Słowa ascetyczne (STSL 2008)

Esej księdza Izaaka Syryjczyka „Słowa Ascetyczne” to zbiór wskazówek, refleksji i nauk ascetycznych skierowanych do zakonników i wszystkich dążących do duchowej doskonałości. Książka oparta jest na osobistych doświadczeniach autora, który spędził lata w samotności i modlitwie. Tekst składa się z 91 „Słów” (rozdziałów), z których każdy poświęcony jest innym aspektom życia duchowego: modlitwie, pokucie, walce z namiętnościami, milczeniu, pokorze i miłości do Boga. Główne tematy pracy: - ścieżka wyczynu klasztornego. Św. Izaak Syryjczyk objawia istotę wyrzeczenia się świata, posłuszeństwa, postu i modlitwy jako sposobów zdobywania łask; - walka z pasjami i myślami. Autor opisuje początki namiętności, ich przejawy i sposoby przezwyciężania poprzez trzeźwość, pokorę i skruchę; - modlitwa i cisza (hezychia). Modlitwę traktuje się nie tylko jako formalną prośbę, ale jako żywą komunikację z Bogiem, przyczyniającą się do przemiany człowieka. Szczególną uwagę zwraca się na modlitwę wewnętrzną, mądrą pracę i potrzebę samotności; - pokora i pokuta. Autor podkreśla, że ​​bez prawdziwej pokory i ciągłej pokuty rozwój duchowy jest niemożliwy; - miłość do Boga i bliźniego. Najwyższym poziomem życia duchowego, według nauk św. Izaaka, jest miłość doskonała, która pokonuje strach i upodabnia człowieka do Boga; - mistyczne wglądy i Boskie objawienia. Autor opisuje doświadczenie kontemplacji Boga i stan błogosławionego światła. Niniejsza publikacja przedstawia rosyjskie tłumaczenie dzieł św. Izaaka Syryjczyka, wydane w 1854 roku przez Moskiewską Akademię Teologiczną i zredagowane na początku XX wieku. Profesor S.I. Sobolevsky. Tłumaczenie nie zostało wykonane z języka syryjskiego, w którym pisał Petersburg. Izaaka i z języka greckiego. Informacje o św. Izaaku Syryjczyku i jego pismach Całe tysiąc lat po śmierci św. Izaaka Syryjczyka (28 stycznia/10 lutego), czyli od początku VIII wieku. do początków XVIII w. w Europie nie znano o nim nic poza nazwiskiem i twórczością. Naukowcy spekulowali na temat jego tożsamości. Wzięli naszego autora za tę samą osobę, co Izaak, prezbiter Antiochii, słynny polemista i poeta V wieku; inni uczeni uważali go za jedną i tę samą osobę z Izaakiem, który uciekł do Włoch w pobliżu miasta Spoleta, o którym św. Grzegorz Dwoesłow mówi w trzeciej księdze swoich „Dialogów” 6. Greckie i słowiańskie rękopisy z pismami mnicha Izaaka podają, że był to „biskup Niniwy i pustelnik”. Tak było do roku 1719. W 1719 roku w Rzymie ukazał się pierwszy tom „Bibliothecae orientalis clementino-vaticanaë de scriptoribus syris ortodoxis”. S. Assemani Suri Maronitae. Tutaj, na stronach 444–445, znajduje się biografia św. Izaaka opracowana przez anonimowego autora i przetłumaczona z języka arabskiego. Biografia ta, nie mówiąc dokładnie o czasie życia i śmierci świętego, czy miejscu jego narodzin i śmierci, dostarcza jednak całkiem sporo ciekawych informacji na temat jego życia. Według tej biografii mnich Izaak wraz z bratem wstąpił do klasztoru Mar-Mateusz 7. Kiedy bracia zaczęli wyróżniać się między innymi swoją nauką i ascezą, brat Izaaka otrzymał dowództwo nad