгледајќи убаво и нахрането, и почнале да пасат на брегот на реката. Останатите седум крави, грди и слаби, по нив излегоа од реката и почнаа да пасат покрај јуниците на самиот раб на водата; а овие слаби и бедни крави проголтаа јуници кои ги надминаа по убавина и дебелина. А вториот сон 436 беше вака: од земјата израснаа седум дебели, избрани и зрели класови, а зад нив по нив се кренаа седум изнемоштени, скршени од ветрот и скапани; и овие неплодни, слаби уши го проголтаа дебелото и убавото 437. 83. Свети Јосиф го протолкува овој сон вака: седум крави значат седум години, а седум класови значат години на ист начин, а дебелината и потомството на кравите тој ги толкуваше како просперитетни времиња; зрели зрнца уши го значат истото. А кравите се издигнаа од реката затоа што деновите, годините и времињата течат како река и брзо исчезнуваат. Значи, првите седум години од дебелата земја ќе бидат плодни и благословени, но следните седум ќе испаднат неплодни и скудни, чија стерилност ќе ја уништи плодноста на првите седум години. Затоа, потсетува тој, во плодните години мора да се внимава да се собере што повеќе жито за да може да се издржат маките на идните неповолни години 438. 84. Што има да се изненади овде на прво место? Моќта на умот, благодарение на која тој навлезе во самите длабочини на вистината? Или увид, благодарение на кој предвидел толку сериозна и трајна несреќа? Или грижа и правда? Благодарение на првото, тој, откако презеде толку голема одговорност, собра огромна залиха на жито, а благодарение на втората, изврши еднаква распределба на залихите. Што можеме да кажеме за неговата дарежливост? Тој беше продаден во ропство од неговите браќа, но не им се одмазди, туку ги заштити од глад! Што можеме да кажеме за неговата добрина? Со побожна измама тој го придобил својот сакан брат и, откако ја измислил кражбата, го обвини за тоа за да го направи заложник на своето уживање 439. 85. Затоа, татко му заслужено му рече: Возвишен сине мој Јосиф, возвишен син мој, кој завист 440, син мој најмал! Мојот Бог ти помогна и те благослови со благослов на небото одозгора, благослов на земјата, земјата која поседува сè, заради благословот на татко ти и мајка ти. Овој благослов е повисок од благословите на неподвижните планини и од желбите на вечните ридови ( 1. Мој. 49:22, 25-26 ). И во Второзаконие: Нека дојде благословот на Оној што се појави во трнната грмушка на главата на Јосиф и на неговата круна. Тој е почестен меѓу браќата, неговата убавина е убавината на првороденото теле, роговите на еднорогот се негови рогови; со своите рогови ќе ги порази народите до крајот на земјата. Тоа се десетте илјади Ефремови, а тоа се илјадниците на Манасија (5. Мој. 33:6–17). 17. 86. Оној кој им дава совети на другите мора да се покаже себеси како пример за добри дела: во поучувањето, во целомудрието, во достоинството (Тит 2:7-8), така што неговиот говор е здрав и беспрекорен, неговите совети корисни, неговиот живот достоен, неговите расудувања одлични. 87. Таков бил Павле, кој им советувал на девиците и ги поучувал свештениците, пред сè претставувајќи се себеси како пример. Затоа, знаел да биде понизен, 441 како што можел Јосиф, кој потекнувајќи од високо патријаршиско семејство, ропството не го сметал за понижување за себе, туку се покажувал послушен и се украсил со доблести. Оној што имал и продавач и купувач знаел да биде понизен и го нарекол господар 442. Слушај како се понизи: Мојот господар не знае ништо во куќата во мое присуство и сè што има даде во мои раце; повеќе не сум во оваа куќа; и ништо не ми забрани освен тебе, зашто си му жена; Како можам да го направам ова големо зло и грев пред Господа? (1. Мој. 39:8-9). Еве говор полн со смирение, полн со целомудрие; смирение - затоа што му изразил почит на својот господар и му се заблагодарил; целомудрие – бидејќи сметал дека е тежок грев да се оскверни со срамен чин. 88. Затоа, во оној што дава совет, не треба да има ништо мрачно, ништо измамливо, ништо фингирано, ништо што би можело да го оцрни неговиот живот и неговиот морален карактер, ништо нечесно и злонамерно што би ги одвратило оние што сакаат да добијат совет од него. Едното го избегнуваме, другото го презираме. Го избегнуваме она што може да предизвика штета или подмолно и тивко да се претвори во кривично дело, ако оној што дава совет има сомнителна репутација и е алчен за пари, заради што може да се премисли; Ако такво лице предизвикува штета на другите, мора да го избегнувате и да избегнувате комуникација со него. А оној што е неумерено желен за задоволство, дури и да не е измамник, туку е алчен и гладен за срамна добивка, е презрен. Каков пример на енергична активност или каков плод на труд и труд може да покаже некој кој се препушта на мрзеливост и безделничење? Дали може да биде проткаен со грижа и грижа за другите? 89. Добриот советник вели: Научив да бидам задоволен со она што го имам (Фил. 4:11). Знаел дека коренот на секое зло е среброљубието (1. Тим. 6:10), и затоа бил задоволен со она што го има и не ги барал работите на другите. Тој вели: „Она што го имам ми е доволно, без разлика дали е малку или многу, за мене е многу“. Можеби ова треба да се каже поизразно. Апостолот рекол важни зборови: „Доволно ми е тоа што го имам“, односно нема ни недостиг, ни вишок: нема, бидејќи не бара ништо повеќе, нема вишок, затоа што има не само за себе, туку и за многумина. Се работи за пари. 90. Меѓутоа, за сè може да се каже дека тоа што го имаше му беше доволно, бидејќи не сакаше поголеми почести или поголема послушност, не жеднеше за неумерена слава, не бараше незаслужена милост, туку само го чекаше крајот на натпреварот, трпеливо поднесувајќи ги тешкотиите, уверен во наградата: (12:4). На крајот на краиштата, не е за пофалба воопшто смирението, туку она што е свесно за нејзината скромност и умереност, бидејќи постои смирение од страв, неискуство или незнаење, и затоа Писмото вели: И ќе ги спаси смирените по дух (Пс. 33, 19). Прекрасно рече: Знам да бидам понизен, односно: знам каде, како, до кој степен, за каква цел, извршувајќи каква должност и каква обврска. Фарисејот не знаел да се понизи - и затоа бил отфрлен; митникот знаел како - и затоа бил оправдан. 91. Павле знаел да има во изобилство затоа што бил богат по дух, иако немал богатства на богат човек. Тој знаеше изобилство затоа што не бараше парични награди, туку плодови на милосрдие. Ние исто така можеме да го разбереме тоа така што тој знаел изобилство, бидејќи можел да каже: Нашите усни ви се отворени, Коринтјани, нашето срце е отворено (2. Кор. 6:11). 92. Знаеше сè - и ситост и глад. Блажен е оној кој може да се задоволи во Христа 443. Оваа заситеност, остварена со знаење, не е физичка, туку духовна. И навистина, знаењето е неопходно, бидејќи човекот не живее само со леб, туку со секој збор Божји (5. Мој. 8, 3) 444. Затоа, кој знаел да биде толку сит и толку гладен, секогаш знаел да бара нешто ново, да гладува за Бога, да жедне за Господа. Знаеше глад, кој знаеше дека гладните ќе се насити, знаеше и можеше да чувствува изобилство, немајќи ништо и поседувајќи се. 18. 93. Така, правдата совршено ги карактеризира луѓето кои заземаат било која висока позиција, а, напротив, неправдата го уништува нивниот углед. Писмото овде ни служи како пример: кога народот на Израел, по смртта на Соломон, го замоли неговиот син Ровоам да им го олесни тешкиот товар и да ја ублажи суровоста на владеењето на неговиот татко, тој, занемарувајќи го советот на постарите, по совет на младите, одговори дека исто така ќе го зголеми товарот на татко му со уште построги казни и ќе го замени со полесни казни. 94. Налутени од овој одговор, народот извика: Ние немаме дел со Давид, ниту наследство од синовите на Јесеј! Врати се секој во својот шатор, Израеле (1. Царевите 12:16) 445, зашто овој човек нема да биде наша глава или водач. И така тој беше напуштен и отфрлен од народот и едвај можеше да спаси две племиња заради Давидовите заслуги 446. 19. 95. Значи, јасно е дека еднаквоста пред законот ја зајакнува моќта, а неправдата ја ослабува. Како може злото да владее со царството кое не е способно да владее ниту со едно семејство? Потребна е најголема добрина за не само да се владее со државата, туку и да се почитуваат правата на поединците. Добронамерноста е многу важна, стремејќи се да им користи на сите преку обезбедување услуги, привлекување со внимание и освојување со милост. 96. Веќе рековме дека учтивоста на говорот е исто така многу важна за стекнување наклоност. Но, сакаме овој говор да биде искрен и разумен, без никакво додворување што ја уништува едноставноста и искреноста на разговорот; на крајот на краиштата, ние мора да бидеме пример за другите не само со делата, туку и со зборовите, и со чистотата и во верата 447. Начинот на кој сакаме да се видиме себеси е такви какви што треба да бидеме, а чувствата што ги доживуваме се такви како што треба да им покажеме 448 . Ние нема да кажеме неправеден збор во нашите срца, верувајќи дека може да се сокрие во тишина, бидејќи Создателот на невиденото го слуша невидливото, Тој, кој и дал чувства на човечката душа, ги знае нејзините тајни. Живееме како под погледот на Судијата и сè што правиме се чини дека е осветлено од сончевите зраци и отворено за секого. 20. 97. Комуникацијата со угледни луѓе е многу важна за секој човек. На младите им е корисно и да ги следат чесните и мудрите, 449 затоа што тој што се дружи со мудрите е мудар, а кој се дружи со безумни (Изр. 13:20) е безумен. Ова е многу корисно и за настава и како доказ за интегритет. На крајот на краиштата, од младите мажи е јасно дека ги имитираат оние со кои постојано комуницираат, а нашироко се верува дека ги имитираат животите на оние со кои сакаат да комуницираат. 98. Затоа Исус Навин е толку голем затоа што неговото соединување со Мојсеј не само што му даде знаење за законот, туку и го освети и му придоби благодат. Кога скинијата на Мојсеј беше осветлена од Божественото присуство и се појави величественоста Божја, таму беше само Исус Навин 450. Кога Мојсеј разговараше со Бога, Исус Навин стоеше со него, обвиткан во свет облак 451. Старешините и народот стоеја настрана, а Исус и Мојсеј се искачија на божествената планина. Сиот народ беше во логорот, а Исус беше надвор од него, во Шаторот на заветот. Кога столбот од облак се спуштил и зборувал со Мојсеј, Исус застанал до него како верен помошник, а младичот не го напуштал скинијата, додека старците, далеку, трепереле пред божественото чудо. 99. Тој беше неразделен од свети Мојсеј во сите негови чудесни дела и скриени мистерии; 452 моќта на Мојсеј ја наследил оној кој му бил постојан придружник. Според неговите заслуги, го запрел течението на реките 453; рече: Нека престане сонцето! (Исус Навин 10:12) - и сонцето застана и, за да размислува за неговите победи, го одложи појавувањето на ноќта, продолжувајќи го денот. Освен тоа, тој беше единствениот избран да го направи она што му беше одбиено на Мојсеј - да го води народот во Ветената земја. Голем човек - и со чуда на верата и со воени победи. Делата на Мојсеј беа повеличествени, но делата на Исус Навин беа поуспешни. И двајцата, потпирајќи се на милоста Божја, постигнаа повеќе отколку што може човек: едниот му заповеда на морето, другиот на небесата. 100. Значи, заедницата на старци и млади е прекрасна. Некои сведочат, други се повикани да утешат, некои поучуваат, други воодушевуваат. Ќе премолчам дека младиот Лот бил постојано со Авраам, дури и кога го напуштил родното место, за да не мислат дека тоа се случило поверојатно поради роднинските обврски, а не по негова слободна волја. Што можеме да кажеме за Илија и Елисеј? Иако Светото писмо директно не го нарекува Елисеј млад, ние од текстот разбираме дека тој бил помлад. Во Дела на апостолите, Варнава го избра Марко, Павле го избра Сила, Павле го избра Тимотеј, Павле го избра Тит 454. 101. Одговорностите, како што гледаме, беа распределени на следниов начин: старешините поучуваа, а помладите служеа. Еднакви по доблести, иако нееднакви по години, тие се радуваа на нивното соединување, како и Петар и Јован. Во Евангелието читаме за младиот Јован, а за тоа сведочи и самиот, дека по мудрост и заслуга не бил понизок од никого од постарите. Имаше и преподобна антика на моралот и сива мудрост, бидејќи беспрекорниот живот ги носи плодовите на добрата старост 455 година. 21. 102. Доброто расудување на вас ќе се зголеми ако ги ослободите сиромашните од моќта на силните или ги спасите оние што се осудени на смрт 456. Но, колку што е можно, тоа треба да се направи без да се наруши мирот, за да не се чини дека тоа го правиме заради фалење, а не заради милост, и за да не се повредиме посериозните желби. Ако од прогонот на моќен човек спасите човек кој е прогонуван попрво поради припадност на партија отколку поради криминал, доброто мислење за вас многу ќе се зголеми 457. 103. Многумина се одликуваат и со гостопримството 458 . Овој најчест вид на помош на лице се состои во тоа дека на патникот не му треба засолниште и дека е соодветно примен, така што вратата е секогаш отворена за посетителот 459. Според целиот свет, многу е достојно да се прими странец со чест, да не му се одрекува гостопримлив оброк и да се покаже срдечна грижа за него. Прекрасно е секогаш да се очекува доаѓањето на странци. 104. Авраам беше пофален што стоеше пред вратата негова за да види дали ќе помине некој патник. Внимателно гледаше да побрза да се сретне со него и да биде првиот што побара да влезе во неговата куќа со зборовите: Учителе, ако најдов милост пред Твоите очи, не дозволувај да помине Твојот слуга (1. Мој. 18, 3). А како награда за гостопримството добил потомство 460. 105. Исто така, Лот, неговиот внук, близок со него не само по сродството, туку и по својата доблест, благодарение на гостопримството 461, се спасил себеси и своите најблиски од казната што ги снашла жителите на Содом. 106. Значи, редно е да се биде гостопримлив, добронамерен и праведен, да не се посакуваш туѓи, згора на тоа, ако ти пречат, дури и да признаеш нешто во своите права 462 наместо да кршиш туѓи. Мора да избегнуваме судски спорови, да избегнуваме кавги, да бараме договор и благословен спокој. Кога чесен човек ги компромитира своите права во нешто, тоа ја покажува не само неговата благородност, туку и неговата целесообразност. Прво, секогаш е корисно да се избегнуваат судски спорови, а второ, корисно е кога се зголемува пријателството, што носи многу предности 463. Она што можеме да го запоставиме некое време ќе испадне многу профитабилно во иднина. 107. Добротворноста кон сите е дел од должностите на гостопримството, но посебна почит треба да се покаже кон праведниците 464 . Кој ги прима праведниците во името на праведниците, ќе ја прими наградата на праведниците (Матеј 10:41), како што рекол Господ. Таква е милоста на гостопримството од Господа што и голтка студена вода не поминува без награда 465. Гледаш колку гостопримливо го примил Авраам, чекајќи странци, Господа. Гледате како Лот ги примил ангелите. Како знаеш дали не го прифаќаш Христос кога ќе примиш патник? 466 Христос може да биде во туѓинецот, зашто Христос е во сиромашен, како што Самиот рече: Бев во затвор, а вие дојдовте кај Мене, бев гол, а вие Ме облековте (Матеј 25,36). 108. Значи, правилно е да се стремиме не за пари, туку за милост. Меѓутоа, злото одамна навлезе во човечките умови, така што парите се почитуваат високо 467, а човечките души се плени и воодушевени од богатството. Себичноста ги преплави душите, добрите дела избледеа, а луѓето сметаат дека сè што ќе потрошат надвор од вообичаените трошоци е загуба. Но и овде преподобното Писмо однапред предупреди од среброљубието, за да не ни стане пречка: Подобро е да примиме гостин со јадење со зелена боја (Изр. 15,17) - а подолу: Подобро е парче леб со пријатност и во мир (Изр. 17,1). Светото писмо нè учи да не бидеме расипнички, туку дарежливи. 109. Постојат два вида великодушност: едниот е срдечна помош, а вториот е незауздана екстраваганција 468. Топлата помош се манифестира во гостопримливо давање засолниште на скитник, облекување на голите, откупување заробеници, помагање на сиромашните со пари; расипништвото е во скапи гозби, каде виното тече како река; затоа ви се вели: Виното без мерка е срамно пијанство (Изр. 20:1). Исто така, расипничко е да се троши сопственото богатство за да се стекне популарна наклоност. Така прават оние кои го расфрлаат наследството на својот татко на трки или театарски претстави, подароци за гладијатори или лов, за да ги надминат своите славни претходници. Но, сè што прават е празно, бидејќи дури и трошењето на добри дела треба да биде умерено. 107. Дарежливоста е за пофалба ако ја почитуваш мерката дури и во однос на сиромашните, за да можеш да им помогнеш на повеќе луѓе; Не можете да попуштите прекумерно, сакајќи да стекнете популарност кај толпата. Сè што произлегува од чист и искрен мотив е правилно. Не преземајте премногу скапи структури, но не заборавајте за потребните. 111. А најмногу станува епископ 469 да го украсува Божјиот храм на соодветен начин, за од овие украси да свети домот Господов; исто така, не треба да се заборави на потребните трошоци за милосрдие и да се дава на туѓинците она што е потребно, но не претерано, туку мудро, за, при трошењето на собраните пари на сиромасите, да не се бара прекумерна благодарност за себе и да не биде ниту премногу скржав, ниту премногу расипнички во однос на свештенството. Скржавоста е лишена од човекољубие, а несоодветната великодушност е расипничка: или нема да има доволно пари за потребите на оние што сте повикани да ги спасите од мрежите на гнасните позајмувачи на пари, или парите ќе се потрошат на задоволство. 22. 112. Згора на тоа, треба да се почитува умереноста и во разговорите и во упатствата, за да не се покаже ниту прекумерна попустливост, ниту прекумерна строгост. Повеќето луѓе претпочитаат да бидат покорни за да бидат познати како добри луѓе, но сосема е очигледно дека вистинската доблест не толерира ништо фингирано или лажно. Таквото уживање обично не трае долго: на почетокот цвета, но постепено избледува и паѓа, како див цвет 470; сè што е вистинско и искрено има длабоки корени. 113. Да ги потврдиме нашите зборови дека сè што е фингирано не може долго да трае, туку брзо исчезнува, како трева што кратко цвета, со примери од Светото писмо; оттаму веќе зедовме многу примери на доблест, но ќе дадеме еден доказ за преправање и измама. 114. Авесалом, синот на цар Давид, се одликуваше со исклучителна убавина на лицето и телото и беше во цутот на животот, ниту еден човек во Израел не можеше да се спореди со него, беспрекорен од глава до пети 471. Сам си доби коли, коњи и педесет пешаци. Авесалом станал рано наутро и застанал покрај патот кај портата, и ако видел некој како оди кај царот на суд, му пришол со зборовите: Од кој град си? Тој одговори: Твојот слуга е од такво и такво племе на Израел; Авесалом му рече: „Твојот говор е љубезен и директен, но царот нема кој да те слуша. Кој би ме направил судија? Секој што има потреба од суд ќе дојде кај мене, а јас ќе судам со правда (2. Самоилова 15:2–4). Со овие зборови ги привлекуваше луѓето кон себе. И кога му пријдоа со поздрав, тој ги подаде рацете, ги прегрна и бакнуваше. Така ги привлекуваше срцата на сите, бидејќи таквата наклонетост допира до длабочините на душата. 115. Но, оние кои беа заведени од нив и суетни, кратко време почувствуваа чест, привлечност и пријатност, и кога помина малку време, што им го даде мудриот пророк Давид со своето повлекување, тие веќе не можеа да го издржат. Тогаш Давид, без да се сомнева во победата, ги замолил, кои требало да се борат, да го поштедат својот син 472. Тој самиот не сакал да учествува во битката, за да не испадне дека кренал оружје против својот син, иако е страшен злосторник. 116. Јасно е дека само она што е вистина и создадено чесно, а не со лукавство е непроменливо и издржливо. А она што се создава со преправање и ласкање не може долго да трае. 23. 117. Кој ги препознава како вистинити оние чија послушност се купува или се стекнува со ласкање? 473 Некои сакаат почесто да се купуваат давајќи им пари, други не можат да поднесат груби наредби: лесно подлегнуваат на ласкање, а ако им кажеш строг збор, се огорчуваат и си заминуваат; кога се во опасност, бегаат; во гнев си заминуваат. Сакаат да заповедаат, а не да послушаат, верувајќи дека тој што треба да им биде шеф треба да ги послуша, како да е виновен за своето добро дело. 118. Кој би ги замислил дека се верни, знаејќи дека нивната лојалност мора да се стекне преку пари или ласкање? Оној што ги добива парите се смета себеси за безначаен и презирен, ако не се купува повторно и повторно, постојано ќе чека нова исплата; а оној привлечен од ласкање сака постојано да го прашуваат. 24. 119. Верувам дека високата позиција, особено во Црквата, мора да се бара преку добри дела и искрени побуди, без арогантна ароганција, рамнодушна негрижа, срамна желба за моќ или прекумерна суета. Едноставноста и директноста се многу важни во сè; тие самите се препорачуваат. 120. Во извршувањето на вашите должности, не покажувајте ниту прекумерна строгост ниту прекумерна попустливост. Тогаш нема да добиете впечаток дека сте препотентни или дека, откако се согласивте на позиција, не можете да ја исполните. 