klasztorem i zarządzanie mnichami. A Izaak „po wypełnieniu zakonu”, czyli po całkowitym zdaniu egzaminu życia wspólnotowego, udał się do celi pustelnika, położonej niedaleko klasztoru, gdzie całkowicie poświęcił się ciszy i samotności, ekskomunikując się ze społeczeństwa ludzkiego. I choć brat w częstych listach do niego nalegał, aby wrócił do klasztoru, mnich pozostał niezachwiany w swoim zamiarze 8 . Kiedy sława jego nauki i świętości życia rozeszła się po całym świecie, został wyniesiony na tron ​​​​biskupi wielkiego miasta Niniwa. Widząc jednak prostactwo mieszkańców tego miasta i nie mogąc ich poprawić, 9 a jednocześnie tęskniąc za ciszą i spokojem celi pustelnika, zrzekł się biskupstwa i udał się „do świętej pustelni”, gdzie mieszkał aż do śmierci, osiągając najwyższą doskonałość w pobożnym życiu. Święty ten żył na początku siódmego tysiąca lat od stworzenia świata. Tego właśnie dowiedziała się Europa o św. Izaaku w 1719 r. i tyle o nim wiedziała aż do 1886 r., kiedy to francuski naukowiec syriolog opat Chabot odkrył i opublikował prace syryjskiego historyka Jezudena, biskupa Basry z VIII wieku 10 . W dziele Jesudeny „de castitate” (de la Chastete), gdzie autor, według syryjskiego pisarza Ebed-lesu, „zebrał historie wszystkich świętych i założycieli (klasztorów)”, mówi się także o świętym „Mapie-Izaaku, biskupie Niniwy, który zrzekł się biskupstwa i pisał książki o życiu monastycznym”. Oto co Jezudena mówi o tym Izaaku: "Został mianowany biskupem Niniwy przez patriarchę Jerzego w klasztorze Beth Abe. Po pięciu miesiącach rządów w diecezji Niniwy, jako następca biskupa Mojżesza, zrzekł się (biskupstwa) z niewiadomych jakich powodów i wycofał się, aby zamieszkać na górze... Matout, która otacza obszar Beit-Houzaye, i żył w samotności z przebywającymi tam pustelnikami. Następnie udał się do klasztoru Rabban Shabur. Studiował święte księgi bardzo pilnie, do tego stopnia, że z powodu zapału czytania i postu stracił wzrok 11 . Izaak posiadał dużą wiedzę w zakresie tajemnic Boskich: sporządzał dzieła dotyczące życia duchowego mnichów. Izaak na starość porzucił swoje tymczasowe życie i złożył ciało w klasztorze Shabur. Pochodził z Beit-Kataraye. Bez wątpienia Jezudena mówi o tym samym świętym Izaaku Syryjczyku, o którym mówi także anonimowy autor w Assemanie, bo byłoby dziwne pomyśleć, że mogło być dwóch Izaaków, obaj biskupi Niniwy, którzy na krótki czas zrzekli się tronu itp. Ale jednocześnie te świadectwa o mnichu Izaaku są ze sobą sprzeczne w niektórych punktach, a nawet dość ostro. Porównajmy je. Jezudena uzupełnia opowieść Assemana, wskazując ojczyznę i czas życia św. Izaaka. „Był” – mówi Jezudena – „z Bet-Kataray, które według Bedjana leży nad brzegiem Zatoki Perskiej, „po tej stronie Indii” 12. Dalej Jezudena podaje, że św. Izaak został mianowany biskupem Niniwy przez patriarchę Jerzego jako następcę Mojżesza, a patriarcha Jerzy i biskup Mojżesz z Niniwy żyli w drugiej połowie VII w. 13. Oznacza to, że św. Izaak żył w drugiej połowie VII wieku, a zmarł najprawdopodobniej w pierwszej połowie VIII wieku. Jezuden nie wspomina nic o klasztorze św. Mateusza. Obydwaj autorzy w ten sam sposób mówią o biskupstwie i zrzeczeniu się go, jednak według Assemana św. Izaak udał się po tym na „świętą pustynię pustelniczą”, przez którą najnaturalniej rozumiemy egipską, znaną pod tym imieniem, natomiast Jezudena podaje, że św. Izaak wycofał się, aby zamieszkać na górze Matu, otaczającej obszar Bet-Guzaya (współczesny Chuzistan), który leży nad północnym brzegiem Zatoki Perskiej. Nie wiadomo, gdzie znajdował się klasztor Rabbana Szabura, gdzie według Jesudeny św. Izaak pod koniec życia przeszedł na emeryturę. W „studia syriaca” Rahmani znajdujemy świadectwo, że św. „Izaak był mnichem i nauczycielem w swojej ojczyźnie” 14. Trudno jednak rozstrzygnąć, czy świadectwo to odnosi się do okresu życia świętego przed biskupstwem, czy też do czasu jego życia po biskupstwie 15. To wszystko, co można powiedzieć o św. Izaaku. Być może w niedalekiej przyszłości naukowcy, którzy obecnie pilnie zajmują się odkrywaniem i badaniem syryjskiej literatury chrześcijańskiej, odkryją coś, co uzupełni lub poprawi legendę o Jezuden, ale na razie nic więcej nie wiemy o św. Izaaku. W VI-VII w. w Syrii istniało „znaczne zamiłowanie do ascetycznego ideału życia starożytnego Kościoła”, czyli elementarnego monastycyzmu 16. Pasja ta znalazła odzwierciedlenie w literaturze syryjskiej; dlatego też w tym czasie w Syrii pojawiło się sporo pism ascetycznych 17. Wśród nich pierwsze miejsce zajmują niewątpliwie pisma św. Izaaka. A teraz, nawet gdy od ich napisania minęło aż 12 wieków, dzieła te są pełne nowego zainteresowania, niezwykle oryginalne i głęboko pouczające. Święty Izaak jest wielkim psychologiem i filozofem, co widać chociażby z przynajmniej jednej z jego nauk o wiedzy i wierze. Jest niesamowitym znawcą Pisma Świętego Nowego i Starego Testamentu oraz obszernej literatury ascetycznej, greckiej i najprawdopodobniej rodzimej syryjskiej 18. Jest wreszcie mądrym i doświadczonym mentorem i przywódcą chrześcijańskiego życia duchowego. „Będąc od dawna kuszony na prawym boku i na plecach” – pisze sam św. Izaak, „po wielu próbach na te dwa sposoby 19, przyjmując na siebie niezliczone ciosy wroga i otrzymując w tajemnicy wielką pomoc, przez wiele lat zdobywałem doświadczenie i dzięki łasce Bożej nauczyłem się doświadczalnie tego, co następuje” 20, które proponuje „dla podniecenia i oświecenia dusz” swoich czytelników 21. Najwyraźniej święty Izaak był jednym z najbardziej płodnych pisarzy. Według świadectwa syryjskiego pisarza z początku XIV w. Ebed-lesu, „Święty Izaak z Niniwy zebrał siedem tomów na temat przewodnictwa ducha, Boskich tajemnic, sądów i dekanatu (policji)” 22. Daniel Tubanita, biskup Bet-Garme, według tego samego Ebed-lesu, „napisał uchwałę boskiego piątego tomu św. Izaaka z Niniwy” 23. Co mówią te „tomy” Ebed-lesu o nie jest znane i najwyraźniej nie wszystkie do nas dotarły. W 1909 r. po raz pierwszy ukazał się drukowany tekst syryjski św. Izaaka pod tytułem: „Mar Isaacus Ninivita de Perfection religiosa, quam editit P. Bedjan”. Tu, sądząc po tytule, jest 107 słów, czyli rozdziałów, ale wydawca twierdzi, że to dopiero „pierwsza część dzieła św. Izaaka 24, że mógłby opublikować 