121. Исто така, мора да се трудите да врзете што е можно повеќе луѓе за себе со добри дела и услуги 474 и да ја зачувате заслужената благодарност, за луѓето со право да не заборават на благодарноста, да бидат многу вознемирени поради навредата: честопати ги одвраќате од себе оние на кои сте користеле или на кои сте им помогнале да заземат некого на повисока позиција. Епископот треба да биде добронамерен во своите постапки и судови, да одржува непристрасност и да покажува почит кон свештеникот или ѓаконот како и кон роднината. 122. Оние кои еднаш добиле одобрение не треба да се гордеат со тоа, туку, сеќавајќи се на благодатта што ја добиле, остануваат понизни. А владиката не треба да се смета себеси за навреден ако некој свештеник, ѓакон или некој друг од свештенството се почитува уште повеќе за милост, или пост, или целомудрие, или учење и ерудиција. Пофалбата на учителот е слава на Црквата. Добро е ако нечија работа се велича, се додека нема желба за покажување. Секој нека се прослави со усните на најблиските, а не со своите, и да се воздигне со дела, а не со намери 475. 123. Меѓутоа, ако некој не го послуша епископот, се труди да се вознесе, да стане славен и да ги засени епископските заслуги, глумејќи ревност за поучување, смирение или милосрдие, таквиот човек, отстапувајќи од вистината, се препушта на гордоста. Основното правило на вистината е да не правите ништо намерно заради сопственото глорифицирање и - ако друго лице е инфериорно од вас на некој начин - да не ја користите вашата супериорност за да го дискредитирате или прекорувате другиот. 124. Не ги брани нечесните и не доверувај свети работи на недостојни, 476 но не гони и не обвинувај човек чија вина не е докажана. Во сè, неправдата брзо предизвикува штета, особено во Црквата, каде што треба да има непристрасност, каде што се должи еднаквоста, така што влијателниот човек ништо не бара за себе, а богатиот не зграпчува ништо за себе - во Христа суштината е иста, без разлика дали си сиромав или богат. А оној кој е почитуван за својата светост нека не бара повеќе, бидејќи нему му следува поголемо смирение. 125. Не покажувај личен став на суд, за да не откриеш сожалување; мериторноста на случајот нека одлучи сè. Ако на суд го решите случајот во корист на моќните на сметка на послабите, или ако го обвините невиниот сиромав и го ослободите криминалниот богаташ, ќе ни го уништите угледот и ќе ја изгубите довербата. Човечкиот род е склон да фаворизира луѓе кои заземаат повисока позиција, за да не се сметаат себеси за навредени и навредени кога ќе бидат поразени. Прво, ако се плашите да не ве навредат, не осудувајте. Ако си епископ - или некој друг - не започнувај кавга 477 . Вие, се разбира, можете да молчите во финансиските прашања, иако знак на цврстина е да ја почитувате правдата. Во делото Божјо, кога заедницата е во опасност, молчењето е тежок грев 478 . 25. 126. Која е придобивката за тебе да наклониш богат човек? Можеби затоа што брзо ќе ја награди личноста која му е посветена? На крајот на краиштата, ние често ги фаворизираме оние од кои се надеваме дека ќе добиеме благодарност за возврат 479 . Тогаш е уште посоодветно да сочувствуваме со слабите и сиромашните! За обесправените, се надеваме дека ќе добиеме награда од Господ Исус, кој ни покажа во форма на празник 480 посебен пример за доблест. Господ нè учи, пред сè, да им пружиме помош на оние кои не можат да ни се заблагодарат за тоа и да ги поканиме сиромашните, а не богатите на гозбата и вечерата. Ако ги поканиме богатите луѓе да не посетат, изгледа се надеваме дека тие, пак, ќе ни приредат гозба. Но, за сиромашните, кои немаат што да возвратат, Господ, кој ветил дека ќе ги заштити слабите, ги наградува. 127. Придобивките што им се покажуваат на сиромашните, а не на богатите, се покорисни за животот на овој век, бидејќи богатиот ја занемарува користа и смета дека е срамно да се биде должник на милоста што му е покажана. Освен тоа, тој ги припишува придобивките што му се покажани на неговите сопствени заслуги и ги зема здраво за готово, или верува дека му е даден затоа што давателот се надева дека ќе добие од богатиот повеќе отколку што дал. Така, богатиот, прифаќајќи корист, со тоа веќе верува дека дал повеќе отколку што примил. Кутриот, иако нема средства да ја врати бенефицијата, враќа со благодарност; очигледно е дека дава повеќе отколку што добил, бидејќи монетите се топат, но чувството на благодарност никогаш не се намалува. Парите се трошат кога се плаќаат, но благодарноста, кога се враќаат, останува и кога се враќаат, не се трошат залудно. Сиромашниот го признава она што богатиот го избегнува: тој е должник на заемопримачот; тој смета дека му била пружена помош, а не на високата позиција: децата се вратени, животот е вратен, семејството било зачувано. Прекрасно е да се даваат придобивки на добрите луѓе, а не на оние кои не знаат благодарност 481. 128. Затоа, Господ им рече на учениците: Не земајте со себе ниту злато, ниту сребро, ниту пари (Матеј 10:9). Со овие зборови Он како срп ја косеше алчноста што растеше во човечките души 482. На саканиот од мајчината утроба, кој не можеше да оди и го носеа, Петар му рече: Немам ни сребро ни злато, но тоа што имам ти го давам: во името на Исус Христос од Назарет, стани и оди (Дела 3,6). Не ми даде пари, но ми даде здравје. Колку е подобро да си здрав, иако без пари, отколку да имаш пари и да страдаш од болест! Куциот стана - не надевајќи се на тоа! - но не ги добив парите, иако се надевав на тоа. Но, ретко е да се најдат пари меѓу Божјите светци кои го презираат богатството. 26. 129. Меѓутоа, човечкиот морал е толку заситен со восхит кон богатството што само богатите се сметаат за достојни за висока позиција. Ова не се појави вчера, туку постои долго време, а што е уште полошо е што овој порок е вкоренет во човечкиот ум. Кога големиот град Ерихон беше уништен од звукот на свештеничките труби, а Исус Навин се покажа како победник 483, виде дека храброста на народот ослабна поради алчноста и жедта за злато: од градот зафатен со оган, Ахар извади златна облека, двесте дидрахми сребро, а не можеше да се појави пред шипката Господа. го признал тоа 484. 130. Од античко време, постоела алчност, која се појавувала истовремено со зборовите на божествениот закон; згора на тоа, самиот закон се појави со цел да се запре овој порок. Валак верувал дека со помош на алчност е можно да се убеди Валаам да го проколне народот на татковците, 485 а алчноста би победила доколку Господ не му наредил да се воздржува од пцуење. Поради алчност, Ахар умрел, ставајќи го во опасност целиот народ на неговите татковци. Џошуа, кој го запре движењето на сонцето, не можеше да го спречи ширењето на алчноста кај луѓето. На неговиот збор, сонцето застана, но алчноста не престана. Кога сонцето застанало, Исус извојувал победа, а кога се проширила алчноста, тој за малку ќе ја изгубил. 131. Па, зарем себичноста на Далила не го измами најсилниот од сите луѓе, Самсон? 486 Раскинувајќи со свои раце еден рикачки лав, даден во синџири на странци и сам, без помошник, ги скрши синџирите и уништи илјада од нив, тој што ги скина јажињата врзани од вените, како слабите нишки од пердувната трева, го наведна вратот до колена на жената и ја изгуби својата основа од убавината. на неговата храброст. Парите длабоко ја запоседнале жената, а благодатта го напуштила нејзиниот сопруг. 132. Себичноста е деструктивна, парите се примамливи, сквернавење на оние што ги имаат и не помагање на оние што се лишени од нив. Сепак, да претпоставиме дека понекогаш парите помагаат затоа што оние што се сиромашни и бедни ги копнеат. Па, што да кажеме за некој кој не жедне, кој не ги бара, на кој не му е потребна нивната помош, кој не подлегнува на желбата да ги поседува? Или за некој друг кој е повеќе алчен затоа што веќе има богатство? Дали станува подостоен само поради ова поседување? Но, честопати се губи достоинството, бидејќи поверојатно е да чува отколку да поседува! Ние го поседуваме она што го користиме; Ако не го користиме своето богатство, неговото поседување не носи никаква корист, туку само го носиме товарот да го чуваме. 27. 133. Значи, знаеме дека непочитувањето на парите е еден од видовите правда и затоа мораме да ја избегнуваме алчноста и секогаш со сета сила да се трудиме да не правиме ништо спротивно на правдата, туку да ја сочуваме во сите наши дела и постапки. 134. Ако сакаме да ја заслужиме Господовата милост, ќе имаме љубов, ќе бидеме едногласни, ќе се стремиме кон смирение, сметајќи ги другите повисоки од себе 487. Смирението се манифестира во тоа што никој ништо не бара за себе и се смета себеси за понизок од друг. Епископот нека се однесува кон свештенството како со членови на своето тело, 488 и особено кон ѓаконите, неговите вистински чеда, и нека довери одредени услуги на соодветна личност. 135. Се ампутира делот од телото што почнал да гние, предизвикува болка, но прво долго проучуваат дали може да се излечи со лекови; ако тоа е невозможно, тогаш добар лекар го прекинува. На ист начин, добриот епископ сака да ги лекува болните, да ги отстрани раширените чирови, да каутеризира некои од нив, но не и да ги отсече; конечно, она што не се лекува, го отсекува со болка. Одлична инструкција која бара од нас да не размислуваме за своите, туку за интересите на другите. Тогаш ние и во гнев нема да дозволиме ова чувство да не обземе и нема да бидеме премногу попустливи кон нашите желби, спротивно на правдата. 28. 136. Најмногу од сè, сочувството за несреќите на другите, тешкотиите на другите, на кои можеме да им помогнеме најдобро што можеме, а понекогаш дури и над нашите сили, поттикнува милост. Подобро е да те обвинуваат или мразат затоа што покажуваш милост отколку да си бесчувствителен. Некогаш навлезевме омраза за кршење на светите садови 489 за да ги откупиме затворениците, а тоа може да предизвика незадоволство кај Аријанците. И не го осудија фактот колку што даде причина уште еднаш да не осудат. Невозможно е да се биде толку суров, толку безмилосен и бесчувствителен за да се осуди спасението на мажот од смртта, жената од валканото насилство на варварите, што е полошо од смртта, девојчињата, момчињата и малите деца од контакт со идолопоклонички гадости, со кои биле осквернети поради стравот од смртта? 137. Ова го направивме со садовите не без размислување, и моравме јавно да признаеме дека е многу подобро да се зачуваат душите за Господ отколку злато. Господ ги испрати апостолите без да им даде злато, а ги собираше и црковните состаноци без злато. Црквата има злато не за да го трупа, туку да го потроши на оние кои имаат потреба. Зошто да чувате нешто што не помага ништо? Зар не знаеме колку злато и сребро однеле Асирците од Господовиот храм? 490 Зарем не е подобро свештениците да го трошат за хранење на сиромашните, ако нема друго средство за помош, отколку богохулниот непријател да го оскверни и однесе? Зар Господ нема да рече: „Зошто дозволивте толку многу сиромашни луѓе да умрат од глад?! Но, имавте злато, можевте да им обезбедите храна. Зошто толку многу затвореници беа однесени на продажба и, не откупени, беа убиени од непријателот? Подобро би било да чувате живи садови, а не метални садови“. 138. Ова е можеби невозможно да се одговори. Ќе речеш ли: „Се плашев дека Божјиот храм ќе остане без украс“? Тој ќе одговори: „На светите тајни не им треба злато и не се стремете кон тоа, бидејќи тие не се купуваат со злато. Украсувањето на светите тајни е откуп на заробениците“. Навистина, тие садови се скапоцени што ги откупуваат душите од смртта. Вистинското богатство на Господ прави работи слични на она што го прави Неговата Крв. Тогаш се препознава садот на Крвта Господова, кога доаѓа откупувањето и од чашата, која ги откупува од непријателот оние што Крвта Господова ги откупува од гревот. Колку е прекрасно она што се вели кога се гледаат редовите на заробеници откупени од Црквата: „Христос ги откупи!“ Еве го златото што го одобруваме, еве корисно злато, еве го златото Христово, кое спасува од смртта, еве го златото со кое се откупува целомудреноста и се чуваат чистотата и невиноста. 139. Повеќе сакав да ти ги вратам бесплатно отколку да го задржам златото. Ова мноштво заробеници, оваа низа е поубава од спектаклот на чашките. За ова требаше да придонесе златото на Искупителот, да ги откупи заробениците кои беа во опасност. Убеден сум дека Крвта Христова, излеана во златната чаша, не само што ја направи црвена, туку и, по силата на дарот на помирувањето, и даде моќ на божествено влијание. 140. Такво злато зачувало за Господа светиот маченик Лаврентиј 491. Кога ги побарале од него богатствата на Црквата, тој ветил дека ќе им ги покаже. Следниот ден ги донесе сиромашните луѓе. Кога го прашале каде се богатствата што ги ветил, тој покажал на сиромашните и рекол: „Тие се богатствата на Црквата и навистина богатствата во кои е Христос, во која е верата“. А апостолот рекол: Ние го носиме ова богатство во земјени садови (2. Кор. 4:7). Какви богатства има Христос што се подобри од оние во кои Тој Самиот рекол? Впрочем, вака е напишано: бев гладен, а ти ми дадовте храна; Бев жеден и ми дадовте да пијам; Бев странец, а вие Ме примивте (Матеј 25:35). Она што го направи за еден од нив, го направи за Мене (Матеј 25:40). Какви други богатства има Христос што се подобри од оние во кои Тој сака да се види? 141. Тоа беа богатствата што Лоренс ги покажа и ги освои, бидејќи прогонителот не можеше да ги одземе. И Јоахин 492, кој го чувал своето злато за време на опсадата и не го потрошил за да купи храна, морал да доживее како му го одземале златото, а тој самиот бил одведен во ропство. Лоренс, кој избрал да го потроши црковното злато на сиромашните наместо да го чува за прогонителот, ја добил светата маченичка круна за неговиот исклучителен увид и разбирање. Дали му беше кажано на Свети Лоренс: не требаше да ги трошиш богатствата на Црквата и да ги продаваш светите садови? 142. Неопходно е секој да ја исполни оваа должност со искрена вера и проникливо предвидување. Се разбира, ако некој користи црковни пари за своја корист, тоа е кривично дело; ако го потроши на сиромашните, ако ги откупи заробениците, ова е милост. На крајот на краиштата, никој не може да каже: зошто кутриот е жив? Никој не може да се жали дека затворениците се откупени. Никој не може да биде обвинет за фактот дека е изграден Божјиот храм. Никој не може да биде огорчен што гробиштата за погребување на верниците се прошируваат, никој не може да жали што посмртните останки на христијаните почиваат во гробници. Во овие три случаи, црковните садови може да се кршат, стопат и продаваат, дури и ако се веќе осветени. 143. Потребно е само светите садови да не ја напуштаат црквата во нивната првобитна форма, за светите чаши да не служат за безбожна употреба. Затоа ги барале оние во црквата кои се уште не биле осветени, а потоа ги кршеле, топеле и во ситни делови ги делеле на оние што имале потреба. Тие биле користени и за откуп на затвореници. Ако нема нови, сè уште неосветени садови, тогаш сите црковни садови може да се користат за целите споменати погоре. 29.144. Потребно е внимателно да се осигураме дека парите на вдовиците ставени во храмот остануваат недопрени и се чуваат без отпад, и не само парите на вдовиците, туку и на сите пари воопшто; Лојалноста треба да биде задолжителна за сите, но особено кон вдовиците и сираците. 145. Само затоа што парите им припаѓаа на вдовиците, сè што беше доверено во храмот беше сочувано недопрено, како што читаме во книгата Макавеј 493. Кога се појави осуда дека можеби има големи богатства во ерусалимскиот храм, злобниот Симон го извести тоа до кралот Антиох 494, кој го испратил во храмот Хелдор. свештеник 495 за отказот и причината за неговото доаѓање. 146. Првосвештеникот објасни дека во храмот имало храна за вдовиците и сираците, но Илиодор сакал да ги однесе и да му ги даде на царот. Тогаш сите свештеници, облечени во свети облеки, се поклонија пред олтарот и почнаа со солзи да му се молат на живиот Бог, кој го дал законот за имотот што му бил доверен на светилиштето (2 Мак. 3,15), повикувајќи Го да ги заштити упатствата што ги дал. Бледото, вознемирено лице на првосвештеникот изразува духовна тага, напнатост и душевна вознемиреност. Сите плачеа дека храмот ќе биде осквернавен, дури и ако е лишен од заштита и не може да се зачува во него она што е доверено за зачувување. Откако ги препашаа градите со вреќиште, жените (2 Мак. 3:19) и девиците кои живееја во самотија тропаа на заклучените врати. Некои трчаа кон ѕидовите, други гледаа низ прозорците, сите ги испружија рацете кон небото, 496 молејќи го Господа да ги заштити законите што ги дал. 147. Илиодор, воопшто не исплашен од ова, го продолжи она што го започна. Тој ги постави своите воини околу ризницата, кога одеднаш пред него се појави застрашувачки коњаник, кој блескаше со златни оружја 497, на коњ покриен со прекрасно ќебе. Се појавија уште двајца млади луѓе, моќни, убави, во пламен на славата, во скапоцени облеки, го опколија и почнаа да го камшикуваат богохулникот, непрекинато удирање на двете страни (2 Мак. 3:26). Што е следно? Обвиен во темнина, тој падна на земја и безживотно се поклони, како очигледен доказ за божествената моќ и во него немаше надеж за спасение. Ненадејна радост ги зафати оние кои штотуку беа во страв, а гордите беа обземени од ужас. Пријателите на Илиодор побарале да му го поштедат животот, бидејќи тој едвај дише. 148. Кога првосвештеникот се молеше за тоа, на Илиодор пак му се јавија истите млади луѓе, украсени со истата облека и му рекоа: Фала му на првосвештеникот Ониј, заради чијшто животот ти е обновен; Вие, откако го доживеавте Божјото зло, одете и објавете им на сите каква светост на храмот и Божја сила сте запознале. Со овие зборови исчезнаа. Илиодор, откако го најде духот, му принесе жртва на Господа, му се заблагодари на првосвештеникот Ониј и се врати со војниците кај царот, сведочејќи му: Ако имаш непријател и противник на своето владеење, испрати го таму и ќе го пречекаш казнет (2 Мак. 3:33-35, 38). 149. Значи, деца, треба верно и внимателно да го чувате и да се грижите за она што е дадено на чување. Вашата служба ќе блесне силно ако Црквата ѝ помогне на вдовицата или сираците кои самите не можат да го издржат нападот на моќниот човек, ако покажете дека заветите Господови се повредни за вас од наклонетоста на богатиот човек. 150. Се разбира, се сеќавате колку пати моравме да се бориме за парите на вдовиците што му беа доверени на храмот, и навистина за парите на сите, против обидите за нивно запленување од страна на властите 498 . Ова беше нашата заедничка кауза со вас. Ќе ви дадам еден неодамнешен пример за црквата во Тицинум 499, која беше во опасност да го изгуби она што и беше доверено од една вдовица. Некој почнал да го бара нејзиниот имот, наведувајќи го царскиот запис; свештениците се сомневаа во законитоста на ова. Почитуваните граѓани и назначените посредници рекоа дека е невозможно да се противречи на царските декрети; Беа цитирани многу конкретни зборови на овој декрет, решението на шефот на службата во палатата; изведувачот требаше да се појави. Што друго да додадам? Морав да го дадам. 151. Меѓутоа, благочестивиот епископ 500, откако се консултираше со мене, ги заклучи тие простории каде што, како што знаеше, беше пренесен овој доверен имот. Она што не можеше да се одземе беше прифатено со потврда. Подоцна, врз основа на оваа потврда, тие повторно побараа одговор; царот го повтори својот указ и сакаше самиот да дојде да нè пречека. Тој беше одбиен. Тие се осврнаа на авторитетот на божествениот закон, на зборовите на Светото писмо, на она што се случи со Илиодор, и на крајот, со тешкотии, царот го зеде предвид тоа. Подоцна повторно имало обид да се одземе имотот, но светиот епископ ги спречил со тоа што ѝ го вратил на вдовицата она што го добил од неа. Гаранцијата беше надвор од животна опасност; сега на самиот имот му се закануваше опасноста, а не верноста, и ништо не се закануваше на верноста. 30. 152. Деца, избегнувајте лоши луѓе и избегнувајте завидливи луѓе. Разликата меѓу злобниот и завидливиот е во тоа што злобниот човек ужива во своето добро, додека завидливиот страда поради туѓото; едниот го сака злото, другиот мрази добро, па поприфатливо изгледа да биде оној што сака добро за себе, а не зло за секого. 153. Чад, размисли пред да направиш нешто, а кога долго време размислуваш за тоа, тогаш направи го тоа што си го одобрил. Ако имате можност за славна смрт, земете ја - одложената слава бега и не е лесно да се фати. 154. Сакајте ја верата, зашто преку вера и побожност кралот Јосија 501 стекнал голема љубов од своите противници кон себе, бидејќи ја прослави Пасхата Господова, на осумнаесет години, како никој пред него. И како што тој со својата ревност ги надмина своите предци, така и вие, деца, ќе се исполните со ревност за Бога. Нека те бара ревноста Божја и нека те проголта, за секој од вас да каже: Ревноста за вашиот дом ме побара (Пс. 68,10). Апостолот Христов се нарекува Зелот 502. Зошто зборувам за апостолот?! Самиот Господ рекол: Ревноста за Твојот дом ме проголтува (Јован 2:17; Пс.69:10). Ако имаш ревност за Бога, а не човечка љубомора која раѓа омраза, меѓу вас ќе има мир кој ги надминува сите чувства! 