2 i 3 tom tego dzieła, gdyby tylko mógł porównać posiadane rękopisy z innymi, paralel 25. A wydawcy bardzo żałuje, że nie może tego zrobić i wydać tych nowych tomów, żałuje, bo jest „wiele pięknych stron”. W tłumaczeniu arabskim dotarły do ​​nas 4 księgi dzieł św. Izaaka, przy czym w księdze pierwszej znajduje się 28 słów, w drugiej – 45 słów, w trzeciej – 44 słowa, w czwartej – 5 26, czyli w sumie 122 słowa. W tłumaczeniu greckim dotarło do nas zaledwie 86 słów i 4 przesłania, a w języku łacińskim jeszcze mniej. Znane nam greckie tłumaczenie dzieł św. Izaaka zostało opublikowane w 1770 roku w Lipsku przez Hieromnicha Nikeforosa Theotokisa, późniejszego biskupa Astrachania, w imieniu patriarchy Efraima Jerozolimy. Tłumaczenie to zostało pierwotnie wykonane przez mnichów z Ławry św. Sawy, Abramiusza i Patrikeya, prawdopodobnie w IX wieku. 27 i nie zostało wykonane w sposób zadowalający pod każdym względem. Oprócz tego, że jest niekompletny – brakuje mu 41 słów w porównaniu z 28 tłumaczeniem arabskim, a nawet ponad 29 w porównaniu z oryginałem syryjskim – ma też inne braki. Chabot porównuje to z rękopisami syryjskimi i tak mówi o tym 30: „Pierwszą cechą tłumaczenia greckiego jest ominięcie trudnych fragmentów, a ponieważ Izaak Syryjczyk jest jednym z najtrudniejszych pisarzy syryjskich, takich opuszczeń jest wiele; drugą cechą jest to, że tłumaczenie często nie oddaje intencji autora, chociaż tłumaczenie stara się być dosłowne, zdaniem Chabota, ale zniekształcenie znaczenia następuje po części z nieudolnego doboru znaczeń słów syryjskich, po części z samej dosłowności: język syryjski, podobnie jak inne języki orientalne, ponieważ bardzo różni się konstrukcją od języków europejskich, nie nadaje się do dosłownego tłumaczenia na nie 31 . Łacińskie tłumaczenie dzieł św. Izaaka 32, „de contemptu mundi”, umieszczone przez Migné w jego patrolologii 33, nie jest wcale kompletne, jego 53 rozdziały to zaledwie 23 słowa greckie 34. Język tłumaczenia, zdaniem Chabota, jest ciemniejszy od greckiego, a tłumacz często myli zwroty. Drukowany przekład słowiański należy do mnicha Paisiusa Velichkowskiego i został opublikowany wraz z przypisami do niego przez Optinę Pustyn w 1854 roku 35 . Jest to niemal dokładna kopia wydania greckiego, jedynie pewne uzupełnienia i kolejność słów zaczerpnięto z jednego rękopisu greckiego i starszych tłumaczeń słowiańskich 36 . Rosyjskie tłumaczenie dzieł św. Izaaka po raz pierwszy ukazało się w „Czytelnictwie chrześcijańskim” w latach dwudziestych XIX wieku. Powstał na podstawie greckiego wydania Nikefora Theotokisa, ale przetłumaczono tylko 30 słów. W 1854 r. ukazało się pełne tłumaczenie rosyjskie z języka greckiego, dokonane przez Moskiewską Akademię Teologiczną 37. Tłumaczenie 30 słów w „Christian Reading” jest całkiem udane i literackie, ale czasami bezpłatne; tłumaczenie z Moskiewskiej Akademii Teologicznej jest bardziej dosłowne, ale mroczniejsze. Twórczość zakonnika Izaaka zawsze cieszyła się i cieszy nadal ogromnym szacunkiem wśród ortodoksyjnych ascetów wiary i pobożności. Św. Piotr z Damaszku, pisarz XII w., obficie powołuje się w swoich dziełach na pisma św. Izaaka Syryjczyka i stale do niego nawiązuje. 38. Czcigodny Nikefor Samotny, który uciekł w XIV w. na Athosie w swoim eseju „O trzeźwości i strzeżeniu serca” przytacza fragment z dzieł św. Izaaka Syryjczyka 39. Słynny rosyjski święty, św. Nil z Sorskiego, w swojej „Karcie życia w skete” stale przytacza myśli św. Izaaka na temat różnych zagadnień duchowego życia prawosławnego 40 . Święty Teofan, pustelnik Wyszeńskiego, ułożył nawet modlitwę do mnicha Izaaka Syryjczyka. Oto ona: „Wielebny Ojcze Izaaku! Módl się za nami do Boga i swoją modlitwą oświeć nasze umysły, abyśmy zrozumieli wzniosłe kontemplacje, którymi przepełnione są Twoje słowa, a ponadto wznieś lub wprowadź do tajemnych miejsc modlitwy, których pochodzenie, stopnie i siła są w ten sposób ukazane przez Twoje nauczanie, abyśmy zainspirowani nią mogli swobodnie żyć przykazaniami Pana, stale, omijając przeszkody napotykane na drodze i pokonując wrogów, którzy są zbroją się przeciwko nam” 41 . To wydanie tłumaczenia słów św. Izaaka Syryjczyka jest znacznie zmodyfikowane w porównaniu z poprzednimi. Tłumaczenie zostało zweryfikowane z tłumaczeniem Czcigodnego Starszego Paisiusa Velichkovskiego i w wielu miejscach, gdzie występowały między nimi różnice znaczeniowe lub w ogóle, gdzie tłumaczenie rosyjskie budziło podejrzenia, porównywano je z tekstem greckim według wydania Nikeforosa Theotokisa (1770), a w kilku miejscach także z greckimi rękopisami Moskiewskiej Biblioteki Synodalnej. Ponieważ jednak tekst grecki jest także tłumaczeniem, choć starożytnym, z języka syryjskiego, w którym pisał św. Izaak, uznaliśmy, że czasami warto sięgnąć do najnowszych tłumaczeń bezpośrednio z języka syryjskiego, które są dostępne w literaturze zachodnioeuropejskiej. Niestety z języka syryjskiego przetłumaczono jedynie kilka słów, a mianowicie: słowa 1, 2, 3, 4, 5, 6, 56, 57, 58, 74, 84 przetłumaczone na język niemiecki w Bibliothek der Kirchenvater, nr 204–205 (Kempten, 1876); słowa 19, 82, 83, 85 i fragmenty innych zostały przetłumaczone na łacinę w książce lohannes Baptists Chabot, De S. Isaaci Ninivitae vita, scrip-tis et doctrina (Lovanii, 1892). Dla zachowania zwięzłości będziemy odnosić się do tych tłumaczeń po prostu słowami „w tekście syryjskim”. Przeglądając poprzednie tłumaczenie, stwierdziliśmy, że w wielu miejscach trzeba je zmienić z różnych powodów: pojawiły się istotne literówki, które zniekształciły sens, błędne, naszym zdaniem, zrozumienie oryginału oraz niezręczne lub zbyt przestarzałe rosyjskie wyrażenia. W wielu przypadkach, ze względu na trudności w zrozumieniu wzniosłych myśli św. Izaaka, uznaliśmy za konieczne dokonanie objaśnień do tekstu tłumaczenia, częściowo (bardzo nielicznych) własnych, a w większości zapożyczonych przez nas z przypisów do tłumaczenia Paisiusa w drukowanym wydaniu z 1854 r. oraz z przypisów do greckiego wydania Nikeforosa Theotokisa. Ponadto na potrzeby tego wydania na nowo zestawiono informacje o życiu św. Izaaka, dodano dwa indeksy - miejsca Pisma Świętego wymienione słownie oraz przedmioty, o których mówi Ojciec Święty. Uważamy za swój obowiązek wyrazić głęboką wdzięczność