155. Сакајте се! 503 Нема ништо послатко од љубовта и подобро од мирот. И самиот знаеш дека отсекогаш те сакав и те сакам повеќе од другите. Како деца на ист татко, се споивте во единствена смисла на сродство. 156. Чувајте ги добрите работи (1. Сол. 5:21), и Богот на љубовта и мирот ќе биде со вас (2. Кор. 13:11) во Господ Исус, Кому нека му е чест, слава, величественост и сила со Светиот Дух во вечни векови. Амин. 1. 1. Пророкот Давид не научи да живееме во срцето како во пространа куќа 504 и да разговараме со него како со добар пријател. Како да зборува сам со себе, си рече: Реков, ќе си ги чувам патиштата мои (Пс. 38,2). Неговиот син Соломон го вели истото: Пиј вода од своите садови и од изворите на твоите бунари (Изреки 5:15), односно живеј со својот ум. Мислата во срцето на мажот е како длабока вода (Изреки 20:5). И никој друг нека нема дел со вас. Нека имаш свој извор на вода и радувај се со жена ти, која ти е дадена од младоста. Нека зборуваат со тебе еленот на пријателството и срната на милосрдието (Изр. 5:17-19). 2. Скипион не бил првиот што сфатил дека не е сам кога е сам, и бидејќи е неактивен, никако не е неактивен 505. Ова пред него го знаел Мојсеј, кој во тишина го крена гласот 506 и, неактивен, се борел и не само што се борел, туку и ги победил непријателите кои не ги допрел. Тој беше толку неактивен што другите ги поддржуваа неговите раце, а во исто време дејствуваше не помалку од другите, победувајќи ги непријателите со неактивни раце што воините со мечеви 507 не можеа да ги победат. Така, Мојсеј зборуваше молчејќи и постапи во неактивност. Чии дела се поважни од непостапувањето на оној кој четириесет дена на планина го прифатил целиот закон? Во оваа осаменост имал придружник 508, па Давид вели: Ќе слушам што вели Господ Бог во мене (Пс. 84,9). Колку е поважно да се зборува со Бог отколку да се зборува со себе! 3. Апостолите поминаа, а нивната сенка ги исцелуваше болните, 509 и допирањето на нивната облека даваше здравје. 4. Илија го кажа зборот - и дождот престана и не падна на земја три години и шест месеци 510. И пак рече - и кадата со брашно не се оскуди, и садот со масло не остана празен во текот на долгиот глад 511 година. 5. Многумина се восхитуваат на воените подвизи, но што е поважно: да се добие битка со помош на огромна војска или само благодарение на побожноста? Елисеј беше постојано на едно место кога сирискиот цар водеше долга војна против народот на своите татковци, правејќи многу подмолни планови и прибегнувајќи кон секакви воени планови, но пророкот ги предвиде и, по милоста Божја, присутен насекаде со силата на своите мисли, им ги соопшти плановите на неговите непријатели од што треба да се плашат тие. Кога тоа му стана познато на сирискиот цар, тој испрати војници да го опкружат пророкот. Но, Елисеј кажа молитва - и сите беа слепи, а оние што дојдоа да го убијат беа донесени заробеници во Самарија 512 година. 6. Да ја споредиме оваа неактивност со неактивноста на другите 513 . На крајот на краиштата, другите, заради релаксација, обично се обидуваат да го одвлечат умот од бизнисот, избегнуваат гужви и собири на луѓе или се стремат кон селска осаменост, мир на полињата или во самиот град се обидуваат да ја одморат душата и да се препуштат на мирот и тишината. Елисеј, оставен сам, го преминал Јордан, делејќи го на два дела, така што долниот тек течел понатаму, а горниот се вратил во изворот. Во Кармил, тој исцели жена од долготрајна неплодност, и таа зачна; ги воскреснуваше мртвите и ја направи вкусна горчливата храна мешајќи ја со малку брашно; Откако подели десет лебови и со нив ги нахрани луѓето, ги собра и остатоците; и го принуди железното сечило кое паднало од секирата и потонало во длабочините на Јордан да плута фрлајќи парче дрво во водата. Елисеј го исчистил лепрозниот, сушата ја заменил со дожд, а гладот ​​со заситеност 514. 7. Кога праведниот човек останува сам ако е секогаш со Бога? Кога е осамен оној кој никогаш не се одвојува од Христос? Кој ќе не оддели од љубовта Христова? - прашува апостолот. – Сигурен сум дека ниту смрт, ниту живот, ниту ангел (Рим. 8:35, 38). Кога почива од својот труд кој никогаш не мирува од благодарноста што ја завршува неговата работа? Како се ограничува оној за кого целиот свет е богатство? Како можеш да оцениш некој што е неразбирлив? Се чини дека е непознат, но е познат, се чини дека умира, но живее, изгледа дека е тажен, но секогаш е весел, а сиромав и дарежлив е оној што нема ништо, а поседува сè 515. Зашто праведникот не се грижи за ништо освен за она што е непроменливо и достојно. И затоа, дури и ако некому му изгледа сиромашен, тој се смета себеси за богат за кого критериумот е вечното, а не привременото. 2. 8. Бидејќи во двете претходни книги веќе детално испитавме што е достојно и корисно, дали сега треба да ги споредиме достојните и корисните меѓу себе и да одлучиме кое од нив да се следи? 516 Погоре разговаравме за тоа што е достојно, а што е срамно, а потоа - што е корисно, а што не е корисно, а сега, според некои, 517 треба да се испита дали нешто е достојно или корисно. 9 . Меѓутоа, загрижени сме дали ќе изгледа дека сме спротивставени концепти за кои претходно зборувавме како унифицирани, бидејќи нешто што не е корисно не може да биде достојно, а нешто што не е достојно не може да биде корисно 518 . Зашто ние не ја следиме телесната мудрост, 519 за која паричните добивки се од поголема важност, туку мудроста Божја, за која 520 она што се смета за големо на овој свет е залудно. 10. Ова е, исто така, κατόρθωμα, совршена и највисока должност 521 која произлегува од вистинскиот извор на доблест. По него следи обична должност, а самиот збор не означува посебна и единствена доблест, туку заедничка за многумина 522. Заедничко за многумина е да се стремиме кон парична добивка, да уживаш во прекрасни гозби и вкусна храна е вообичаена работа, но да се ограничиш во храната и да се воздржуваш е судбината на неколкумина, а не да копнееш по туѓи е рад; напротив, за многумина е вообичаено да сакаш да одземаш од друг и да не се задоволуваш со тоа што го имаш. Некои должности се големи, а други се споредни или обични; главните се достапни за неколкумина, додека обичните се достапни за мнозинството. 11. Истите зборови често имаат различно значење. Инаку Бог го нарекуваме добар, инаку човек, а исто така поинаку го нарекуваме Бог праведен, инаку човек 523. Исто така Бог го нарекуваме мудар поинаку отколку што го нарекуваме човек. Евангелието нè учи на ова: Затоа, бидете совршени, како што е совршен вашиот небесен Татко (Матеј 5:48). И самиот Павле, како што прочитав, беше и совршен и несовршен. Тој рече: Не затоа што веќе постигнав или сум усовршен, туку притискам да не можам да постигнам (Фил. 3:12). И веднаш додаде: Кој од нас е совршен (Фил. 3:15). Совршенството се состои од два дела: едниот ги содржи обичните должности, а другиот ги содржи сите 524; едниот овде, другиот таму; едниот - според човечките можности, а другиот - според совршенството на идниот век. Бог е праведен во сè, мудар, во сè совршен. 12. И меѓу самите луѓе има разлики. Даниел бил мудар на посебен начин, за кого се вели: Кој е помудар од Даниел? (Езек.28:3). Инаку, другите мудреци се мудри, а инаку Соломон, кој поседуваше мудрост што ја надминува сета мудрост на старите и сите мудреци од Египет 525. Едно е да се биде мудар како сите други, а друго е да се биде вистински мудар. Мудриот, како и сите други, знае за временското и е упатен за себе - за да земе нешто од друг и да си го присвои, а оној што има совршена мудрост не размислува за сопствената корист, туку размислува за она што е вечно, што е соодветно и што е достојно, и со сите сили се труди да го добие она што е корисно за секого 526, а не она што е корисно за себе. 13. Ова нека биде правило за да не талкаме меѓу поимите на достоен и корисен: праведниот човек не смета дека е возможно да одземе нешто од друг и не сака да ја зголемува сопствената корист за сметка на друг 527. Апостолот ви го пропишува и ова правило: Сè е дозволено, но не е сè корисно; се е дозволено, но не е сè креативно. Никој да не се грижи за своето, туку за она што му припаѓа на другиот (1. Кор. 10:23–24), односно никој да не ја бара сопствената корист, туку само користа на другиот; Никој да не бара чест за себе, туку за друг. Затоа, на друго место вели: Секого да го смета повисоко од себе и да се грижи не за своето, туку за она што им припаѓа на другите (Фил. 2, 3-4). 14. Никој да не бара милост или слава за себе, туку за друг. Тоа јасно го гледаме во книгата Изреки кога Светиот Дух зборува преку устата на Соломон: Сине, ако си мудар, ќе бидеш мудар и за себе и за ближните; а ако се покажеш дека си лош, тогаш само ти ќе го примиш сето зло (Изреки 9:12). Мудриот, како праведникот, се грижи за другите, бидејќи овие две доблести се поврзани една со друга. 3. 15. Кој сака да добие одобрение од сите, нека го бара во сè не она што му е корисно, туку она што е корисно за многумина, како што правеше Павле. Ова е да станеш како Христос: да не го бараш она што им припаѓа на другите, да не земаш ништо од друг за да си го присвоиш за себе. Господ Христос, по образот Божји... се понизи (Фил. 2, 6, 7), земајќи лик на човек за да го збогати со Своите славни дела. Го ограбуваш оној што го дал Христос, го соблекуваш оној кому Христос му дал облека! Ова е токму она што го правите кога ги умножувате сопствените придобивки преку губење на друг. 16. Размисли, човече (хомо) 528, од каде си го добил името - од земјата ((хумус), која никому ништо не зема, туку великодушно секому дава сè и дава разни плодови за доброто на сите живи суштества. Овде си го добил името - љубов кон човештвото 529 - посебно и својствено. Дејствата на нејзините членови ве учат 530. Дали на кој било дел од вашето тело ќе му требаат должности на другиот, на пример, окото ќе бара должности на устата, а раката ќе бара должности на нозете, а ногата - рацете, Згора на тоа, самите раце, десно и лево, во повеќето случаи извршуваат различни должности, па ако ги промените должностите на едната личност? употреба на делови од телото, на пример, ќе почнете да земате храна со левата рака, а десната ќе ја користите како левата, собирајќи ги остатоците од храната 531, ако, се разбира, тоа не е потребно по потреба. 18. Замислете дека окото може да ја лиши главата од разумот, ушите на слухот, умот од мислите, ноздрите за мирис, устата на вкусот и да си ги присвои сите овие особини на себе; зарем ова не би ја уништило целата структура на природата? Затоа, апостолот убаво рекол: Ако целото тело е око, тогаш каде е слухот? Ако целото тело слуша, тогаш каде е сетилото за мирис? (1. Кор. 12:17). Сите ние сме едно тело и неговите различни членови 532, но сите овие членови се неопходни за телото; а еден член не може да каже за друг: „Немам потреба од него“ 533. Освен тоа, оние членови кои изгледаат особено слаби се уште попотребни и обично бараат поголема грижа. Ако некој има болка во еден дел од телото, тогаш сите негови членови имаат сочувство за тоа. 19. Затоа, многу е лошо кога ќе одземеме нешто од личност со која треба да сочувствуваме, а да му наштетиме и да го измамиме оној со кој треба да делиме заедничка служба! Законот на природата не обврзува да бидеме хумани во сè и да се однесуваме едни со други како членови на едно тело. Ако не помогнете, постапувате спротивно на законите на природата; Покрај тоа, не може да се одземе! 534 Веќе при раѓањето, членовите на нашето тело се поврзани еден со друг, се во хармонија и меѓусебно си служат. Ако еден член не ја исполни својата должност, тогаш сите други ќе страдаат. На пример, ако раката го извади окото, нема ли да се лиши од можноста за свои постапки? И ако ја рани ногата, колку работи нема да може да постигне! Последиците се многу потешки доколку се нанесе штета на целото лице, а не на дел од неговото тело! Ако целото тело е зафатено во еден член, тогаш во една личност се уништува единството на целото човештво, се врши насилство врз природата на човечката природа и единството на Светата Црква, соединето во едно цело тело 535 со единството на верата и љубовта. Господ Христос, Кој умре за сите, ќе тагува поради залудно пролеаното на Неговата крв, платено за нас. 20. Исто така, законот Господов нè учи да не земаме ништо од друг за наша корист, велејќи: Не поместувајте ги границите што ги поставија вашите татковци (Изр. 22:28), - или да заповедате враќање на изгубениот вол на вашиот брат 536, или да наредите смрт на крадец 537, или да му забраните на доспеаниот долг, да го сметате за задржување. мора да се врати без камата 539. На крајот на краиштата, филантропијата бара помагање на сиромашните, а суровоста бара за себе повеќе отколку што дава. Ако на човек му треба твојата помош затоа што нема свои пари да го врати долгот, злобно е, глумејќи филантропија, да бараш повеќе од некој што не можел да плати уште помалку! Го избавуваш должникот од доверителот за да го направиш твој должник 540, а човекољубието го нарекуваш она што само ја зголемува неправдата. 21. Ние сме супериорни во однос на другите живи суштества со тоа што сите други видови на животни не се способни да даваат: животните одземаат, луѓето споделуваат. Затоа, псалмистот вели: Праведникот покажува милост и дава (Пс. 36:21). Сепак, има и такви за кои и животните собираат, на пример, оние кои го хранат своето потомство со она што го добиваат, и птиците што ги хранат нивните пилиња, но само човекот ги храни сите како да е негов. Ова произлегува од самото природно право. Ако е дури и невозможно да не се даде, како може да се одземе? Зарем самите закони не нè учат на ова? 541 Она што е одземено од некого со штета на личност или ствар, законите бараат да се врати прекумерно, со што крадецот се обесхрабрува од грабеж со закана со казна или парична казна. 22. Дури и ако некој не се плаши од казна или се смее на парична казна, дали навистина е достоен да земе нешто од друг? Ова е ропски порок и е карактеристичен за луѓето од најниската класа; тоа е спротивно на природата и доаѓа од сиромаштија, а не е барање на човековата природа. Меѓутоа, робовите вршат кражби тајно, додека богатите крадат на очигледен поглед. 23. Има ли нешто толку спротивно на природата отколку да му наштети на друг за сопствена корист? 1 Нашето вродено чувство нè поттикнува да се грижиме за секого, совладувајќи ги тешкотиите и поднесувајќи трудови, секој смета дека е славно да се бара мир за секого на ризик за себе и смета дека е многу попожелно да се одвратат опасностите од татковината отколку да се зачува сопствената благосостојба; за него е подобро сета своја сила да и ја даде на својата татковина отколку да ужива во сите благослови на животот во мирна неактивност. 4. 24. Оттука заклучуваме дека човек кој пораснал во потчинетост на природата, се следи само себеси и не може никому да му наштети 542. А ако му наштети на друг, тогаш врши насилство врз природата - и како резултат на тоа, за себе ќе најде не толку корист колку неволја. Која казна е полоша од страдањето на совеста? Која реченица е пострашна од вашата, според која секој си е сам обвинет, обвинувајќи се себеси дека неправедно го навредил својот брат? Токму тоа го вели Светото писмо: Во устата на безумните има прачка на срам (Изр. 14,3). Глупоста е осудена затоа што води кон прекор. Зар тоа не е нешто што треба да се избегне повеќе од смрт, од пропаст, од сиромаштија, од егзил, од страдање и болест? Кој не ја смета физичката болест или загубата на имот полесни во споредба со порокот на душата и губењето на почитта?! 25. Значи, очигледно е дека секој треба да го очекува и да се придржува кон следново: она што е корисно за некого е корисно за сите, а само тоа треба да се смета за корисно што им користи на сите 543. Како може нешто да биде корисно за некого? Впрочем, она што е бескорисно за секого е штетно. Не можам да замислам како некој што не е корисен за никого може да биде корисен за себе. Ако има еден закон на природата за секого, тогаш придобивката е иста за сите, затоа законот на природата не обврзува да се грижиме за сите. Следствено, оној што сака, следејќи го законот на природата, да му помогне на друг, не може да му наштети спротивно на овој закон 544. 26. Познато е дека тркачите 545 се научени да се трудат напорно за победа, натпреварувајќи се во брзина, а не во измама и лукавство и не се осмелуваат да сопнат нечија нога или да туркаат со рака. Колку е поважно за нас да се стремиме кон победа во оваа животна трка, без да бидеме лукави или да ги залажуваме другите! 27. Некои луѓе понекогаш прашуваат: ако мудар човек, заглавен во вода за време на бродолом, може да ја земе даската од будала, дали треба да го стори тоа? 546 Според мое мислење, дури и ако за општо добро е пожелно мудар човек да ја избегне смртта отколку будала, праведниот и мудар христијанин не треба да се стреми кон сопственото спасение по цена на животот на друг. Дури и кога ќе се соочи со вооружен разбојник кој ќе го убие, христијанинот не може да возврати удар во удар, бидејќи сакајќи да си го спаси животот, ќе ја сквернави својата побожност. Тоа е јасно и јасно кажано во книгите на Евангелието: Тргни го мечот свој, зашто кој ќе удри со меч, од меч ќе умре (Матеј 26:52). Кој е погрден од крадецот кој дошол да го убие Христа? Но Христос не сакаше да се заштити себеси со тоа што ќе ги рани Своите гонители, туку сакаше да ги излечи сите со Своите рани. 28. Зошто се сметаш себеси за подобар од некој друг? Христијанинот мора да ги става другите над себе, да не бара ништо за себе, да не бара почести и да не бара награда за своите услуги. Зарем не би било подобро да трпите тешкотии наместо да се обидувате да лишите некој друг од неговата благосостојба? Да се ​​биде незадоволен од она што го имаш, да бараш туѓо, срамно да мамиш - е спротивно на човечката природа! Ако достојниот постои во согласност со природата - зашто Господ создал сè многу добро 1 - тогаш срамното е спротивно од ова. Достојните и срамните не можат да постојат заедно, бидејќи според законот на природата тие се спротивставуваат еден на друг. 5. 29. Во оваа книга ќе воспоставиме врв кон кој, како заклучок на нашите размислувања, 547 ќе го насочиме нашиот суд: треба да се стремиме само кон она што е достојно. Мудрецот во сè дејствува само искрено, без измама; тој не прави ништо - дури и тајно - што може да му се припише. Тој ќе се обвинува себеси пред другите, и се срами не толку од публицитетот на навредата колку од неговата совест. Тоа можеме да го докажеме не со фиктивни бајки, како што тоа го прават филозофите, туку со најсигурни примери од животот на праведните луѓе. 30. Нема, како Платон 548, да измислам бездна што се отворила во земјата и настанала како резултат на некои долги дождови. Гиг се спушти во оваа бездна и таму виде прекрасен бакарен коњ, во чии страни имаше врати. Гиг ги отворил и видел златен прстен на прстот на маж чие безживотно тело лежело таму. Поласкан од златото го соблече прстенот. И кога се вратил кај царските овчари, од кои и самиот бил, случајно го свртел прстенот навнатре, со каменот кон дланката и станал невидлив, но самиот ги видел сите. Враќајќи го прстенот на претходната позиција, тој повторно стана видлив за сите. Откако го совладал ова чудо, тој, благодарение на прстенот, ја обесчестил кралицата, го убил кралот, убил други, верувајќи дека тие можат да се мешаат со него и станал крал на Лидија. 31. Платон вели: „Дајте му го овој прстен на мудар човек за да може со негова помош да ги скрие своите злодела, но сепак ќе го избегне гревот, како да не може да го скрие“. Спасот на мудрецот не е во надежта за неказнивост, туку во невиноста. Законот не е даден за праведните, туку за злите (1. Тим. 1:9). Праведниот има закон во себе, исто така мерка за еднаквост и правда; тој се чува од криминал не со страв од казна, туку со правилно разбирање на она што е достојно. 32. Да се ​​вратиме на нашата тема. Ќе ви кажам не фиктивни примери наместо вистинити, туку вистинити наместо фиктивни. Зошто да измислам бездна во земјата, бакарен коњ, златен прстен на прстот на мртовец? Моќта на прстенот лежи во тоа што, по своја волја, оној што го носи може да биде видлив кога сака, а кога не сака, невидлив за очите на присутните, останувајќи блиску до нив. Значењето на ова е дали мудриот ќе сака да згреши или не ако има прстен, благодарение на кој е можно да ги скрие своите злосторства и да го стекне царството? Дали ќе се откаже од гревот и ќе размисли за посериозни грешни дела отколку да ги казни? Или ќе направи кривично дело со надеж дека ќе биде неказнето? Не треба да смислувам некаков прстен кога можам да докажам од примери од историјата дека мудриот човек, дури и имајќи можност да ја избегне казната и, криејќи го сторениот грев, го прими царството, гледајќи ја опасноста што му се заканува, ако се откаже од злосторството, би ја претпочитал опасноста, за да не се извалка со грев, отколку злосторството што му ветува. 33. Кога Давид избега од лицето на царот Саул - а царот со три илјади избрани војници го бараше во пустината за да го убие - влезе во царскиот логор. Кога го нашол Саул како спие, Давид не само што не го убил со меч, туку дури и го заштитил од својот придружник, кој сакал да го убие Саул. Кога Авесај му рече: „Господ го предаде твојот непријател во твои раце, да го убијам ли сега? - Тој одговори: Не убивај го, зашто, кревајќи ја раката против Господовиот помазаник, ќе остане неказнет? - И додаде: - Господ живее! Ако Господ не го удри, или ако не дојде часот на неговата смрт, или не умре во битка, Господ да не дозволи да кревам рака против Господовиот помазаник (1. Самоилова 26:8-10). 34. Давид не дозволи да го убијат, туку само ги зеде копјето и садот што беа на главата на Саул. Кога сите спиеле, Давид го напуштил логорот и, качувајќи се на врвот на планината, ги обвинил царските телохранители, а особено воениот командант Авенир дека лошо ги чувале кралот и неговиот господар, а потоа побарал да му покаже каде се копјето на кралот и садот што му стоел на глава. И кога царот го повика Давид, го даде копјето и рече: Господ нека го награди секого според неговата праведност и вера, како што те даде во мои раце, но јас не сакав да кревам рака против Господовиот помазаник (1. Самоилова 26:23). Но, откако го кажа ова, Давид сè уште се плашеше од махинациите на царот и побегна од него и отиде во егзил. Сепак, тој не ја стави својата благосостојба над својата невиност: кога имаше можност да го убие кралот по втор пат, не сакаше да ја искористи среќната прилика, што му вети, плашејќи се за својот живот, не само безбедност, туку и кралска моќ. 35. Зошто на Џон му треба прстенот на Гиго 549? Да молчеше, Ирод немаше да го убие; тишината му даде можност да остане видлив и да не биде убиен. Но самиот Јован не згреши заради сопственото спасение и не дозволи друг да направи грев - и даде причина да се убие. Оние кои негираат дека Гигес можел да стане невидлив со помош на прстенот, не можат да негираат дека Џон можел да молчи. 35. Дури и ако приказната за прстенот е неверодостојна, нејзината смисла е дека праведникот, дури и ако може да го скрие својот престап, ќе го отфрли гревот како да му се заканува казна, а со ставањето на прстенот не го крие своето лице, туку со облекувањето на Христос, го крие својот живот, бидејќи нашиот живот е скриен со Христос во Бога (Кол.3), како што вели апостолот3: Никој да не се труди да блесне во слава, никој да не бара ништо за себе или да се пофали. Христос не сакаше да биде препознаен во овој свет 550, не сакаше Неговото име да се слави во Евангелието додека беше на земјата. Тој стана невидлив во оваа возраст. На ист начин да ги криеме и нашите животи, по примерот на Христос, ќе избегнуваме фалење, нема да очекуваме прославување. Подобро е да се биде овде во понижување, а таму во слава: кога ќе се појави Христос нашиот живот, тогаш и вие ќе се појавите со Него во слава (Кол. 3:4). 6. 37. Значи, корисното да не надвладее над достојниот, туку достојниот да го надмине корисното 551. Кога велам „корисно“, мислам на она што се чини дека е така за толпата. Нека умре алчноста, нека умре страста! Светиот човек 552 не сака да се занимава со трговија, бидејќи стремежот кон парична добивка е карактеристичен не за едноставноста, туку за лукавството. А друг 553 вели: Кој ја држи цената на лебот е проклет меѓу народот! (Изреки 11:26). 38. Ова дефинитивно мислење не остава простор за спорови, кои обично се случуваат во ораторскиот жанр на контраверзии, кога се тврди дека земјоделството се смета за пофално од сите и дека плодовите на земјата растат природно, а кој ќе посее повеќе ќе заслужи поголемо одобрување: напорната работа носи богата жетва, додека негрижата и безгрижноста секогаш ја напуштаат нивата. 554. 39. Тој вели: „Орав вредно, великодушно сеев, внимателно ја обработував нивата, жнеев добра жетва, разумно ја складирав во шталата и внимателно ја чував. И сега, за време на гладот, продавам, помагајте им на гладните, не продавам туѓ леб, туку не продавам туѓ леб, туку 5 што е поскапо од мојот, а што е многу поскап? Се најдат во многу тешка ситуација ако немале каде да купат леб Дали навистина е потребно да се обвини трудољубивоста? Дали се користи сила против купувачот? На сите им се дава можност да купуваат, но никој не е навреден“. 40. По овие зборови, поттикнати од талентот на говорникот, се крева друг, велејќи: „Земјоделството е прекрасно, давајќи ги своите плодови на секого и само преку труд ја зголемува плодноста на земјата, без прибегнување кон лукавство или измама. Безгрижноста ќе предизвика поголема штета отколку доброто сеење, а кој сее чисто зрно пченица без жетва, ќе жнее најпосакувана жетва. Плодната земја ќе врати стократно од она што го примила, а вистинското поле секогаш дава побогата жетва“. 41. Од обилните плодови на обработливото земјиште треба да очекувате награда за вашата работа, а од плодноста на богатата земја треба да очекувате праведна награда 557. Па зошто ги претворате напорите на природата во измама? Зошто им забранувате на луѓето да го користат она што е заедничка сопственост? Зошто го лишувате народот од нивното богатство? Зошто ја поттикнувате сиромаштијата? Зошто кутрата желба ја правиш стерилност? Ако тие не го чувствуваат бенефитот од плодноста, а вие профитирате од тоа со криење на житото и покачување на цената, тогаш тие повеќе би сакале да немаат жетва, отколку вие да тргувате среде народен глад. Копнееш по недостаток на леб, немање намирници, страдаш од тоа што земјата дава плодови, тагуваш за изобилството за сите, тагуваш пред глетката на амбари полни со жито, чекаш да застане неплодност и жетвата да биде жална. Се радуваш на проклетството дека никому ништо не треба да се роди, ова одговара на твоите желби! Тогаш се радувате, бидејќи дојде времето на вашата жетва. Тогаш се збогатувате на сметка на општата сиромаштија. И ова е она што вие го нарекувате напорна работа?! А ова ти го викаш трудољубивост?! Всушност, ова е само лукава снаодливост, паметна измама. Помош викаш што всушност е бесрамна лага! Или да го наречеме грабеж? Или лихварство? Пронајден е вистинскиот момент за грабеж, кога вие, како подмолен непријател, можете да навлезете во гладниот стомак на луѓето. Поскапува лебот, како зголемување на каматата, што се заканува со смртна опасност. Задржувањето на житото од продажба уште повеќе ви го зголемува профитот, а вие како лихвар го криете житото продавајќи го како на аукција. Зошто на сите им посакуваш зло, молејќи се гладот ​​да се зголеми, жетвата да биде лоша, да дојде неплодна година? Вашата добивка е загуба за сите. 42. Свети Јосиф ги отвори амбарите за сите 558, и не ги заклучи; не барал можност да го поскапи лебот, туку се грижел за постојана помош. Ништо не присвоил, но итро предвидел како во иднина ќе биде можно да се надмине гладот. 43. Читаш како во Евангелието Господ Исус разоткрива таков трговец со жито, бркајќи по зголемување на неговата добивка. Богатството му донесе големи профити, а тој како просјак повторуваше: Што да правам? Немам каде да ги соберам своите плодови... Ќе ги рушам моите амбари и ќе изградам поголеми (Лука 12:17, 18), не знаејќи дека следната ноќ ќе му ја земат душата. Не знаеше што да прави и беше неодлучен, како да нема што да јаде. Неговите житници пукаа од леб, а тој веруваше дека е сиромав. 44. Соломон точно рекол: Кој задржува жито ќе им го остави на народите (Изр. 11,26), а не на наследниците, бидејќи она што се стекнува со алчност не се пренесува со право на наследство. Она што е стекнато на незаконски начин го крадат странци како ветрот. И додаде: Кој се труди да ја зграпчи жетвата е проклет меѓу луѓето; благословот на народот е на оној што го споделува (Изреки 11:26). Значи, гледате дека е редно леб да се дели великодушно, а не да се стремиме кон профит. Затоа, она што повеќе губи во достоинство отколку што добива во корист не е корисно. 7. 45. Оние кои протеруваат странци од Градот 559 и, во време кога е неопходно да им се помогне, лишувајќи ги од можноста да ги добијат, на еднаква основа со граѓаните, плодовите заеднички за сите, не заслужуваат одобрување; ја напуштаат веќе воспоставената животна заедница, а со оние со кои имаат заеднички права, одбиваат да ги споделат тешкотиите во тешки времиња. Ѕверовите не ги бркаат животните, туку човекот го брка човекот! Предаторите и другите животни сметаат дека храната родена од земјата е заедничка за сите. Тие дури им помагаат на своите роднини во потрага по храна, а човек, кој треба да смета дека ништо човечко не му е туѓо 560, напаѓа човек. 46. Колку поправилно постапи тој веќе средовечен човек 561, кој за време на гладот што владееше во Градот, кога, како што е вообичаено во такви случаи, толпата бараше да се протераат странците од градот, го презеде на себе главниот дел од грижите во градската префектура, свика почитувани и богати луѓе и побара да разговараат за оваа ситуација со нив: Човечкиот изглед, негирајќи му храна на некој што умира, не ги оставаме гладните кучиња да се толчат околу масата, и што е добро ако толку многу луѓе во светот умреле за градот, кои секогаш му помагале, но не им треба само на некој друг! работниците веќе загинаа, толку земјоделци умираат сега! Способноста за репродукција на залихите на храна ќе исчезне засекогаш, бидејќи ги протеруваме оние кои отсекогаш ни обезбедувале храна и не сакаат да ги хранат оние што нè хранеле цел живот во тешки времиња. Колку добиваме од нив и во ова време: Човекот не живее само со леб (5. Мој. 8:3) 562. Тоа се нашите најблиски, многу од нив се дури и наши роднини. Па да го вратиме тоа што го добивме! 47. Дали се плашиме од зголемен недостиг на храна? Но милоста никогаш не останува залудна; добива награда. Ќе ја вратиме помошта во храна која мора да ја обезбедиме со даноци и ќе ја купиме за злато. Дали навистина мислите дека ако немаме доволно работници, нема да мора да бараме други? Многу е поевтино да се нахрани вработен отколку да се стекне. Каде ќе најдеш човек кој ќе го замени и кој би можел повторно да го тренираш? Додај на ова дека дури и да најдеш работник, тој ќе биде неискусен и неук за твојот бизнис и само ќе го вратиш бројот на работници, но не и квалитетот на нивната работа“. 48. Што можам да додадам? Собраа злато и купија леб. Така, тој не го намали изобилството на леб во Градот и даваше храна на странци. Колку голема благодарност стекнал од Бога благочестивиот старец! Каква слава имаат луѓето! Навистина голем е оној кој можеше да му каже на царот, покажувајќи му на населението во целата провинција: „Ги зачував за вас, тие се живи благодарение на вашиот сенат, вашата курија ги спаси од смрт“. 49. Колку е ова покорисно од она што неодамна се случи во Рим 563: луѓето што живееле во него биле протерани од најголемиот град. Со солзи заминаа со децата. Залудно се надеваа дека нема да бидат протерани како граѓани; многу пријателства би биле прекинати и уништени семејни врски. И тогаш дојде плодна година - и само на еден Град му требаше увезено жито. Но, можел да добие помош доколку побарал леб од Италијанците, чии деца биле протерани! Нема ништо посрамно од тоа да избркате некого како странец и да го барате тоа како свој. Зошто го избркате оној што заработува од својот труд? Зошто го истераш тој што те храни? Чуваш роб кај себе, но протеруваш роднина! Примате леб од него и не сте му благодарни! Ја одземате храната и не ја наградувате! 50. Колку е ова грдо и колку некорисно! Како може нешто што не е соодветно да биде корисно? Колку помош очекувал Рим од еснафите, но бил измамен! Но, тој можеше да го прими и да избегне гладување ако чекаше фер ветрови и пристигнување на бродовите 564. 51. Колку е достојно и корисно ова што беше споменато погоре! Што е достојно и почесно богатите да собираат пари и да им помагаат на сиромашните, да обезбедуваат храна за гладните и никому да не му одрекуваат? Што е толку корисно како да се зачуваат орачите за полињата и да се спречи умирање на селските луѓе? 52. Затоа, корисно е и она што е достојно. И обратно, она што е бескорисно не е правилно; а тоа што е несоодветно исто така не е корисно. 8. 53. Дали нашите предци би се ослободиле од ропството доколку не биле сигурни дека не само што е срамно, туку и не е корисно да се биде роб на египетскиот крал? 54. Исус Навин и Халев, испратени да ја извидат земјата, известија дека земјата е изобилна, но населена со потполно дивјачки племиња. Народот, во страв од војна, почнал да одбива да ја поседува оваа земја 565. Исус Навин и Калеб, испратени да дознаат, ги убедиле дека земјата е плодна; Сметајќи дека не е соодветно да им се даде на незнабошците, тие претпочитаа да бидат каменувани (народот им се закануваше со тоа) отколку да го одбијат она што е достојно. Други ги разубедија. Луѓето протестираа, викајќи дека доаѓа сурова и страшна војна и тие ќе загинат во битка, а нивните жени и деца ќе бидат заробени 566. 55. Господ се налути и сакаше да ги уништи сите, но на барање на Мојсеј ја ублажи Неговата казна, одби да се одмазди, поштедувајќи ги и не удирајќи ги, сметајќи дека тоа е доволна казна за недоверливите што тие самите нема да дојдат во земјата што ја напуштиле, а нивните деца и жени кои не мрмореле, заслужиле прошка или прошка во оваа земја. И сите што имаа дваесет години и повеќе загинаа во пустината, а казната за другите беше укината. А оние што одеа со Исус Навин и решија да го разубедат народот, веднаш беа убиени. Исус и Халеб, заедно со нивните невини деца и жени, влегле во ветената земја 567 година. 56. Значи, подобриот дел ја претпочита славата отколку спасувањето на животот, а најлошото го претпочита спасувањето на животот пред достоинството. Божествената пресуда ги пофали оние кои веруваа дека достојните го надминуваат корисното, а ги осудуваше оние според чие мислење спасувањето на животот го надминува достојниот. 9 . 57. Значи, нема ништо погрдо од тоа да немаш љубов кон нешто што е достојно и да се инспирираш од профитот од одвратната трговија и да имаш запалено срце жедно за приход, гладно дење и ноќе за пропаст на туѓи имоти, без да се искачуваш со душата до раскошот на достојните, без да размислуваш за убавината на вистинската слава. 58. Ова раѓа лов на туѓо наследство, со скромен и строг изглед, 568 и тоа е длабоко туѓо за христијанинот, бидејќи сè што се добива со измама и итрина е лишено од чистота. Па дури и кај оние кои не служат во Црквата, желбата да се одземе туѓото наследство се смета за недостојна. На крајот на краиштата, оние кои се на крајот на нивниот животен пат мора да имаат можност да сведочат за нивната волја, бидејќи во иднина повеќе нема да можат да ја менуваат; и недостојно е да се лишат другите од заштедите кои лично им припаѓаат или се наследени со тестамент, зашто должноста на свештеникот или ѓаконот е да им користи на сите, ако е можно, и никому да не му наштети. 59. И воопшто, ако е невозможно да се помогне на едниот без да му се нанесе штета на другиот, тогаш подобро е да не се помага ниту на едниот ниту на другиот, за да не се навреди ниту еден од нив. Затоа, свештеникот не треба да учествува во паричните процеси, бидејќи во нив губитникот секогаш ќе биде навреден, бидејќи ќе се смета себеси за поразен поради интервенцијата на посредникот. Значи, должноста на свештеникот не е никому да му наштети, сакајќи да им помогне на сите, туку да го постигне тоа е само во моќта на Бога. На крајот на краиштата, дури и во кривична постапка, тежок грев е да му нанесеш штета на некого на кого треба да му помогнеш во непосредна опасност. А во монетарните процеси е неразумно да се буди омраза кон себе; но за да се спаси човек често мора да се изложи на опасности, а тоа е дури и достојно за слава. Свештеникот мора да се придржува до следното правило: да не повредува никого, дури и самиот да биде навреден и неправедно навреден 569. Добриот сопруг вели: Ако им се оддолжам на оние што ми направиле зло (Пс. 7, 5). Каква е славата ако не му наштетиме на некој што не ни наштетил? Но, тука лежи доблеста, ако простиш откако ќе бидеш навреден. 60. Колку било достојно Давид, имајќи можност да му наштети на непријателски цар, да избере да го поштеди! 570 И колку му е корисно како наследник што секој научил да му биде верен на својот крал, да не ја презема власта, туку да ја почитува! Овде достоинството беше ставено над корисноста, а корисното следеше по достојното. 61. Но, не само што се штедеше, туку и тагуваше за загинатите во војната и плачливо тагуваше, велејќи: Планини Гилвоа, да не ви падне ниту роса, ниту дожд. Планините на смртта, зашто таму беше уништен штитот на моќните, штитот на Саул. Не беше помазан со масло и со крв на ранетите и со масти на оние што се бореа. Стрелата на Јонатан не се вратила, а сауловиот меч не се вртел залудно. Саул и Џонатан, убави и бескрајно драги, неразделни во животот, останаа неразделни во смртта. Полесни сте од орлите, посилни од лавовите. Ќерки на Израел, плачете за Саул, кој ве облече во пурпурни облеки и украси, кој стави злато на вашите облеки! Како умреа моќните среде битка? Џонатан бил смртно ранет. Тагувам за тебе, брат мој Џонатан, ти беше најубав за мене. Твојата љубов ми дојде како женска љубов. Како падна моќниот и беше уништено посакуваното оружје? (2. Самоилова 1:21–27). 62. Која мајка го оплакуваше својот единец исто толку колку што тој го оплакуваше неговиот непријател? Кој го опсипува својот милосрден човек со такви пофалби како што го опсипал тој што се обидел да го убие? Колку побожно тагуваше, со какво чувство стенкаше! Планините пресушија поради проклетството на пророкот, а божествената сила ја исполни реченицата на проклетникот. За спектаклот на убиството на кралот, самата природа беше казнета. 63. Па, што да кажам за свети Навут? Која била причината за неговата смрт ако не почит кон достојните? На крајот на краиштата, кога царот почна да бара лозје од него, ветувајќи му дека ќе го плати, тој ги отфрли парите, сметајќи дека е недостојно да добие награда за наследството на неговиот татко и претпочиташе да избегне таков срам по цена на смртта: Господи ме чува, за да го дадам наследството на моите татковци (1. Цареви 21:3, не дозволувај да ми се случи такво нешто! грд чин да се случи“. Навутеј не зборува за винова лоза - и тоа не го интересира Господ - не за доделување земја, туку зборува за татковото право. На крајот на краиштата, тој можеше да добие уште едно лозје од кралот и да го стекне неговото пријателство, што е значителна придобивка во наше време, но тој не го сметаше срамот за корисно и претпочиташе достоинствено да се изложи на опасност отколку да добие корист што заслужува вина; Зборувам за корист во секојдневна смисла, а не за онаа во која лежи убавината на достојниот. 64. На крајот, самиот крал можел насилно да го натера да се откаже од лозјето, но го сметал за несовесно и тагувал за убиениот. И Господ објави дека е неопходно со еднаква суровост да се казни суровоста на неговата сопруга, која, заборавајќи на она што е достојно, претпочита срамна добивка 571. 65. Секоја измама е срамна. Во најобичните работи, фалсификуваните тегови и фалсификуваните мерки се за осуда. Ако измамата е осудена на пазарот и во комерцијалните прашања, дали може да остане неказнето во прашањата на доблест? Соломон изјавува: Голема тежина и малку и двојна мерка не се чесни пред Господа (Изр. 20:10). А погоре уште вели: Неверната вага му е одвратна на Господа, но вистинската тежина Му е угодна (Изр. 11,1). 10. 66. Значи, во сè се должи верноста, правдата е пријатна, а вистинската тежина е угодна. Што е со другите трансакции, особено за купување имоти и други договори? Зарем не постои правило дека не треба да има измама и дека секој кој ќе биде фатен во неа на крајот ќе биде разоткриен и ќе претрпи двојна казна? 1 Во сè мора да преовладува почитта кон достојните, што ја исклучува лукавството и ја отфрла измамата. Затоа, Давид правилно го искажал главниот суд, велејќи: Не сум му нанел зло на мојот ближен (Пс. 14:3). Значи, не само во договорите каде што мора да се наведат недостатоците на предметот што се продава, тие треба да се наведат, а ако продавачот ги сокрил, тогаш, иако ги префрлил правата на купувачот, трансакцијата е неважечка поради присуството на измама, но во сè друго не треба да има измама, сите услови треба да бидат чесно откриени 5. 67. Ова е древното мислење на патријарсите за лукавството, а не измислувањето на адвокатите, тоа е јасно изразено од Светото писмо во книгата на Стариот завет што ја составил Исус Навин. Кога се појави гласина меѓу народите 573 дека морето пресушило додека Евреите го преминувале, дека камен излева вода, дека од небото секојдневно се праќа обилна храна до илјадници луѓе, дека ѕидовите на Ерихо паднале од звукот на светите труби, уништени од силни извици, додека не се порази 574. 575 г., потоа Гаваонците, плашејќи се од силната рака, дојдоа и, преправајќи се дека ги истрошиле чевлите и ја искинале облеката на долги патувања од далечни места, покажувајќи ги како доказ старите партали, велејќи дека причината за сите овие неволји е желбата за мир и пријателство со Евреите, почнале да бараат од Исус Навин да влезе во сојуз со нив. И бидејќи сè уште не ги знаел овие места и оние што ги населуваат, не ја забележал нивната лукавство и, без да се обрати кон Бога, веднаш им поверувал. 68. Во тие денови, меѓу Евреите, верноста на заклетвата се сметаше за света; не им паднало на памет дека некој може да измами. Кој може да ги прекорува праведниците што ги осудуваат сите сами по себе? И бидејќи вистината им беше пријател, тие не замислуваа дека некој е способен да лаже, и не знаеја што е измама, и слепо веруваа дека другите се како нив, дури и не се сомневаа дека може да биде некако поинаку. Затоа Соломон вели: Невините веруваат во секој збор (Изреки 14:15). Така, лековерноста не треба да се осудува, туку интегритетот треба да се пофали. Невиниот не знае што е тоа да се нанесува штета, па дури и кога е измамен, тој сепак поволно им суди на сите, верувајќи дека секому му е вродено чесноста. 69. И така, во моќта на таквата состојба на душата, склон да верува на сите, Исус Навин склучи завет со Гаваонците, даде мир и го зацврсти сојузот. Но, кога влезе во нивната земја, измамата стана очигледна: како соседи, Гаваонците се преправаа дека се странци. Народот на татковците се огорчи, сметајќи се себеси за измамени, но Исус Навин, воспоставувајќи мир, не се откажа од него, бидејќи тој мир беше обезбеден со свет договор, за да не ја дозволи својата измама со разоткривање на туѓите измами. Меѓутоа, Навен ги казнил со тоа што ги натерал да вршат ниски задачи 576 . Оваа реченица беше прилично блага, но и попроширена: до ден денес сè уште имаат одговорности како казна за предавството од минатото, пренесувајќи се со наследниот закон од колено на колено. 11. 70. Нема да зборувам за крцкање со прсти за добивање наследство или за танцување на форумот на вонбрачен наследник 577, ова го знае секој. Нема ни да зборувам за фиктивниот неверојатен улов на риба за да намамам купувач. Зошто овој купувач испадна толку алчен за луксуз и задоволство што толерира ваква измама? 71. Зошто да зборувам или да му кажам на 578 за прекрасното затскриено место во Сиракуза и за итрината на Сицилијанецот, кој, откако сретнал некој странец и забележувајќи дека сака да купи градини, го поканил во својата градина на гозба, тој ветил дека ќе дојде. Следниот ден, доаѓајќи кај Сицилијанецот, странецот видел таму многу рибари и луксузна гозба. Како што беше договорено, рибарите се позиционираа пред градините во полн поглед на гозбите, каде што никогаш претходно не биле поставени мрежи. Рибарите се натпреваруваа меѓу себе за да го донесат својот улов на гозбите: рибите беа натрупани на масата и, скокајќи во воздух, ги восхитуваа очите на оние што лежеа на гозбата. Гостинот се изненадил од толку изобилство риби и толку чамци и го прашал за тоа, му било кажано дека има залив со свежа вода и затоа таму пливаат безброј риби. Па, што да кажам? Сицилијанецот толку многу го импресионирал гостинот што почнал да ги моли овие градини од него, а тој среќно си дозволува да се убеди и ги прифаќа парите како тежок товар. 72. Следниот ден, купувачот и неговите пријатели дојдоа во оваа градина и не најдоа ниту еден брод. На прашањето дали рибарите денеска имаат одмор, му рекле дека нема одмор и дека до сега никогаш не ловеле риби на овие места. Како може некој кој толку срамно станал жртва на неговата желба да го искористи задоволството да ја осуди оваа измама? На крајот на краиштата, оној што разоткрива друг грев мора самиот да му биде туѓ. Немам намера да додавам ваква ситница на достоинственото, авторитативно црковно мислење, кое генерално ја осудува секоја желба за бескрупулозна добивка и накратко, со неколку зборови, ја осудува несериозноста и итрината. 73. Но, што можам да кажам за некој кој, знаејќи дека тестаментот фалсификуван од други е измамен, сепак го препознава, го бара наследството во оставина и бара корист по цена на кривично дело извршено од друг? 579 Државните закони исто така го осудуваат оној кој свесно користи лажна волја како виновен за кривично дело. Правилото на правдата е очигледно: на пристојниот човек не му прилега да отстапува од вистината, некому да нанесува неправедна штета, да плете трикови и да заговара интриги. 74. Што е поочигледно од ова, ако не дејството на Ананија? Тој лажеше за цената на нивата што ја продаде, а дел од плаќањето како целина им донесе на нозете на апостолите. Тој умре како виновен за измама 580, но можеше да не донесе ништо и да го направи тоа без никаква измама. Но, бидејќи излажа, не доби благодарност за неговата дарежливост, туку претрпе казна за својата измама. 75. И Господ во Евангелието ги отфрли оние што дојдоа кај Него со лукавство: Лисиците имаат дупки (Матеј 8:20; Лука 9:58), затоа што ни заповеда да живееме во едноставност и невиност. А Давид вели: Твојата лага е како остар жилет (Пс. 51:4), ја осудува нечесноста на предавникот и го споредува со оваа алатка, бидејќи жилетот се користи за да се додаде убавина на човечкото лице и често се рани. Затоа, ако некој, преправајќи се дека е милостив, предавнички заговори предавство, како Доик 581, осудувајќи го на смрт оној што треба да го заштити, тогаш, како што мислам, може да се спореди со таков брич, бидејќи треперењето на раката на некој пијан од разумот и нестабилен во добродетел обично нанесува рани. Опиен од виното на злобата, Доик го осудил на смрт свештеникот Ахимелех, подло обвинувајќи го за предавство, бидејќи гостопримливо го примил пророкот, кој бил прогонуван од кралот кој горел од омраза 582 година. 12. 76. Значи, секој мора да биде чист и искрен во своите чувства и да ги искажува со едноставни и искрени говори, да го чува својот сад свет 583 и да не го лаже својот брат со лажни зборови, да не дава недостојни обврски, а ако го прави тоа, тогаш подобро е да не го исполнува она што го ветил, отколку да се однесува срамно 584. 77. Често, мнозина се врзуваат со света заклетва и, иако самите разбираат дека не требало да ветат, сепак, почитувајќи ја светоста на заклетвата, тие го исполнуваат она што го ветиле, како што напишавме погоре во 585 година за Ирод, кој срамно му ветил награда на танчерот и безмилосно ја исполнил: срамно го ветил бидејќи танцувал; безмилосно – затоа што за да се одржи светоста на заклетвата, се жртвувал животот на пророкот. Колку посоодветно би било овде да се прекрши заклетвата отколку да се исполни. Сепак, тешко дека може да се нарече прекршување на заклетвата, она што го вети пијаницата, разгалена од гозбите и која ја заборави својата храброст меѓу тркалезните ора на играорците. И така тие ја внесоа главата на пророкот на послужавник, и тоа се сметаше за исполнување на верноста на заклетвата, која го отелотворува лудилото. 78. И никогаш нема да бидам принуден да го напуштам мислењето дека воениот командант Јефтај безгрижно ветил дека 586 ќе му го жртвува на Господа првото нешто што го сретнало на прагот од неговата куќа по враќањето дома, бидејќи тој самиот се покајал за заветот кога неговата ќерка се сретнала на неговиот праг. Ја раскина облеката и рече: Ај, ќерко моја! Поради тебе сум во тешка ситуација. Ти стана причина за мојата тага (Судии 11:35). И иако ја извршил својата сурова одлука од побожен страв, тој вовел годишна жалост за своите потомци и им заповедал да ја оплакуваат. Суров завет, уште посуров во исполнувањето, па дури и оној што го дал го оплакувал заветот. Во Израел беше донесена заповед за сите денови: Секоја година ќерките на Израел одеа да ја оплакуваат ќерката на Галаадецот Јефтај четири дена во годината (Судии 11:40). Не можам да го обвинам тој што сметал дека е потребно да го исполни она што го заколнал, но тоа е многу тажна обврска, а се плаќа со убиство на близок. 79. Подобро е воопшто да не се заветува отколку да се ветува нешто што ни оној на кого му е упатен не сака да се исполни. На крајот на краиштата, го имаме примерот на Исак, на чие место Господ заповедал да се жртвува овен, 587 затоа не секогаш и не мора да се исполнуваат сите ветувања. Самиот Господ често ја менува својата одлука, како што вели Светото писмо. Навистина, во таа книга наречена Броеви, Тој требаше да удри со смрт и да го уништи народот, но потоа, на барање на Мојсеј, се помири со својот народ 588. А друг пат им рече на Мојсеј и Арон: Тргнете се од ова собрание, и јас ќе ги уништам за миг (Броеви 16:21). Како што заминуваа, земјата одеднаш се отвори и стрмна бездна ги проголта злобните Датан и Авирон. 80. Приказната за ќерката на Јефтај е поекспресивна и постара од онаа што ја спомнале многу филозофи: околу двајца Питагорејци 589 година, од кои едниот бил осуден на смрт од тиранинот Дионисиј, а денот на погубувањето бил веќе одреден. Потоа побарал да му се даде можност да се врати дома и да се грижи за своите најблиски, а за возврат - за да нема сомнеж за неговото враќање - презентирал заложник под услов ако не се врати на назначениот ден, на негово место да биде погубен. Заложникот не ги одбил условите кои му биле понудени и останувајќи силен во духот го дочекал денот на егзекуцијата. И така едниот не затаи, а другиот се врати на време. Ова беше толку изненадувачки што тиранинот ги нарече оние што ќе ги погуби своите пријатели. 81. Неверојатната работа кај извонредните и учените луѓе се покажа многу повеличествено и пославно во девицата која му рече на својот расплакан татко: Прави ми што зборува твојата уста (Судии 11:36). Таа побара одложување од два месеци за да се собере во планините со другарките и побожно да ја оплакува својата девственост, која беше осудена на смрт 590. Но, ниту плачот на нејзините другарки, ниту нивната тага и страдање не ја задржаа девојката, а таа не го пропушти назначениот ден или час. Таа се вратила кај татка си во исполнување на заветот и, бидејќи тој се двоумел, по своја слободна волја го поттикнала да постапи така што случајно и безбожно изговореното станало побожна жртва. 13. 82. Овде пред вас е неверојатната Џудит 591 која дошла во Холоферн, која предизвикува терор меѓу луѓето, опкружена со асирски воини 592 кои го слават неговиот триумф. Таа го воодушевила со својата грациозност и убавина на лицето, а потоа го завела со прекрасни говори. Нејзиниот прв триумф беше тоа што го напушти непријателскиот шатор, одржувајќи ја својата целомудрие, а вториот беше тоа што една жена победи маж и со својата мудрост ги фрли луѓето во бегство. 83. Персијците се плашеа од нејзината храброст. И како овие двајца Питагорејци, не се плашеше ниту од смртта што и се закануваше, ниту од губење на целомудрието, што е најстрашното нешто за доблесните жени, ниту од ударот на џелатот, ниту од оружјето на цела војска. Жената застана пред редовите на непријателските воини, меѓу нивните победнички оружја, без страв од смртта. Што се однесува до најголемата опасност, таа не затрепери пред неа и отиде во својата смрт; ако зборуваме за посветеност на верата, таа беше подготвена да се бори. 84. Така, Јудит го избра она што е достојно и, следејќи го тоа, стекна корист. Зашто достојните бараа да не се дозволи Божјиот народ да падне во власта на незнабошците, да не бидат предадени обичаите и тајните на нивните татковци, светите девици, преподобните вдовици и чесните жени да не паднат во рацете на валканите варвари, опсадата да заврши со предавање на градот; достоен бараше само таа да биде изложена на смртна опасност заради сите, за сите да се спасат. 85. Колку беше големо значењето на достојниот ако жената ја преземеше на себе одлуката за најважните работи, а не ја пренесе на народните водачи! Колку и било важно да биде достојна што го повикала Бог да и помогне! Каква беше Неговата милост што го најде! 14. 86. Дали Елисеј го следеше достојниот кога ги доведе сириските војници кои дојдоа да го фатат заробени во Самарија, удирајќи ги со слепило? Тој рече: Господи, отвори им ги очите за да видат (2. Царевите 6:20)! А кога израелскиот цар сакаше да ги убие и го замоли пророкот да му дозволи да го стори тоа, Елисеј одговори дека е невозможно да ги убие оние што царот ги заробил не со своја рака или во воена битка, туку треба да им се помогне и да се хранат. И така, сириските напаѓачи, откако ја вратија својата сила од обилниот оброк, тогаш не сонуваа да се вратат во земјата на Израел 593 година. 87. Колку е ова поблагородно од она што го направија Грците кога два народи 594 се натпреваруваа меѓу себе за воена слава и моќ! Грците, имајќи можност тајно да ги запалат бродовите на непријателот, го сметаа тоа за срамно и претпочитаа да дејствуваат чесно и да останат помалку силни, наместо да дејствуваат срамно и да испаднат посилни 595. Се разбира, Грците не можеа, без да се срамат, срамно да ги измамат оние со кои склучија сојуз, иако не можеа да помогнат во сојузот со Персијците да ја прекинат војната. но срами се. И Елисеј избра да ги спаси наместо да ги уништи оние што беа заробени не со лукавство, туку со помош на Господа, со Неговата сила. Елисеј сметал дека е достојно да ги поштеди своите непријатели и да му го даде на својот противник животот што можел да го одземе ако не покажел милост. 88. Значи, јасно е дека она што е достојно е секогаш корисно. А света Јудита, со должно непочитување на сопствената благосостојба, го ослободила народот од опасноста од опсада и благодарение на нејзиното достоинство му донесе корист на општеството. И Елисеј стана попознат простувајќи им на своите непријатели отколку со поразување нив, а нивното спасение донесе повеќе корист од нивното заробеништво. 89. Токму достојните Јован ги удостои кога не можеше да толерира срамна свадба, дури и кралска. Тој рече: Не можете да ја имате за жена (Матеј 14:4). Можеше да молчи ако не сметаше за непримерно да молчи од страв од смртта, да му угоди на кралот по цена на неговиот пророчки авторитет, да му ласка, сфаќајќи дека ќе умре ако му се спротивстави на кралот. Сепак, тој го избра достоинството наместо да си го спаси животот. Иако, што е покорисно за светиот човек од маченичката слава? 90. Исто така, света Сузана, кога ѝ се заканувале со лажно откажување, гледајќи дека е во смртна опасност или обесчестување, претпочитала да умре подостојна отколку да биде осудена на срамно постоење, бидејќи копнеела за спасение. Така, избирајќи го она што е достојно, го спасила и својот живот. Кога би го избрала она што е корисно за зачувување на животот, таа не само што немаше да се здобие со голема слава, туку ќе го добиеше она што не е корисно и опасно за животот - обвинение за злосторство што можеби не можеше да го избегне. Значи, ние сме убедени дека срамното не може да биде корисно, и обратно - достојниот не може да биде корисен, бидејќи достојното и корисното секогаш се неразделни. 15. 91. Реторите го известуваат славниот чин на римскиот командант 596: кога лекарот на непријателскиот крал дошол кај него, ветувајќи му дека ќе му додаде отров, го врзал и го испратил кај непријателот. И навистина ова е прекрасен чин, зашто оној што се натпреварува во доблест не сака да победи со измама. Тој не виде ништо достојно во победата! Самата победа ја сметаше за срамна доколку е недостојно остварена. 92. Ајде сега повторно да се вратиме на Мојсеј и на она што беше кажано погоре, за да покажеме дека примерите од антиката ни се чини дека се поголеми заслуги. Египетскиот крал не сакаше да ги пушти луѓето на нивните татковци. Мојсеј му заповеда на првосвештеникот Арон да го испружи својот стап над сите води на Египет. Арон го испружи стапот, а водата од реката се претвори во крв, и никој не можеше да пие вода од неа, и сите Египќани умреа од жед, 597 година, а изворите на татковците изобилуваа со чиста вода. Потоа ја фрлија пепелта на небото, а на луѓето и на четириноците се појавија воспалени рани 598. И тогаш предизвикаа град и пламен оган, и сè на земјата беше уништено. Преку молитвата на Мојсеј сè се вратило во претходната состојба: градот престанал, чиревите се излечиле, а во реките течела нормална вода 599. 93. Земјата беше покриена со непробојна темнина три дена откако Мојсеј ја подаде раката и испрати темнина 600. И сите новороденчиња во Египет 601 година почнаа да умираат, но сите потомци на Евреите останаа богати. Тие повторно му се обратија на Мојсеј за да го запрат и ова уништување. Мојсеј се молеше и го доби она што го побара. Римскиот командант заслужува пофалба што не сакал да биде учесник во измамата, но на Мојсеј му се восхитуваат затоа што, преку својата побожност, ја одбегнал казната испратена одозгора дури и од неговите непријатели, бидејќи бил навистина кроток и љубезен 602. Знаел дека фараонот нема да го исполни своето ветување, но сметал дека е достојно да се моли на барање на народот и да биде беспрекорен и да биде беспомошен. 94. Арон го фрли стапот, и таа стана змија и ги проголта египетските змии 603, со што означува дека Словото ќе стане тело 604 и ќе го неутрализира отровот на страшната змија со простување на гревовите и простување на грешниците. На крајот на краиштата, оваа прачка 605 е Словото на праведноста, кралското семејство, полн со величина, знак на моќ. Стапката стана змија затоа што Синот Божји, роден од Бога Отецот, стана Син Човечки, роден од Дева, и беше подигнат на крстот како змија, носејќи исцелување на човечките рани 606. Затоа, Господ вели: Како што Мојсеј ја подигна змијата во пустината, така треба да се подигне и Синот на Човекот3 (J:1). 95. Постои уште еден знак даден од Мојсеј, во врска со Господ Исус: ја стави својата рака во градите, ја извади, и раката стана бела како снег... И повторно ја стави раката во пазувите и ја извади, и стана како човечко месо (2. Мој. 4:6, 7), со што означува дека Господ Исус прво бил божествената нација, а потоа сето тоа треба да поверува во сјајот. И со добра причина се вели дека ја ставил раката, затоа што Христос е десната рака Божја. Кој не верува во Неговата божественост и воплотување, ќе биде камшикуван за злоба, како тој цар: не им веруваше на очигледните знаци и, бидувајќи го камшикувањето, молеше за прошка. Ова докажува колку треба да се сака она што е достојно! Мојсеј особено го докажал тоа нудејќи се себеси за народот кога го молел Господ да му прости на Неговиот народ или да го избрише Мојсеј од книгата на живите 607 . 16. 96. На ист начин, Тобит јасно ја откри суштината на достојните кога, напуштајќи ја гозбата, отиде да ги погреба мртвите или кога ги покани сиромашните на својата скудна трпеза 608. На ист начин, Рагел: кога ќерка му се совпаѓаше, тој, внимавајќи на достојните, не ги криеше нејзините недостатоци поради тоа што не ги залажуваше. На барањето на синот на Тобит, Тобијас да ја омажи неговата ќерка за него, Рагел одговорил дека по закон, се разбира, тој е обврзан да му ја даде како близок роднина, но тој веќе ја оженил шест 609 пати, но сите нејзини сопрузи умреле. Побожниот сопруг повеќе се плашеше за другите и претпочиташе неговата ќерка да остане немажена отколку да ги загрозува животите на странците заради бракот со неа. 97. Колку брзо одговори на сите прашања на филозофите! Тие зборуваат за недостатоците на куќите: дали да ги сокријат на продавачот или, обратно, да им покажат 610, но нашиот праведен човек реши да не ги крие недостатоците на својата ќерка! А притоа не се обидел да ја распродаде, туку барале да ја даде за жена! Не се сомневаме колку е подостоен од тие филозофи, сфаќајќи дека ќерката е многу поважна од парите од продажбата на некој предмет. 17. 98. Сега да разгледаме друг случај кога, за време на заробеништво, луѓето ја задржале највисоката убавина на достојна личност. На крајот на краиштата, никакви тешкотии не го спречуваат манифестирањето на достоинството, кое се крева и сјае уште повеќе за време на тешкотии отколку за време на просперитетот. И така, меѓу оковите, меѓу битките, огновите, ропството, кое за слободните луѓе е пострашно од секоја казна, меѓу маките на умирањето, уништувањето на татковината, ужасот на живите, крвта на мртвите, грижата на нашите предци за достојните не избледе, туку продолжи да блеска и блескаше меѓу поразените и блескави души во домот. 99. Кога нашите татковци, кои во тоа време веќе го почитуваа Семоќниот Бог, беа воведени во Персија, Господовите свештеници, земајќи оган од жртвеникот, тајно го скрија во долината. Таму имаше празен бунар, напуштен и сув, не се користеше, згора на тоа, беше на тајно и зафрлено место 611, а во него го скрија огнот, го запечатија со свет знак и молчеа за него. Тие немаа намера да го закопаат златото, да го кријат среброто за да го зачуваат за потомството, но во најголемите тешкотии, грижејќи се за достојните, сметаа дека е неопходно да се сокрие светиот оган за да не го осквернави нечистиот или крвта на мртвите да го изгасне и да го наполни со купишта урнатини. 100. Отидоа во Персија, слободни само по својата вера, зашто само тоа не можеше да им се одземе во заробеништво. Помина многу време, и кога тоа му беше угодно на Бога, Тој го инспирираше царот на Персија со идејата за обновување на храмот во Јудеја и правните обреди во Ерусалим. За да го исполни тоа, кралот на Персија го испрати свештеникот Неемија, а тој ги донесе со себе внуците на оние свештеници кои, напуштајќи ја својата родна земја, го скрија светиот оган за да не го остават да загине. Кога стигнале, како што вели татковската легенда, таму не нашле оган, туку само вода. На олтарот немало оган да се запали, па свештеникот Неемија им наредил да навлечат вода и да му донесат за да ги посипат трупците. И тогаш - ете и ете! - иако небото беше целосно покриено со облаци, сонцето наеднаш блесна и огнот се издигна високо, а сите погодени од таквата очигледна Божја милост беа обземени од радост. Неемија се помоли и свештениците му пееја свечена песна на Бога. Кога жртвата завршила, Неемија повторно наредил преостанатата вода да се попрска на големите камења; кога тоа беше направено, пламенот се разгоре, а огнот што блескаше на олтарот веднаш го уништи овој пламен 612. 101. Откако дознал за овие настани, персискиот крал наредил да се подигне храм на местото каде што бил скриен огнот, а потоа била пронајдена вода, на која и донеле многу подароци. Придружниците на свети Неемија ова место го нарекле Епафар, што во превод значи „прочистување“; многумина го нарекуваат Нефе 613. Записите на пророкот Еремија велат дека тој им наредил на своите потомци да земат од овој оган. Токму овој оган слезе врз жртвата на Мојсеј и ја изгоре, како што вели Светото Писмо: Оган излезе од Господа и ја изгоре жртвата паленица на жртвеникот (Лев.9:24). Овој оган требаше да ја освети жртвата, и затоа синовите на Арон, кои сакаа да донесат туѓ оган, повторно имаа оган од Господ и ги проголтаа сите, и беа фрлени мртви надвор од ѕидините на логорот 614. 102. Еремија, кога дојде на ова место, најде таму живеалиште што личеше на пештера, ги внесе шаторот, ковчегот и жртвениот жртвеник што го најде и го затвори влезот. А оние што дојдоа со него, иако многу вредно го бараа ова место за да се сетат на него, не можеа да го најдат. Кога Еремија дознал за нивните напори, рекол: Ова место ќе остане непознато додека Бог, имајќи милост, не собере мноштво луѓе. Тогаш Бог ќе го покаже тоа, и ќе се појави величината Господова (2 Мак. 2:7–8). 18. 103. Домаќин на народот сме ние, и ја знаеме милоста на Господа, нашиот Бог, што нашиот Искупител ја покажа во Неговото страдање. И мислам дека го знаеме овој оган, бидејќи читаме дека Господ Исус крштева со Светиот Дух и оган - Јован зборува за ова во своето Евангелие 615. Жртвата била изгорена според заслугите, бидејќи била принесена за грев, а огнот бил лик на Светиот Дух, кој требало да слезе по Вознесението на грешникот на душата и простувачот, како на секого. оган. Затоа, Еремија, победен од Духот, вели: Во моето срце како да беше запален оган што ми ги печеше коските, а јас бев целосно ослабен и не можев повеќе да го држам (Ерем. 20:9) 616. Во Дела на апостолите читаме за слегувањето на Духот врз апостолите и многумина кои тогаш ги чекаа ветувањата на Господа да ги исполнат огнени јазици, 617 и секој од оние што примиле дар на различни јазици се издигнал во дух што се чинеше дека се опиени со ново вино. 104. Што значи тоа дека огнот стана вода и водата раѓа оган? Овие зборови значат благодат на Духот, кој ги изгорува нашите гревови со оган и ги мие со вода. На крајот на краиштата, гревот се измива и изгоре. Затоа апостолот вели: Огнот ќе ја проба сечија работа. А долу: И чие дело е изгорено, тој ќе претрпи загуба; сепак, тој самиот ќе се спаси, но како од оган (1. Кор. 3:13, 15). 105. Ги наведовме овие зборови за да покажеме: гревовите се палат со оган. И навистина огнот што слезе за жртва беше свет како предвесник на идното простување на гревовите. 106. Овој оган се крие во време на заробеништво, кога владее гревот, но се појавува во време на слобода. Иако има форма на вода, сепак ја задржува природата на оган со палење на жртвата. Немојте да се чудите кога читате за ова, бидејќи Бог Отецот рекол: „Јас сум оган што голта“ 618, а на друго место: Ме оставија Мене, изворот на живите води (Ерем. 2:13). Самиот Господ Исус како оган ги разгорува срцата на оние што слушаат и како извор ги освежува. Во Неговото Евангелие вели дека дошол да донесе оган на земјата и да им даде жива вода на жедните 619 г. 107. Огнот паднал и во времето на Илија, кога ги повикал незнабошците пророци да го запалат жртвеникот без оган. Кога тие не можеа да го направат тоа, тој трипати ја полеа својата жртва, а водата течеше околу жртвеникот и се молеше, а огнот Господов падна од небото и ја проголта жртвата паленица (1. Царевите 18:38) 620. 108. Оваа жртва сте вие. Размислувајте во тишина за сè посебно: огнот на Светиот Дух слегува врз вас и се чини како огнот да ве гори додека ги проголтува вашите гревови. Жртвата што била изгорена во времето на Мојсеј била жртва за гревови, за ова вели Мојсеј, бидејќи во книгата на Макавеј е напишано дека жртвата принесена за грев не се јаде, туку се гори 621. Зарем светата тајна Крштение не ви изгледа како жртва паленица, кога надворешниот човек е целосно уништен? 622 Нашиот старец беше распнат на крстот (Рим. 6, 6), извикува апостолот. Како што нè учи примерот на отците, овде Египќанецот се дави, Евреинот воскреснува, обновен од Светиот Дух; дури го преминал Црвеното Море без да се навлажни кога татковците биле крстени во облакот и морето 623 . 109. Исто така во времето на Ное, сите тела загинаа во потопот, но праведникот и сите негови потомци беа спасени 624. Зар човек не умира кога неговиот смртник ќе почине? Надворешниот исчезнува, а внатрешниот се обновува 625; не само при крштевањето, туку и во покајанието, телото пропаѓа за доброто на духот, како што нè учи свети Павле со неговата апостолска власт: решив, како да сум со вас: тој што направил такво нешто... да му го предадам на сатаната за уништување на телото, за да се спаси духот во денот на нашиот Господ Исус Христос (1 Кор. 5). 110. Се чини дека сме залутале далеку настрана, од восхит кон оваа мистерија, сакајќи подетално да ја откриеме мистеријата што ни е откриена, толку исполнета со достоинство и побожност. 19. 111. Колку беше голема грижата за достоинството кај нашите предци ако објавија војна поради насилството врз една жена извршено од злобни луѓе и, откако ги победија луѓето од племето Венијамин, се заколнаа дека нема да ги омажат нивните ќерки за нив! 626 Ова племе би останало без никаква надеж за потомство доколку не добиело дозвола за потребната итрина. Меѓутоа, ова попуштање, како што ни се чини, не беше ослободено од одмазда за претходното незауздање, бидејќи им беше дозволено да се венчаат само со киднапирање на невестата, а беа лишени од брачната тајна. И навистина, вредеше оние што уништија туѓ брак да го изгубат правото на свечена венчавка. 112. Колку е тажна оваа приказна! 627 Писмото кажува за левит кој зел жена, поточно наложница 628 - така се нарекуваат наложниците, верувам, поради вонбрачни односи. По некое време, навредена од нешто, како што обично се случува, се вратила кај татко си и останала со него четири месеци. Нејзиниот маж отишол на пат и дошол кај свекорот да се помири со жена си и да ја покани да се врати; жената го пречекала пред капијата и го придружувала сопругот до куќата на нејзиниот татко. 113. Татко ѝ се радуваше, излезе да го пречека зетот, го седна на трпезата и три дена се гоштеа и се радуваа. Следното утро левитот станал во мугрите, но татко му почнал да го убедува да не ја напушта пријатната гозба толку брзо. И вториот и третиот ден таткото на младата не му дозволил на зетот да си оди, бидејќи радоста и меѓусебната љубов не пресушиле. Седмиот ден, веќе наближуваше вечерта, по пријатна гозба, иако сопственикот се осврна на приближувањето на ноќта, со оглед на тоа дека е подобро да се преноќи со своите луѓе отколку со странци, не можеше да го задржи зетот и го испрати со ќерката. 114. Кога се приближи вечерта и тие се приближија до градот на Евусејците 629, слугата го покани својот господар да застане во овој град, тој не се согласи, бидејќи тоа не беше град на синовите Израилеви, и продолжи да оди додека не стигна до Гаваа, градот на племето Венијамин. И немаше кој да ги прими странците во куќата, само еден старец, кој самиот не е од локалните жители, кога ги виде, го праша левитот: Каде одиш и од каде доаѓаш? (Судии 19:17). Левитот одговорил дека тој е патник што оди на планината Ефрем и дека нема кој да ги прими. Старецот им го понуди своето гостопримство и организираше гозба. 115. Кога беа полни и масите беа расчистени 630, бурните луѓе почнаа да упаѓаат во куќата, опкружувајќи ја. Постариот почнал да им нуди на овие никаквци својата ќерка-девојка и нејзината пријателка 631, кои секогаш ноќевале со неа, за да не го навредат гостинот. Но, кога охрабрувањата немаа ефект и силата преовлада, левитот беше принуден да ја предаде својата жена, а тие ја познаваа и се потсмеваа со неа цела ноќ. Потресена од оваа суровост и нејзиното срамота, таа се упати кон куќата на гостинот, каде што престојуваше нејзиниот сопруг, и, паѓајќи на земја пред него, се откажа од духот, зачувувајќи за својот сопруг, како последен подарок на чувствата на добрата сопруга, можноста барем да ја закопа. 116. За да не ве досадувам со долга приказна, ќе кажам дека кога тоа стана познато, речиси целиот народ на Израел беше разгорен од жед за војна. Борбата траеше долго и со различен успех, но по трет пат потомците на Венијамин беа предадени во рацете на народот на Израел и, осудени од божествениот суд, беа казнети за нивната нескротливост: ниту еден татко од семејството не ја даде својата ќерка за брак на синовите на Венијамин, а оваа одлука беше обезбедена со светата тајна. Но, чувствувајќи се виновни за таквата безмилосна казна на нивните браќа, тие ја ублажија нејзината строгост, одлучувајќи дека можат да се омажат за девојчиња сирачиња или девојчиња чии татковци биле погубени за кривично дело или да стапат во брак со киднапирање на невестата. Израелците верувале дека поради таквото срамно злосторство - навреда на туѓ брак - племето на Венијамин е недостојно да склучи законски брак. Меѓутоа, за да не загине цело племе од народот, тие снисходливо дозволија такви трикови. 117. Колку нашите предци се грижеа за достојните, се гледа од фактот дека четириесет илјади луѓе влечеа мечеви против своите браќа од племето Венијамин, сакајќи да ја казнат оваа навреда на невиност, бидејќи тие не ги толерираа осквернувачите на чистотата. Во оваа војна загинаа шеесет и пет илјади војници од двете страни, а градовите беа изгорени. Иако народот на Израел беше послаб на почетокот, тие не се плашеа да не успеат во војната, ниту пак ја прекинаа својата огорченост против насилството против целомудрието. Беше желен да се бори, обидувајќи се да ја измие дамката од срамното злосторство, дури и по цена на сопствената крв. 20. 118. Дали е изненадувачки што Божјиот народ го почитувал она што е достојно и достојно, кога дури и меѓу лепрозните, како што читаме во книгата на Кралевите 632, немало недостаток на почит кон она што е достојно? 119. За време на опсадата на Самарија од сириската војска, во неа започнал силен глад 633. Царот загрижено ги испитувал стражарите на ѕидовите. Една жена се сврте кон него: „Оваа жена ме убеди да го донесам син ми, јас го донесов, и го зготвивме и јадевме, а таа вети дека ќе го донесе нејзиниот син подоцна, за заедно да го јадеме неговото месо. Сега го сокри синот и не сака да го донесе“. Кралот се згрозил што жените јаделе човечко месо, а притоа нивните деца! Потресен од примерот на страшна катастрофа, го осудил пророкот Елисеј на смрт, сметајќи го способен да го ослободи градот од опсадата и да го запре гладот, а освен тоа, кралот го сметал за виновен што го спречил царот да ги убие Сиријците заслепени од Елисеј. 120. Елисеј седеше со старешините во Ветил и, пред да дојде кај него царскиот гласник, тој рече, свртувајќи се кон старешините: Гледате ли дека синот на овој убиец испрати да ми ја извади главата? (2. Царевите 6:32). Влезе гласник и ја донесе заповедта на царот, која зборуваше за осуда на смрт. Пророкот му одговорил на гласникот: Утре, во овој час, пред портите на Самарија, една мерка од најдоброто брашно ќе чини шекел, а две мери јачмен ќе чини исто (2. Царевите 7:1). Гласникот испратен од кралот не поверувал: „Ако Господ заврне од небото изобилство жито, дури и тогаш тоа не може да се случи“. Елисеј му одговори: „Бидејќи не ми веруваше, ќе видиш со свои очи, но нема да јадеш (2. Царевите 7:2). 121. И одеднаш се слушна врева во сирискиот логор - чкрипење на коли, раздор на коњаници, а пред сè гласни крици на војската и татнеж на голема битка; а Сиријците одлучија дека израелскиот цар ги повикал египетскиот цар и аморејскиот цар за воени сојузници, и во мугрите побегнале оставајќи ги своите шатори, бидејќи се плашеле да не бидат поразени од нови непријатели кои ненадејно се појавиле и се плашеле дека нема да можат да ги издржат обединетите сили на кралевите. Но во Самарија тоа беше непознато, бидејќи жителите, обземени од страв и исцрпени од глад, не се осмелија ни да помислат на такво нешто. 122. Пред портите на градот седеа четворица лепрозни, на кои животот им беше мака и им се посакуваше смрт, и си рекоа: „Еве, овде седиме и умираме, ако влеземе во градот, ќе умреме од глад, ако останеме овде, нема да добиеме никаква помош, ќе одиме во сирискиот логор - и ќе најдеме или брза смрт или спас. Тие отидоа во логорот, влегоа - и таму немаше ни трага од непријатели. Влегле во шаторите и најпрвин гладта ја задоволиле со храната што ја нашле таму, а потоа ограбиле злато и сребро колку што можеле да носат. Иако беа целосно впиени во пленот, тие решија да го известат кралот дека Сиријците побегнале, затоа што тоа го сметале за подостојно отколку, без да го известат, крадски да се впуштат во грабеж. 123. Откако го дознаа тоа, луѓето го напуштија градот и го ограбија сирискиот логор, а возот на непријателот донесе изобилство: лебот поевтини и, како што рече пророштвото, една мерка од најдоброто брашно чини шекел, а две мерки јачмен чини исто. Кога народот се радуваше, самиот гласник во кој кралот најде мир беше здробен меѓу радосните потоци на оние што брзаа да влезат и веселите толпи на оние што се враќаа - и умре, прегазен од народот 634. 21. 124. Зарем кралицата Естер не се изложила на смртна опасност? 635 Но, за да го спаси својот народ од смрт, таа не се плашеше од гневот на немилосрдниот цар, кој беше и достоен и достоен! Самиот персиски крал, суров и арогантен во срцето, сметал дека е многу соодветно да покаже милост кон оној што го пријавил обидот за атентат што се подготвува против него, да грабне слободен народ од ропството и да го спаси од смрт. Тој не го поштедил оној што го советувал толку непримерно и наредил да се распне оној што бил втор по него и прв меѓу пријателите, бидејќи верувал дека се посрамотил од неговите подмолни совети 636. 125. За пофалба е тоа пријателство, кое се грижи за достојните, треба да стои над богатството, почестите, моќта. Но, таа не стои над достојниот, туку го следи 637. Такво беше пријателството на Џонатан: поради неговата посветеност, тој не се оддалечи од гневот на татко му и не се плашеше од смртна опасност 638. Такво беше пријателството на Ахимелех 639, кој, по должноста на гостопримството, претпочиташе да се обложи самиот да умре. 22. 126. Значи, ништо не треба да биде повисоко од она што е достојно; не треба да се заборави ниту заради пријателство. Светото писмо упатува за ова кога се зборува за пријателство. Има многу спорови меѓу филозофите 640 дали е соодветно или не некој да застане против својата татковина заради пријател, сакајќи да му угоди? Дали е неопходно да се прекрши верноста на заклетвата од желба да се задоволи пријателот со промовирање на неговата благосостојба? 127. Писмото исто така вели: стап, меч и железна стрела, таков е и човекот кој лажно сведочи против својот пријател (Изр. 25:18). Размислете што значи ова. Не е осудено сведоштво дадено против пријател, туку лажно сведочење. Што ако некој е принуден да сведочи против пријател заради Бога и заради својата татковина? Дали пријателството навистина треба да биде повисоко од верата? Дали навистина пријателството треба да биде поважно од љубовта кон сограѓаните? Во такви работи, мора да се бара вистината за да не се најде пријател во опасност поради предавството на сопствениот пријател, чија лојалност требало да го заштити. Меѓутоа, пријателот не треба да фаворизира лоша личност и не треба да заговара против невина личност. 128. Се разбира, ако забележите некој порок кај пријателот и станува неопходно да се сведочи, тогаш укорете го пријателот насамо, а ако не го слуша, тогаш отворено укорете го 641. Добриот укор обично е подобар од молчењето во пријателството. И ако некој пријател мисли дека е навреден, вие сепак го осудувате; па дури и ако горчината на прекорот му ја рани душата, сепак укорувај го и не срами се: Подобро е да трпиш рани од пријател отколку бакнежи на ласкави. (Изреки 27:6). Затоа, ако некој пријател греши, прекорете го, но немојте да оставате невин пријател во неволја. Пријателството треба да биде силно, а вие да ги следите вашите чувства, а не детски да менувате 642 пријатели, послушајќи се на минливи расположенија. 129. Отвори му го срцето на пријателот 643 за да ти биде верен, и животот ќе ти биде исполнет со радост: Верниот пријател е лек за животот (Сир.6:16), дарот на бесмртноста. Однесувајте се кон вашиот пријател како еднаков и не срамете се да го превенирате вашиот пријател со вашите услуги: пријателството не познава гордост. Затоа мудрецот вели: Нема да се срамам да поздравам пријател (Сир.22:25). Не го оставајте пријателот во тешкотии, не оставајте го или напуштајте го, зашто пријателството е потпора на животот. И заради тоа, да ги носиме товарите еден на друг, како што поучувал апостолот во 644 година, тоа им го кажува на оние кои се обземени од заедничко чувство на љубов. Ако благосостојбата на пријателот им помага на сите негови пријатели, тогаш зошто пријателите да не му помагаат на својот пријател во неговите неволји? Ќе му помогнеме со совети, ќе дадеме се од себе, ќе сочувствуваме со него. 130. Ако треба, ќе трпиме тешкотии за нашиот пријател. Повеќе од еднаш ќе мора да доживеете непријателство кон себе за да заштитите невин пријател, а честопати ќе треба да трпите прекор ако се спротивставите и приговарате на обвинувањата на вашиот пријател. Не дозволувајте ваквата навреда да ве навреди; праведникот рекол: И ако ме снајдат несреќи заради пријател, ќе ги поднесам (Сир.22:26). На крајот на краиштата, пријателот е познат во неволја, 645 затоа што кога сè оди добро, сите излегуваат дека се пријатели. Како што во несреќата на пријателот се неопходни трпение и издржливост, така и во благосостојбата на пријателот мора да се покаже волја да се запре и да се потисне ароганцијата и нетрпеливоста на гордиот дух. 131. Наоѓајќи се во неволја, Јов изговорил убави зборови: Смилувајте се за мене, пријатели, смилувајте се (Јов 19:21). Ова не е глас на понижениот, туку глас на судија. Неправедно обвинет од неговите пријатели, Јов одговорил: Смилувајте се за мене, пријатели - односно, мора да покажете сочувство, а угнетувате личност со чие страдање треба да сочувствувате заради пријателство. 132. Така, деца мои, одржувајте пријателство со вашите браќа, поубаво од кое нема ништо во човечките работи. На крајот на краиштата, утеха во овој живот е да имаш некој кому ќе можеш да го отвориш своето срце, со кого ќе можеш да споделиш тајни, на кого ќе можеш да му ги довериш тајните на твоето срце, да најдеш верна личност, која ќе се радува за тебе во благосостојба, ќе сочувствува со тебе во тага и ќе те охрабрува во прогонството. Колку добри пријатели беа еврејските младинци, чие пријателство не можеше да го попречи ниту пламенот на запалената печка 647. Ова го кажавме погоре. Зборовите на свети Давид се неверојатни: Савле и Јонатан, убави и бескрајно драги, неразделни во животот, останаа неразделни во смртта (2 Сам. 1,23). 133. Таков е плодот на пријателството; а верата заради пријателството не може да се уништи 648; оној што е неверен на Бога, не може да биде пријател со човекот. Пријателството е чувар на побожноста и учител на правдата, бидејќи надредениот станува рамноправен со инфериорниот, а инфериорниот станува еднаков на надредениот 649. Не може да има пријателство меѓу луѓе со различен морал, бидејќи мора да има меѓусебно сочувство; понискиот мора да има слободна волја 650 доколку околностите налагаат, а повисокиот мора да има способност да се понижува; првиот нека го слуша другиот како врсник и рамноправен, а другиот нека поучува и укорува како пријател - не од ароганција, туку послушност на пријателско чувство. 134. Упатството не треба да биде остра, а критиката не треба да биде навредлива 651; пријателството мора да избегнува и ласкање и ароганција. Љубовта ве спојува со пријателот, приврзани сте со него и расположени сте со сета своја душа и сакате двајцата да станете едно 652. Ќе му верувате на ова второ „јас“, нема да се плашите од тоа, а вие самите нема да барате ништо недостојно за своја корист. Пријателството не е извор на приход 653, тоа е полно со достојни и пријатни работи. Пријателството е доблест, а не предност, бидејќи не се раѓа од пари, туку од љубов, не од зголемување на цената, туку од натпревар на добра волја. 135. Пријателствата на сиромашните во најголем дел се подобри од оние на богатите, а често богатите се без пријатели, 654 додека сиромашните имаат многу. Нема вистинско пријателство каде што има измамнички ласкања. На крајот на краиштата, мнозинството им ласка на богатите, но никој не се преправа на сиромашните. Чувствата со кои се поврзуваме со сиромашниот се вистинити, а пријателството со него не предизвикува завист. 136. Што може да биде поскапоцено од пријателството, кое ги обединува и луѓето и ангелите? Затоа, Господ Исус вели: Пријателувајте се со неправедното богатство, за да ве примат во своите вечни домови (Лука 16:9). Самиот Бог нè прави пријатели од слуги, како што Самиот вели: Вие сте Мои пријатели ако го правите она што ви заповедам (Јован 15:14). Тој ни даде модел на пријателство што го следиме: мора да ја вршиме волјата на пријателот, да му ги откриваме на пријателот нашите тајни, сè што е во нашите срца, а исто така да ги знаеме неговите тајни. Да му ги отвориме нашите срца, а тој да ни го отвори своето. Затоа ве нареков пријатели, зашто сè што чув од Мојот Отец ви открив (Јован 15:15). Значи, пријателот, ако е вистинит, ништо не крие, ја излева својата душа, како што Господ Исус ги излеал тајните на Отецот. 137. Кој ги исполнува заповедите Господови е пријател, тој го заслужува ова име. Оној што е едногласен е пријател, бидејќи меѓу пријателите има едногласност, а нема поодвратен од оној што му штети на пријателството. Господ го осудил неверството на предавникот, сметајќи дека е најсериозно што тој не вратил добро за добро и го измешал отровот на злобата во празникот на пријателството. Писмото вели: Ти си еден човек со Мене, ти си Мој водач и Мој пријател, кој секогаш јадеше слатка храна со Мене (Пс. 54:14-15). Ова мора да се сфати вака: невозможно е да се толерира фактот дека вие, едногласни, нападнавте некој што ви направил добро: На крајот на краиштата, ако Мојот непријател почне да Ме клевети, јас би го толерирал тоа, а од оној што мрази... ќе се сокријам (Пс. 54:13). Можеш да побегнеш од непријател, но невозможно е да се скриеш од пријател ако сака да завери против својот пријател. Се плашиме од оној кому не му веруваме на нашите мисли и не се плашиме од оној кому сме му верувале. Истакнувајќи ја омразата кон овој грев, Тој не рече: ти си Мој слуга, мој апостол, туку си со Мене едноумен, односно не Ме изневери Мене, туку себеси, зашто јас и ти имаме една душа. 138. Господ им се налутил на тројцата цареви поради нивното презир кон свети Јов, но избрал да им прости заради пријателот, за преку пријателство да се постигне простување на гревовите. Јов прашал, а Господ простил 655. Така пријателството им донесе корист на оние кои беа оштетени од ароганцијата. 139. Сето ова ви го подредив, деца мои, за да го чувате во душите, а дали ќе ви донесе некаква корист, ќе видите сами. Во секој случај, ви давам многу примери, а скоро сите се од животот на нашите татковци. Исто така, во овие три книги има многу изреки, и ако мојот стил не е многу елегантен, тогаш античката историја, накратко наведена овде, ќе ви биде многу поучна. Индекс на имиња и имиња на места за трактатот „За должности“ Арон Библијата. – 1,80; 2. 11; 3. 79, 92, 94, 101 Абнер библ. – 2,33; 3.34 Библија Абишаи. – 1. 21; 3.33 Авесалом лигавче. – 2.114 Библијата на Авраам. – 1. 57, 66, 107, 109, 117, 118, 205; 2. 20, 74, 100, 104, 107 Библијата на Ананија. – 1. 146; 3.74 Антиох – 1. 197, 199, 202; 2.145 Аристотел – 1. 31, 48, 50, 180; 2.4,6 Аханската библија. – 2. 129, 130 Ахимелех библија. – 3,75, 124 Бенџамин Библијата. – 3. 111, 114, 116, 117 Библија Гедеон (Јерубаал). – 1. 175, 196 Дејвид Библ. – 1. 2, 6, 9, 10, 21, 23, 31,34, 94, 95, 114, 118, 133, 167, 171, 175, 177, 214, 221, 236–238,24; 2. 6, 20, 32, 33–36, 38,43,94, 114, 115; 3. 1, 2, 33, 34, 66, 75, 132 Даниел Библијата. – 1. 178; 2. 11, 48, 55-58; 3. 12 Египет – 1.107, 250; 2. 54, 74, 79, 81; 3. 12, 92, 93 Елеазар (Макавеј) – 1. 198, 199 г Библијата на Елисеј. – 1. 139, 140, 149, 206; 2. 100; 3,5,6, 86-88, 119, 120 Јаков Библијата. – 1. 52, 91, 92, 111, 119, 171, 241; 2.20 Еремија Библија. – 1,66; 3. 101-103 Ерусалим – 1. 114, 245; 2. 33; 3. 100, 114 Библија Јефтај. – 1.255; 3. 78, 80 Израелската Библија. – 1. 7, 141, 250, 251; 2. 35,47, 53, 56, 94, 114, 116, 117; 3,61,78, 114, 121 Џошуа Библијата. – 1. 139, 175, 196; 2,98, 99, 129, 130; 3. 54, 55, 67, 69 Исус, син на Сирах, Библија. – 1,54 Илиодор библија. –2. 145–148, 151 Илија библиографија – 1,206; 2. 14, 100; 3.107 Џон ап. – 2. 101; 3.103 Јован Крстител - 1. 156, 255; 3. 35, 89 Библија за работа. – 1. 39,41, 42, 44, 113, 148, 164, 167, 168, 180, 195; 2,20; 3. 131, 138 Библијата на Џонатан. – 1. 167, 171, 196; 2. 36; 3. 61, 124, 132 Џонатан Макабеус – 1.201 Џозеф Библ. – 1. 66, 76, 112; 2. 54, 56, 59, 74, 79, 83, 85, 87; 3. 39,42 Ирод Библија. – 1.255; 3. 35, 77 Исак библија. – 1. 66, 111; 2,20; 3,79 Исаија биб. – 1. 10, 142 Јуда Макавеј – 1. 198, 200 Џудит Библија. – 3. 82, 84, 88 Лаврентиј маченик. – 1. 205, 207; 2. 140, 141 Многу од Библијата - 2. 100, 105, 107 Макавејска лигавче. – 1. 196, 197, 202; 2. 145; 3.108 Библија Мојсеј. – 1. 66, 80, 123, 133–135, 139, 179, 202, 246, 251, 257; 2. 10, 13, 14, 31, 32, 56, 57, 98, 99; 3. 2, 55, 79, 92-95, 101, 108 Набот лигавче. – 2,17; 3.63 Неемија Библијата. – 3. 100, 101 Нефе (Нефтар) види Епафар Ное Библијата. – 1. 78–79, 121, 171; 3.109 Павел ап. – 1. 58, 70, 142, 164, 183, 184, 235, 236; 2. 53, 87, 89, 91, 100; 3. 11, 15, 109 Петар ап. – 1. 70, 146, 164, 205, 246; 2. 14, 101, 128 Платон – 1,43; 3. 30, 31 Рим – 1,79; 3. 45, 46, 48-50 Самарија – 3,5, 86, 119–121 Самсон библија. – 1. 175; 2. 131 Саул библија. – 1.214; 3. 33, 34, 61, 132 Библијата на Семи. – 1. 21, 236, 237 Шест шмч. – 1. 205, 206 Соломон Библијата. – 1. 96, 118, 126, 162, 163, 174, 179, 253; 2. 44, 46, 47, 51–53, 56, 93; 3. 1, 12, 14, 44, 65, 68 Сузана Библ. – 1,9, 68; 3,90 Тулиј (Цицерон) – 1. 24, 43, 82.180 Индекс на цитати од Светото Писмо до расправата „За должностите“ Живот 49:22, 25–26 – 2,85 втор. 8:3 – 1. 164; 2,92; 3.46 Изреки 9:10 - 1. 117, 253 Изреки 17:6 – 1. 118; 2.66 Изреки 27:6 – 2,50; 3. 128 Сирах. 6:16 – 2,37; 3. 129 Сирах. 22:25 – 2,37; 3. 129 Сирах. 22:2 6 – 1. 172; 2,42; 3. 130 Сирах. 28:2 7 – 2 9 – 1. И 2 Mac. 3:33–35, 38 – 2. 148 Мет. 5:6,4, 7, 8, 1 0 –1 2 – 1,59 1 Тим. 3:2–4; 8-10 - 1,246 1 Тим. 4:8 – 1. 184; 2. 23, 27 Индекс на имиња на трактатот „За должности“ Антиох IV Епифан (II век п.н.е.) - крал на Сирија во 175–163 година. п.н.е. e. – 1. 199. Антиох V Еупатор (II век п.н.е.) - син на кралот Антиох IV Епифан, крал на Сирија во 163–162 година. п.н.е., беше усвоен од командантот Лисија по смртта на неговиот татко - 1. 199 г. Ариј (256–336) - александриски свештеник кој поучувал за создавањето на Синот од непостоење и со текот на времето, Синот не е вистински Бог, туку само со светата тајна на благодатта. Следбениците на неговото учење биле наречени Аријанци - 1. 117 г Аристотел (385–322 п.н.е.) - големиот грчки филозоф, ученик на Платон, основач и раководител на Ликеумот, создавал дела од различни области на природните и хуманистичките науки - 1. 31, 48, 50, 180; 2.4,6 Архитас од Тарентум (околу 380 г. п.н.е.) - питагорејски филозоф, математичар, политичар, современик на Платон, сочувано е спомнувањето на нивното пријателство - 1. 94 Герил Картагински (330–260 п.н.е.) - основач на посебна насока на стоицизмот, ученик на стоичкиот Зенон; Цицерон го споменува во неколку негови дела: акад. 2:129; перка. 2:43; 4. 36, 40; 5. 23, 73 - 2. 4 Гик (VII век п.н.е.) - полумитски лидиски крал - 3. 30, 35 Горгија - командант на сирискиот крал - 1. 197 г Деметриј I Сотер (162–150 п.н.е.) – крал на Сирија по убиството на Антиох V Еупатор – 1.200 г. Диодор Тарски (250–110 п.н.е.) - раководител на перипатската школа по Критолај; ги сметаше доблеста и слободата од болка за најголемо добро - 2. 4 Дионисиј Постариот (405–367 п.н.е.) или помладиот (367–344 п.н.е.) – сиракузански тиранин – 3. 80 Евномиј (околу 330 - ок. 394) - епископ на Кизик, ја потврдил суштественоста на Синот - 1. 117 г. Зенон (335–262 п.н.е.) - основач на стоичката школа; учеше дека највисокото добро е доблест, а животот во согласност со природата е среќен - 2. 4, 6 Хиероним Родоски (околу 290–230 п.н.е.) - филозоф на перипатската школа; Цицерон често се повикува на него (види: исклучување 2:8, 19; акад. 2:129; фин. 2:43; 4. 36, 40; 5. 23, 73) - 2. 4, 6 Џонатан Макавеј - најмладиот, петти, брат на Јуда Макавеј, по смртта на неговиот брат, на чело во 160-143 година. п.н.е. e. вооружена борба против Сиријците – 1. 201 г Јуда Макавеј - по смртта на неговиот татко, свештеникот Мататија, на чело во 166-160 година. п.н.е. e. вооружено востание на Евреите против сириските освојувачи – 1. 198, 200 г. Калифон (213–128 п.н.е.) – киренејски или епикурејски филозоф; ги сметаше интелектуалното задоволство и доблест за највисоко добро; Цицерон често го спомнува (види: fin. 2:19, 34–35; 4. 50; 5. 21; tuse. 5:85; акад. 2: 131, 139) – 2.4 Лаврентиј маченик. - архиѓакон на римскиот епископ Сикст, пострада за време на гонењето на Валеријан - 1. 205–207; 2. 140-141 Лисија - командант, бил регент под младиот Антиох V Еупатор - 1. 197, 199 г. Манихеј, или Мани (216–274) - учел за два вечни принципи кои егзистираат, светлина и темнина, добро и зло, неговите следбеници биле наречени Манихејци - 1. 117 Маркион (85–160) - ересиарх, поучувал за илузорната природа на страдањето, погребот и воскресението на Спасителот - 1. 117 Никанор - командант на сирискиот крал - 1. 197, 200 г Орест е лик од грчката трагедија; заедно со својот пријател Пиладес, тој ја убива својата мајка Клитемнестра, одмаздувајќи се на нејзиниот татко, кралот Агамемнон, кој бил убиен од неа - 1. 207 г. Панаетиј (180–109 п.н.е.) - грчки стоички филозоф од Родос, живеел околу десет години во Рим - 1. 24, 31, 180 г. Питагора (VI век п.н.е.) - грчки филозоф-математичар, основал свое училиште во Кротон, што потсетува на затворена верска заедница - 1. 31; за двајцата Питагорејци, види – 3. 80 Платон (428/427–347 п.н.е.) - големиот грчки филозоф, ученик на Сократ, основач и раководител на Академијата - 1. 43; 3. 30, 31 Посидониј (135 п.н.е. - 50 н.е.) - стоички филозоф од Апамеја (Сирија), ученик на Панеиј. Живеел во Родос, негов ученик бил Цицерон - 1. 24 Публиј Корнелиј Скипион Африканус (236–183 п.н.е.) - римски генерал и политичар, умрел во доброволен егзил на својот имот; во своите дела, Цицерон често се свртувал кон ликот на Скипион - 3. 2 Сикст (Xistus) - римски епископ во 257-258 година, пострада со неколку негови ѓакони за време на гонењето на Валеријан - 1. 205-206 Симах (II век) - преведувач на книгите од Стариот завет на грчки јазик, припаѓал на јудео-христијанската секта на ебионите - 1.15 Сократ (469–399 п.н.е.) - атински филозоф, учител на Платон, Ксенофон и многу други филозофи - 1. 31 Теофраст (372–288 п.н.е.) - ученик на Аристотел и негов наследник на чело на перипатската школа - 2. 4, 6 Епикур (341–271 п.н.е.), основачот на училиштето, поучувал дека највисокото добро е слободата од страдање и тоа е главното задоволство - 2. 4; за Епикурејците, види – 1. 49–50 Кралот и псалмистот Давид. Види: Пс.110:10; Изреки 1:7; 9. 10. Сре: господине.1:15. Спореди: Пс.127:1, а исто така: изр. п.с. 118, 8. 1. Видете: paenit. 2:67; епист. пр. Со. 14:65; uita A. 7–9; а исто така и во Руфин од Аквилеја: хист. прок. 2:11. Види: сакр. 6:26; испит. 5:10; парада 56, 58; Абр. 1:68; Јаков 2,12; лок. фр. 1:9. ср. во Цицерон: исклучено. 1:1–2. ср. во Aulus Gellius: 1. 15:15–16 (види: Davidson, R. 452). Пофалби за тишината често се среќаваат кај свети Амвросиј (види: uirgt. 80–81; inst. u. 4–5; exh. u. 84–90; expl. ps. 37, 42; expl. ps. 38, 3–13; interp. lob. 2:3–13; interp. lob. 2:3–10). За повеќе информации за ова, видете: парад. 56–57. Видете: експ. п.с. 118, 15. 3. Види: Даниел 13. Свети Амвросиј често се свртуваше кон ликот на Сузана и нејзината тишина (види: фуг. 53; Јосиф 26; ексх. u. 87; експ. пс. 37.45; дух. с. 3:39–41 итн.). За значењето на тишината, види Цицерон: Катил. 1:16, 18, 20, 21. Види: Матеј 26:63; 27:12 ; Марко 14:61; 15,5; Лука 23:9; Јован 19:9. Под влијание на Филон Александриски, свети Амвросиј го прифаќа Платоновото спротивставување на умот на телесните страсти, види: Дејвидсон. R. 455–456. Сре: Рим.7:22; Еф.3:16. Види: Господине.28:29; Пс.140:3. Спореди: Јаков 3:2–3. ср. во Цицерон: исклучено. 1:134. Види: Лука 6:45. Споредете: 1. Петрово 5:8: Вашиот противник е ѓаволот. Метод на лов во антички Рим, кога ги запалиле грмушките и го фрлале пленот во поставени мрежи (види: Davidson. R. 459). Или показател дека текстот е составен од неколку ревидирани проповеди, или, подобро кажано, конвенција на жанрот: начин да се даде на текстот жив разговорен карактер. ср. во Цицерон: исклучено. 1:137. ср. во Цицерон: исклучено. 1:41, 113. Види: интерп. лоб. 2:5; експл. п.с. 38, 9. Во текстот на 2. Царевите 16:5: човек... по име Шимеи (сп.: апол. 1:30; објаснување пс. 38, 7; објаснување пс. 118, 7. 23; 10. 4). Види: 2. Самоилова 16:5–14; 1. Царевите 2:8–9, 35–46. Сре: исклучено. 1:236–238. Овде започнува кратко резиме на темата на трактатот (propositio), го дава нејзиниот наслов и ги означува адресатите; Сре во Цицерон: исклучено. 1:4. Идифум (Идифун) се споменува на повеќе места од Светото писмо (види: 1. Летописи 9:16; 16.41; 25. 1, 3, 6 итн. и во натписите на три псалми: 38, 61, 76). Всушност, Посидониј е ученик на Панеиј, види Индекс на имиња. Употребата на етимологијата за егзегеза била карактеристична за ранохристијанските автори. ср. етимологија на зборот officium кај Aelius Donatus: ad Ter. Андр. 1:5. 1. Латинските зборови officium (должност) и efficium (резултат) се разликуваат по една буква. Зборот officium, авторот погрешно го поврзува и со глаголот officere (се меша, наштетува). ср. во Цицерон: исклучено. 1:43. – Забелешка. лента ср. во Цицерон: исклучено. 1:7–10, 100, 152–153; 2. 1; 3,96. Овде авторот ги прераскажува одредбите на Цицерон (исклучено 1:9–10), за возврат прераскажувајќи го Панеиј. – Забелешка. Пер. ср. во Цицерон: исклучено. 2:9. Свети Амвросиј накратко ги сумира ставовите на неговите претходници, Панеиј и Цицерон. ср. во Цицерон: исклучено. 1:2–3. ср. во Цицерон: исклучено. 1:14, 17, 66, 93–151. Decorus (во Цицерон се користи главно во формата decorum) служи за пренесување на основниот концепт на стоиците „соодветно“ (види: Fedorov N.A. The formation of Cicero’s esthetic vocabulary. стр. 312–313, 432–434, забелешка 181). Дискусиите за овој концепт во Свети Амвросиј види: исклучено. 1:211, 213, 219-225; за разликата меѓу декорот и искреноста кај свети Амвросиј види: исклучено. 1:219–221. Аристотел (385–322 п.н.е.), види Индекс на имиња. Свети Амвросиј се осврнува на Аристотеловата Никомахова етика. Идејата за позајмување на античките автори од Стариот завет беше популарна меѓу црковните автори; види Тертулијан (види: апол. 19.47); на блж. Августин (види: doctr. Christ. 2:107–108); кај свети Амвросиј (види: епист. 6:1; 55. 1). Питагора (6 век п.н.е.), види Индекс на имиња. Сократ (469–399 п.н.е.), види Индекс на имиња. Можеби извор за свети Апулеј му служел на Амвросиј (види: флор. 15). ср. во Цицерон: исклучено. 1:60. ср. во Вергилиј: Аеп. 5:438. Видете: испит. 6:50; Тоб. 27. Сре: исклучено. 1:190; 2. 66; Јаков 2,35; епист. 51:1. Сре: Пс.49:14; 106,22; 115,8; Господине.35:2; Евр. 13:15 часот. Свети Амвросиј се пожалил на бучава за време на црковните служби (види: uirgb. 3:11–15; објаснување ps. 1, 9). ср. во Цицерон: исклучено. 1:15, 17, 93, 102, 104 итн. Видете Цицерон: исклучено. 1:8; 3. 14–16; сред: перка. 3:59. Станува збор за стоичките поими officium medium aut perfectum, првиот е возможен за секој човек, вториот - само за мудрец. Свети Амвросиј смета дека почитувањето на старозаветниот декалог е заедничко за сите должности (officium medium), а совршенството е можно ако се следи новозаветното учење; види понатаму: исклучено. 3:10. Видете го Цицерон за овој стоички принцип: исклучено. 1:51. Види: Матеј 25:36–40; Јов 29:12–14; 29:14; 31:19–20. Сре: Хел. 76; експл. п.с. 37, 24; Наб. 36; обит. Т. 16. Цело гл. 12 е посветен на праведниот Јов и одекнува на друг трактат од свети Амвросиј „За жалбата на Јов и Давид“ (околу 387–389). Види: Книга на Јов // Книги на Стариот Завет во превод на П.А. Јунгерова. [Т. 3] Образовни книги. М., 2012. Стр. 77. Види Платон: одб. 358c–d. Види Цицерон: Гер. 3:8. Види: Броеви 16:30, 33; Пс.54:16. Цицерон во неговите „Тускулански разговори“ (2. 16) го наведува мислењето на Хиероним Родоски дека болката е највисокото зло (втората книга од „Разговори“ се нарекува „За надминување на болката“). Епикур (околу 341–270 п.н.е.) верувал дека душата е смртна, боговите се рамнодушни кон луѓето, па затоа нема потреба да се плашиме од нив. Диоген Лаертиј пишува за ова (5.32), но во преживеаните дела на Аристотел не се споменува ова. Епикурејците верувале дека луѓето и животните се направени од исти атоми. Овде свети Амвросиј го наведува стоичкото учење за Бога, спротивставувајќи ги двете филозофски школи со христијанското учење. ср. во Вергилиј: георг. 4:221–222; јагула. 4:51; Аен. 1:58, 280. Види Хомер: II. 15:187–199. Овој ред е од текстот Вулгата. Можеби свети Амвросиј мисли на специјално уредени простории во куќите на богатите луѓе, каде што можеше да се најде свежина во жештината. ср. Вергилиев опис на пролетта: прок. 9:40–41; во Лукрециј: 1. 354–355; 6.962-964. За божествената правда. Види: 2. Тимотеј 2:5. Спореди: Каин и А. 1:17; интерп. лоб 2. 7; exp. п.с. 118, 10.30 часот; експл. п.с. 36, 17. Свети Амвросиј смета дека овие зборови се однесуваат на материјалната сиромаштија (сп. експ. Лук. 5:49–53; апол. алт. 57; Нав. 40 итн.), бидејќи сиромашните се обраќаат кон Бога во своите неволји. Спортистите се натпреваруваа голи и ја гребеа нечистотијата на крајот од натпреварот. Сликата на Христовиот спортист-подвижник се појавува во посланијата на апостол Павле: 1. Кор.9:24–27; Фил.3:13–14; 2. Тимотеј 2:5; 4. 7–8; Евреите 12:1. Свети Амвросиј често се повикува на оваа слика (види: Хел. 78–81; испит. 6:50; парад. 55; Каин и А. 1:17; 2. 9; интерп. лоб 2. 7–8; сакр. 1:4; епист. 29: 4–6; 75 итн.). Запалена. „Внесете го вашето име за да учествувате на натпреварот“. Борачите се мачкале со масло пред натпреварот за да го спречат противникот да ги спречи. Фрлачите на диск триеја песок на рацете за да спречат лизгање на дискот. ср. во Цицерон: исклучено. 1:15; а исто така и кај Платон: Федр. 250 д. ср. во Цицерон: исклучено. 1:122. За повеќе информации за седумте доба на човекот, видете: епист. 31:12. Види: Пр.4:11; Ер.1:6. ср. во Цицерон: исклучено. 1:134, 140. ср. во Цицерон: де орат. 3:221–223. Погледнете повеќе за ова: исклучено. 1,84, 104. Свети Амвросиј често го спомнува одењето, сметајќи го за показател за внатрешната структура на човекот: Каин и А. 1:14; uirgb. 3:13; uirgt. 13,83. ср. во Цицерон: исклучено. 1:126, 128. ср. во Цицерон: де орат. 3:216–223; орат. 55, 60. Очигледно, овој човек бил примен во свештенството од претходникот на свети Амвросиј од Аријан Авксентиј. ср. во Цицерон: исклучено. 1:130–131. Види за ова во Свети Амвросиј: епист. 27:5; испит. 3:5; Хел. 66; exp. п.с. 118, 7,26; exp. Лук. 6:5. 8; paenit. 2:42. ср. во Цицерон: исклучено. 1:131. Сре: 1. Кор.11:14. ср. во Цицерон: исклучено. 1:126–127. ср. во Цицерон: нац. деор. 2:140–141. ср. во Цицерон: исклучено. 1:129. ср. во Цицерон: исклучено. 1:142. лат. скромност – скромност, пристојност, умереност; модус – мерка, метод. За ковчегот како слика на човечкото тело, видете: испит. 6:71–72; во Фило: quaest. 1. Мој. 2:1–6; во Ориген: хом. 1. Мој. 2:6. ср. во Цицерон: исклучено. 1:129; де орат. 2:224. Види: бр. 116. ср. во Цицерон: исклучено. 1:125. Видете Цицерон: исклучено. 1:126. ср. во Квинтилијан: 9. 3:42. сре: епист. пр. Со. 14:97. Видете Цицерон: исклучено. 1:128; а исто така: де орат. 3:216–223; орат. 55-60. Црковни службеници (читатели, ипоѓакони, во Античката црква и егзорцисти и вратари) и свештенство (ѓакони, свештеници, епископи). Запалена. надворешни (лат. extraneus), односно оние надвор од Црквата. Погледнете подолу: исклучено. 2:103–108. Види blzh. Августин што свети Амвросиј го прочитал за време на неговиот одмор (види: конф. 6:3). Видете ја белешката подолу. на расправата „За бегство од светот“ (21). ср. во Цицерон: исклучено. 1:89, 135–137. Оваа приказна е дадена од Цицерон: Гер. 1:59–60; туск. 4:78. Види: 1 Самуил 25:2–35 (приказната за Навал и неговата сопруга Авигеја). Види Лукрециј: 3. 307–310. Види Цицерон: туск. 4:55; во Сенека: де ира 2. 14:1. Види Ориген: избор во псалмос 4. 5. Исто. 1:132. Погледнете подолу: исклучено. 1:228–229. ср. во Цицерон: исклучено. 1:132, 102. ср. во Цицерон: исклучено. 1:136. ср. во Цицерон: исклучено. 1:135. Видете: исклучено. 2:112–220; 3,76; епист. 36. ср. во Цицерон: исклучено. 1:103–104, 134. ср. во Цицерон: исклучено. 1:133. ср. во Цицерон: исклучено. 1:141. ср. во Цицерон: исклучено. 1:142. Види: 1. Мој. 15:1–6; 17:15–21; 18:1–15; 21:1–6. Јаков му беше овчар на Лаван, чиишто две ќерки, Лија и Рахила, ги зеде за жена. ср. во Цицерон: исклучено. 1:15–17. Iustitia, temperantia или pudicitia, fortitudo, prudentia или sapientia се четирите доблести кои, следејќи го Цицерон (види: fin. 1:45–50; tusc. 3:17) свети Амвросиј ги сметал за најважните работи кај една личност, нарекувајќи ги uirtutes cardinales; види: исклучен. 2:49; пр. фр. 1:57; exp. Лук. 5:49; сакр. 3:9; парада 14–23; Исак 65; Јаков 2,43; Јосиф 75; добро. мртовец. 44; фид. 4:21; Каин и А. 1:24, итн. Оваа листа на четири доблести првпат ја спомнува Платон: рес. 427е. За повеќе детали видете: Дејвидсон. R. 551–552. Аријаните се следбеници на ересиархот Ариј (за него, види: Индекс на имиња). Погледнете подолу: исклучено. 2:66. Свети Амвросиј често ги цитирал овие редови (види: Абр. 2:37; Јаков 1.37; експ. пс. 48, 17; епист. 10:4; 36.11; епист. екс. стр. 14:86–95). ср. во Цицерон: исклучено. 1:18; а исто така и кај Аристотел: метаф. 980а. ср. во Цицерон: исклучено. 1:19. Цицерон зборуваше за ментална активност без напор од страна на човекот; за свети Амвросиј чистото знаење без добри дела е невозможно. Видете Цицерон: Авион. 12:29; nat. деор. 1:4, 116. ср. во Цицерон: исклучено. 1:160. ср. во Цицерон: исклучено. 1:157; сенект. 7. Види: Броеви 25:1–18; 31:1–24. Видете Цицерон: исклучено. 1:37. Видете Цицерон: исклучено. 1:23. За Цицерон, зборот фидес значи „лојалност, доверба“. Види: Матеј 16:24; Марко 8:34; Лука 9:23. ср. во Цицерон: исклучено. 1:42–43. Видете: експ. Лук. 7:156; paenit. 1:10; епист. 36:14. Основата за христијанската великодушност е верата, како што е илустрирано од Закхеј. Погледнете подолу: исклучено. 2:2–3, 76, 102, 109–111; а исто така: паенит. 2:84; exp. Лук. 1:18; uid. 27. Сре. во Цицерон: исклучено. 1:44. Авторитетот на зборовите го дава Светото Писмо, видете подолу цитати од Посланијата на апостол Павле. ср. во Цицерон: исклучено. 2:54, 65. Видете подолу: исклучено. 2:109. Спореди: Излез 16:18 (за мана). Sacerdotium - се однесува на епископ или свештеник, Министерство - на свештеник или ѓакон. Значењето на глаголот operari кај христијанските автори е „да се прави милостина, добри дела“, види: Maignes d’Arnis W.-H. Лексиконски прирачник за пишување медиуми и инфомации латински. NY, 1977. стр. 1564 (препечатување: П., 1866). Види: Изреки 9:5. Следниот свети Амвросиј ја продолжува темата за празникот на Мудроста, на кој се повикуваат христијаните. ср. во Цицерон: исклучено. 2:69. ср. во Цицерон: исклучено. 1:51 (Цицерон цитира зборови од непознатата трагедија на Ениус). ср. во Цицерон: исклучено. 1:53–54. ср. во Цицерон: исклучено. 1,55. Овој цитат од свети Амвросиј наведува во трактатот уште двапати: исклучено. 2:42; 3.130. Свети Амвросиј прибегнува кон реторичкото средство на анафора (повторување на почетниот збор); сп.: 1. Кор.13:4–8. Види: Изреки 27:6. Свети Амвросиј го цитира овој ред подолу: исклучено. 3:128. За повеќе информации за ова, видете подолу: исклучено. 3:134. Цицерон истакнува дека зборовите за пријателството што создава едно суштество од многуте му припаѓаат на Питагора; види: исклучен. 1:56. ср. во Цицерон: исклучено. 1:18, 60. Гедеон, види за него: Судии 6:11 8. 32. ср. во Овидиј: incomitata uirtus (понт. 2:3. 35). ср. во Цицерон: исклучено. 1:62. Дејвидсон забележува дека свети Амвросиј бил првиот црковен водач на Запад кој ја изразил идејата за праведна војна (види: Тоб. 51); за повеќе детали види: Дејвидсон. Р. 607. Види: 1. Самоилова 17:4, 38–40. Сре: Бон. мртовец. 8. Свети Амвросиј ги повторува овие зборови, види: исклучување. 2:11. ср. во Цицерон: исклучено. 1:68. ср. во Салуст: Катил. 1:2. ср. во Цицерон: исклучено. 1:66. Видете Цицерон: исклучено. 1:73. Види: Матеј 10:23. За духовното значење на летот, видете ја расправата „За лет од светот“ (слика 17). Повеќе за разликата помеѓу човечката трудољубивост (diligentia) и вродениот талент (diligentia) и вродениот талент (ingenium) даден од Бога, свети Амвросиј пишува во својот трактат „За лет од светот“ (фуг. 48). Овие термини, кои вообичаено се користат во реториката (сп. Цицерон: rhet. Her. 3:28–29, 36; de orat. 147 et al.), свети Амвросиј ги користи во епистемолошка смисла како начин за разбирање на божествената вистина (понекогаш додавајќи го терминот доктрина или наука стекнато преку смисол на трудољубивост). Видете Цицерон: исклучено. 1:81. ср. во Цицерон: исклучено. 1:67. Всушност, Исус Навин се борел да ги заштити Гаваонците, со кои склучил договор. Види: 1 Mac2:38–42; 3:27–4:25. Види: 1 Мак 6:43–46. Елеазар беше брат на Јуда Макавеј. Парафраза на стихот (1 Мак. 6:39). Види: 1 Мак.3:32–33; 6:17. Види: 2Мк.7:1–42. За нив подетално пишува свети Амвросиј, види: Јаков 2,45–58. Сре: химна. 11; uirgb. 2:6; епист. 7:36. О Света Агнес (Агнес) пишува Прудентиј, види: перист. 14. За маченикот Лоренс, види: исклучено. 2:140–141; а исто така: епист. 7:37; химна 10. Пруденциј го посвети маченикот. Лоренс химна, види: перист. 2. Види: 1. Мој. 22:1–19; Дела 7:58–60. Цицерон (види: amic. 24) ги упатува своите читатели на трагедијата на Пакувиј (219–129 п.н.е.), кој напишал продолжение на „Ифигенија во Таурис“ на Еврипид. ср. во Цицерон: исклучено. 1:91. ср. во Цицерон: исклучено. 1:93–151. ср. во Цицерон: исклучено. 1:122, 125. ср. во Цицерон: исклучено. 1:114. ср. во Цицерон: исклучено. 1:116. ср. подолу за воздржување од брачни односи по ракополагање: исклучено. 1:248–249. Види: 1. Кор.11:4–16; 1 Тимотеј 2:9–10. ср. во Цицерон: исклучено. 1:96. Видете Цицерон: исклучено. 1:111. Оваа стоичка мисла свети Амвросиј ја потврдува со примери од посланието на апостол Павле, христијанизирајќи ја. Природата за свети Амвросиј е создание Божјо; природата останала во невиност пред падот на човекот (види: Davidson R. 652–653). Видете Цицерон: исклучено. 1:97. Видете Цицерон: исклучено. 1:98. По дискусијата за она што е соодветно (декорум), авторот се враќа на дискусијата за доблеста на апстиненцијата (види: Дејвидсон, стр. 652). Видете Цицерон: исклучено. 1:99; 2.43. ср. во Цицерон: исклучено. 1:100–101. Видете погоре: исклучено. 1:5–22, каде што свети Амвросиј ги испитува редовите од Псалм 38. 2–3. Исклучено. 1:233-245 светителот коментира за Пс.39:4-7, за целосното толкување на овој псалм види: експ. п.с. 38. Дејвидсон ги сумира овие типови: првиот тип се слабите луѓе кои враќаат навреда на повреда (исклучено 1:233); вториот - оние кои успеале во доблест, кои молчат и не одговараат на навреда (исклучено 1:234); третиот е оние кои постигнале совршенство, кои ги благословуваат оние што ги навредуваат (оф. 235–238). Дејвидсон овде го гледа директното влијание на Ориген (види: hom. ps. 38, 1. 4–5) (види: Davidson. R. 659–660). Види: Лука 6:27–28, 35. Сре: Рим.12:14. Видете ја белешката погоре. до исклучување. 1:21. Сре: Јован 14:2. Видете: Бон. мртовец. 45–57. сре: епист. пр. Со. 14:93–94. Види: 1. Тимотеј 3:2; Тит 1:6. Види: Матеј 13:13–15; Јован 12:40; Исаија 6:9–10. Види: Излез 12:15–28; 1 Кор.5:8. Свети Амвросиј се враќа на четирите кардинални доблести што треба да ги поседува свештенството. Видете Цицерон: исклучено. 1. 152-153. Сре: 3.3.19:18; 5. Мој. 6:5. Свети Амвросиј го разбира тепкот како дел од душата. Види во расправата „За доброто на смртта“: mens animae principale est et uirtus animae est (44); а исто така: епист. 29:14. Погледнете го подолу примерот на вдовицата во Тицинус: исклучено. 2:150–151. ср. во Цицерон: исклучено. 1:31; 3,95. ср. во Цицерон: исклучено. 1:32. Види: Судии 11:29–40. ср. подолу: исклучено. 3:78–80. Левити Свети Амвросиј ги именува ѓаконите, накратко опишувајќи ги нивните должности во Црквата. Можеби Леви е прикажан како тип на Господ. Види: Матеј 10:37; Лука 14:26. сре: епист. 51:2; експл. п.с. 1, 13; exp. п.с. 118, 15,28; добро. мртовец. 5:52–57. Овие зборови потсетуваат на стоичкиот идеал за самодоволноста на мудрецот (види Дејвидсон, стр. 695). ср. во Салуст: Катил. 54:6; во Плиниј Помладиот: епист. 1:8. 14. ср. во Цицерон: перка. 5:73–75. За повеќе информации, видете: Madec G. Saint Ambroise et la philosophie. R., 1974. R. 171-174. Џером од Родос (околу 290–230 п.н.е.), види Индекс на имиња. Герил Картагински (330–260 п.н.е.), види Индекс на имиња. Аристотел (385–322 п.н.е.); Теофраст (372–288 п.н.е.), види Индекс на имиња. Епикур (341–271 п.н.е.), види Индекс на имиња. Калифон (213–128 п.н.е.), види Индекс на имиња. Диодор Тирски (250–110 п.н.е.), види Индекс на имиња. Зенон (335–262 п.н.е.), види Индекс на имиња. Види Аристотел: ет. 1099a, 1153b. Спореди: Јаков 1. 27–29; 2. 36-58. Види: Излез 16:13–36; Броеви 11:7–9; Пс.77:23–29. Види: 1. Царевите 17:1–6. Врани носеа леб и месо и наутро и навечер. Види: Лука 4:25; Јаков 5:17. Види: Матеј 17:1–9; Марко 9:1–8; Лука 9:28-36. Види: 1. Царевите 21:1–29. Свети Амвросиј создаде мала расправа „За Навут“. ср. во Цицерон: tusс. 5:97-102, 106-115. Види: 1. Мој. 27:41–45; 28:5; 29:1–30; 34:1–31. Види: 2. Самоилова 12:19; 13:14–29; 18:14. Оваа фраза содржи неколку алузии на репликите на Вергилиј: Аен. 11:610-611; Георг. 2:212–213; Георг. 1:1; ecl. 5:36–37. ср. во Цицерон: исклучено. 2:9, 10. Види: Матеј 26:14–16; Марко 14:10-11, 43-46; Лука 22:3–6, 47–48; Јован 12:6; 18:1–8. сред: експ. п.с. 118, 5. 27. ср. во Цицерон: исклучено. 2:11–22. ср. во Цицерон: исклучено. 2:23; а исто така и од блж. Августин: конф. 10:59. ср. во Цицерон: исклучено 2. 31. ср. во Цицерон: исклучено. 2:48. Види: Излез 32:7–14, 30–32. Сре: Пс.89:21; 1 Самуил 13:14. Повеќе за пријателството на свети Амвросиј вели подолу, види: 3. 125–137. ср. во Цицерон: исклучено. 2:29. Видете Цицерон: исклучено. 2:23. Видете Цицерон: исклучено. 2:31. ср. во Цицерон: исклучено. 2:35. Свети Амвросиј ја споменува оваа епизода од 1. Царевите 3:16–28 во неколку негови списи: фид. 3:26; exp. Лук. 10:30 часот; uirgt. 1-3, итн. Види: 1. Царевите 3:9–12; Мудрост 7:7–15. Свети Амвросиј нагласува дека Светото писмо е постаро од мудроста на филозофите. Свети Амвросиј се осврнува на судењето на Сузана (Дан. 13). Видете ја белешката. до исклучување. 1:115. Види Лукрециј: 1. 737; а исто така и во Цицерон: исклучено. 2:35. ср. во Вергилиј: Аен. 10:307. ср. во Цицерон: исклучено. 2:33–34. Види: 1. Царевите 10:24; 2. Летописи 9:23. Вистинскиот Соломон е Спасителот. Сре: Лука 8:21; 11:28; Марко 3:35. ср. во Цицерон: исклучено. 2:36. Види: Излез 17:1–16; Броеви 20:2–13; 31:1–54. Види: Даниел 6:1–28; 14:23–42. ср. во Вергилиј: Аен. 4:13. Доктрината за четирите доблести (види забелешка за исклучување. 1:115) стана широко распространета меѓу христијаните најмногу поради споменувањето на доблестите во Книгата на мудроста на Соломон. Свети Амвросиј се враќа на вообичаениот класичен термин prudentia (сп. sapientia погоре). За добро позната стоичка изрека која се враќа на Сократ, видете Цицерон: tusc. 5:108. ср. во Цицерон: исклучено. 2:38. Сре: исклучено. 1:33, 190; Јаков 2,35; епист. 51:1. Во Септуагинтата (уред. А. Ралфс): направи чудо меѓу својот народ. ср. во Цицерон: исклучено. 2:55. Погледнете подолу: исклучено. 2:136–137; и исто така: експ. п.с. 118, 8,41; епист. 68:6; 73. 16. По убиството на императорот Валенс во Адрианопол во август 378 година, Готите ги опустошиле Тракија, Мезија и Илирик, убивајќи ги римските граѓани или заробувајќи ги (види Ammianus Marcellinus: res ges. 31:12–17). Аријанската или поточно омиската заедница во Милано го осуди свети Амвросиј за продажба на црковни садови за откуп на заробениците; видете подолу за ова: исклучено. 2:136–143. Ја прифаќаме интерпункцијата на Винтерботом и ставаме прашалник на крајот од реченицата за да звучи појасно иронијата на свети Амвросиј. ср. во Цицерон: исклучено. 2:52. Свети Амвросиј се согласува со Цицерон дека личната помош е поубава затоа што содржи доблест. Види: 14. Сре. во Вергилиј: Аен. 3:54. Види: 1. Мој. 45:6. Во првите две од седумте слаби години, Египќаните живееле од сопствени резерви. Видете Цицерон: исклучено. 2:52. ср. погоре: исклучено. 1:144, 151–168. ср. во Цицерон: исклучено. 2:55–60. Видете повеќе за сликата на патријархот Јосиф: Piredda A. M. La tipologia sacerdotale del patriarcha Giuseppe in Ambrogio // Sandalion 1987–1988. бр. 10–11. R. 153–163. За повеќе детали видете: Јосиф 37–39. Во грчкиот текст на Септуагинтата е ζηλωτός (сп. zelotes во латинскиот текст). Види: Матеј 4:4; Лука 4:4. Види: 2. Летописи 10:1–16. Две племиња: Јуда и Венијамин му останаа верни на царот Ровоам; преостанатите племиња го избрале Јеровоам за цар (види: 2. Летописи 10:19). ср. во Цицерон: исклучено. 2:43. ср. во Цицерон: исклучено. 2:46. Исус Навин бил слуга на Мојсеј (види: 2. Мој. 24:13; 33.11; Броеви 11:28; 5. Мој. 1:38). Види: Излез 33:11. Види: 5. Мој.1:38; 3. 28 итн. Види: Дела 15:39–40; 16:1–3; Гал.2:1. Сре: Пс.81:4; Изреки 24:11; Господине.4:9; Ер.21:12. Видете погоре: исклучено. 1:180; а исто така и во Цицерон: 2.51. Практиката на посредување од страна на Црквата била толку раширена што од 390-тите. властите се обиделе да ги ограничат посредниците на епископите за криминалците (види: Дејвидсон, стр. 766–768). Примери за застапништвото на самиот св. Амбросиј види: Vita A. 31, 34, 37; епист. 26:1; епист. 74:25; епист. пр. Со. 2–3. ср. во Цицерон: исклучено. 2:64. Види: „љуби го гостопримството“ (попис. 14:105). Спореди: Јов 31:32. Видете исто така погоре: исклучено. 1:167. Епизодата кога Авраам го прими Господ во куќата, кој му се јави во форма на три ангели, види: 1. Мој. 18:1–15. ср. во Цицерон: исклучено. 2:64. ср. во Цицерон: амик. 23. Повеќе за пријателството на свети Амвросиј причини подолу: исклучено. 3:125–138. Види: Матеј 10:42; Марко 9:41. ср. во Цицерон: исклучено. 2:69–71. За програмата за изградба на Свети Амвросиј, види: Krautheimer R. Three Christian Capitals: Topography and Politics. [Рим. Константинопол. Милано]. М.; Санкт Петербург: Алетеја, 2000. стр. 83–88. сре: Пс.102:15–16; Јов 14:2. ср. во Вергилиј: Аен. 5:295. Види: 2. Самоилова 14:25. ср. во Цицерон: исклучено. 2:21, 53. ср. во Цицерон: исклучено. 2:17, 65–85; 1.58. Блж. Августин пишува за тоа колку време свети Амвросиј посветил на судски спорови (види: конф. 6:3. 1). За своето учество во судски предмети светителот детално известува во неколку писма: епист. 24, 56, 63, 68. Овде и понатаму, видете Цицерон: исклучено. 2:71. Види: Исус. Исус Навин 7:20–26 (во преводот на Аханскиот Синод). Види: Судии 16:1–22. За повеќе детали за приказната за Самсон, види Свети Амвросиј: епист. 62. Спореди: Рим.12:4–5; Еф.4:16; 5.30 часот. Видете: исклучено. 1:215–218; 2. 121-123. Беше позната практиката на користење црковни садови за откупување на заробениците (види Созомен: хист. проп. 4:25; Сократ: хист. проп. 7, 21). Свети Амвросиј особено нагласува дека садовите биле искршени, односно не можеле да се користат за несоодветни цели (види подолу: исклучување 2, 143). Види: 2. Царевите 18:13–16; 24:13 ; 2. Летописи 36:9–10. О маченик. Лоренс, види погоре: исклучено. 1:205–207. О маченик. Лоренс, види погоре: исклучено. 1:205–207. Види: 2. Царевите 24:8–15; 2. Летописи 36:9–10. Тогаш крал бил Селевк IV Филопатра (187–175 п.н.е.), а неговиот брат Антиох го наследил во 175 п.н.е. д. Првосвештеникот Ониас (198–176 п.н.е.). Види Вергилиј: Аен. 6:314. Види Вергилиј: Аен. 8:552–553. Можеби зборуваме за измама. 385 – почеток 386, кога тензиите меѓу Валентинијан II и Јустина, од една страна, и свети Амвросиј, од друга страна. Сега градот Павија, недалеку од Милано. Епископот на Тикин тогаш бил Евентиј (спомнат во „Делата“ на соборот во Аквилеја во 381 година). Види: Лука 6:15; Дела 1:13. Види: Јован 13:34; 15:12, 17 . Спореди: Пс.100:2; а исто така: спир. с. 3:120. Следејќи го Цицерон (исклучено 3:1–4) свети Амвросиј ја започнува третата книга со размислување за осаменоста и слободното време (отиум – неготиум; исклучено 3:1–7). Види: епист. 33:1; uirgb. 2:10. Види: Излез 14:15. ср. во Цицерон: cum tacent, clamant (Катил. 1:21). Види: Дела 5:16; 19:11–12. Види: 1. Царевите 18:1; Лука 4:25. Видете Цицерон: исклучено. 3:2. Види: 2. Царевите 2:14; 4:16–17 (текстот се однесува на планината Сонам); 2. Царевите 4:33–36 (воскресение на синот на Сунамитот); 2. Царевите 4:39–41; 4:42–44 (се зборува за дваесет лебови); 2. Царевите 6:5–7; 5:10–14 (исцелување на Нееман); 2. Царевите 3:20; 7:16. Свети Амвросиј го упатува читателот на трактатот на Цицерон (види: исклучено 3:7–32), но тој самиот не го следи моделот на неговиот претходник. Цицерон и Панециј, според Дејвидсон (види: Дејвидсон. Р. 811). Видете Цицерон: исклучено. 3:11. Сре: 2 Кор.1:12; 1 Коринтјаните 1:18–31. ср. во Цицерон: исклучено. 3:14. Видете Цицерон: исклучено. 3:13; nat. деор. 3:18. 59. Видете Цицерон: исклучено. 3:16. Видете Цицерон: исклучено. 3:14 Видете Цицерон: исклучено. 3:19–21; 5.21 За етимологијата на зборот „човек“ (хомо), види квинтилијански: инст. 1:6,34; во Исидор Севилски: етим. 1:29,3; 11. 1:4; во Тертулијан: adu. Марк. 5:10; апол. 18:2. Сре: 1. Мој.2:7. лат. зборот humanitas етимолошки е проследен до зборот хумус (земја), сп: испит. 6:46. Видете Цицерон: исклучено. 3:22. Сре: испит. 6:54–74. Дејвидсон истакнува дека било повообичаено Римјаните да легнат за време на вечерата, потпирајќи се на левата рака (види: Davidson. P. 818). Сре: 1. Кор.12:12; Рим.12:4–5. Видете Цицерон: исклучено. 3:23. За законот на природата свети Амвросиј пишува и во својот трактат „За Ное“ (94). Види: Лев. 19:13; втор. 24:14–15. сре: епист. 62:3. Види: Пр.22:25; Лев.25:36–37; 5. Мој. 23:19. Види Цицерон: Вер. 2:2. 22. Видете Цицерон: исклучено. 3:23. Видете Цицерон: исклучено. 3:25–26 (пример на Херкулес); туск. 1:28; перка. 3:65–66. Видете Цицерон: исклучено. 3:25. Видете Цицерон: исклучено. 3:26. Видете Цицерон: исклучено. 3:27. Видете Цицерон: исклучено. 3:42. Сре: 1. Кор.9:24. Видете Цицерон: исклучено. 3:89. Види: 1. Мој.1:31. Централниот дел од третата книга (оф. 3:29–124) е посветен на тезата дека мора да се стремиме кон она што е достојно. Види Платон: одб. 2:359c-360b; а исто така и во Херодот: хист. 1:8–12. ср. во Цицерон: исклучено. 3:38. Свети Амвросиј зборува за Јован Крстител и за царот Ирод (види: Матеј 14:1–12; Марко 6:14–29). ср. во Цицерон: исклучено. 3:19, 49. кралот Давид; Сре: Пс.25:4–5. ср. во Цицерон: исклучено. 1.151. ср. во Цицерон: исклучено. 3:51–53. Видете Цицерон: исклучено. 3:50. Видете Цицерон: исклучено. 3:47. Видете Теренс: Heaut. 77. Можеби овој префект на Рим бил христијанинот Арадиус Руфинус (376). Дејвидсон сугерира дека станува збор за глад од 384 година, кога К. бил префект на Рим. Aurelius Symmachus (види: Davidson. R. 834). Видете за Симах и олтарот на победата за повеќе детали во белешките. да епист. 72, 72a, 73: Ambrose of Milan, St. Collection creativity T. 4. Дел 2. М.: PSTGU, 2015. стр. Станува збор за бродови со жито од Египет. Видете Цицерон: исклучено. 3:74. Видете Цицерон: исклучено. 3:64. Види: 1. Царевите 21:21–22. Видете Цицерон: исклучено. 3:61, 65. Видете Цицерон: исклучено. 3:17. Види: Пр.14; 17:1–7 (Бр. 20:1–13); 16. 13–36; Iis. Исус Навин 6:1–27. Книгата на Исус Навин зборува за царот на Ај: Исус Навин. Исус Навин 8:29. Гаваонците морале да сецкаат дрва и да носат вода за Евреите и за олтарот (види: Исус Навин 9:21, 23, 27). Видете Цицерон: исклучено. 3:75. Овој инцидент се случил во 2 век. п.н.е. e. со Гај Каниј, измамен од сицилијанскиот банкар Питиј (види Цицерон: исклучено. 3:58–59). Видете Цицерон: исклучено. 3:73. Видете Цицерон: исклучено. 3:93. Види: Судии 11:30–31. Свети Амвросиј детално се задржува на оваа приказна во својот есеј „За девственоста“ (2. 5–7). За приказната за Дејмон и Финтија, видете Цицерон: исклучено. 3:45; nat. деор. 3:83. Свети Амвросиј ја повторува оваа приказна во uirgb. 2:34–35. ср. приказна за Јудит: епист. пр. Со. 14:29; uirgb. 2:24. Видете: Џудит 10:10 – 13:20. Атињаните и Спартанците биле во судир меѓу себе по поразот на Персијците во 479 п.н.е. д. (види Цицерон: исклучено. 3:49). Видете Цицерон: исклучено. 3:49. Видете Цицерон: исклучено. 3:86. сре: сакр. 5:3; мист. 50–54. Книгата на Тобит вели дека Рагел ја омажи седум пати, види: Тоб.7:11. Свети Амвросиј се осврнува на реторичките вежби на Свазорија. Види: 2Мк.1:36. Оваа етимологија го дава образложението за празникот Пурим (прочистување); За повеќе детали, видете: yav_dzop. R. 879–880. Точното име е Нефтар или Нефтаи Свети Амвросиј го користи во својот трактат „За Илија“. Види: Книгата на пророкот Еремија // Книги на Стариот Завет во превод на П. А. Јунгеров. [Т. 1:] Големи пророци. М., 2006. Стр. 305. Види: Лука 12:49; Јован 7:37–38; 4:13–14. Сре: Хел. 83. Свети Амвросиј ја споредува жртвата на Илија со новозаветното крштевање. Види: 1. Мој. 7:21–23. За потопот како слика на крштевањето, види: сакр. 1:23; мист. 10–11. За детално прераскажување на оваа приказна, видете: епист. 57 (Амбросиј Милански, Св. Собрани дела. Т. 4. Дел 2. М., 2015. стр. 55–69). Во доцниот царски период, наложницата била брак со жена со понизок социјален статус (види: М. Бартошек, Римско право: концепти, термини, дефиниции. М., 1989, стр. 81–82). Евусејците живееле во Палестина пред доаѓањето на Израелците; Светото писмо го нарекува Ерусалим град на Евусејците (на пример: 2. Царевите 5:6). ср. во Вергилиј: Аен. 1:216. Свети Амвросиј отстапува од старозаветната приказна, сп. неговата верзија во писмена форма: епист. 57:9. Видете погоре за ова: исклучено. 1:139-140; 3,86. Види: Естира 6:3–11; 7. 9-10. ср. во Цицерон: исклучено. 3:43. Видете ги деталите погоре: исклучено. 3:75. ср. во Цицерон: исклучено. 3:43–46; амик. 2:36. ср. во Цицерон: амик. 33–34, 67, 74. ср. во Цицерон: амик. 97; во Сенека: епист. 59:9; во Плиниј Помладиот: епист. 6:12. 3. ср. во Ennius: Amicus certus in re incerta cernitur (fr. 210, „Hecuba“). ср. во Цицерон: амик. 22; туск. 5:72; перка. 2:85. Видете: исклучено. 3:126. ср. во Цицерон: исклучено. 3:43–44; ами. 37. ср. во Цицерон: амик. 69, 71, 72. ср. во Цицерон: амик. 44. ср. во Цицерон: исклучено. 1:137; амик. 88–91. ср. кај Аристотел: „Пријателот е друго јас“ (Ником. 1166a, 11706); во Цицерон (амик. 80–81). Види: дух. с. 2:154, каде свети Амвросиј го дава овој цитат. ср. во Цицерон: амик. 30–51. ср. во Цицерон: амик. 52–54.