wszystkim osobom, które pracowały nad tą publikacją, a mianowicie: M. A. Nowosełowowi i ks. Symeon, były rektor seminarium duchownego w Tambowie, który porównał poprzednie tłumaczenie z tłumaczeniem Paisiusa, a pierwszy dodatkowo dokonał korekty i sporządził indeks tematyczny, a drugi sporządził indeks fragmentów Pisma Świętego; a także proboszcz ks. W. Czetwerukhina, który napisał informację o życiu św. Izaaka, która została później zrecenzowana przez prawego wielebnego proboszcza biskupa Teodora. Bez wątpienia wydanie to ma wiele niedociągnięć; Mamy jednak nadzieję, że czytelnicy zaznajomieni z tekstem greckim wybaczą nam przeoczenia i błędy, wiedząc, jak niejasny jest ten tekst, którego znaczenie czasami trzeba odgadnąć, a nie przetłumaczyć. Profesor Moskiewskiej Akademii Teologicznej Sergiusz Sobolewski Zobacz te domysły: Migne „Patrologiae cursus completus”, seria graeca. T. LXXXV1, kol. 799–802. „Mapa” oznacza „pan”; tytuł ten był stosowany na Wschodzie do ludzi świętego życia lub do biskupów. Klasztor Mar-Matthew znajdował się niedaleko Niniwy. Założycielem klasztoru jest Mar-Matthew. Poślubić. Słowo 24 tego wydania. Asseman opowiada nam, że wkrótce po konsekracji św. Izaaka na biskupa przyszło do niego na rozprawę dwóch stron sporu. Jeden z nich domagał się od drugiego natychmiastowej spłaty zadłużenia, drugi natomiast domagał się opóźnienia. Święty Izaak zaczął namawiać pożyczkodawcę, aby poczekał na dług, zgodził się na odroczenie, gdyż Święta Ewangelia uczy, aby w ogóle nie żądać tego, co ktoś inny wziął. Oznacza to, że tym bardziej trzeba poczekać, aż dłużnik upora się ze swoim długiem. Ale pożyczkodawca niegrzecznie zauważył: „No cóż, zostawmy tę Ewangelię!” - „Jeśli nie będą posłuszni Ewangelii, to po co tu przyszedłem?” – powiedział ze smutkiem święty Izaak. „Le livre de la Chastete compose par lesudenah, eveque de Bacrah, publie et traduit par IB Chabot”. Rzym. 1896. Na temat Jesudena i jego pism zob. Bibliotheca Orientals Assemani, III, s. 15. 196, ale z jakiegoś powodu Jezudena nazywany jest tutaj biskupem nie Basry, ale Kosry. Istnieje legenda, że ​​św. Izaak, oślepiając, nie przerwał studiów literackich, lecz skorzystał z pomocy skrybów zakonnych, którym dyktował swoje dzieła. Tradycja mówi o poście św. Izaaka, że ​​święty jadł tylko trzy małe bochenki chleba tygodniowo z niewielką ilością trawy i nie dotykał gotowanego jedzenia. Zobacz „avant-propos” do wyd. „Mar-lsaacus Ninivita de Perfecte Religiosa”, P-Bedjan. Paryż. 1909 IV s. 1909 Cyt. avant-propos, s. III. Patriarcha Jerzy objął tron ​​​​w latach 660–680; zobacz Assem. Biblioth. Orient. V. III, ust. 2, ust. 615, 149–153. O Mojżeszu, biskupie Niniwy, zob. tamże, s. 767. Cieszę się. 32. Zob. cytowany wyżej avant-propos Bedjan'a, IV s. 32. Z jakiegoś powodu Bedjan przyjmuje ten dowód w obu znaczeniach (avant-propos, III i IV c), z którymi nie ma wystarczających podstaw, aby się zgodzić. Brockelmann: „Die Syrische und die christlich-arabiche Litteratur”. Lipsk, 1907, 51 s. Duval: „La litatura syriaque”, 3 „ja” wyd. Paryż. 1907 217–235 s. Święty Izaak, często cytując myśli i słowa innych ludzi, czasami wskazuje nazwiska autorów, których cytuje, ale tylko chwalebnych, wielkich ojców Kościoła powszechnego, innym razem jedynie wskazuje, że taką a taką myśl wypowiedział „jeden ze świętych”, „jeden z miłujących Boga”, „jeden z ludzi niosących Boga” i tym podobne. Prawdopodobnie wśród tych bezimiennych autorów znajdują się syryjscy pisarze ascetyczni, poprzednicy św. Izaaka. To znaczy przez cierpliwą pustelnię i post. 373 s. Tłumaczenie rosyjskie. Biblioth. Orient. Złożyć. t. III, s. 1. 104. „Avant-propos” do wyd., VII s., por. Biblia Orient. Złożyć. w. 1, 460 s. Biblia Orient. Złożyć. t. I, s. 446–460. Asseman dodaje 13 słów ze znanych mu rękopisów syryjskich do 5 słów czwartej księgi, co daje w sumie 135 słów. Chabot: „de s. Issac vita, scriptis et doctrina”, Lovanii, 1892, 61 s. W 1. księdze tłumaczenia arabskiego na język grecki brakuje słów: 1–12, 14–22, 24–26; z księgi 2: 11, 18, 20, 22, 35, 39, 40–42, 44, 45; z księgi 3: 43, 44; od czwartego: 1, 2, 3, 5. Porównując tłumaczenie arabskie z syryjską listą dzieł św. Izaaka Chabota (Opcit. 36–53 s.), w języku arabskim brakuje 19, 21, 24, 37, 57, 59, 71, 74, (85–87, 89) słów z listy Chabota. Kolejna ciekawa recenzja greckiego tłumaczenia dzieł św. Izaaka, należącego do Filareta, metropolity moskiewskiego: „Prawdopodobnie tłumacz nie był uczonym, to znaczy nie znał reguł gramatycznych, dlatego pomieszał słowa i zamiast właściwego wyrażenia wstawił słowa błędne i niejasne, a być może od kopistów wkradły się błędy i nieprawdopodobieństwa”. Zobacz artykuł Archimandryty Nikodima w „Biografie rosyjskich ascetów pobożności w XVIII i XIX wieku”. Wrzesień”. M. 1909, 487 s. Jest najprawdopodobniej zrobiony z języka greckiego, bo jest jeszcze ciemniejszy od poprzedniego. Patrz uwaga na 365 s., wyd. 2. Tłumaczenie rosyjskie. T. LXXXVI, seria graeca, płk. 799–888, pozostałe publikacje zob. tutaj kol. 801–802 s. Zawiera w przybliżeniu tylko następujące słowa, zgodnie z greckim tłumaczeniem: 2, 5, 10–11, 13–18, 21–24, 26–27, 29, 46, 56, 72, 73, 85 i jeszcze jedną rzecz, która wydaje się nie być w języku greckim. Tłumaczenie to ukazało się jeszcze wcześniej, bo w 1812 r., w mołdawskim klasztorze Neamets, lecz nie zostało rozpowszechnione, gdyż zabraniała tego ówczesna cenzura. Interesującą historię tego tłumaczenia można znaleźć w „The Wanderer”, 1906, t. 1, część 2, 734 i 899 s. Słowiańskie kopie dzieł św. Izaaka pojawiły się po raz pierwszy nie później niż w XIV w., do których należą m.in. rękopisy ze słowiańskim tłumaczeniem „słów postu” św. Izaaka, należące do Ławry Trójcy Sergiusza i Moskiewskiej Akademii Teologicznej, a także Ławra św. Sawy Uświęconego w Palestynie, sądząc po napisie na wizerunku św. Izaaka, który do nas dotarł. Wydanie moskiewskie powtórzono w 1893 r. Zobacz jego dzieła w języku rosyjskim, wyd. 3. Kijów, 1905, s. 25. 2, 50, 78, 122, 180, 206 itd. Zobacz „Filokalia” w języku rosyjskim. lang., 5 tomów, wyd. 2. 247 s. Zobacz publikację tej „Karty” St. Petersburg, 1864, s. 23. 17, 24, 43, 47, 102, 103, 107, 108, 122, 124, 129, 144–147, 155 itd. Listy o życiu chrześcijańskim, wyd. 2. M. 1899, 102 s. Może zainteresuje Cię: