De anima

I. 1. De solo censu animae congressus Hermogeni, quatenus et istum ex materiae potius sugestu quam ex dei flatu constitisse praesumpsit, nunc ad reliquas conuersus quaestiones plurimum uidebor cum philosophis dimicaturus. 2. Etiam in carcere Socratis de animae statu uelitatum est, nescio iam hoc primum, an oportuno in tempore magistri, etsi nihil de loco interes. Quid enim liquido saperet anima tunc Socratis, iam sacro nauigio regresso, iam cicutisdamationis wyczerpujący, iam morte praesente utique consternata ad aliquem motum secundum naturam, aut exsternata, si non secundum naturam? Quamuis enim placida atque spokojna, quam nec coniugis fletus statim uiduae nec liberorum conspectus exinde pupillorum lege pietatis inflexerat, uel in hoc tamen mota, ne moueretur, ipsa constualia concussa est aduersus inconstantiae concussionem. Quid autem aliud saperet uir quilibet iniuria Damnatus praeter iniuriae solamen, nedum philosophus, gloriae zwierzę, cui nec consolanda est iniuria, sed potius obrażanda? 3. Denique post sententiam obuiae coniugi et muliebriter inclamanti: „iniuste Damatus es, Sokrates!” iam et de gratulatione responderat: „uolebas autem iuste?” Quo nihil mirandum, si et in carcere inuiscatas Anyti et Meliti palmas gestiens infringere ipsa morte coram immortalitatem uindicat animae necessaria praesumptione ad iniuriae frustrem. 4. Adeo omnis illa tunc sapientia Socratis de industria uenerat Consultae aequanimitatis, non de fiducia compertae ueritatis. Cui enim ueritas comperta sine deo? Cui deus cognitus sine Christo? Cui Christus exploratus sine Spiritu Sancto? Cui Spiritus sanctus accommodatus sine fidei sacramento? Sane Socrates facilius diuerso Spiritu Agebatur, siquidem aiunt daemonium illi a puero adhaesisse, pessimum reuera paedagogum, etsi post deos et cum deis daemonia deputantur penes poetas et philosophos. 5. Nondum enim Christianae potestatis documenta Processerant, quae uim istam perniciosissimam nec unquam bonam, atquin omnis erroris artificem, omnis ueritatis auocatricem sola traducit. Quodsi idcirco sapientissimus Socrates secundum Pythii quoque daemonis suffragium scilicet negotium nauantis social suo, quanto dignior atque Constantior Christianae sapientiae adsertio, cuius adflatui tota uis daemonum cedit? 6. Haec sapientia de schola caeli deos quidem saeculi negare liberior, quae nullum Aesculapio gallinaceum reddi iubens praeuaricetur, nec noua inferens daemonia, sed uetera depellens, nec aduescentiam uitians, sed omni bono pudoris informans, ideoque non unius urbis, sed uniuersi orbis iniquam sententiam sustinens pro nomine ueritatis tanto scilicet et perosioris quanto plenioris, ut et mortem non de poculo per habitum iocunditatis absorbeat, sed de patibulo et uiuicomburio per omne ingenium ropy naftowej exhauriat, interea in isto tenebrosiore carcere saeculi inter suos Cebetas et suos Phaedonas, si quid de anima egzamininandum est, ad dei regulas diriget, certa nullum alium potiorem animae demonstratorem quam auctorem. A deo discat quod a deo habeat, aut nec ab alio, si nec a deo. Quis enim reuelabit quod deus texit? Vnde scscitandum est? Vnde et ignorare tutissimum est. Praestat per deum nescire, quia non reuelauerit, quam per hominem scire, quia ipse praesumpserit. II. 1. Plane non negabimus aliquando philosophos iuxta nostra sensisse; testimonium est etiam ueritatis euentus ipsius. Nonnunquam et in procella confusis uestigiis caeli et freti aliqui portus offitur prospero errore, nonnunquam et in tenebris aditus quidam et exitus deprehenduntur caeca felicitate, sed et natura pleraque suggeruntur quasi de publico sensu, quo animam deus dotare dignatus est. 2. Hunc nacta philosophia ad gloriam propriae artis inflauit prae studio (non mirum, si istud ita dixerim) eloquii quiduis struere atque destruere eruditi magisque dicendo persentis quam docendo. Formas rebus imponit, eas nunc peraequat, nunc priuat, de certis incerta praeiudicat, prouocat ad examplea, quasi comparanda sint omnia, omnia praescribit, proprietatibus etiam inter similia diuersis, nihil diuinae licentiae seruat, leges naturae opinii suas fecit; ferrem, si naturalis ipsa, ut compos naturae de condicionis consortio probaretur. 3. Visa est quidem sibi et ex sacris, quas putant, litis hausisse, quia plerosque auctores etiam deos egzystencjauit antiquitas, nedum diuos, ut Mercurium Aegyptium, cui praecipue Plato adsueuit, ut Silenum Phrygem, cui a pastoribus perducto ingentes aures suas Midas tradidit, ut Hermotimum, cui Clazomenii mortuo templum contulerunt, ut Orpheum, ut Musaeum, ut Pherecydem Pythagorae magistrum. Quid autem, si philosophi etiam illa incursauerunt, quae penes nos apocryphorum wyznanie cholerne, certos nihil recipiendum quod non conspiret germanae et ipso iam aeuo pronatae prorokicae paraturae, quando et pseudoprophetarum meminerimus et multo prius apostatarum Spirituum, qui Huiusmodi quoque ingeniorum calliditate omnem faciem saeculi instruxerint? 4. Postremo si etiam ad ipsos prorokas adisse credibile est indagatorem quemque sapientiae ex negotio curiositatis, tamen plus diuersitatis inuenias inter philosophos quam societatis, cum et in ipsa societate diuersitas eorum deprehendatur, siquidem uera quaeque et consonantia proroka aut aliunde komendant aut aliorsum subornant cum maxima iniuria ueritatis, quam efficiunt aut adiuuari falsis aut patrocinari. 5. Hoc itaque commiserit nos et philosophos in ista praesertim materia, quod interdum communes sententias propriis argumentationibus uestiant, contrariis alicubi regulae nostrae, interdum sententias proprias communibus argumentationibus muniant, constentias alicubi regulae illorum, ut prope exclusa sit ueritas a philosophia per ueneficia in ilam sua; et ideo utroque titulo societatis aduersario ueritatisurgemur et communes sententias ab argumentationibus philosophorum liberare et communes argumentationes a sententiis eorum separare, reuocando quaestiones ad dei litas, z wyjątkiem płaszczyzny quae sine laqueo alicuius praeiudicii ad simplex testimonium licebit adsumer, quia et ex aemulis nonnunquam testimonium necessarium, si non aemulis prosit. 6. Nec ignoro, quanta sit silua materiae istius apud philosophos pro numero etiam ipsorum commentatorum, quot uarietates sententiarum, quot palestrae opinium, quot propagines quaestionum, quot implicationes ekspedycji. Sed et medicinam inspexi, sororem, ut aiunt, philosophiae, sibi quoque hoc negotium uindicantem. Quidni? ad quam magis animae stosunek pertinere uideatur per corporis curam. Vnde ut plurimum sorori refragatur, quod animam quasi coram in domicilio suo tractando magis norit. Sed uiderit utriusque praestantiae ambitio. Habuit et philosophia libertatem ingenii et medicina necessitatem artificii ad Extendendos de anima retractatus: późne quaeruntur incerta, latius disputantur praesumpta. Quanta hardas probandi, tanta operositas suadendi, ut merito Heraclitus ille tenebrosus uastiores caligines animaduertens apud Examinatores animae taedio quaestionum pronuntiarit terminos animae nequaquam inuenisse omnem uiam ingrediendo. 7. Christiano autem paucis ad scientiam huius rei opus est. Nam et certa semper in paucis, et amplius illi quaerere non licet quam quod inueniri licet; infinitas enim quaestiones apostolus prohibet. Porro non amplius inueniri licet quam quod a deo discitur; quod autem a deo discitur, totum est. III. 1. Atque utinam nullas haereses oportuisset egzystencjere, ut probabiles quique emicarent. Nihil omnino cum philosophis super anima quoque experiremur, patriarchis, ut ita dixerim, haereticorum, siquidem et ab apostolo iam tunc philosophia concussio ueritatis prouidebatur; Athenis enim expertus linguatam ciuitatem cum omnes illic sapientiae atque facundiae caupones degustaset, inde conpit praemonitorium illud edictum. 2. Proinde enim et animae stosunek per philosophatas doctrinas hominum miscentes aquas uino: alii immortalem negant animam, alii plus quam immortalem adfirmant, alii de substantia, alii de forma, alii de unaquaque dispositione disceptant; hi statum eius aliunde ducunt, hi exitum aliorsum abducunt, prout aut Platonis honor aut Zenonis uigor aut Aristotelis tenor aut Epicuri stupor aut Heracliti maeror aut Empedoclis furor persuaserunt. 3. Deliquit, opinor, diuina doctrina ex Iudaea potius quam ex Graecia oriens. Errauit et Christus piscatores citius quam sophistam ad praeconium emittens. Si qua igitur in hunc modum de nidoribus philosophiae candidum et purum aerem ueritatis infuscant, ea erunt Christianis enubilanda et percutientibus argumentationes Originales, id est philosophicas, et przeciwnikaibus definicjas caelestes, id est dominicas, ut et illa quibus etniczny a philosophia capiuntur, destruantur, et haec quibus fideles ab haeresi concutiuntur, retundantur. 4. Vna iam congressione decisa aduersus Hermogenen, ut praefati sumus, quia animam ex dei flatu, non ex materia uindicamus, muniti et illic diuinae determinisis inobscurabili regula: et flauit, inquit, deus flatum uitae in faciem hominis, et factus est homo in animam uiuam, utique ex dei flatu, de isto nihil amplius reuoluendum; alfabet suum titulum et suum haereticum. Ceteris hinc exordium inducam. IV. 1. Po zdefiniowaniu spisu, quaestionem status patitur. Consequens enim est, ut ex dei flatu animam professi initium ei deputaremus. Hoc Plato excludit innatam et infectam animam uolens. Et natam autem docemus et factam ex initii Constitutione. Nec statim erra imus utrumque dicentes, quia scilicet aliud sit natum, aliud factum utpote, illud Animalibus Competens. Differentiae autem sua habendo loca et tempora habent aliquando et passiuitatis commercia. Capit itaque et facturam pro in esse poni, siquidem omne quod quoque modo accipit esse generatur. Nam et Factor ipse parens facti potest dici; sic et Plato utitur. Igitur quantum ad fidem nostram factae nataeue animae, depulsa est philosophi opinio, auctoritate prorokiae quoque. V. 1. Accerseri t Eubulum aliquem et Critolaum et Xenocraten et isto in loco amicum Platonis Aristotelen. Fortassean extruentur magis ad auferendam animae corpulentiam, si non alios e contrario inspexerint, et quidem plures, corpus animae uindicantes. 2. Nec illos dico solos qui eam de manifestis corporalibus effingunt, ut Hipparchus et Heraclitus ex igni, ut Hippon et Thales ex aqua, ut Empedocles et Critias ex sanguine, ut Epicurus ex atomis (si et atomi corpulentias de coitu suo cogunt), ut Critolaus et Peripatetici eius ex Quinta nescio qua substantia (si et illa corpus, quia corpora includit), sed etiam Stoicos allego, qui Spiritum praedicantes animam paene nobiscum, qua proxima inter se flatus et Spiritus, tamen corpus animam łatwo przekonać. 3. Denique Zeno consitum Spiritum definiens animam hoc modo instruit. Quo, inquit, digresso zwierzęcy emoritur, corpus est; consito autem Spiritu Digresso Animal Emoritur, ergo Consitus Spiritus Corpus est; ergo corpus est anima. 4. Vult et Cleanthes non solum corporis lineamentis, sed et animae notis similitudinem parentibus in filiis respondere, de speculo scilicet morum et ingeniorum et adfectuum, corporis autem similitudinem et dissimilitudinem capere et animam, itaque corpus similitudini uel dissimilitudini obnoxium. 5. Item corporalium et incorporalium passions inter se non komunikowalne; porro et animam compati corpori, cui laeso ictibus uulneribus wrzodziejący condolescit, et corpos animae, cui afttlingae cura angore amore coaegrescit per detrimentum socii uigoris, cuius pudorem et pauorem rubore atque pallore testetur. Igitur anima corpus ex corporalium passionum communione. 6. Sed et Chrysippus manum ei porrigit constituens corporalia ab incorporalibus derelinqui omnino non posse, quia nec contingantur ab eis (unde et Lucretius: tangere enim et tangi nisi corpus nulla potest res), derelicto autem corpore ab anima affici morte. Igitur corpus anima, quae nisi corporalis corpus non derelinquet. VI. 1. Haec Platonici subtilitate potius quam ueritate conturbant. Omne, inquiunt, corpus aut zwierzęce sit necesse est aut inanimale. Et si quidem inanimale est, extrinsecus mouebitur, si uero zwierzęce, intrinsecus. Anima autem, gdzie indziej niesklasyfikowany extrinsecus mouebitur, ut quae non sit inanimalis, gdzie indziej niesklasyfikowany intrinsecus, ut quae ipsa potius moueat corpus. Itaque non uideri eam corpus, quae non corporalium forma ex aliqua regione moueatur. 2. Ad hoc nos mirabimur incongruentiam primo definicjais prouocantis ad ea quae in animam non conueniunt. Non enim potest anima zwierzęce corpus dici aut inanimale, cum ipsa sit quae aut faciat corpus zwierzęce, si adit, aut inanimale, si absit ab illo. Itaque quod facit non potest esse ipsa, ut dicatur zwierzęce uel inanimale. Anima enim dicitur substantiae suae nomine. (3.) Quodsi non capit zwierzęce corpus dici aut inanimale, quod est anima, quomodo prouocabitur ad zwierzęce et inanimalium corporum formam? 3. Dehinc si corporis est moueri extrinsecus ab aliquo, ostendimus autem supra moueri animam et ab alio, cum uaticinatur, cum furit, utique extrinsecus, cum ab alio, zasługa quod mouebitur extrinsecus ab alio secundum exampleli propositionem corpus agnoscam. Enimuero si ab alio moueri corporis est, quanto magis mouere aliud? Anima autem mouet corpus, et conatus eius extrinsecus foris rodzic. Ab illa est enim impingi et pedes in incessum et manus in contactum et oculos in conspectum et linguam in effatum, uelut sigillario motu superficiem intus agitante. Vnde haec uis incorporalis animae? Vnde uacuae rei solida propellere? 4. Sed quomodo diuisi uidentur in homine sensus corporales et intelektuales? Corporalium aiunt rerum qualitates, ut terrae, ut ignis, corporalibus sensibus renuntiari, ut tactui, ut uisui, incorporalium uero intelektualnejibus conueniri, ut benignitatis, ut malignitatis. Itaque incorporalem esse animam const cuius qualitates non corporalibus, sed intelektualnejlibus sensibusprehensiontur. 5. Płaszczyzna, si non huius definicjais gradum excusero. Ecce enim incorporalia ostendo corporalibus sensibus subici, sonum audytui, colorem conspectui, odorem odoratui, quorum example etiam anima corpori accedit, ne dicas idcirco ea per corporales renuntiari sensus, quia corporalibus accedant. Igitur si constat incorporalia quoque a corporalibusprehensii, cur non et anima, quae corporalis, ab incorporalibus renuntietur? Certe definitio exclusa sit. 6. De insignioribus argumentationibus erit etiam illa, quod omne corpus corporalibus ali iudicant, animam uero, ut incorporalem, incorporalibus, sapientiae scilicet studiis. Sed nec hic gradus stabit etiam Sorano methodicae medicinae instructissimo auctore respondente animam corporalibus quoque ali, denique deficientem a cibo plerumque fulciri. Quidni? Quo adempto in totum dilabitur ex corpore. Ita etiam ipse Soranus plenissime super anima commentatus quattuor uoluminibus et cum omnibus philosophorum sententiis expertus corporalem animae substantiam uindicat, etsi illam immortalitate oszustwo. Non enim omnium est credere quod Christianorum est. 7. Sicut ergo Soranus ipse rebus ostendit animam corporalibus ali, proinde et philosophus exhibeat illam incorporalibus pasci. Sed nemo unquam cunctanti de exitu animae mulsam aquam de eloquio Platonis infudit aut micas de minutiloquio Aristotelis infersit. Quid autem facient tot ac tantae animae rupicum et barbarorum, quibus alimenta sapientiae desunt, et tamen indoctae prudentia pollent, et sine academiis et porticibus Atticis et carceribus Socratis, denique ieiunantes a filozofia, nihilominus uiuunt? Non enim substantiae ipsi alimenta proficiunt studiorum, sed disciplinae, quia nec opimiorem animam efficiunt, sed ornatiorem. Bene autem quod et artes Stoici corporales afirmant. Adeo sic quoque anima corporalis, si et artibus ali creditur. 8. Sed enormis intentio philosophiae solet plerumque nec prospicere pro pedibus (sic Thales in puteum), solet et stentias suas non intellegendo ualetudinis corporelam suspicari (sic Chrysippus ad elleborum). Tale aliquid, opinor, ei accidit, cum duet in unum corpora negauit, alienata a prospektu et recogitatu praegnantum, quae non singula cotidie corpora, sed et bina et terna in unius uteri ambitu perferunt. Inuenitur etiam in iure ciuili Graeca quaedam quinionem enixa, filiorum semel omnium mater, unici fetus parens multiplex, unici uteri puerpera numerosa, quae tot stipata corporibus, paene dixerim populo, sextum ipsa corpus fuit. 9. Vniuersa conditio testabitur corpora de corporibus Processura iam illic esse unde procedunt. Secundum sit necesse est quod ex alio est. Nihil porro ex alio est, nisi, dum gignitur, duo sunt. VII. 1. Quantum ad philosophos satis haec, quia quantum ad nostros ex obfiti; Quibus corporalitas animae w ipso euangelio relucebit. Dolet apud inferos anima cuiusdam et punitur in flamma et cruciatur in lingua et de digitalo animae felicioris implorat solacium roris. 2. Imaginem Existimas exitum illum pauperis laetantis et diuitis maerentis? Et quid illic Eleazari nomen, si non in ueritate re est? Sed et si imago credenda est, testimonium erit ueritatis. Si enim non haberet anima corpus, non caperet imago animae Imaginem corporis, gdzie indziej niesklasyfikowany mentiretur de corporalibus membris scriptura, si non erant. 3. Quid est autem illud quod ad inferna transfertur post diuortium corporis, quod detinetur illic, quod in diem iudicii reseruatur, ad quod et Christus moriendo ascendit (puto, ad animas patriarcharum), si nihil anima sub terris? Nihil enim, si non corpus; incorporalitas enim ab omni genere custodiae libera est, immunis et a poena et a fouella. Per quod enim punitur aut fouetur, hoc erit corpus; reddam de isto plenius et oportunius. 4. Igitur si quid tormenti siue solacii anima praecerpit in carcere seu deuersorio inferum, in igni uel in sinu Abrahae, probata erit corporalitas animae. Incorporalitas enim nihil patitur, non habens per quod pati possit; aut si habet, hoc erit corpus. In quantum enim omne corporale passibile est, in tantum quod passibile est corporale est. VIII. 1. Abruptum alioquin et absurdum idcirco quid de corporalium eximere censu, quia ceteris corporalibus example non adaequet. Et ubi proprietatum priuata discrimina, per quae wspaniały auctoris ex operum eorundem diuersitatesignatur, ut sint tam discreta quam paria, tam amica quam et aemula? Siquidem et ipsi philosophi ex contrariis uniuersa constare condicunt secundum amiitiam et inimicitiam Empedoclis. 2. Sic igitur etsi corporalia incorporalibus obiacent, ipsa quoque ita inter se Differentia, ut Differentia gatunki eorum ampliet, non genus mutet, ut sint corporalia, sic multa in dei gloria, dum uaria, sic uaria, dum diuersa, sic diuersa, dum his alii qualitatum sensus, alii illis, dum jego alia alimenta, alia illis, dum haec inuisibilia, illa uisibilia, dum haec grauia, illa leuia. 3. Aiunt enim et idcirco animam incorporalem renuntiandam, quia digressa ea grauiora efficiantur corpora defunctorum, cum leuiora esse deberent, unius corporis pondere extermino, si anima corpus. Quid enim, inquit Soranus, si mare negent corpus, quia extra mare immobilis et grauis nauis efficitur? Quanto ergo ualiidius corpus animae, quod tanti postea ponderis corpus leuissima mobilitate obwód! 4. Ceterum etsi inuisibilis anima, et pro condiione corporis sui et proprietate substantiae et pro natura etiam eorum quibus inuisibilis esse sortita est. Solem noctuae nesciunt oculis; aquilae ita sustinent, ut natorum suorum generositatem de pupillarum audacia iudicent; alioquin non educabunt, ut degenerem, quem solis promień auerterit. 5. Est adeo alteri quid inuisibile, alteri non, quod non ideo inkorporacja sit, quia non ex aequo uis ualet. Sol enim corpus, siquidem ignis; Sed quod aquila confiteatur, neget noctua, non tamen praeiudicans aquilae. Tantundem et animae corpus inuisibile carni, si forte, Spiritui uero uisibile est. Sic Johannes in Spiritu dei factus animas martyrum conspicit. IX. 1. Cum animae corpus adserimus propriae qualitatis et sui generis, iam haec condicio proprietatis de ceteris wypadekibus corpulentiae praeiudicabit aut haec adesse, quam corpus ostendimus, sed et ipsa sui generis pro corporis proprietate, aut etsi non adsint, hoc esse proprietatis, non adesse corpori animae quae corporibus ceteris adsint. Et tamen non inconstanter profitebimur sollemniora quaeque et omnimodo debita corpulentiae adesse animae quoque, ut habitum, ut endum, ut illud trifariam odległych, longitudinem dico et lattitudinem et sublimitatem, quibus metantur corpora philosophi. 2. Quid nunc, quod et effigiem animae damus, Platone nolente, quasi periclitetur de animae immortalitate? Omne enim effigiatum compositum et structile afirmat; rozpuszczalny autem omne compositicium et structile; sed animam immortalem, igitur indissolubilem, qua immortalem, et ineffigiatam, qua indissolubilem, ceterum compositiciam et structilem, si effigiatam, tamquam alio eam modo effigians intelektualnejlibus formis, pulchram iustitia et disciplinis philosophiae, deformem uero contrariis artibus. 3. Sed nos corporales quoque illi inscribimus lineas, non tantum ex fiducia corporalitatis per aestimationem, uerum et ex constantia gratiae per reuelationem. Nam quia Spiritalia charismata agnoscimus, post Iohannem quoque prorokiam meruimus consequi. 4. Est hodie soror apud nos reuelationum charismata sortita, quas in ecclesia inter dominica sollemnia per ecstasin in Spiritu patitur; conuersatur cum angelis, aliquando etiam cum domino, et uidet et audyt sacramenta et quorundam corda dinoscit et medicinas desiderantibus sumit. Iamuero prout scripturae leguntur aut psalmi canuntur aut allocutiones proferuntur autpetes delegantur, ita inde materiae uisionibus subministrantur. Forte nescio quid de anima disserueramus, cum ea soror in Spiritu esset. Post transacta sollemnia dimissa plebe, quo usu solet nobis renuntiare quae uiderit (nam et diligentissime digeruntur, ut etiam probentur), „inter cetera”, inquit, „ostensa est mihi anima corporaliter, et Spiritus uidebatur, sed non inanis et uacuae qualitatis, immo quae etiam teneri repromitteret, tenera et lucida et aerii coloris, et forma per omnia humana”. Et deus testis et apostolus charismatum in ecclesia futurorum idoneus sponsor; tunc et si res ipsa de singulis persuaserit, credas. 5. Si enim corpus anima, sine dubio inter illa quae supra sumus professi, proinde et coloris proprietas omni corpori aderit. Quem igitur alium animae aestimabis colorem quam aerium ac lucidum? Non, ut aer sit ipsa substantia eius, etsi hoc Aenesidemo uisum est et Anaximeni, puto secundum quosdam et Heraclito, nec ut lumen, etsi hoc placuit Pontico Heraclidi 6. – nam et cerauniis gemmis non ideo substantia ignita est, quod coruscent rutilato rubore, nec berullis ideo aquosa materia est, quod fluctuent colato nitore (quanta enim et alia color sociat, natura dissociat), – sed quoniam omne tenue atque perlucidum aeris aemulum est, hoc erit anima, qua flatus et Spiritus tradux, siquidem prae ipsa tenuitatis subtilitate de fide corporalitatis periclitatur. 7. Sic et effigiem de sensu iam tuo concipe non aliam animae humanae deputandam praeter humanam, et quidem eius corporis quod unaquaequecirculit. Hoc nos sapere interim primordii contemplatio inducat. Recogita enim, cum deus flasset in faciem homini flatum uitae, et factus esset homo in animam uiuam, totus utique, per faciem statim flatum illum in interiora transmissum et per uniersa corporis spatia diffusum simulque diuina aspiratione densatum omni intus linea expressum esse, quam densatus impleuerat, et uelut w formie gelasse. 8. Inde igitur et corpulentia animae ex densatione solidata est et effigies ex impresja formata. Hic erit homo interior, alius external, dupliciter unus, habens et ille oculos et aures suas, quibus populus dominum audire et uidere debuerat, habens et ceteros artus, per quos et in cogitationibus utitur et in somniis grzybtur. Sic et diuiti apud inferos lingua est, et pauperi digitalus, et sinus Abrahae. Per ma linie et animae martyrum sub ołtarzi intelleguntur. A primordio enim w Adam concreta et configurata corpori anima, ut totius substantiae, ita et codicionis istius semen effecit. X. 1. Pertinet ad statum fidei simplicem animam determinare secundum Platonem, id est uniformem, dumtaxat substantiae nomine. Viderint artes et disciplinae, uiderint et effigies. 2. Quidam enim uolunt aliam illi substantiam naturalem inesse Spiritum, quasi aliud sit uiuere, quod uenit ab anima, aliud spirare, quod fiat a Spiritu. Nam et Animalibus non omnibus utrumque adesse; pleraque enim uiuere solummodo, non etiam spirare, eo quod non habeant organa Spiritus, pulmones et arterias. 3. Quale est autem in reviewe humanae animae culicis atque formicae argumenta respicere, quando et uitalia pro cuiusque generis dispositione omnibus propria Animalibus temperauerit artifex deus, ut nulla inde coniectura captanda sit? Nam neque homo, si pulmonibus et arteriis structus est, idcirco aliunde spirabit, aliunde uiuet, neque formica, si membris huiusmodi caret, idcirco negabitur spirare, quasi solummodo uiuens. 4. Cui uero tantum patuit in dei opera, ut alicui haec déesse praesumpserit? Herophilus ille medicus aut lanius, qui sexcentos exsecuit, ut naturam scrutaretur, qui hominem odiit, ut nosset, nescio an omnia interna eius liquido explorarit, ipsa morte mutante quae uixerant, et morte non simplici, sed ipsa inter errartificia exsectionisante. 5. Philosophi pro certo renuntiauerunt culicibus et formicis et tineis déesse pulmones et arterias. Dic mihi, inspektor curiosissime, oculos habent ad uidendum? Atquin et pergunt quo uolunt, et uitant et appetunt quae uidendo sciunt: designa oculos, denota pupulas. Sed et exedunt tineae: demonstra mandibulas, deprome genuinos. Sed et personant culices, ne in tenebris quidem aurium caeci: tubam pariter et lanceam oris illius ostende. Quoduis zwierzę, unius licet puncti, aliquo alatur necesse est: exhibe pabuli transmittendi decoquendi defaecandique membra. (6.) Quid ergo dicemus? Si per haec uiuitur, erunt haec in omnibus utique quae uiuent, etsi non uidentur, etsi non apprehenduntur pro mediocritate. Hoc magis credas, si deum rozpoznaje tantum artificem in modicis quantum et in maximis. 6. Si uero non putas capere tam minuta corpuscula dei ingenium, sic quoque wspaniałeiam eius agnoscas, quod modicis zwierzęcybus sine necessariis membris nihilominus uiuere instruxerit, saluo etiam uisu sine oculis et esu sine denticulis et trawienny sine alueis, quemadmodum et incedunt quaedam sine pedibus manante impetu, quod angues, et insurgente conatu, quod uermes, et spumante reptatu, quod limaces. 7. Ita et spirari cur non putes sine pulmonum follibus et sine przetoka tętnicza, ut pro magno amplectaris argumento idcirco animae humanae Spiritum Accedere, quia sint quae Spiritu Careant, et idcirco ea Spiritu Carere, quia de flaturalibus artibus structa non sint? Viuere sine Spiritu Existimas Aliquid, spirare sine pulmonibus non putas? Quid est, oro te, spirare? Flatum, opinor, ex semetipso agere. Quid est uiuere? Flatum, opinor, ex semetipso non agere. Hoc enim respondere debebo, si non idem est spirare quod uiuere. Sed mortui erit non agere flatum: ergo uiuentis est agere flatum. Sed et spirantis est agere flatum: ergo et spirare uiuentis est. Vtrumque si sine anima decurrrere potuisset, non fuisset animae spirare, sed solummodo uiuere. At enim uiuere spirare est et spirare uiuere est. Ergo totum hoc et spirare et uiuere eius est cuius et uiuere, id est animae. 8. Denique si separas Spiritum natura, separa et opera: agant in discreto aliquid ambo, seorsum anima, seorsum Spiritus; anima sine Spiritu uiuat, Spiritus sine Anima Spiret; alterum relinquat corpora, alterum remaneat, mors et uita conueniant. Si enim duo sunt anima et Spiritus, diuidi possunt, ut diuisione eorum alterius discedentis, alterius inmanentis, mortis et uitae concursus eueniat. Sed nullo modo euniet; ergo duo non erunt, quae diuidi non possunt, quae diuidi possent, si fuissent. 9. „Sed licet et duo esse concreta”. Sed non erunt concreta, si aliud est uiuere, aliud spirare: distinguunt substantias opera. Et quanto nunc firmius est, ut unum credas, cum odległych non das, ut ipsa sit anima Spiritus, dum ipsius est spirare cuius et uiuere? Quid enim, si diem aliud haberi uelis, aliud lucem, quae accedat diei, cum dies ipsa lux sit? Plane erunt et alia genera lucis, ut ex ignium ministerio. Erunt enim et aliae Spiritus gatunki, ut ex deo, ut ex diabolo. Ita cum de anima et Spiritu agitur, ipsa erit anima Spiritus, Sicut ipsa dies lux. Ipsum est enim quid, per quod est quid. XI. 1. Sed ut animam Spiritum dicam, praesentis quaestionis stosunek compellit, quia spirare alii substantiae adscribitur. Hoc dum animae uindicamus, quam uniformem et simplicem agnoscimus, Spiritum necesse est certa codicione dicamus, non status nomine, sed actus, gdzie indziej niesklasyfikowany Spirit Substantiae titulo, sed operae, quia spirat, non quiaus proprie est. Nam et flare spirare est. Ita et animam, quam flatum ex proprietate defenimus, Spiritum nunc ex necessitate pronuntiamus, ceterum aduersus Hermogenen, qui eam ex materia, non ex dei flatu pretendit, flatum proprie tuemur. 2. Ille enim aduersus ipsius scripturae fidem flatum in Spiritum uertit, ut, dum incredibile est Spiritum dei in delictum et mox in iudicium deuenire, ex materia potius anima credatur quam ex dei Spiritu. Idcirco nos et illic flatum eam defenimus, non Spiritum, secundum scripturam et secundum Spiritus rozróżnienie, et hic Spiritum ingratis pronuntiamus secundum spirandi et flandi communionem. Illic de substantia quaestio est: spirare enim substantiae actus est. 3. Nec diutius de isto, nisi propter haereticos, qui nescio quod Spiritale semen infulciunt animae de Sophiae matris occulta liberalitate conlatum ignorantefactore, cum scripturafactoris magis dei sui conscia nihil amplius promulgauerit quam deum flantem in faciem hominis flatum uitae et hominem factum in animam uiuam, per quam exinde et uiuat et spiret, satis declarata Differentia Spiritus et Animae in sequentibus instrumentis, ipso deo pronuntiante: Spiritus ex meprodiuit, et flatum omnem ego feci. Et anima enim flatus factus ex Spiritu. Et rursus: qui deedit flatum populo super terram et Spiritum calcantibus eam. Primo enim anima, id est flatus, populo in terra incedenti, id est in carne carnaliter agenti, postea Spiritus eis qui terram calcant, id Spirit est opera carnis subigunt, quia et apostolus non primum quod Spiritale, sed quod zwierzęce, posteaale. 4. Nam etsi Adam statim proroka magnum illud sacramentum in Christum et ecclesiam: hoc nunc os ex ossibus meis et caro ex carne mea; propter hoc relinquet homo patrem et matrem et agglutinabit se mulieri suae, et erunt duet in unam carnem, wypadekiam Spiritus passus est: cecidit enim ecstasis super illum, sancti Spiritus uis operatrix prorokiae. 5. Nam et malus Spiritus accidens res est. Denique Saulem tam dei Spiritus postea uertit in alium uirum, id est w proroken, cum dictum est: quid hoc filio Cis? et Saul w prorokach? quam et mali Spiritus postea uertit in alium uirum, w apostatam scilicet. ludam quoque aliquamdiu cum electrotis deputatum usque ad loculorum officium, etsi iam cheatatorem, traditorem tamen nondum, postea diabolus intrauit. 6. Igitur si neque dei neque diaboli Spiritus ex natiuitate conseritur animae, solam eam constat ante euentum Spiritus utriusque; si solam, et simplicem et uniformem substantiae nomine, atque ita non aliunde spirantem quam ex substantiae suae sorte. XII. 1. Proinde et animus siue mens est νοῦς apud Graecos, non aliud quid intellegimus quam sugestum animae ingenitum et insitum et natiuitus proprium, quo agit, quo sapit, quem secum habens ex semetipsa secum moueat in semetipsa, atque ita moueri uideatur ab illo tamquam substantia alio, ut uolunt qui etiam uniuersitatis motatorem animum decernunt, illum deum Socratis, illum Valentini Vnigenitum ex patre Вυϑῷ et matre Σιγῇ. 2. Quam Anaxagorae turbata zdanie est! Initium enim omnium komentarz animum et uniuersitatis oscillum de illius axe suspens purumque eum afirmans et simplicem et incommiscibilem, hoc uel maxime titulo segregat ab animae commixtione et tamen eundem alibi animam edicit. 3. Hoc etiam Aristoteles denotauit, nescio an sua paratior implere quam aliena inanire. Denique et ipse definicja animi cum Different, tymczasowe alterum animi genus pronuntiauit, illum diuinum, quem rursus et inpassibilem subostendens abstulit et ipse eum a consortio animae. Cum enim animam passibilem constet eorum, quae sortita est pati, aut per animum et cum animo patietur, si concreta est animo, non poterit animus inpassibilis induci, aut si non per animum nec cum animo patietur anima, non erit concreta illi, cum quo nihil et cui nihil patitur. Porro si nihil per illum et cum illo anima patietur, iam nec sentiet nec sapiet nec mouebitur per illum, ut uolunt. 4. Nam et sensus passiones facit Arystoteles. Quidni? Et Sentire enim pati est, quia pati Sentire est. Proinde et sapere Sentire est et Moueri Sentire est. Ita totum pati est. Videmus autem nihil istorum animam experiri, ut non et animo deputetur, quia per illum et cum illo transigatur. 5. Iam ergo et commiscibilis est animus aduersus Anaxagoran et passibilis aduersus Aristotelen. Ceterum si discretio dopuszczenie, ut substantia duae res sint animus atque anima, alterius erit et passio et sensus et sapor omnis et actus et motus, alterius autem otium et quies et stupor et nulla iam causa, et aut animus uacabit aut anima. 6. Quodsi constat ambobus haec omnia reputari, ergo unum erunt utrumque et Democritus obtinebit Differentiam tollens et quaeretur, quomodo unum utrumque, ex duarum substantiarum confusione, an ex unius dispositione. Nos autem animum ita dicimus animae concretum, non ut substantia alium, sed ut substantiae officium. XIII. 1. Ad hoc dispicere superest, ubi sit, id est, quid cui praéest, ut cuius zasadniczyas apparuerit, illa sit substantiae masa, id autem, cui masa substantiae praéerit, in officium naturale substantiae deputetur. Enimuero quis non animae dabit summam omnem, cuius nomine totius hominis mentio titulata est? 2. „Quantas animas pasco”, ait diues, non ait „animos”, et animas saluas optat gubernator, non animos, et rusticus in opere et in proelio mile animam se, non animum, ponere afirmat. Cuius nominatiora pericula aut uota sunt, animi an animae? Quid autem agere dicuntur moribundi, animum an animam? Ipsi postremo philosophi ipsique medici, quamuis de animo quoque disputaturi, faciem tamen operis frontemque materiae de anima unusquisque proscripsit. 3. Vt autem et a deo.discas, animam semper deus alloquitur, animam compellat atque aduocat, ut animum sibi aduertat. Illam saluam uenit facere Christus, illam perdere in gehennam comminatur, illam pluris fieri uetat, illam et ipse bonus pastor pro pecudibus suis ponit. Habes animae basicitatem, habes in illa et substantiae unionem, cuius intellegas instrumentum esse animum, non patrocinium. XIV. 1. Singularis alioquin et simplex et de suo tota est, non magis structilis aliunde quam diuisibilis ex se, quia nec dissolubilis. Si enim structilis et dissolubilis, iam non immortalis. Itaque quia non mortalis, neque dissolubilis neque diuisibilis. Nam et diuidi dissolui est et dissolui mori est. 2. Diuiditur autem in partes, nunc in duas a Platone, nunc in tres a Zenone, nunc in quinque ab Aristotele et in sex a Panaetio, in septem a Sorano, etiam in octo penes Chrysippum, etiam in nouem penes Apollophanen, sed et in duodecim apud quosdam Stoicorum, et in duas amplius apud Posidonium, qui a duobus exorsus titulis, maini, quod aiunt ἡγεμονικόν, et a racjonali, quod aiunt λογικόν, in decem septem exinde prosecuit; ita aliae ex alias gatunki diuidunt animam. 3. Huiusmodi autem non tam partes animae habebuntur quam uires et efficaciae et operae, sicut de quibusdam et Aristoteles iudicauit. Non enim membra sunt substantiae zwierzęcy, sed ingenia, ut motorium, ut aktorium, ut cogitatorium, et si qua in hunc modum distinguunt, ut et ipsi illi quinque notissimi sensus, uisus audytus gustus tactus odoratus. Quibus omnibus etsi certa singulis domicilia in corpore determinauerunt, non idcirco haec quoque distributio animae ad animaesectiones pertinebit, quando ne ipsum quidem corpus ita diuidatur in membra, ut isti uolunt animam. 4. Atquin ex multitudine membrorum unum corpus efficitur, ut concretio sit potius ipsa diuisio. Specta portentosissimam Archimedis munificentiam, organum hydraulicum dico, tot membra, tot partes, tot compagines, tot itinera uocum, tot compendia sonorum, tot commercia modorum, tot acies tibiarum, et una moles erunt omnia. Sic et Spiritus, qui illic de tormento aquae anhelat, non ideo separabitur in partes, quia per partes administratur, substantia quidem solidus, opera uero diuisus. 5. Non longe hoc example est a Stratone et Aenesidemo et Heraclito; nam et ipsi unitatem animae tuentur, quae in totum corpus diffusa et ubique ipsa, uelut flatus in calamo per cauernas, ita per sensualia uariis modis emicet, non tam concisa quam dispensata. Haec omnia quibus titulis nuncupentur et quibus ex se diuisionibus detineantur et quibus in corpore metationibus sequestrentur, medici potius cum philosophis rozważenie; nobis pauca conuenient. XV. 1. Inprimis an sit aliqui summus in anima gradus uitalis et sapientialis, quod ἡγεμονικόν wnoszący odwołanie, id est maine, quia si negetur, totus animae status periclitatur. Denique qui negant maine, ipsam prius animam nihil censuerunt. 2. Messenius aliqui Dicaearchus, ex medicis autem Andreas et Asclepiades ita abstulerunt majore, dum in animo ipso uolunt esse sensus, quorum uindicatur maine. Asclepiades etiam illa argumentatione uectatur, quod pleraque Animalia ademptis eis partibus corporis, in quibus plurimum egzystencjimatur maine consistere, et insuper uiuant aliquatenus et sapiant nihilominus, ut muscae et uespae et lucustae, si capita decydaris, ut caprae et testudines et anguillae, si corda detraxeris; itaque maine non esse, quo, si fuisset, amisso cum suis sedibus uigor animae non perseueraret. 3. Sed plures et philosophi aduersus Dicaearchum, Plato Strato Epicurus Democritus Empedocles Socrates Aristoteles, et medici aduersus Andrean et Asclepiaden, Herophilus Erasistratus Diodes Hippocrates et ipse Soranus, iamque omnibus plures Christiani, qui apud deum de utroque deducimur, et esse basice in anima et certo in corporis recesu consecratum. 4. Si enim scrutatorem et dispectorem cordis deum legimus, si etiam prorokes eius occulta cordis traducendo probatur, si deus ipse recogitatus cordis in populo praeuenit: quid cogitatis in cordibus uestris nequam? si et Dauid: cor mundum conde in me deus, et Paulus corde ait credi in iustitiam, et Iohannes corde ait suo unumquemque reprehendi, si postremo qui uiderit feminam ad concupiscendum, iam Adulterauit in corde, simul utrumque dilucet, et esse maintee in anima, quodintentio diuina conueniat, id est uim sapientialem atque uitalem (quod enim sapit, uiuidum est), et in eo thesauro corporis haberi, ad quem deus respicit, 5. ut neque extrinsecus agitari putes maine istud secundum Heraclitum, neque per totum corpus uentilari secundum Moschionem, neque in capite concludi secundum Platonem, neque in uertice potius praesidere secundum Xenocraten, neque in cerebro cubare secundum Hippocraten, sed nec circa cerebri fundum, ut Herophilus, gdzie indziej niesklasyfikowane in membranulis, ut Strato et Erasistratus, gdzie indziej niesklasyfikowane in superciliorum meditullio, ut Strato Physicus, gdzie indziej niesklasyfikowane in tota lorica pectoris, ut Epicurus, sed quod et Aegyptii renuntiauerunt et qui diuinarum commentatores uidebantur, ut et ille uersus Orphei uel Empedoclis: namque homini sanguis roundcordialis est sensus. 6. Etiam Protagoras, etiam Apollodorus et Chrysippus haec sapiunt, ut uel ab istis retusus Asclepiades capras suas quaerat sine corde balantes et muscas suas abigat sine capite uolitantes, et omnes iam sciant se potius sine corde et cerebro uiuere, qui dispositionem animae humanae de condiione bestiarum praeiudicarint. XVI. 1. Est et illud ad fidem pertinens, quod Plato bifariam partitur animam, per racjonalne i inracjonalne. Cui definicjai et nos quidem applaaudimus, sed non ut naturae deputetur utrumque. Naturale enim racjonalne credendum est, quod animae a primordio sit ingenitum, a racjonali uidelicet auctore. Quid enim non racjone, quod deus iussu quoque ediderit, nedum id quod proprie afflatu suo emiserit? Inrationale autem posterius intellegendum est, ut quod acciderit ex serpentis instynktu, ipsum illud transgressionis admissum, atque exinde inoleuerit et coadoleuerit in anima ad instar iam naturalitatis, quia statim in naturae primordio accidit. 2. Ceterum cum idem Plato solum racjone dicat, ut in anima dei ipsius, si nos etiam inrationale naturae adscribimus, quam a deo anima nostra sortita est, aeque inrationale de deo erit, utpote naturale, quia naturae deus auctor est. Sed enim a diabolo immissio delicti, inrationale autem omne delikatny; igitur a diabolo inrationale, a quo et delictum, extraneum a deo, a quo est inrationale alienum. Proinde delicti diuersitas horum ex dystansia auctorum. 3. Proinde cum Plato soli deo segregans racjonalne duo genera subdiuidit ex inrationali, indignatiuum, quod apelacja ϑυμικόν, et concupiscentiuum, quod uocant ἐπιϑυμητικόν, ut illud quidem commune sit nobis et leonibus, istud uero cum muscis, uzasadnienie porro cum deo, uideo et de hoc mihi esse retractandum propter ea quae in Christo deprehenduntur. 4. Ecce enim tota haec trinitas et in domino: et racjone, quo docet, quo disserit, quo salutis uias sternit, et indignatiuum, quo inuehitur in scribas et farisaeos, et concupiscentiuum, quo pascha cum discipulis suis edere concupiscit. 5. Igitur apud nos non semper ex inrationali censenda sunt indignatiuum et concupiscentiuum, quae certi sumus in domino racjoniter decucurrisse. Indignabitur deus racjoniter, quibus scilicet debet, et concupiscet deus racjoniter, quae digna sunt ipso. Nam et malo indignabitur et bono concupiscet salutem. 6. Dat et apostolus nobis concupiscentiam: si quis episcopatum concupiscit, bonum opus concupiscit; et bonum opus dicens racjonalem concupiscentiam ostendit. Concedit et oburzenie. Quidni, quam et ipse suscepit? Vtinam et praecidantur, inquit, qui uos subuertunt. Rationalis et indignatio quae ex affectu disciplinae est. 7. At cum dicit: fuimus aliquando natura filii irae, inrationale indignatiuum suggillat, quod non sit ex ea natura quae a deo est, sed ex illa quam diabolus induxit, dominus et ipse dictus sui ordinis: non potestis duobus dominis seruire, pater et ipse cognominatus: uos ex diabolo patre estis, ne timeas et illi proprietatem naturae alterius adscribere, posterioris et Adulterae, quem legis auenarum superseminatorem et frumentariae segetis nocturnum interpolatorem. XVII. 1. Continit nos illorum etiam quinque sensuum quaestio, quos in primis litis discimus, quoniam et hinc aliquid haereticis procuratur. Visus est et audytus et odoratus et gusts et tactus. 2. Horum fidem Academici durius Damant, secundum quosdam et Heraclitus et Diodes et Empedocles, certe Plato in Timaeo inrationalem pronuntians sensualitatem et opini coimplicitam. Itaque mendacium uisui obicitur, quod remos in aqua inflexos uel infractos adseuerat aduersus conscientiam integritatis, quod turrem quadrangulatam de longinquo rotundam perswazja, quod aequalissimam porticum angustiorem in ultimo infamet, quod caelum tanta sublimitate suspensum mari iungat. 3. Perinde audytus fallaciae reus, ut cum caeleste murmur putamus et plaustrum est, uel tonitru meditante pro certo de plaustro credimus sonitum. Sic et odoratus et gustus arguuntur, siquidem eadem unguenta eademque uina posteriore quoque usu depretiantur. Sic et tactus reprehenditur, siquidem eadem pauimenta manibus asperiora, pedibus leuiora creduntur, et in lauacris idem calidae lacus feruentissimus primo, dehinc temperatissimus renuntiatur. 4. Adeo, inquiunt, sic quoque fallimur sensibus, dum sententias uertimus. Moderantius Stoici non omnem sensum, nec semper, de mendacio onerant. Epikurei Constantius parem omnibus atque perpetuam Defenseunt ueritatem, sed alia uia. Non enim sensum mentiri, sed opini. Sensum enim pati, non opinari; animam enim opinia. Absciderunt et opini a sensu et sensum ab anima. 5. Et unde opinio, si non a sensu? Denique nisi uisus rotundam sensrit turrem, nulla opinio rotunditatis. Et unde sensus, si non ab anima? Denique carens anima corpus carebit et sensu. Ita et sensus ex anima est et opinio ex sensu et anima totum. Ceterum optime proponetur esse utique aliquid quod efficiat aliter quid a sensibus renuntiari quam sit in rebus. Porro si potest id renuntiari quod non sit in rebus, cur non perinde possit per id renuntiari quod non sit in sensibus, sed in eis racjonibus quae interueniant suo nomine? 6. Atque adeo licebit eas recognosc. Nam ut in aqua remus inflexus uel infractus appareat, aqua in causa est; denique extra aquam integer uisui remus. Teneritas autem substantiae illius, qua speculum ex lumine efficitur, prout icta seu mota est, ita et Imaginem uibrans euertit lineam recti. Item ut turris habitus eludat, interualli condicio compellit in aperto; aequalitas enimcircfusi aeris pari luce uestiens angulos oblitterat lineas. Sic et uniformitas porticus acuitur in fine, dum acies in concluso stipata illic tenuatur, quo et Extenditur. Sic et caelum mari unitur, ubi uisio absumitur, quae quamdiu uiget, tamdiu diuidit. 7. Auditum uero quid aliud decipiet quam sonorum similitudo? Et si postea minus spirat unguentum et minus sapit uinum et minus lacus feruet, in omnibus ferme prima uis tota est. Ceterum de scabro ac leui zasługo manus ac pedes tenera scilicet et callosa membra dissentiunt. 8. Igitur hoc modo nulla sensuum frustratio causa carebit. Quodsi causae fallunt sensus et per sensus opinii, iam nec in sensibus constituenda fallacia est, qui causas sequuntur, gdzie indziej niesklasyfikowany in opinibus, quae a sensibus diriguntur sequentibus causas. 9. Qui insaniunt, alios in aliis uident, ut Orestes matrem in sorore et Aiax Vlixen in armento, ut Athamas et Agaue in filiis bestias. Oculisne hoc mendacium exrobrabis, an furiis? Qui redundantia fallis auruginant, amara sunt omnia. Num ergo gusti praeuaricationem exrobrabis, a ualetudini? Omnes itaque sensus euertuntur uel roundueniuntur ad tempus, ut proprietate fallaciae careant. 10. Immo iam ne ipsis quidem causis adscribendum est fallaciae elogium. Si enimratione haec accidunt, report fallacia perhiberi non meretur. Quod sic fieri oportet, mendacium non est. Itaque si et ipsae causae infamia liberantur, quanto magis sensus, quibus iam et causae libere praéunt, cum hinc potissimum et ueritas et fides et integritas sensibus uindicanda sit, quod non aliter renuntient quam quod illa stosunek mandauit, quae efficiat aliter quid a sensibus renuntiari quam sit in rebus! 11. Quid agis, Academia procacissima? Totum uitae statum euertis, omnem naturae ordinem turbas, ipsius dei prouidentiam excaecas, qui cunctis operibus suis intellegendis incolendis dispensandis fruendisque fallaces et mendaces dominos praefecerit sensus. Non istis uniuersa conditio subministratur? An non per istos secunda quoque mundo instructio accessit, tot artes, tot ingenia, tot studia negotia officia commercia remedia consilia solacia uictus kultus ornatus, quae omnia totum uitae saporem condierunt, dum per hos sensus solus omnium homo zwierzęce uzasadnienie dinoscur inteligencja et ipsius Akademie? 12. Sed enim Plato, ne quod testimonium sensibussignet, propterea et in Phaedro ex Socratis persona negat se cognoscere posse semetipsum, ut monet Delphica inscriptio, et in Theaeteto adimit sibi scire atque sensire et in Phaedro post mortem Different sententiam ueritatis, postumam scilicet; et tamen nondum mortuus philosophabatur. 13. Non licet, non licet nobis in dubium sensus istos deuocare, ne et in Christo de fide eorum deliberetur, ne forte dicatur quod falso satanan prospektarit de caelo praecipitatum aut falso uocem patris audierit de ipso testificatam aut deceptus sit, cum Petri socrum tetigit, aut alium postea unguenti sensrit Spiritum, quod in sepulturam suam Acceptauit, Alium postea uini saporem, quod in sanguinis sui memoriam consecrauit. 14. Sic enim et Marcion phantasma eum maluit credere, totius corporis in illo dedignatus ueritatem. Atquin ne in apostolis quidem eius ludificata natura est; fidelis fuit et uisus et audytus in monte, fidelis et gustus uini illius, licet aquae ante, in nuptiis Galilaeae, fidelis et tactus exinde creduli Thomae. Recita Iohannis testationem: quod uidimus, inquit, quod audiuimus, oculis nostris uidimus, et manus nostrae contrectauerunt de sermone uitae. Falsa utique testatio, si oculorum et aurium et manuum sensus natura mentitur. XVIII. 1. Conuertor ad intelektualnej partem, quemadmodum illam Plato a corporalibus separatam haereticis commendauerit agnitionem ante mortem consecutus. Ait enim in Phaedone: „Quid tum erga ipsam prudentiae posiadania? Vtrumne impedimentum erit corpus, an non, si quis illud socium assumpserit in quaestionem? Tale quid dico: habetne ueritatem aliquam uisio et audio hominibus? An non etiam poetae haec nobis semper obmussant, quod neque audiamus certum neque uideamus?” Meminerat scilicet et Epicharmi Comici: animus cernit, animus audyt, reliqua surda et caeca sunt. 2. Itaque rursus illum ergo ait supersapere qui mente maxime sapiat, neque uisio nem proponens neque ullum eiusmodi sensum attrahens animo, sed ipsa mente odra utens in recogitando ad capiendum irrerum quodque rerum, si egressus potissimum ab oculis et auribus et, quod dicendum sit, a toto corpore ut turbante et non zezwolenietente animae possidere ueritatem atque prudentiam, quando komunikuje się. 3. Videmus igitur aduersus sensus corporales aliam portendi paraturam ut multo idoniorem, uires scilicet animae, intellectum operantes eius ueritatis, cuius res non sint coram nec subiaceant corporalibus sensibus, sed absint longe a communi conscientia in arcano et in Superioribus et apud ipsum deum. Vult enim Plato esse quasdam substantias inuisibiles incorporales supermundiales, diuinas et aeternas, quas apelat idee, id est formas, examplea et causas naturalium istorum manifestorum et subiacentium corporalibus sensibus, et illas quidem esse ueritates, haec autem Imagines Earum. 4. Relucentne iam haeretica semina Gnosticorum et Valentinianorum? Hinc enim arripiunt Differentiam corporalium sensuum et intelektualnej uirium, quam etiam parabolae decem uirginum adtemperant, ut quinque stultae sensus corporales figurauerint, stultos uidelicet, quia deceptui faciles, sapientes autem intelektualnej uirium notam expresserint, sapientium scilicet, quia contingentium ueritatem illam arcanam et supernam et apud pleroma constitutam, haereticarum idearum sacramenta; hoc enim sunt et aeones et genealogiae illorum. 5. Itaque et sensum diuidunt et intelektualnejibus quidem a Spiritali suo semine, Sensalibus uero ab Animali, quia Spiritalia nullo modo capiat; et illius quidem esse inuisibilia, huius uero uisibilia et humilia et temporalia, quae sensu conueniantur in imaginibus constituta. Ob haec ergo praestruximus neque animum aliud quid esse quam animae sugestum et structum, neque Spiritum extraneum quid quam quod et ipsa per flatum, ceterum accessioni deputandum quod aut deus postea aut diabolus adspiraret. 6. Et nunc ad Differentiam sensualium et intelektualium non aliud requiretimus quam rerum diuersitates, corporaliurji et Spiritalium, uisibilium et inuisibilium, publicatarum et arcanarum, quod illae sensui, istae intellectui attribuantur, apud animam tamen et istis et illis obsequio deputatis, quae perinde per corpus corporalia Sentiat, quemadmodum per animum incorporalia intellegat, saluo eo, ut etiam Sentiat, dum intellegit. 7. Non enim et sensire intellegere est et intellegere sensire est? Aut quid erit sensus, nisi eius rei quae sensitur intellectus? Quid erit intellectus, nisi eius rei quae intellegitur sensus? Vnde ista tormenta cruciandae simplicitatis et hangendae ueritatis? Quis mihi exhibebit sensum non intellegentem quod sentit aut intellectum non sensientem quod intellegit, ut sont alterum sine altero posse? 8. Si corporalia quidem sentymentus, incorporalia uero intelleguntur, rerum genera diuersa sunt, non domicilia sensus et intellectus, id est, non anima et animus. Denique a quo sentymental corporalia? Si ab animo, ergo iam et sensualis est animus, non tantum intelektualnej, nam dum intellegit, sentit, quia si non sentit, nec intellegit; si uero ab anima corporalia sensiuntur, iam ergo et intelektualnejis est uis animae, non tantum sensualis, nam dum senit, intellegit, quia si non intellegit, gdzie indziej niesentit. Proinde a quo intelleguntur incorporalia? Si ab animo, ubi erit anima? Si ab anima, ubi erit animus? Quae enim odległy, abesse inuicem debent, cum suis muneribus operantur. 9. Putabis quidem abesse animum ab anima, si quando, nam ita effici, ut nesciamus uidisse quid uel audisse, quia alibi fuerit animus. Adeo pretendam immo ipsam animam nec uidisse nec audisse, quia alibi fuerit cum sua ui, id est animo. Nam et cum dementit homo, anima dementit non peregrinante, sed conresidente tunc animo – ceterum animae zasadniczy casus est. 10. Hoc unde firmatur? Quod anima digressa nec animus in homine inueniatur; ita illam ubique sequitur, a qua nec in fine subremanet. Cum uero sequitur et addicitur, perinde intellectus animae addicitur quam sequitur animus, cui addicitur intellectus. Sit nunc et potior sensu intellectus et potior cognitor sacramentorum, dummodo et ipse propria uis animae, quod et sensus. Nihil mea Interest, nisi cum idcirco praefertur sensui intellectus, ut ex hoc quoque separatior habeatur quo potior afirmatur. Tunc mihi post Differentiam etiam praelatio retundenda est peruentura quoque usque ad potioris dei persuasionem. 11. Sed de deo suo quoque campo experiemur cum haereticis. Nunc de anima titulus et de intellectu non insidiose praeferendo locus. Nam etsi potiora sunt quae intellectu attinguntur ut Spiritalia Quam Quae sensu ut corporalia, rerum erit praelatio, sublimiorum scilicet aduersus humiliores, non intellectus aduersus sensum. Quomodo enim praeferatur sensui intellectus, a quo informatur ad cognitionem ueritatum? 12. Si enim ueritates per Imagines apprehenduntur, id est inuisibilia per uisibilia noscuntur, quia et apostolus nobis scribit: inuisibilia enim eius a Conditione mundi de factitamentis intellecta uisuntur, et Plato haereticis: facies occultorum ea quae valid, et: necesse est omnino hunc mundum Imaginem quandam esse alterius alicuius, ecquid tibi uidetur intellectus duce uti sensu et auctore et basici fundo nec sine illo ueritates posse contingi? Quomodo ergo potior erit eo per quem est, quo eget, cui debet totum quod attingit? 13. Ita utrumque concluditur, neque praeferendum sensui intellectum (per quod enim quid constat, inferius ipso est) neque separandum a sensu (per quod enim quid est, cum ipso est). XIX. 1. Sed ne illi quidem praetereundi qui uel modico temporis uiduant animam intellectu. Proinde enim uiam sternunt postea inducendi eius, sicut et animi, a quo scilicet proueniat intellectus. 2. Volunt infantiam sola anima contineri, qua tantummodo vivat, non ut pariter sapiat, quia nec omnia sapiant quae uiuant. Denique arbores uiuere nec tamen sapere secundum Aristotelen et si quis alius substantiam zwierzęce w uniuersa komunikacji, quae apud nos in homine priuata res est, non modo ut dei opus, quod et cetera, sed ut dei flatus, quod haec sola, quam dicimus cum omni instrukcje suo nasi. 3. Et si ad arbores prouocamur, amplectemur egzemlum, siquidem et illis necdum arbusculis, sed stipitibus adhuc et surculis etiamnunc, simul de scrobibus oriuntur, inest propria uis animae. Verum pro temporis racjonatur remoratur coalescens et coadulescens robori suo, didec aetas adimpleat habitum, quo natura fungatur. Aut unde mox illis et frutices inoculantur et folia formantur et germina inflantur et flosculi inornantur et succi condiuntur, si non in ipsis omnis paratura generis quiescit et partibus promota grandescit? 4. Inde igitur et sapiunt unde uiuunt, tam uiuendi quam sapiendi proprietate, et quidem ab infantia et ipsae sua. Video enim et uitem adhuc teneram et inpuberem intellegentem tamen iam opera sua et uolentem alicui adhaerere, cui innyxa et innexa proficiat. Denique non requireata rustica disciplina, sine arundine, sine ceruo, si quid attigerit, ultro amabit, et quidem uiriosius amplexabitur de suo ingenio quam de tuo arbitrio. Properat esse secura. 5. Video et hederas, quantum uelis premas, statim ad superna conari et nullo praéeunte zawieszenia, quod malint parietibus inuehi textili silua quam humi teri uoluntaria iniuria. Contra quibus de aedificio male est, ut crescendo recedunt, ut refugiunt? Sentias ramos aliorsum destinatos i animacja arboris de diuortio parietis intellegas. Contenta est paruitate quam ex primordio prouidentissimi fructicis edidicit, timens etiam ruinam. 6. Czy ego sapientias et scientias arborum cur non pretendam? Viuant ut philosophi uolunt, sapiant ut philosophi nolunt, intellegat et infantia ligni, quo magis hominis, cuius anima uelut surculus quidam ex matrix Adam in propaginem deducta et genitalibus feminae foueis commendata cum omni sua paratura pullulauit tam intellectu quam et sensu. 7. Mentior, si non statim infans, uitam uagitu salutauit, hoc ipsum se testatur sensisse atque intellexisse quod natus est, omnes simul ibidem dedicans sensus, et luce uisum et sono audytum et umore gustm et aere odoratum et terra tactum. Ita prima illa uox de primis sensuum motibus et de primis intellectuum pulsibus cogitur. 8. Plus est quod de prospektu lacrimabilis uitae quidam augurem incommodorum uocem illam flebilem interpretantur, quod etiam praesciens habenda sit ab ingressu natiuitatis, nedum intellegens. Exinde et matrem Spiritu Probat et Nutricem Spiritu Exinat et Gerulam Spiritu Agnoscit, fugiens extranea ubera et recusans ignota cubilia, neminem appetens nisi ex usu. 9. Vnde illi iudicium nouitatis et moris, si non sapit? Vnde illi et offi et demulceri, si non intellegit? Mirum satis, ut infantia naturaliter animosa sit non habens animum et naturaliter affectiosa sit non habens intellectum. At enim Christus ex ore lactantium et paruulorum experiendo laudem nec pueritiam nec infantiam hebetes pronuntiauit, quarum altera cum suffragio wystąpienierens testimonium ei potuit Offerre, altera pro ipso trucidata utique uim sensit. XX. 1. Et hic itaque concludimus omnia naturalia animae ut substantiua eius ipsi inesse et cum ipsa procedere atque proficere, ex quo ipsa censetur. Sicut et Seneca saepe noster: insita sunt nobis omnium artium et aetatum semina, magisterque ex occulto deus producit ingenia, ex seminibus scilicet insitis et occultis per infantiam, quae sunt et intellectus. Ex jego enim producuntur ingenia. 2. Porro et frugum seminibus una generis cuiusque forma est, procesus tamen uarii: alia integro statu euadunt, alia etiam meliora respondent, alia degenerant pro condiione caeli et soli, pro racjone operis et curae, pro temporum euentu, pro licentia casuum; ita et animam licebit semine uniformem, fetu multiformem. Nam et hic etiam de locis interes. 3. Thebis hebetes et brutos nasci relatum est, Athenis sapiendi dicendique acutissimos, ubi penes Colyttum pueri mense citius eloquuntur praecoca lingua, siquidem et Plato in Timaeo Mineruam afirmat, cum urbem illam moliretur, nihil aliud quam regionis naturalny prospexisse talia ingenia policitam; unde et ipse w Legibus Megillo et Cliniae praecipit condendae ciuitati locum procurare. Sed Empedocles causam argutae indolis et obtusae in sanguinis qualitate constituit, Perfectum ac profectum de doctrina disciplinaque deducit. Tamen uulgata iam res est gentilium proprietatum. Comici Phrygas timidos inludunt, Sallustius uanos Mauros et feroces Dalmatos pulsat, mendaces Cretas etiam apostolus inurit. 4. Fortassean et de corpore et ualetudine aliquid accedat. Opimitas sapientiam impedit, exilitas expedit, paraliż mentem prodigit, pthisis seruat. Quanto magis de wypadekibus habebuntur quae citra corpulentiam et ualentiam uel acuunt uel obtundunt! Acuunt doctrinae disciplinae artes et experientiae negotia studia; obtundunt inscitiae ignauiae desidiae libidines inexperientiae otia uitia, super haec, si et aliquae praesunt potestates. 5. Enimuero praesunt, secundum nos quidem deus dominus et diabolus aemulus, secundum communem autem opinii prouidentia et fatum et necessitas et fortuna et arbitrii libertas. Nam haec et philosophi distinguunt, et nos secundum fidem disserenda suo iam uouimus titulo. 6. Apparet quanta sint quae unam animae naturam uarie collocarint, uulgo naturae deputentur, quando non gatunki sint, sed sortes naturae et substantiae unius, illius scilicet quam deus in Adam contulit et matricem omnium fecit; atque adeo sortes erunt, non gatunek substantiae unius, id est uarietas ista moralis, quanta nunc est, tanta non fuerit in ipso principe generis Adam. Debuant enim fuisse haec omnia in illo ut infonte naturae atque inde cum tota uarietate manasse, si uarietas naturae fuisset. XXI. 1. Quodsi uniformis natura animae ab initio in Adam ante tot ingenia, ergo non multiformis, quia uniformis, per tot ingenia, nec triformis, ut adhuc trinitas Valentiniana caedatur, quae nec ipsa in Adam recognoscitur. 2. Quid enim Spiritale in illo? Si quia proroka magnum illud sacramentum in Christum et ecclesiam: hoc os ex ossibus meis et caro ex carne mea uocabitur mulier; propterea relinquet homo patrem et matrem et agglutinabitur mulieri suae et erunt duo in carnem unam, hoc postea obuenit, cum in illum deus amentiam immisit, Spiritalem uim, qua const prorokia. 3. Si et malum in eo apparuit transgressionis admissum, nec hoc naturale deputandum est, quod instynktu serpentis operatus est, tam non naturale quam nec materiale, quia et materiae fidem iam exclusimus. Quodsi necale nec quod dicitur materiale proprium in illo fuit (etsi ex materia fuisset mali semen), superest, ut solum in illo et unicum fuerit naturale quod censetur zwierzęcego ducha, quod statu simplex et uniforme defenimus. 4. De hoc plane relinquitur quaeri, demutabilna debata credi, quod naturale dicatur. Idem enim conuertibilem negant naturam, ut trinitatem suam in singulis proprietatibus figant, quia arbor bona malos non ferat fructus nec mala bonos, et nemo de spinis metat ficus et de tribulis uuas. Ergo si ita est, neque de lapidibus filios Abrahae suscitare poterit deus nec genimina uiperarum facere paenitentiae fructus et errauit apostolus scribens: eratis et vos aliquando tenebrae et: fuimus et nos aliquando natura filii irae et: in his uos quoque fuistis, sed abluti estis. 5. Sed nunquam discordabunt sententiae sanctae. Non dabit enim arbor mala bonos fructus, si non inseratur, et bona malos dabit, si non colatur, et lapides filii Abrahae fient, si in fidem Abrahae formentur, et genimina uiperarum fructum paenitentiae facient, si uenena malignitatis exspuerint. 6. Haec erit uis diuinae gratiae, potentior utique natura, habens in nobis subiacentem sibi liberam arbitrii potestatem quod αὐτεξούσιον dicitur, quae cum sit et ipsa naturalis atque mutabilis, quoquo uertitur, natura conuertitur. Inesse autem nobis τὸ αὐτεξούσιον naturaliter iam et Marcioni ostendimus et Hermogeni. 7. Quid nunc, si et naturae condicio sic erit definienda, ut duplex determinant, natorum et innatorum,factorum et infectorum? Atque ita quod natum factumque constiterit, eius natura capiet demutationem: et renasci enim poterit et refici. Innatum autem et infectum nieruchome stabit. Quod cum soli deo conpetat, ale tylko innato et infecto et idcirco immortali et inconuertibili, absolutum est ceterorum omnium natorum atque faktorum conuertibilem et demutabilem esse naturam, ut, etsi trinitas animae adscribenda esset, ex mutacja acci-dentiae, non exstitutione naturae deputaretur. XXII. 1. Cetera animae naturalia iam a nobis audiit Hermogenes cum ipsorum defensione et probatione, per quae dei potius quam materiae propinqua cognoscitur. Hic solummodo nominabuntur, ne praeterita uideantur. Dedimus enim illi et libertatem arbitrii, ut supra scripsimus, et dominationem rerum et diuinationem interdum, seposita quae per dei gratiam obuenit ex prorokia. Itaque iam ab isto dispositionis retractatu recedam, ut ordinem eius expungam. 2. Definimus animam dei flatu natam, immortalem, corporalem, effigiatam, substantia simplicem, de suo sapientem, uarie procedentem, liberam arbitrii, wypadekis obnoxiam, per ingenia mutabilem, racjonalem, dominatricem, diuinatricem, ex una redundantem. Sequitur nunc ut quomodo ex una redundet rozważemus, id est, unde et quando et qua racjone sumatura. XXIII. 1. Quidam de caelis deuenisse se credunt tanta persuasione quanta et illluc indubitate regressuros repromittunt, ut Saturninus Menandri Simoniani discipulus induxit, hominem afirmans ab angelis factum primoque opus futtile et inualidum et instabile in terra uermis instar palpitasse, quod consendendi uires déessent, dehinc ex misericordia summae potestatis, ad cuius effigiem, nec tamen plene perspectam, temere structus fuisset, scintillulam uitae consecutum, quae illud exsuscitarit et erexerit et constius animarit et post decessum uitae ad matricem relatura sit. 2. Sed et Carpocrates tanundem sibi de Superioribus uindicat, ut discipuli eius animas suas iam et Christo, nedum apostolis, et peraequent et cum uolunt praeferant, quas perinde de sublimi uirtute conceperint despectrices mundipotentium principatuum. 3. Apelles sollicitatas refert animas terrenis escis de supercaelestibus sedibus ab igneo angelo, deo Israels et nostro, qui exinde illis peccatricemcircinxerit carnem. 4. Examen Valentini semen Sophiae infulcit animae, per quod historias atque milesias aeonum suorum ex imaginibus uisibilium recognosunt. 5. Doleo bona fide Platonem omnium haereticorum condimentarium factum. Illius est enim et in Phaedone, quod animae hinc euntes sint illuc, et inde huc; pozycja w Timaeo, quod genimina dei delegat sibi mortalium genitura Accepto 'initio animae immortali mortale ei roundgelauerint corpus; tum, quod mundus hic imago sit alterius alicuius. 6. Quae omnia ut fidei commendet, et animam retro in superioribus cum deo egisse in commercio idearum et inde huc transuenire et hic quae retro norit de examplearibus recensere, nouum elaborauit argumentum, μαϑήσεις ἀναμνήσεις, id est discentias reminiscentias esse; uenientes enim inde huc animas obliuisci eorum in quibus prius fuerint, dehinc ex his uisibilibus edoctas recordari. Cum igitur huiusmodi argumento illa insinuentur a Platone quae haeretici mutuantur, satis haereticos repercutiam, si argumentum Platonis elidam. XXIV. 1. Primo quidem obliuionis capacem animam non cedam, quia tantam illi concessit diuinitatem, ut deo adaequetur. Innatam eam facit, quod et solum armare potuissem ad testimonium plenae diuinitatis; adicit immortalem, incorruptibilem, incorporalem, quia hoc et deum creditidit, inuisibilem, ineffigiabilem, uniformem, zasadniczy, racjonalny, intelektualem. Quid amplius proscriberet animam, si eam deum nuncuparet? 2. Nos autem, qui nihil deo adpendimus, hoc ipso animam longe infra deum expendimus, quod natam eam agnoscimus ac per hoc dilutioris diuinitatis et exilioris felicitatis, ut flatum, non ut Spiritum; et si immortalem, ut hoc sit diuinitatis, tamen passibilem, ut hoc sit natiuitatis, ideoque et a primordio exorbitationis capacem et inde etiam obliuionis affinem. Satis de isto cum Hermogene. 3. Ceterum quae, ut haberi merytoryczne possit ex peraequatione omnium proprietatum deus, nulli passioni subiacebit, ita nec obliuioni, cum tanta sit iniuria obliuio quanta est gloria eius cuius iniuria est, memoria scilicet, quam et ipse Plato sensuum et intellectuum salutem et Cicero thesaurum omnium studiorum praedicauit. Nec hoc iam in dubium deducetur, an tam diuina anima memoriam potuerit amittere, sed an quam amiserit recuperare denuo possit. Quae enim non debuit obliuisci, si oblita sit, nescio an ualeat recordari. Ita utrumque meae animae, non Platonicae congruet. 4. Secundo gradu opponam: natura compotem animam facis idearum illarum, an non? „Immo natura”, inkwizycja. Nemo ergo concedet naturalem scientiam naturalium excidere; artium excidet, studiorum; excidet doctrinarum, disciplinarum; excidet fortasse et ingeniorum etfectuum, quae naturae uidentur, non tamen sunt, quia, ut praemisimus, et pro locis et pro instytucjiibus et pro corpulentiis ac ualetudininibus et pro potestatibus dominatricibus et pro libertatibus arbitrii ex wypadekibus stała. 5. Naturalium uero scientia ne in bestiis quidem deficyt. Plane obliuiscetur feritatis leo mansuetudinis eruditione praeuentus et cum toto sugestu iubarum delicium fiet Berenices alicuius reginae lingua genas eius emaculans. Mores bestiam relinquent, scientia naturalium permanebit. Non obliuiscetur idem naturalium pabulorum, naturalium remediorum, naturalium terrorum; et si de piscibus et si de placentis regina ei obtulerit, carnem desiderabit, et si languenti theriacam composuerit, simiam leo requiret, et si nullum illi uenabulum obfirmabit, gallum tamen formidabit. 6. Perinde et homini omnium forsitan obliuiosissimo inoblitterata perseuerabit sola scientia naturalium, ut sola scilicet naturalis, memor semper manducandi in esurie et bibendi in siti, et oculis uidendum et auribus audiendum et naribus odorandum et ore gustandum et manu contrectandum. Cześć sunt certe sensus, quos philosophia depretiat intelektualnej praelatione. 7. Igitur si naturalis scientia sensualium permanet, quomodo intelektualnej, quae potior habetur, intercidet? Vnde nunc ipsa uis obliuionis antecedentis recordationem? „Ex multitudine”, ait, „temporis”. Satis improspecte! Quantitas enim temporis non pertinebit ad eam rem quae innata dicatur ac per hoc potissimum aeterna credatur. Quod enim aeternum est, eo quia et innatum est, neque initium neque finem temporis requiretendo nullum modum temporis patitur; cui temporis modus nullus est, nec ulla demutatione tempori subest nec ea de multitudine temporis uis est. 8. Si tempus in causa est obliuionis, cur ex quo anima corpori inducitur, memoria delabitur, quasi exinde tempus anima sustineat, quae sine dubio before corpore non fuit utique sine tempore? Ingressa uero corpus statimne obliuiscitur, post aliquanto? Si statim, et quae erit temporis nondum subputandi multitudo? [Infantia scilicet.] Si aliquanto post, ergo illo in spatio ante tempora obliuionis memor adhuc aget anima. Et quale est, ut postea obliuiscatur et rursus postea recordetur? Quoque autem tempore illam obliuio inruerit, quantus hic etiam habebitur modus temporis? Tota, opinor, uitae decursio satis non erit ad euertendam memoriam tanti ante corpus aeui. 9. Sed rursus Plato causam demutat in corpus, quasi et hoc fide dignum, ut nata substantia innatae uim extinguat. Magnae autem ac multae Differentiae corporum pro gentilitate, pro magnitudine, pro habitudine, pro aetate, pro ualetudine. Num ergo et obliuionum Differentiae aestimabuntur? Sed uniformis obliuio est; ergo non erit corporalitas multiformis in causa exitus uniformis. 10. Wiele pozycji documenta teste ipso Platone diuinationem animae probauerunt, quae proposuimus iam Hermogeni. Sed nec quisquam hominum non et ipse aliquando praesagam animam suam senit, auto ominis aut periculi aut gaudii augurem. Si diuinationi non obstrepit corpus, gdzie indziej niesklasyfikowane, opinor, officiet. In eodem certe corpore et obliuiscuntur animae et recordantur. Si qua corporis report incutit obliuionem, quomodo contrariam eius requiretet recordationem (quia et ipsa post obli-uionem recordatio memoria recidiua est)? Quod primae memoriae aduersatur, cur non et secundae refragatur? 11. Postremo, qui magis reminiscerentur quam pueruli, ut reciores animae, ut nondum immersae domowyis ac publicis curis, ut ipsis solis debitae studiis, quorum discentiae reminiscentiae fiunt? Immo cur non ex aequo omnes recordamur, cum ex aequo omnes obliuiscamur? Sed tantummodo philosophi; nie, cześć, quidem omnes. Platon scilicet solus in tanta gentium silua, in tanto sapientium prato, idearum et oblitus et recordatus est. 12. Igitur et si nullo modo składający się z argumentatio ista praecipua, totum illud pariter euersum est, cui accommodata est, ut animae et innatae et in caelestibus conuersatae et consciae diuinorum illic et inde delatae et hic recordatae crederentur, ad okazjonalne płaszczyzny haereticis subministrandas. XXV. 1. Iam nunc regrediar ad causam huius nadmiaru, uti reddam, quomodo animae ex una redundent, quando et ubi et qua rawe sumantur; de qua specie nihil refert, a philosopho an ab haeretico i a uulgo quaestio wystąpienierat. 2. Nulla interes Professoribus ueritatis de aduersariis eius, maxime tam audacibus quam sunt primo isti, qui praesumunt non in utero concipi animam nec cum carnis figulatione compingi atque produci, sed et effuso iam partu nondum uiuo infanti extrinsecus inprimi; ceterum semen ex concubitu muliebribus locis sequestratum motuque naturali uegetatum compinguescere in solam substantiam carnis; eam editam et de uteri fornace fumantem et calore solutam, ut ferrum ignitum et ibidem frigidae immersum, ita aeris rigore percussam et uim Animalem rapere et uocalem sonum reddere. Hoc Stoici cum Aenesidemo et ipse interdum Plato, cum dicit perinde animam extraneam alias et extorrem uteri prima adspiratione nascentis infantis adduci, sicut exspiratione nouissima educi. Videbimus an ex zdanie finxerit. Ne ex medicis quidem defuit Hicesius, et naturae et artis suae praeuaricator. 3. Puduit, opinor, illos id statuere quod feminae agnoscerent. Et quanto ruboratior exitus a feminis reuinci quam probari! In ista namque specie nemo tam idoneus magister arbiter testis quam sexus ipsius. Respondete, matres, uos quae praegnantes, uos quae puerperae, steriles et masculi taceant, uestrae naturae ueritas quaeritur, uestrae passionis fides conuenitur, an aliquam in fetu sentiatis uiuacitatem alienam de uestro, de quo palpitent ilia, micent latera, tota uentris ambitio pulstur, ubique ponderis regio mutetur; an hi motus gaudia uestra sint et certa securitas, quod ita infantem et uiuere confidatis et ludere; an si desierit inquies eius, illi prius pertimescatis; an et audiat iam in uobis, cum ad nouum sonum excutitur; an et ciborum uanitates illi desideretis, illi etiam fastidiatis; an et ualetudininibus inuicem communicetis, ille quidem usque et contusionibus uestris, quibus et ipse intus per eadem membrasignatur, rapiens sibi iniurias matris. 4. Si liuor ac rubor sanguinis passio est, sine anima non erit sanguis; si ualetudo omnis accessio est, sine anima non erit ualetudo; si alimonia inedia krementa dekrementa pauor motus tractatio est animae, jego qui grzybur uiuet. Denique desinit uiuere qui desinit grzybów. Denique et mortui eduntur; quomodo, nisi et uiui? Qui autem et mortui, nisi qui prius uiui? Atquin et in ipso adhuc utero infants trucidatur necessaria ropy naftowej, cum w wyjściu obliquatus denegat partum, matricida, ni moriturus. 5. Itaque est inter arma medicorum et cum organo, ex quo prius patescere secreta coguntur tortili temperamento, cum anulocultro, quo intus membra caeduntur anxio arbitrio, cum hebete unco, quo totum facinus extrahitur uiolento puerperio. Est etiam aeneum spiculum, quo iugulatio ipsa dirigitur caeco latrocinio; ἐμβρυοσφάκτην wnoszący odwołanie de infanticidii officio, utique uiuentis infantis peremptorium. Hoc et Hipokrates habuit et Asclepiades et Erasistratus et maiorum quoque prosector Herophilus et mitior ipse Soranus, certi Animal esse conceptum atque ita miserti infelicissimae huiusmodi infantiae, ut prius occidatur, ne uiua lanietur. 6. De qua sceleris necessitate, gdzie indziej niesklasyfikowane dubitabat, credo, Hicesius, iam natis animam superducens ex aeris frigidi pulsu, quia et ipsum uocabulum animae penes Graecos de frigidiatione respondens. Num ergo barbarae Romanaeque gentes aliter animantur, quia animam aliud quid quam ψυχήν cognominauerunt? Quantae uero nationes sub feruentissimo ax censentur colorem quoque excoctae? Vnde illis animam, quibus aeris rigor nullus? Taceo Cubulares aestus et omnem illic caloris paraturam enitentibus necessariam, quas afflari uel maxime periculum est. In ipsis paene balneis fetus elabitur, et statim uagitus audytur. 7. Ceterum si aeris rigor thesaurus est animae, extra Germanias et Scythias et Alpes et Argaeos nemo debuit nasci. Atquin et populi częste apud orientalem et meridialem temperaturam et ingenia expeditiora, omnibus Sarmatis etiam mente torpentibus. Et animi enim de rigoribus scitiores prouenirent, si animae de frigusculis euenirent; cum istota enim et uis. 8. Jego ita praestructis possumus illos quoque recogitare qui exsecto matris utero uiui aerem hauserunt, Liberi aliqui et Scipiones. Quodsi qui, ut Plato, perinde non putat duas animas in unum conuenire, sicut nec corpora, ego illi non modo duas animas in unum congestas ostendissem, sicut et corpora, in fetibus, uerum et alia multa cum anima conserta, daemonis scilicet, nec unius, ut in Socrate ipso, uerum et septenarii Spiritus, ut in Magdalena, et legionarii numeri, ut in Geraseno, quo facilius anima cum anima conseretur ex societate substantiae quam Spiritus nequam ex diuersitate naturae. 9. At idem in sexto Legum monens cauere, ne uitiatio seminis ex aliqua uilitate concubitus labem corpori et animae supparet, nescio de pristina magis an de ista sententia sibi exciderit. Ostendit enim animam de semine induci, quod curari monet, non de prima aspiratione nascentis. Vnde, oro, similitudine animae quoque parentibus de ingeniis respondemus secundum Cleanthis testimonium, si non et ex animae semine educimur? Cur autem et ueteres astrologi genituram hominis ab initio conceptus dirigebant, si non exinde et anima est, ad quam aeque pertinet, si quid est, flatus? XXVI. 1. Sed omnis inaequalitas sententiae humanae usque ad dei terminos. In nostras iam lineas gradum colligam, ut quod philosophis medicisque respondi, Christiano probem. De tuo, frater, fundo fidem aedifica; aspice uiuentes uteros sanctissimarum feminarum nec modo spirantes iam illic infantes, uerum etiam prorokantes. 2. Ecce uiscera Rebeccae inquietantur et longe adhuc partus et aeris nullus impulsus. Ecce duplex fetus in locis matris tumultuatur et nusquam adhuc populi duo. Portentosa forsitan petulantia infantiae ante certantis quam uiuentis, ante animosae quam animatae, si tantummodo matrem subsultando turbasset. At cum partus aperitur et numerus inspicitur et auguratus recognoscitur, puto, iam non animae solummodo probantur infantum, sed et pugnae. 3. Detinebatur qui praeuenerat nasci a praeuento necdum plenius edito, tantum manu nato. Et si ipse animam de prima aspiratione potabat Platonico więcej aut de aeris rigore carpebat Stoica forma, quid ille qui oczekujabatur, qui adhuc intus detinebatur et foris iam detinebat? Nondum, opinor, spirans plantam fratris inuaserat, etiamnunc calens matre se priorem prodisse cupiebat. O infantem et aemulum et ualidum et olim contentiosum, credo, quia uiuum. 4. Aspice etiam singulares conceptus et quidem monstrosiores, sterilis et uirginis, quae uel hoc ipso imperfectos edere potuissent pro euersione naturae, ut altera seminis głupia, altera integrala. Decebat, si forte, sine anima nasci, qui fuerant non rite concepti, sed et illi uiuunt in suo quisque utero. Exsultat Elizabeth, Johannes intus impulerat; Gloryfikat Dominum Maria. Christus intus instinxerat. Agnoscunt matres suos inuicem fetus, agnitae mutuo ab ipsis utique uiuentibus, qui non tantum animae erant, uerum et Spiritus. 5. Sic et ad Hieremiam legis dei uocem: priusquam te in utero Fingerem, noui te. Si fingit deus in utero, et afflat ex primordii forma: et finxit deus hominem et flauit in eum flatum uitae. Nec nosset autem hominem deus in utero nisi totum: et priusquam exires de uulua, sanctificaui te. Et mortuum adhuc corpus? Vtique nequaquam: deus enim uiuorum, non mortuorum. XXVII. 1. Quomodo igitur Animal Conceptum? Simulne conflata utriusque substantia corporis animaeque a altera earum praecedente? Immo simul ambas et concipi et confici, perfici dicimus, sicut et promi, nec ullum interuenire pęd in conceptu quo locus ordinetur. 2. Recogita enim de nouissimis prima: si mors non aliud determinatur quam disiunctio corporis animaeque, contrarium morti uita non aliud definietur quam coniunctio corporis animaeque: si disiunctio simul utrique substantiae accidit per mortem, hoc debet coniunctionis forma mandasse pariter obuenientis per uitam utrique substantiae. 3. Porro uitam a conceptu agnoscimus, quia animam a conceptu uindicamus; exinde enim uita, quo anima. Pariter ergo in uitam compinguntur quae pariter in mortem separantur. Tunc si alteri primatum damus, alteri secundatum, seminis quoque requireenda sunt tempora pro statu ordinis. Et quando collocabitur corporis semen, quando animae? 4. Immo si tempora seminum diuidentur, et materiae diuersae habebuntur ex dystansia temporum. Nam etsi duas gatunki confitebimur seminis, corporalem et zwierzęce, indiscretas tamen uindicamus et hoc modo contemporales eiusdemque momenti. Ne itaque pudeat necessariae interpretacjiis. Natura ueneranda est, non erubescenda. Concubitum libido, non condicio foedauit. Excessus, non status est impudicus, siquidem benedictus status apud deum: crescite et in multitudinem proficite, nadmiar uero maledictus, Adulteria et stupra et lupanaria. 5. In hoc itaque sollemni sexuum officio quod marem ac feminam miscet, in concubitu dico communi, scimus et animam et carnem simul grzyby, animam concupiscentia, carnem opera, animam instynktu, carnem actu. Vnico igitur impetu utriusque toto homine concusso despumatur semen totius hominis habens ex corporali substantia humorem, ex zwierzęcy calorem. Et si frigidum nomen est anima Graecorum, quare corpus releasea ea friget? 6. Denique ut adhuc uerecundia magis pericliter quam probatione, in illo ipso uoluptatis ultimae aestu quo genitale uirus expellitur, nonne aliquid de anima quoque sentymentus exire atque adeo marcescimus et deuigescimus cum lucis detrimento? Hoc erit semen zwierzęce, protinus ex animae destillatione, sicut et uirus illud corporale semen ex carnis defaecatione. 7. Przykłady fidelissima primordii. De limo caro w Adamie. Quid aliud limus quam liquor opimus? Inde rit genital uirus. Ex aflatu dei anima. Quid aliud afflatus dei quam uapor Spiritus? Inde erit quod per uirus illud efflamus. 8. Cum igitur in primordio duo diuersa atque diuisa, limus et flatus, unum hominem coegissent, confusae substantiae ambae iam in uno semina quoque sua miscuerunt atque exinde generi propagando formam tradiderunt, ut et nunc duo, licet diuersa, etiam unita pariter effluant pariterque insinuata sulco et aruo suo pariter hominem ex utraque substantia effruticent, in quo rursus semen suum insit secundum genus, sicut omni condicioni genitali praestitutum est. 9. Igitur ex uno homine tota haec animarum redundantia, obseruante scilicet natura dei edictum: crescite et in multitudinem proficite. Nam et in ipsa praefatione operis unius, faciamus hominem, uniuersa posteritas pluraliter praedicata est: et praesint piscibus maris. Nihil mirum repromissio segetis in semine. XXVIII. 1. Quis ille nunc uetus sermo apud memoriam Platonis de animarum reciproco discursu, quod hinc abeuntes sint illuc et rursus huc ueniant et fiant et dehinc ita habeat rursus ex mortuis effici uiuos? Pythagoricus, ut uolunt quidam; diuinum Albinus egzystencjmat, Mercurii forsitan Aegyptii. Sed nullus sermo diuinus nisi dei unius, quo prorokae, quo apostoli, quo ipse Christus intonuit. Multo antiquior Moyses etiam Saturno, nongentis circiter annis, nedum pronepotibus eius, certe diuinior multo, qui decursus generis humani ab exordio mundi quoque per singulas natiuitates nominatim temporatimque digessit, satis probatus diuinitatem operis ex diuinatione uocis. 2. Si uero Samius sophista Platoni auctor est de animarum recidiuatu reuolubili semper ex alterna mortuorum atque uiuentium suffectione, certe ille Pythagoras, etsi bonus cetera, tamen ut hanc sententiam exstrueret, non turpi modo, uerum etiam temerario mendacio incubit. Cognosce, qui nescis, et crede nobiscum. Mortem simulat, subterraneo latitat, septennio illic cierpliwy jestem cholerny; interea quae de posteris defunctis ad fidem rerum esset relaturus ab unica conscia et mini matre cognoscit. Vt satis sibi uisus est corpulentiam interpolasse ad omnem mortui ueteris horrorem, de adytis fallaciae emergit ut ab inferis redditus. 3. Quis non crederet reuixisse quem crediderat obisse, audiens praesertim ab eo, quae de posteris mortuis nisi apud inferos non uideretur cognoscere potuisse? Sic ex mortuis uiuos effici senior sermo est. Quid enim, si et iunior? Neque ueritas desiderat uetustatem neque mendacium deuitat nouellitatem. Teneo plane falsum, starożytne generosum; Quidni falsum, cuius testimonium quoque ex falso est? Quomodo credam non mentiri pitagoran, qui mentitur, ut credam? Jak przekonać Aethalidem et Euphorbum et Pyrrhum piscatorem et Hermotimum se retro ante pitagoran fuisse, czy przekonać cię ex mortuis effici, qui iterum se pitagoran peierauit? Quanto enim credibilius ipse ex semetipso semel redisset in uitam quam totiens alius atque alius, tanto et in durioribus fefellit, qui molliora menitus est. 4. „Sed klipeum Euphorbi olim Delphis consecratum recognouit et suum dixit et designis uulgo ignotis probauit.” Respice ad hypergeum eius et, si capit, crede. Nam qui talkus est strofam, cum iniuria bonae ualetudinis, cum oszustwa uitae septennio excruciatae infra terram inedia ignauia umbra, cui tanti fuit fastidium caeli, quam non accesserit temeritatem, quam non temptauerit curiositatem, ut ad notam klipei illius perueniret? 5. Quid autem, si in historias aliquibus occultioribus repperit? Quid, si defektae iam tradycjais przesądy aliquas famae aurulas hausit? Quid, si ab aedituo redempta clam communicatione cognouit? Scimus etiam magiae licere explorandis occultis per catabolicos et paredros et pythonicos Spiritus. Non enim et Pherecydes, Pythagorae magister, jego forsitan artibus diuinabat, ne dicam somniabat? Quid, si idem daemon in illo fuit qui et in Euphorbo res sanguinis gessit? Denique qui se Euphorbum ex argumento clipei probarat, cur neminem Troianorum commilitonum aeque recognouit? Nam et illi iam reuixissent, si uiui ex mortuis fierent. XXIX. 1. Mortuos quidem ex uiuis effici constat, non ideo tamen et ex mortuis uiuos. Ab initio enim uiui priores, unde ab initio aeque mortui posteriores, non aliunde quam ex uiuis. Illi habuerunt unde potius orirentur, dum ne ex mortuis. Isti non habuerunt unde magis deducerentur, nisi ex uiuis. 2. Igitur si ab initio uiui non ex mortuis, cur postea ex mortuis? Defecerat ille, quicumque est origini fons? Formae paenituit? Et quomodo in mortuis salua est? Non, quia ab initio mortui ex uiuis, idcirco semper ex uiuis? Aut enim in utraque parte forma initii perseuerasset aut in utraque mutasset, ut si uiuos ex mortuis postea fieri oportuerat, perinde oporteret etiam non ex uiuis effici mortuos. 3. Si non peraequare deberet fides instytucjiis, (3.) non usquequaque contraria ex contrariis reformari alternant. Et nos enim opponemus contrarietates nati et innati, uisualitatis et caecitatis, iuuentae et senectae, sapientiae et insipientiae; gdzie indziej niesklasyfikowany tamen ideo innatum de nato prouenire, quia contrararium ex contrario fiat, nec uisualitatem iterum ex caecitate, quia de uisualitate caecitas accidat, gdzie indziej niesklasyfikowany iuuentam rursus de senecta reuiuescere, quia ex iuuenta senecta marcescat, gdzie indziej niesklasyfikowany insipientiam ex sapientia denuo obtundi, quia de insipientia sapientia acuatur. 4. Haec et Albinus Platoni suo ueritus subtiliter quaerit contrarietatum genera distinguere, quasi non et haec tam absolut in contrarietatibus posita sint quam et illa quae ad sententiam magistri sui interpretatur, uitam dico et mortem. Nec tamen ex morte uita reddatur, quia ex uita mors deferatur. XXX. 1. Quid autem ad cetera respondebimus? Primo enim, si ex mortuis uiui, sicut mortui ex uiuis, unus omnino et idem numerus semper haesisset omnium hominum, ille scilicet numerus qui primus uitam introisset. Priores enim mortuis uiui, dehinc mortui ex uiuis et rursus ex mortuis uiui. Et dum hoc semper ex iisdem, ita totidem semper, qui ex iisdem. Nam neque plures aut pauciores exissent quam redirent. 2. Inuenimus autem apud commentarios etiam humanarum antiquitatum paulatim humanum genus exuberasse, dum Aborygeni uel uagi uel extorres uel gloriosi quique occupant terras, ut Scythae Parthicas, ut Temenidae Peloponnesum, ut Athenienses Asiam, ut Phryges Italiam, ut Phoenices Africam, dum sollemnes etiam amigrationes, quas ἀποικας uocant, consilio exonerandae popularitatis in alios fines egzaminina gentis eructant. Nam et origines nunc in suis sedibus permanent et alibi amplius gentilitatem fenerauerunt. 3. Certe quidem ipse orbis in instantu est kultior de die et instructior pristino. Omnia iam peruia, omnia nota, omnia negotiosa, solitudines famosas retro fundi amoenissimi obliterauerunt, siluas arua domuerunt, feras pecora fugauerunt, harenae seruntur, saxa panguntur, paludes eliquantur, tantae urbes quantae non casae quondam. Iam nec insulae horrent nec scopuli terrent; ubique domus, ubique populus, ubique respublica, ubique uita. 4. Summum testimonium częstych humanae: onerosi sumus mundo, uix nobis elementa sufficiunt, et necessitates artiores, et querellae apud omnes, dum iam nos natura non sustinet. Reuera lues et fames et bella et uoragines ciuitatum pro remedio deputanda, tamquam tonsura insolescentis generis humani; et tamen, cum eiusmodi zabezpiecza maximam mortalium uim semel caedant, nunquam restitutionem eius uiuos ex mortuis zmniejszenie post mille annos semel orbis expauit. Et hoc enim sensibile fecisset aequa uis amissionis et restitutionis, si uiui ex mortuis fierent. 5. Cur autem mille annis post et non statim ex mortuis uiui, cum, si non statim supparetur quod erogatum, in totum absumi periclitetur praeueniente restitutionem defektione, quia nec pariasset commeatus hic uitae miliario tempori longe scilicet breuior et id circo facilior ante extingui quam redaccendi? Igitur quae hoc modo intercidisset, si uiui ex mortuis fierent, quando non intercidit, non erit credendum uiuos ex mortuis fieri. XXXI. 1. Iam uero si ex mortuis uiui, utique singuli ex singulis. Singulorum ergo corporum animas ut singulas in singula corpora reuerti oportuerat. Porro si et binae et trinae et quinae usque uno utero resumuntur, non erunt ex mortuis uiui, quia non singuli ex singulis. Et hoc autem modo primordii formasignatur, cum et nunc plures animae de una proferuntur. 2. Item cum uaria aetate discedant animae, cur una reuertuntur? Omnes enim ab infantia imbuuntur, qua infantia reuertatur. Quale est autem, ut senex defunctus infans reuertatur? Si decrescit foris anima retrograda aetate, quanto magis erat ut progresior reuerteretur mille post annis, certe uel coaetanea suae mortis, ut aeuum quod reliquisset iterum recepisset? 3. Sed etsi eaedem semper reuoluerentur, licet non corporum quoque formas easdem, licet non fatorum quoque sortes easdem, tamen uel ingeniorum et studiorum et uczucia pristinas proprietates secum referre deberent, quoniam temere eaedem haberentur carentes his per quae eaedem probarentur. Vnde scias, inquis, an ita quidem fiat occulte, sed condicio miliarii aeui interimat facultatem recensendi, quia ignotae tibi reuertuntur? Atquin scio non ita fieri, cum pitagoran euphorbum mihi opponis. 4. Ecce enim Euphorbum militarem et bellicam animam satis constat uel de ipsa gloria Clipeorum consecratorum. Pitagoran uero tam rezydent et inbellem, ut proelia tunc Graeciae uitans Italiae maluerit cichy geometriae et astrologiae et musicae deuotus, alienus studio etfectu Euphorbi. Sed et Pyrrhus ille falldis piscibus agebat, Pythagoras contra nec edendis, ut Animalibus abstinens. Aethalides autem et Hermotimus fabam quoque in pabulis communibus inruerat, Pythagoras uero ne per fabalia quidem transeundum discipulis suis tradidit. 5. Quomodo ergo eaedem animae recuperantur, quae nec ingeniis nec institutis iam nec uictibus eaedem probabuntur? Jestem nunc de tanto Graeciae censu quattuor solae animae recensentur. Sed et quid utique de solo Graeciae censu, ale non ex omni gente et ex omni aetate ac dignitate, ex omni denique sexu, metempsychosis et metensomatoza cotidie istniejący, cur solus Pythagoras alium atque alium se recognoscat, non et ego? 6. Aut si priuilegium philosophorum est, et utique Graecorum, quasi non et Scythae et Indi philosophentur, cur neminem se retro meminit Epicurus, neminem Chrysippus, neminem Zeno, ne ipse quidem Platon, quem forsitan Nestorem credidissemus ob mella facundiae? XXXII. 1. Sed enim Empedokles, quia se deum delirarat, idcirco, opinor, dedignatus aliquem se heroum recordari, thamnus et piscis fui, inquit. Cur non magis et pepo, tam insulsus, et chamaeleon, tam inflatus? Plane ut piscis, ne aliqua sepultura conditiore putesceret, assum se maluit in Aetnam praecipitando. Atque exinde in illo finita est metensomatoza, ut aestiua cena post assum. 2. Perinde igitur et hic dimicemns necesse est aduersus portentosiorem praesumptionem bestias ex hominibus et homines ex bestiis reuoluentem. Viderint thamni, licebit et lapathi, ne plus ridere quam docere cogamur. Dicimus animam humanam nullo modo in bestias posse transferri, etiamsi secundum philosophos ex elementiciis substantiis censetur. 3. Siue enim ignis anima, siue aqua, siue sanguis, siue Spiritus, siue aer, siue lumen, recogitare debemus contraria quaeque singulis speciebus Animalia; igni quidem ea quae regent, colubros stelliones salamandras, etiam quaecumque de aemulo producentur elemento, de aqua scilicet; perinde contraria aquae illa quae arida et exsuccida: denique siccitatibus gaudent lucustae papiliunculi chamaeleontes; pozycja contraria sanguini quae carent purpura eius, cochleas uermiculos et maiorem piscium censuum; Spiritui uero contraria quae spirare non uidentur, carentia pulmonibus et arteriis, culices formicas tineas et hoc rodzaj minutalia; pozycja aeri contraria quae semper subterraneum et subaquaneum uiuentia carent haustu eius (res magis quam nomina noueris); item contraria lumini quae caeca in totum uel solis tenebris habent oculos, talpas uesperugines noctuas. Haec ut ex pozoribus et manifestis substantiis doceam. 4. Ceterum si et atomos Epicuri tenerem et numeros Pythagorae uiderem et Ideas Platonis Offerem et entelechias Aristotelis occuparem, inuenirem fors jego quoque speciebus Animalia quae nomine contrarietatis opponerem. Contendo enim ex quacumque substantia supra dicta constitisset humana anima, non potuisse eam in tam contraria unicuique substantiae zwierzęce reformari et censum eis de sua Translatione conferre, a quibus excludi ac respui magis haberet quam przyznaćti et capi nomine huius primae contrarietatis, quae substantiui status diuersitatem committit, tunc et reliquae per consequentem ordinem cuiusque naturae. 5. Nam et sedes alias humana anima sortita est et uictus et instructus et sensus etfectus et concubitus et fetus, item ingenia, tum opera gaudia taedia uitia cupidines uoluptates ualetudines medicinas, suos postremo et uitae modes et exitus mortis. 6. Quomodo igitur illa anima quae terris inhaerebat, nullius sublimitatis, nullius profunditatis intrepida, ascensu etiam scalarum fatigabilis, submersu etiam piscinarum strangulabilis, aeri postea obrazabit w aquila aut mari postea desultabit w anguilli? Quomodo item pabulis liberalibus et delicatis atque curatis educata, non dico paleas, sed spinas et agrestes amaritudines frondium et bestias sterquiliniorum [uermium], etiam uenena ruminabit, si in capram transierit uel in coturnicem, immo et cadauerinam, immo et humanam, sui utique memor, in urso et Leone? Sic et cetera ad incongruentiam rediges. Ne singulis perorandis immoremur, ipsius animae humanae quisquis modus, quaecumque mensura, quid faciet in amplioribus longe uel minutioribus zwierzęcy? Necesse est enim et corpus omne anima compleri et animam omnem corpore obduci. Quomodo ergo anima hominis complebit słonia? Quomodo item obducetur w culice? Si tantum Extendetur aut contrahetur, profecto periclitabitur. 7. Et ideo adicio: si nulla action capax est huiusmodi Translationis in Animalia nec modulis corporum nec ceteris naturae suae legibus adaequantia, numquid ergo demutabitur secundum qualitates Generum et uitam eorum contrariam humanae uitae, facta et ipsa contraria humanae per demutationem? Enimuero si demutationem capit amittens quod fuit, non erit quae fuit; et si quae fuit non erit, soluta est metensomatoza, non adscriptionnda scilicet ei animae quae, si demutabitur, non erit. Illius enim metensomatoza dicetur quaecumque eam in suo statu permanendo pateretur. 8. Igitur si nec mutari potest, ne non sit ipsa, nec permanere in statu, quia contraria non capit, quaero adhuc causam aliquam fide dignam huiusmodi Translationis. Nam etsi quidam homines bestiis adaequantur pro qualitatibus morum et ingeniorum etfectuum, quia et deus: assimilatus est, inquit, homo inrationalibus iumentis, non ideo milui ex rapacibus fient et canes ex spurcis et pantherae ex acerbis aut oues ex probis et hirundines ex garrulis et columbae ex pudicis, quasi eadem substantia animae ubique naturam suam in Animalium proprietatibus repetat. Aliud est autem substantia, aliud natura substantiae, siquidem substantia propria est rei cuiusque, natura uero potest esse communis. 9. Podejrzana egzekucja. Substantia est lapis, ferrum; duritia lapidis et ferri natura substantiae est. Duritia komunikuje się, istota niezgodna. Mollitia lanae, mollitia plumae: pariant naturalia Earum, substantiua non pariant. Sic et, si saeua bestia uel proba uocetur homo, sed non eadem anima: nam et tunc naturae similitudo notatur, cum substantiae dissimilitudo conspicitur. Ipsum enim quod hominem similem bestiae iudicas, confiteris animam non eandem, similem dicendo, non ipsam. 10. Sic et diuina pronuntiatio sapit, pecudibus adaequans hominem natura, non substantia. Ceterum nec deus hominem hoc modo notasset et ipse, si pecudem de substantia nosset. XXXIII. 1. Etiam cum iudicii nomine uindicatur hoc dogma, quod animae humanae pro uita et zasługis genera Animalium sortiantur, iugulandae quaeque in occisoriis et subigendae quaeque in famulatoriis et fatigandae in operariis et foedandae in immundis, perinde honorandae et diligendae et curandae et appetendae in speciosissimis et probissimis et utilissimis et delicatissimis, et hic dicam: si demutantur, non ipsae dispungentur quae merebuntur. 2. Euacuabitur stosunek iudicii, si merytorycznerum deerit sensus. Deerit autem sensus merytorycznerum, si status uerterit animarum. Vertit autem status animarum, si non eaedem perseuerauerint. Aeque si perseuerauerint in iudicium, quod et Mercurius Aegyptius nouit, dicens animam digressam a corpore non refundi in animam uniuersi, sed manere determinatam, uti rationem, inquit, patri reddat eorum quae in corpore gesserit, uolo iudicii utique diuini iustitiam grauitatem maiestatem dignitatem recensere, si non sublimiore fastigio praesidet humana censura, plenior utriusque sententiae honore, poenarum et gratiarum, seuerior in ulciscendo et liberalior in largiendo. 3. Quid putas futuram animam homicidae? Aliquod, credo, pecus lanienae et macello destinatum, ut perinde iuguletur, quia et ipsa iugulauerit, perinde Decorietur, quia et ipsa despoliauerit, perinde in pabulum proponatur, quia et ipsa bestiis fecerit eos quos in siluis et auiis trucidauerit. 4. Si ita judicabitur, nonne illa anima plus solacii quam supplicii relatura est, quod funus inter cocos pretiosissimos inuenit, quod condimentis Apicianis et Lurconianis humatur, quod mensis Ciceronianis infertur, quod lancibus splendidissimis Sullanis effertur, quod exsequias conuiuium patitur, quod a coaequalibus deuoratur potius quam a miluis et lupis, ut in hominis corpore tumulata et in suum genus regressa resurrexisse uideatur, exsultans aduersus humana iudicia, si ea experta est? 5. Namque illa sicarium uariis et exquisitis et iam praeter naturam eruditis feris dissipant, et quidem uiuentem, immo facile nec morientem curata mora finis ad plenitudinem poenae. Sed et si anima praefugerit ultimo gladio, ne corpus quoque euaserit ferrum, nihilominus iugulo utroque confossis costisque transfixis compensatio proprii facinoris exigitur. Inde in ignem datur, ut et sepultura puniatur. Aliter denique non licet. Nec tamen tanta est rogi cura, ut reliquias aliae bestiae inueniant; certe nec ossibus parcitur nec cineribus odpustowy nuditate plectendis. 6. Tanta est apud homines homicidii uindicta quanta ipsa quae uindicatur natura. Quis non praeferat saeculi iustitiam, quam et apostolus non frustra gladio armatam Competitionatur, quae pro homine saeuiendo religiosa est? Si ceterorum quoque scelerum mercedem cogitemus, patibula et uiuicomburia et culleos et uncos et scopulos, cui non expediat apud Pythagoran et Empedoclen sententiam pati? 7. Nam et qui laboribus atque seruitiis puniendi in asinos utique et mulos recorporabuntur, quantum sibi de pistrinis et aquilegis rotis gratulabuntur, si metallorum et ergastulorum et operum publicorum ipsorumque carcerum, licet otiosorum, recordentur! Perinde qui integre morati commendauerint iudici uitam, quaero praemia, sed potius inuenio supplicia. Nimirum magna merces bonis in zwierzątia quaecumque restitui. 8. Panum se meminit Homerus Ennio somniante; sed poetis nec uigilantibus credam. Et si pulcherrimus pauus et quo uelit colore kultissimus, sed tacent pennae, sed displicet uox, et poetae nihil aliud quam cantare malunt. Damnatus est igitur Homerus in pauum, non honoratus. Plus de saeculi wynagrodzeniee gaudebit, pater habitus liberalium disciplinarum, ut malit famae suae ozdobaa quam caudae. 9. Age nunc, ut poetae in pauos uel in cycnos transeant, si uel cycnis Decora uox est, Quod Animal Indues uiro iusto Aeaco? Quam bestiam integrae feminae Didoni? Quam uolucrem cierpliwia, quam pecudem sanctimonia, quem piscem niewinia sortientur? Omnia famula sunt hominis, omnia subiecta, omnia mancipata. Si quid horum futurus est, diminoratur illic ille cui ob zasługa uitae Imagines, statuae et tituli, honores publici, priuilegia rependuntur, cui curia, cui populus suffragiis immolat. 10. 0 iudicia diuina post mortem humanis mendaciora, contemptibilia de poenis, fastidibilia de gratiis, quae nec pessimi metuant nec optimi cupiant, ad quae magis scelesti quam sancti quique propertyabunt, illi, ut iustitiam saeculi citius euadant, isti, ut tardius Kapitanie! Bene philosophi docetis, utiliter suadetis leuiora post mortem supplicia uel praemia, cum, si quod indicium animas manet, grauius debet credi in dispunctione uitae quam in Administratione, quia nihil plenius quam quod extremius, nihil autem extremius quam quod diuinius. 11. Deus itaque iudicabit plenius, quia extremius, per sententiam aeternam tam supplicii quam friiiii nec in bestias, sed in sua corpora reuertentibus animabus, et hoc semel et in eum diem quem solus pater nouit, ut pendula oczekiwanie sollicitudo fideiprobetur, semper Diem obseruans, dum semper ignorat, cotidie timens, quod cotidie sperat. XXXIV. 1. Nulla quidem in hodiernum dementiae huiusmodi sententia erupit sub nomine haeretico, quae humanas animas refingat in bestias, sed necessarie hanc quoque speciem intulimus et exclusimus ut superioribus cohaerentem, quo perinde in pauo retunderetur Homerus sicut w Pitagorze Euphorbus atque ita hac etiam metempsychosi siue metensomatosi repercussa illa rursus caederetur quae aliquid haereticis sumministrauit. 2. Nam et Simon Samarites in actis apostolorum redemptor Spiritus sancti, posteaquam Damnatus ab ipso cum pecunia sua in interitum frustra fleuit, conuersus ad ueritatis exugnationem quasi pro solacio ultionis, fultus etiam artis suae uiribus, ad praestrigias uirtutis alicuius Helenam quandam Tyriam de loco libidinis publicae eadem pecunia redemit, dignam sibi mercedem pro Spiritu sancto; 3. et se quidem fingit summum patrem, illam uero iniectionem suam primam, qua iniecerat angelos et archangelos condere; huius eam propositi compotem exilisse de patre et in inferiora desultasse atque illic praeuento patris proposito angelicas potestates genuisse ignaras patris, artifices mundi huius; ab jego non perinde animo retentam, ne digressa ea alterius genimina uiderentur, et idcirco omni contumeliae addictam, ut nusquam discedere depretiatam liberet, humanae quoque formae succidisse uelut uinculis carnis coercendam; 4. ita multis aeuis per alios atque alios habitus femininos uolutatam etiam illam Helenam fuisse exitiosissimam Priamo et Stesichori postea oculis, quem excaecasset ob conuicium carminis, dehinc reluminasset ob satys- tuizacji laudis; proinde migrantem eam de corporibus in corpora postrema dedecoratione sub titulo prostitisse Helenam uiliorem. Hanc igitur esse ouem perditam, ad quam downerit pater summus, Simon scilicet, et primum recuperata ea et reuecta, nescio umeris an feminibus, exinde ad hominum respexerit salutem quasi per uindicatam liberandorum ex illis angelicis potestatibus, quibus falldis et ipse configuratus aeque et hominibus hominem mentitus w Iudaea quidem filium, w Samarii uero patrem gesserit. 5. O Helenam inter poetas et haereticos laborantem, tunc cudzołóstwo, nunc stupro infamen, nisi quod de Troia gloriosius eruitur quam de lupanari, mille nauibus de Troia, nec mille denariis forsitan de lupanari. Erubesce, Simon, spóźniony w wymaganiu, niestały w retrahendo. At Menelaus statim insequitur amissam, statim repetit ereptam, decenni proelio extorquet, non latens, non falles, non cauillabundus. Vereor, ne ille magis pater fuerit qui circa Helenae recuperationem et uigilantius et audentius et diutius laborauerit. XXXV. 1. Sed non tibi soli metempsychosis hanc fabulam instruxit: inde etiam Carpocrates utitur, pariter magus, pariter fornicarius, etsi Helena minus. Quidni? cum propter omnimodam diuinae et humanae disciplinae euersionem constituendam recorporari animas asseuerauerit; nulli enim uitam istam rato fieri, nisi uniuersis quae arguunt eam expuntis, quia non natura quid malum habeatur, sed opini. Itaque metempsychosin necessarie imminere, si non in primo quoque uitae huius commeatu omnibus inlicitis satisfiat (scilicet facinora tributa sunt uitae!), ceterum totiens animam reuocari habere quotiens minus quid intulerit, reliquatricem delictorum, didec exsoluat nouissimum quadrantem detrusa identidem in carcerem corporis. 2. Huc enim temperat totam illam alegorian domini certis interpretibus relucentem et primo quidem simpliciter intellegendam. Nam et etnoshomo aduersarius noster est, incedens in eadem uia uitae communis. Ceterum oportebat nos de mundo exire, si cum illis conuersari non liceret. Huic ergo boni animi praestes iubet (diligite enim inimicos uestros, inquit, et orate pro maledicentibus uos), ne aliquo commercio negotiorum iniuria prouocatus abstrahat te ad suum iudicem, et ad custodiam delegatus ad exsolutionem totius debiti arteris. 3. Tum si in diabolum transfertur aduersarii mentio ex obseruatione comitante, cum illo quoque moneris eam inire concordiam quae deputetur ex fidei conuentione; pactus es enim renuntiasse ipsi et pompae et angelis eius. Conuenit inter uos de isto. Haec erit amicitia obseruatione sponsionis, ne quid eius postea resumas ex his quae eieerasti, quae illi reddisti, ne te ut oszustem, ut pacti transgressorem iudici deo obiciat, sicut eum legimus alibi sanctorum criminatorem et de ipso etiam nomine diaboli delatorem, et Index te tradat angelo exsecutionis, et ille te in carcerem mandet infernum, unde non dimittaris nisi modico quoque delicto mora resurrectionis expenso. Czy jego sensibus aptius? Quid jego interpretibus uerius? 4. Ceterum ad Carpocraten: si omnium facinorum debitrix anima est, quis erit inimicus et aduersarius eius intellegendus? Credo, mens melior, quae illam in aliquid niewiniae inpegerit adigendam rursus ac rursus in corpus, didec in nullo rea deprehendatur bonae uitae. Hoc est ex malis fructibus bonam arborem intellegi, id est, ex pessimis praeceptis doctrinam ueritatis agnosci. 5. Spero huiusmodi haereticos Heliae quoque inuadere egzemlum, tamquam in Iohanne sic repraesentati, ut metempsychosi parocinetur pronuntiatio domini: Helias iam uenit, et non cognouerunt eum, et alibi: et si uultis audire, hic est Helias, qui uenturus est. Numquid ergo et Iudaei z opinii konsula Pythagorica Iohannem: tu es Helias? et non ex praedicatione diuina: et ecce mittam uobis Helian Thesbiten? 6. Sed enim metempsychosis illorum reuocatio est animae iam dumę morte functae et in aliud corpus iteratae, (6.) Helias autem non ex decessione uitae, sed ex Translatione uenturus est, nec corpori restituendus, de quo non est releaseus, sed mundo reddendus, de quo est translatus, non ex postliminio uitae, sed ex suplemento prorokiae, idem et ipse, et sui nominis et sui hominis. Sed quomodo Helias Johannes? Habes angeli uocem: et ipse, inquit, praecedet coram populo in uirtute et in Spiritu Heliae, non in anima eius nec in carne. Hae enim substantiae sui cuiusque sunt hominis, Spiritus uero et uirtus extrinsecus conferuntur ex dei gratia; ita et transferri in alterum possunt ex dei uoluntate, ut factum est retro de Mosei Spiritu. XXXVI. 1. In has quaestiones inde, opinor, extremum quo nunc reuertendum est. Constitueramus animam in ipso et ex ipso seri homine et unum esse a primordio semen, sicut et carnis, in totum generis examen, propter aemulas scilicet opiniees philosophorum et haereticorum et illum sermonem Platonis macica. Nunc ordinem sequentium exinde tractatuum teximus. 2. Anima in utero seminata pariter cum carne pariter cum ipsa sortitur et sexum, ita pariter, ut in causa sexus neutra substantia teneatur. Si enim in seminibus utriusque substantiae aliquam intercapedinem eorum conceptus przyznać teret, ut aut caro aut anima before seminaretur, esset etiam sexus proprietatem alteri substantiae adscribere per temporalem intercapedinem seminum, ut aut caro animae aut anima carni insculperet sexum, 3. quoniam et Apelles, non pictor, sed haereticus, ante corpora constituens animas uiriles ac muliebres, sicut a Philumena didicit, utique carnem ut posteriorem ab anima facit accipere sexum. Et qui animam post partum carni superducunt utique ante formatae, marem aut feminam de carne sexum praeiudicant animae. 4. Vtriusque autem substantiae indiscreta semina et unita suffusio eorum communem subeunt generis euentum, qua lineas duxerit quaecumque illa est stosunek naturae. Certe et hic se primordiorum forma testatur, cum masculus temperius effingitur (przed enim Adam), femina aliquanto serius (tylny enim Eua). To diu caro informis est, qualis ex Adae latere decerpta est, zwierzę tamen i ipsa iam, quia et illam tunc Adae porcja animam agnoscam. Ceterum et ipsam dei afflatus animasset, si non ut carnis, ita et animae ex Adam tradux fuisset in femina. XXXVII. 1. Omnem autem hominis in utero serendi struendi fingendi paraturam aliqua utique potestas diuinae uoluntatis ministra modulatur, quamcumque illam rationem agitare sortita. Haec aestimando etiam superstitio Romana deam finxit Alemonam alendi in utero fetus et Nonam et Decimam a sollicitioribus mensibus et Partulam, quae partum gubernet, et Lucinam, quae producat in Lucem. Nos officia diuina angelos credimus. 2. Ex eo igitur fetus in utero homo, a quo forma completa est. Nam et Mosei lex tunc aborsus reum talionibus iudicat, cum iam hominis est causa, cum iam illi uitae et mortis status deputatur, cum et fato iam inscribitur, etsi adhuc in matre uiuendo cum matre plurimum komunikowany sortować. 3. Dicam aliquid et de temporibus animae nascentis, ut ordinem decurram. Legitima natiuitas ferme decimi mensis ingressus est. Qui numeros ratiocinantur, et decurialem numerum ut exinde reliquorum parentem colunt, denique Perfectorem natiuitatis humanae. 4. Ego ad deum potius argumentabor hunc modum temporis, ut decem menses decalogo magis inaugurent hominem, ut tanto temporis numero nascamur quanto disciplinae numero renascimur. Sed et cum septimo mense natiuitas plena est facilius quam octauo, honorem sabbati agnoscam, ut quo die dedicata est dei conditio, eo mense interdum producatur dei imago. Concessum est propare natiuitati et tamen idonee wystąpienierere in hebdomadem, in auspicia resurrectionis et requietis et regni. Ideo ogdoas nos non creat; tunc enim nuptiae non erunt. 5. Societatem carnis atque animae iamdudum commendauimus a zgromadzenie seminum ipsorum usque ad figmenti perfekcjonem; perinde nunc et a natiuitate defenimus, inprimis quod simul crescunt, sed diuisaratione pro generum condicione, caro modulo, anima ingenio, caro habitu, anima sensu. Ceterum animam substantia crescere negandum est, ne etiam decrescere substantia dicatur atque ita et defektura credatur; Sed uis eius, in qua naturalia peculia consita retinentur, saluo substantiae modulo, quo a primordio inflata est, paulatim cum carne producitur. 6. Stanowi certum pondus auri uel argenti, rudem adhuc Massam: Collectus habitus est illi et futuro interim minor, tamen kontynenty intra lineam moduli totum quod natura est auri uel argenti. Dehinc cum in laminam masa laxatur, maior efficitur initio suo per dilatationem ponderis certi, non per adiectionem, dum Extenditur, non, dum augetur; etsi sic quoque augetur, dum Extenditur: licet enim habitu augeri, cum statu non licet. 7. Tunc et splendor ipse prouehitur auri uel argenti, qui fuerat quidem et in Massa, sed obscurior, non tamen nullus. Tunc et alii atque alii habitus accedunt pro ułatwienia materiae, qua duxerit eam qui aget, nihil conferens modulo nisi effigiem. Ita et animae creasa reputanda, non substantiua, sed prouocatiua. XXXVIII. 1. Quamquam autem et retro praestruxerimus, omnia naturalia animae ipsi substantiae inesse pertinentia ad sensum et intellectum ex ingenito animae censu, sed paulatim per aetatis spatia procedere et uarie per wypadek euadere pro artibus, pro institutis, pro locis, pro dominatricibus potestatibus, quod tamen faciat ad carnis animaeque propositam nunc societatem, pubertatem quoque zwierzęce cum carnali dicimus conuenire pariterque et illam sugestu sensuum et istam Processu membrorum exsurgere a quarto decimo fere anno, non quia Asclepiades inde sapientiam supputat, gdzie indziej niesklasyfikowane Quia iura ciuilia abhinc agendis rebus attemperant, sed quoniam et haec a primordio stosunek est. 2. Si enim Adam et Eua ex agnitione boni et mali pudenda tegere sensrunt, ex quo id ipsum sentimus, agnitionem boni et maliprofitemur. Ab his autem annis et suffusior et uestitior sexus est, et concupiscentia oculis arbitris utitur et komunikuje się placitum et intellegit quae sint et fines suos ad instar ficulneae contagionis prurigine accingit et hominem de paradiso integritatis educit, exinde scabida etiam in ceteras culpas et delinquendi non naturales, cum iam non ex instituto naturae, sed ex uitio. 3. Ceterum proprie naturalis concupiscentia unica est alimentorum solummodo, quam deus et in primordio contulit: ex omni ligno, inquit, edetis, et secundae post diluuium geniturae supermensus est: ecce dedi uobis omnia in escam tamquam olera faeni, prospeam non tam animae quam carni, etsi animator. Auferenda est enim argumentatoris occasio, qui quod anima desiderare uideatur alimenta, hinc quoque mortalem eam intellegi cupit, quae cibis sustineatur, denique derogatis eis euigescat, postremo subtractis intercidat. 4. Porro non solum proponendum est quisnam ea desideret, sed et cui; et si propter se, sed et cur et quando et quonam usque; tum quod aliud natura desideret, aliud necessitate, aliud secundum proprietatem, aliud in causam. Desiderabit igitur cibos anima sibi quidem ex causa necessitatis, carni uero ex natura proprietatis. Certe enim domus animae caro est, et inquilinus carnis anima. 5. Desiderabit itaque inquilinus ex causa et necessitate huius nominis profutura domui toto inquilinatus sui tempore, non ut ipse substruendus nec ut ipse loricandus nec ut ipse tibicinandus, sed tantummodo continendus, quia non aliter contineri possit quam domo fulta. 6. Alioquin licebit animae dilapsa domo ex destitutione priorum subsidiorum incolumi abire, habenti sua firmamenta et propriae condicionis alimenta, immortalitatem racjonitatem sensualitatem intelektualnej arbitrii libertatem. XXXIX. 1. Quae omnia natiuitus animae conlata idem, qui in primordio inuidit, nunc quoque obumbrat atque deprauat, quominus aut ultro prospiciantur aut qua oportet administrentur. Cui enim hominum non adhaerebit Spiritus nequam ab ipsa etiam ianua natiuitatis animas aucupabundus, uel qua inuitatus tota illa puerperii przesąd? 2. Ita omnes idololatria obstetrice nascuntur, dum ipsi adhuc uteri infulis apud idola confectis redimiti genimina sua daemoniorum candidata profitentur, dum in partu Lucinae et Dianae eiulatur, dum per totam hebdomadem Iunoni mensa proponitur, dum ultima die Fata Scribunda aduocantur, dum prima etiam constitutio infantis super terram Statinae deae sacrum est. 3. Quis non exinde aut totum filii caput reatui uouet aut. aliquem excipit crinem aut totum nouacula prosecat aut sacrificio obligat aut sacro obsignat, pro gentica, pro auita, pro publica aut priuata deuotione? Sic igitur et Socraten puerum adhuc Spiritus daemonicus inuenit; sic et omnibus genii deputantur, quod daemonum nomen est. Adeo nulla ferme natiuitas munda est, utique etnorum. 4. Hinc enim et apostolus ex sanctificato alterutro sexu sanctos procreari ait, tam ex seminis praerogatiua quam ex instytucjiis disciplina. Ceterum, inquit, immundi nascerentur, quasi designatos tamen sanctitatis ac per hoc etiam salutis intellegi uolens fidelium filios, ut huius spei pignore matrimoniis, quae retinenda censuerat, patrocinaretur. Alioquin meminerat dominicae definicjais: nisi quis nascetur ex aqua et Spiritu, non inibit in regnum dei, id est, non erit sanctus. XL. 1. Ita omnis anima eo usque in Adam censetur, didec in Christo recenseatur, tamdiu immunda, quamdiu recenseatur, peccatrix autem, quia immunda, recipiens ignominiam et carnis ex societate. 2. Nam etsi caro peccatrix, secundum quam incedere prohibemur, cuius opera Damantur concupiscentis aduersus Spiritum, ob Quam carnales notantur, non tamen suo nomine caro infamis. Neque enim de proprio sapit quid aut sentit ad suadendam uel imperandam peccatelam. Quidni? quae ministerium est, et ministerium non quale seruus uel minor amicus, Animalia nomina, sed quale calix uel quid aliud eiusmodi corpus, non anima. Nam et calix ministerium sitientis est; nisi tamen qui sitit calicem sibi accommodarit, nihil calix ministrabit. 3. Adeo nulla proprietas hominis in choico, nec ita caro homo tamquam alia uis anirnae et alia persona, sed res est alterius plane substantiae et alterius condicionis, addicta tamen animae ut suppellex, ut instrumentum in officia uitae. Caro igitur increpatur in scripturis, quia nihil anima sine carne in operaci libidinis gulae uinulentiae saeuitiae idololatriae ceterisque carnalibus non sensibus, sed Effectibus. 4. Denique sensus delictorum etiam sine Effectibus imputari solent animae. Qui uiderit ad concupiscentiam, iam Adulterauit in corde. Ceterum quid caro sine anima perinde in operate probitatis iustitiae tolerantiae pudicitiae? Porro quale est, ut cui nec bona documenta propria subscribas, ei crimina adpingas? Sed ea per quam delinquitur conuenitur, ut illa a qua delinquitur oneretur, etiam in ministerii oskarżenie. Grauior inuidia est in praesidem, cum officia pulsantur; plus caeditur qui iubet, quando nec qui obsequitur excusatur. XLI. 1. Malum igitur animae, praeter quod ex obuentu Spiritus nequam superstruitur, ex originis uitio antecedit, naturale quadammodo. Nam, ut diximus, naturae corporio alia natura est, habens suum deum et patrem, ipsum scilicet corrupis auctorem, ut tamen insit et bonum animae, illud basice, illud diuinum atque germanum et proprie naturale. 2. Quod enim a deo est, non tam extinguitur quam obumbratur. Potest enim obumbrari, quia non est deus, extingui non potest, quia a deo est. Itaque sicut lumen aliquo obstaculo impeditum manet, sed non Comparet, si tanta densitas obstaculi fuerit, ita et bonum in anima a malo oppressum pro qualitate eius aut in totum uacat occulta salute aut qua datur radiat inuenta libertate. 3. Rodzaj Sic pessimi et optimi quidam, et nihilominus unum omnes animae; sic et in pessimis aliquid boni et in optimis nonnihil pessimi. Solus enim deus sine peccato et solus homo sine peccato Christus, quia et deus Christus. Sic et diuinitas animae in praesagia erumpit ex bono priore et conscientia dei in testimonium prodit: „deus bonus” et „deus uidet” et „deo commendo”. Propterea nulla anima sine crimine, quia nulla sine boni semine. 4. Proinde cum ad fidem peruenit reformata per secundam natiuitatem ex aqua et superna uirtute, detracto corrupis pristinae aulaeo totam lucem suam conspicit. Excipitur etiam a Spiritu Sancto, Sicut In Pristina Natiuitate A Spiritu Profano. Sequitur animam nubentem Spiritui Caro, ut Dotale Mancipium i jestem non Animae Famula, Sed Spiritus. O beatum conubium, si non admiserit Adulterium! XLII. 1. De morte iam superest, ut illic materia ponat, ubi ipsa anima consummat. Quamquam Epicurus uulgari satis opinia negarit mortem ad nos pertinere. Quod enim dissoluitur, inquit, sensu caret; quod sensu caret, nihil ad nos. Dissoluitur autem et caret sensu non ipsa mors, sed homo qui eam patitur. At ille ei deedit passionem, cuius est actio. Quodsi hominis est pati mortem dissolutricem corporis et peremptricem sensus, quam ineptum, ale tanta uis ad hominem non pertinere dicatur! 2. Multo coactius Seneca post mortem, ait, omnia finiuntur, etiam ipsa. Hoc si ita est, iam et mors ad semetipsam pertinebit, si et ipsa finitur; eo magis ad hominem, in quo inter omnia finiendo et ipsa finitur. Mors nihil ad nos, ergo et uita nihil ad nos. Si enim quo dissoluimur praeter nos, etiam quo compingimur extra nos. Si ademptio sensus nihil ad nos, nec adeptio sensus quicquam ad nos. 3. Sed mortem quoque interimat qui et animam; a nobis ut de postuma uita et de alia prouincia animae, ita de morte tractabitur, ad quam uel ipsi pertinemus, si ad nos illa non pertinet. Denique, gdzie indziej niesklasyfikowany wziernik eius somnus aliena materia est. XLIII. 1. De somno prius spormus, post, mortem qualiter anima decurrat. Non utique extranaturale est somnus, ut quibusdam philosophis placet, cum ex his eum deputant causis quae praeter naturam haberi uidentur. 2. Stoici somnum uchwałą sensualis uigoris afirmant, Epicurei deminutionem Spiritus Animalis, Anaxagoras cum Xenophane defetiscentiam, Empedocles et Parmenides friationem, Strato segregationem consati Spiritus, Democritus indigentiamus, Aristoteles marcorem roundcordialis caloris. Ego me nunquam ita dormisse praesumo, ut ex jego płynny agnoscam. Neque enim credendum est defetiscentiam esse somnum, contrarium potius defetiscentiae, quam scilicet tollit, siquidem homo somno magis reficitur quam fatigatur. Porro nec semper ex fatigatione concipitur somnus, et tamen cum ex illa est, illa iam non est. 3. Sed nec refrigescentiam zezwolenietam aut marcorem aliquem caloris, cum adeo corpora somno concalescant et dispensatio ciborum per somnum non facile procederet calore propabili et rigore tardabili, si somno friaremur. Plus est, quod etiam sudor trawienieis aestuantis est indeks. Denique concoquere dicimur, quod caloris, non frigoris operatio est. 4. Perinde deminutionem Animalis Spiritus aut indigentiam Spiritus aut segregationem consati Spiritus immortalitas animae non sinit credi. Perit anima, si minoratur. 5. Superest, si forte, cum Stoicis rezolucja sensualis uigoris somnum zdeterminowany, quia corporis solius cichy procuret, non et animae. Animam enim ut semper mobilem et semper exercitam nunquam succidere cichei, alienae scilicet a statu immortalitatis; nihil enim immortale finem operis sui accordtit, somnus autem finis est operis. Denique corpori, cui mortalitas competit, ei soli quies finem operis adulatur. 6. Qui ergo de somni naturalitate dubitabit, habet quidem dialecticos in dubium deducentes totam naturalium et extranaturalium dyskrecjam, ut et quae putauerit citra naturam esse naturae uindicari sciat posse, a qua ita esse sortita sunt, ut citra eam haberi uideantur, et utique aut natura omnia aut nulla natura; apud nos autem id poterit audiri quod dei contemplatio suggerit, auctoris omnium de quibus quaeritur. 7. Credimus enim, si quid est natura, racjonal aliquod opus dei esse. Porro somnum stosunek praeit, tam aptum, tam utilem, tam necessarium, ut absque illo nulla anima sufficiat, recreatorem corporum, redintegratorem uirium, probatorem ualetudinum, pacatorem operum, medicu laborum, cui legitime fruendo dies cedit, nox legem facit auferens rerum etiam colorem. Quodsi uitale salutare auxiliare sonmus, nihil eiusmodi non racjone, nihil non naturale, quod racjone. 8. Sic et medici omne contrarium uitali salutari auxiliari extra naturales cardines relegant. Nam et aemulas somno ualetudines, phreneticam atque heartam, praeter naturam iudicando naturalem somnum praeiudicauerunt; etiam in lethargo non naturalem notantes testimonio naturali respondent, cum in suo temperamento est. Omnis enim natura aut defraudatione aut enormitate rescinditur, proprietate mensurae conseruatur. Ita naturale erit statu, quod non naturale effici potest decessu uel nadmiaru. 9. Quid, si et esum et potum de naturae sortibus eximas? Nam et in his plurima somni praeparatura est. Certe jego a primordio naturae suae homo inbutus est. Si apud deum discas, ille fons generis, Adam, ante ebibit soporem quam sitiit cichy, ante dormiit quam laborauit, immo quam et edit, immo quam et profatus est, uideant naturalem indicem somnum omnibus naturalibus zasadniczy. 10. Inde deducimur etiam Imaginem mortis iam tunc eum recensere. Si enim Adam de Christo figuram dabat, somnus Adae mors erat Christi dormituri in mortem, ut de iniuria perinde lateris eius uera mater uiuentium figuraretur ecclesia. Ideo et somnus tam salutaris, tam racjonis etiam in publicae et communis iam mortis effingitur egzemlar. 11. Voluit enim deus, et alias nihil sine examplearibus in sua dispositione molitus, paradygmat Platonico plenius humani uel maxime initii ac finis lineas cotidie agere nobiscum, manum porrigens fidei facilius adiuuandae per Imagines et parabolas sicut sermonum, ita et rerum. Proponit igitur tibi corpus amica ui soporis elisum, blanda Quietis Necessitate prostatum, nieruchome miejsce, quale ante uitam iacuit et quale post uitam iacebit, ut testationem Plasticae et Sepulturae, oczekując animam quasi nondum conlatam et quasi iam ereptam. 12. Sed et illa sic patitur, ut alibi agere uideatur, dissimulatione praesentiae futuram absentiam ediscens (de Hermotimo sciemus), et tamen interim somniat: unde tunc somnia? Nec quiescit nec ignauescit omnino nec naturam immortalitatis seruam soporis addicit. Probat se mobilem semper; terra mari peregrinatur negotiatur agitatur laborat ludit dolet gaudet, licita atque inlicita persequitur, ostendit quod sine corpore etiam plurimum possit, quod et suis instructa sit membris, sed nihilominus necessitatem habeat rursus corporis agitandi. Ita cum euigilauerit corpus, redditum officiis eius resurrectionem mortuorum tibi afirmat. Haec erit somni et report naturalis et natura racjonalis. Etiam per Imaginem mortis fidem initiaris, spem meditaris, discis mori et uiuere, discis uigilare, dum dormis. XLIV. 1. Ceterum de Hermotimo. Anima, ut aiunt, in somno carebat, quasi per okazjonem uacaturi hominis proficiscente de corpore. Vxor hoc prodidit. Inimici dormientem nacti pro defuncto cremauerunt. Regressa anima tardius, credo, homicidium sibi imputauit. Ciues Clazomenii Hermotimum templo consolantur. Mulier non adit ob notam uxoris. 2. Czy jest kworum? Ne, quia facile est uulgo egzystencjare secessionem animae esse somnum, hoc quoque Hermotimi argumento credulitas subbornetur. Rodzaj fuerat grauioris aliquanto soporis, ut de incubone praesumptio est uel de ea ualetudinis labe quam Soranus opponit wykluczony incubonem, aut opowieść quid uitii quod etiam Epimeniden in fabulam impegit quinquaginta paene annos somniculosum. Sed et Neronem Swetonius et Thrasymeden Theopompus negant unquam somniasse, nisi uix Neronem in ultimo exitu post pauores suos. 3. Quid, si et Hermotimus ita fuit, ut otium animae nihil operantis in somnis diuortium crederetur? Omnia magis coniectes quam istam licentiam animae sine morte fugitiuae, et quidem ex forma continuam. Si enim opowieść quid semel accidere dicatur, ut deliquium solis aut lunae, ita et animae, rozsądny przekonywacz deuinitus factum; congruere enim hominem seu moneri seu terreri a deo, uelut fulgure Rapido, momentaneae mortis ictu – si non magis in proximo esset somnium credi, quod uigilanti potius accidere deberet, si non somnium magis credi oporteret. XLV. 1. Tenemur hic de somniis quoque Christianam sententiam expromere, ut de wypadekibus somni et non modicis jactationibus animae, quam ediximus negotiosam et exercitam semper ex perpetuitatemotiveis, quod diuinitatis et immortalitatis est stosunek. Igitur cum quies corporibus euenit, quorum solacium proprium est, uacans illa a solacio alieno non quiescit et, si caret opera membrorum corporalium, suis uitur. 2. Concipe gladiatorem sine armis uel aurigam sine curriculis, gesticulantes omnem habitum artis suae atque conatum: pugnatur, certatur, sed uacua iactatio est. Nihilominus tamen fieri uidentur quae fieri tamen non uidentur; actu enim fiunt, Effectu uero non fiunt. 3. Hanc uim ecstasin dicimus, nadmiar sensuus et amentiae instar. Sic et in primordio somnus cum ecstasi dedicatus: et misit deus ecstasin in Adam et dormiit. Somnus enim corpori prouenit in Quietem, ecstasis animae accessit Aduersus Quietem, et inde iam forma somnum ecstasi miscens et natura de forma. 4. Denique et oblectamur et contristamur et conterremur in somniis, quam affecte et anxie, passibiliter, cum in nullo permoueremur, a uacuis scilicet imaginibus, si compotes somniaremus. Denique et bona facta gratuita sunt in somnis et delicta secura; non magis enim ob stupri uisionem cholerabimur quam ob martyrii coronabimur. 5. Et quomodo, inquis, memor est somniorum anima, scilicet quam compotem esse non licet? Hoc erit proprietas amentiae huius, quia non fit ex corrupela bonae ualetudinis, sed ex racjona naturae; nec enim exterminat, sed auocat mentem. Aliud est concutere, aliud mouere, aliud euertere, aliud agitare. 6. Igitur quod memoria suppetit, sanitas mentis est; quod sanitas mentis salua memoria stupet, amentiae rodzaj est. Ideoque non dicimur furere, sed somniare; ideo et prudentes, si quando, sumus. Sapere enim nostrum licet obumbretur, non tamen extinguitur, nisi quod et ipsum potest uideri uacare tunc, ecstasin autem hoc quoque operari de suo proprio, ut sic nobis sapientiae wyobraża inferat, quemadmodum et erroris. XLVI. 1. Ecce rursus urgemur etiam de ipsorum somniorum retractatu quibus anima iactatur exprimere. Et quando perueniemus ad mortem? Et hic dixerim: cum deus dederit; nullae longae morae eius quod euniet. 2. Vana in totum somnia Epicurus iudicauit liberans a negotiis diuinitatem et dissoluens ordinem rerum et in passiuitate omnia spargens, ut euentui exposita et fortuita. Porro si ita est, ergo erit aliquis et ueritatis euentus, quia non capit solam eam euentui omnibus debito eximi. Homerus duas portas diuisit somniis, corneam ueritatis, fallaciae eburneam; respicere est enim, inquiunt, per cornu, ebur autem caecum est. 3. Aristoteles maiorem partem mendacio reputans agnoscit et uerum. Telmessenses nulla somnia euacuant, imbecillitatem coniectationis incusant. Quis autem tam extraneus humanitatis, ut non aliquam aliquam uisionem fidelem sensit? Pauca de insignioribus perstringens Epicuro pudorem imperabo. 4. Astyages Medorum regnator quod filiae Mandanae adhuc uirginis uesicam in diluuionem Asiae fluxisse somnio uiderit, Herodotus refert; item anno post nuptias eius ex isdem locis uitem exortam toti Asiae incubasse. Hoc etiam Charon Lampsacenus Herodoto przed tradycją. Qui filium eius tanto operati interpretati sunt, non fefellerunt, siquidem Asiam Cyrus et mersit et pressit. 5. Philippus Macedo nondum pater Olympiadis uxoris naturam obsignasse uiderat anulo: leo eratsignum; crediderat praeclusam genituram, opinor, quia leo semel pater est. Aristodemus uel Aristophon coniectans immo nihil uacuum obsignari, filium, et quidem maximi impetus, portendi. Alexandrum qui sciunt, leonem anuli recognosunt. Pismo Eforusa. 6. Sed et Dionysii Siciliae tyrannidem Himeraea quaedam somniauit. Heraklides cud. Et Seleuco regnum Asiae Laodice mater nondum eum enixa praeuidit. Euforion promulgauit. Mithridaten quoque ex somnio Ponti potitum w Strabone cognosco i Baraliren Illyricum w Molossis w Macedonii z somnio dominatum w Callisthene disco. 7. Nouerunt et Romani ueritatis huiusmodi somnia. Reformatorem imperii, puerulum adhuc et priuatum loci, et Iulium Octauium tantum et sibi ignotum Marcus Tullius iam et Augustum et ciuilium turbinum sepultorem de somnio norat. W Vitelliis commentariis conditum est. 8. Nec haec sola gatunki erit summarum praedicatrix potestatum, sed et periculorum et exitiorum: ut cum Caesar in praelio perduellium Bruti et Cassii Philippis aeger, alias maius tamen discrimen ab hostibus relaturus, de Artorii uisione destituto tabernaculo euadit; ut cum Polycrati Samio filia crucem prospicit de solis unguine et lauacro Iouis. 9. Reuelantur et honores et ingenia per cichym, praestantur et medellae, produntur et furta, conferuntur et thesauri. Ciceronis denique dignitatem paruli etiamnunc gerula iam sua inspexerat. Cycnus de sinu Socratis demulcens homines discipulus Plato est. Leonymus pyctes ab Achille curatur in somniis. Coronam auream cum ex arce Athenae perdidissent, Sophocles tragicus somniando redinuenit. Neoptolemus tragoedus apud Rhoeteum Troiae sepulcrum Aiacis monitus in somnis ab ipso ruina liberat, et cum lapidum senia deponit, diues inde auro redit. 10. Quanti autem commentatores et afirmatores in hanc rem? Artemon Antiphon Strato Philochorus Epicharmus Serapion Cratippus Dionysius Rhodius Hermippus, tota saeculi litatura. Solum, si forte, ridebo qui se egzystencjauit persuasurum, quod before omnibus Saturnus somniarit, nisi si et before omnibus uixit. Arystoteles, ignosce ridenti. 11. Ceterum Epicharmus etiam summum apicem inter diuinationes somniis extulit cum Philochoro Atheniensi. Nam et oraculis hoc rodzaj stipatus est orbis, ut Amphiarai apud Oropum, Amphilochi apud Mallum, Sarpedonis w Troade, Trophonii w Beocji, Mopsi w Cylicji, Hermionae w Macedonii, Pasiphaae w Laconica. Cetera cum suis et originibus et ritibus et relatoribus, cum omni deinceps historia somniorum, Hermippus Berytensis quinione uoluminum satiatissime exhibebit. Sed et Stoici deum malunt prouidentissimum humanae instytucje inter cetera praesidia diuinatricum artium et disciplinarum somnia quoque magis indidisse, osobliwy solacium naturalis oraculi. 12. Haec quantum ad fidem somniorum a nobis quoque consignandam et aliter interpretandam. Nam de oraculis etiam ceteris, apud quae nemo dormitat, quid aliud pronuntiabimus quam daemonicam esse rationem eorum Spirituum qui iam tunc in ipsis hominibus habitauerint uel memorias eorum afektauerint ad omnem malitiae suae scenam, in ista aeque specie diuinitatem mentientes eademque industria etiam per beneficia falltes medicinarum et admonitionum, praenuntiationum, quo magis laedant iuuando, dum per ea quae iuuant ab inquisitione uerae diuinitatis abducunt ex insinuatione falsae? 13. Et utique non clausa uis est nec sacrariorum circiscribitur terminis; uaga et peruolatica et interim libera est. Quo nemo dubitauerit domus quoque daemoniis patere nec tantum in adytis, sed in Cuculis homines imaginibuscircueniri. XLVII. 1. Definimus enim a daemoniis plurimum incuti somnia, etsi interdum uera et gratiosa, sed, de qua industria diximus,ffantia atque captantia, quanto magis uana et frustratoria et turbida et ludibriosa et immunda. Nec mirum, si eorum sunt wyobraża sobie quorum et res. 2. A deo autem, pollicito scilicet et gratiam Spiritus sancti in omnem carnem et sicut prorokaturos, ita et somniaturos seruos suos et ancillas suas, ea deputabuntur quae ipsi gratiae comparabuntur, si qua uczciwa sancta prorokica reuelatoria aedificatoria uocatoria, quorum liberalitas soleat et in profanos destillare, imbres etiam et soles suos peraequante deo iustis et iniustis, siquidem et Nabuchodonosor diuinitus somniat et maior paene uis hominum ex uisionibus deum discunt. Sicut ergo dignatio dei et in etnos, ita et temptatio mali et in sanctos, a quibus nec interdiu absistit, ut uel dormientibus obrepat qua potest, si uigilantibus non potest. 3. Gatunki Tertia Erunt somnia quae sibimet ipsa anima uidetur inducre ex zamierzenie okolicznościowe. Porro quam non est ex arbitrio somniare (nam et Epicharmus ita sentit), quomodo ipsa erit sibi causa alicuius uisionis? Num ergo haec gatunki naturalnei formy relinquenda est seruans animae etiam in ecstasi res suas perpeti? 4. Ea autem, quae neque a deo neque a daemonio neque ab anima uidebuntur accidere, et praeter opini et praeter interpretem et praeter enarrationem facultatis, ipsi proprie ecstasi et racjoni eius separabuntur. XLVIII. 1. Certiora et colatiora somniari afirmant sub extimis noctibus, quasi iam Emergente Animarum uigore prodacto sopore. Ex temporibus autem anni uerno magis cichya, quod aestas dissoluat animas et hiems quodammodo obduret et fallus, kusiciel alias ualetudinum, succis pomorum uinosissimis diluat. 2. Item ex ipsius cichyis situ, si neque resupina neque dextero latere decumbat neque conresupinatis internis, quasi refusis loculis, statio sensuum fluitet aut conpressa iecoris sagina sit mentis. Sed haec ingeniose aestimari potius quam constanter probari putem, etsi Plato est qui ea aestimauit; et fortassean casu procedant. Alioquin ex arbitrio erunt somnia, si dirigi poterunt. 3. Nam quod et de cibis distinguendis uel derogandis nunc praesumptio nunc superstitio disciplinam somniis praescribit, egzamininandum est: superstitio, ut cum apud oracula incubaturis ieiunium indicitur, ut castimoniam inducat, praesumptio, ut cum Pythagorici ob hanc quoque speciem fabam respuunt onerosum et inflatui pabulum. Atquin trina illa cum Daniele fraternitas legumine solo contenti, ne regiis ferculis contaminarentur, praeter sapientiam reliquam somniorum praecipue gratiam a deo redemerunt et impetrandorum et disserendorum. 4. Ieiunus autem nescio an ego solus plurimum ita somniem, ut me somniasse non Sentiam. Nihil ergo sobrietas, inquis, ad hanc partem? Imino tanto magis ad hanc, quantum et ad omnem; si et ad przesąd, multo amplius ad religiaem. Sic enim et daemonia expostulant eam a suis somniatoribus ad lenocinium scilicet diuinitatis, quia friendsem dei norunt, quia et Daniel rursus trium hebdomadum Statione aruit uictu, sed ut deum inliceret humiliationis officiis, non ut animae somniaturae sensum et sapientiam strueret, quasi non in akta ekstazy. Ita non ad ecstasin summouendam sobrietas proficiet, sed ad ipsam ecstasin commendandam, ut in deo fiat. XLIX. 1. Infantes qui non putant somniare, cum omnia animae pro modo aetatis expungantur in uita, animaduertant succussus et nutus et renidentias eorum per cichyem, ut ex reprehensiant motus animae somniantis facile per carnis teneritatem erumpere in superficiem. 2. Sed et quod Libyca gens Atlantes caeco somno transigere dicuntur, animae utique natura taxantur. Porro aut Herodoto fama mentita est nonnunquam in barbaros calumniosa aut magna uis eiusmodi daemonum in illo Climate dominatur. Si enim et Aristoteles heroem quendam Sardiniae notat incubatores fani sui uisionibus priuantem, erit et hoc in daemonum libidinibus, tam auferre somnia quam inferre, ut Neronis quoque seri somniatoris et Thrasymedis insigne inde Processerit. 3. Sed et a deo deducimus somnia. Quid ergo nec a deo Atlantes somniarent, uel quia nulla iam gens dei extranea est in omnem terram et in terminos orbis euangelio coruscante? Num ergo aut fama mentita est Aristoteli aut daemonum adhuc stosunek est? Dum ne animae aliqua natura credatur immunis somniorum. L. 1. Satis de speculo mortis, id est de somno, cum etiam de negotiis somni, id est de somniis; nunc ad originem huius nadmiaru, id est ad ordinem mortis, quia nec ipsam sine quaestionibus, licet finem omnium quaestionum. 2. Publica totius generis humani sententia mortem naturae debitum pronuntiamus. Hoc stipulata est dei uox, hoc spopondit omne quod nascitur, ut iam hinc non Epicuri stupor suffundatur negantis debitum istud ad nos pertinere, sed haeretici magi Menandri Samarytanin furor conspuatur dicentis mortem ad suos non modo non pertinere, uerum nec peruenire: in hoc scilicet se a superna et arcana potestate legatum, ut immortales et incorruptibiles et statim resurrectionis compotes fiant, qui baptisma eius induerint. 3. Legimus quidem pleraque aquarum rodzaj miranda, sed aut ebriosos reddit Lyncestarum uena uinosa aut limfaticos efficit Colophonis scaturigo daemonica aut Alexandrum occidit Nonacris Arcadiae uenenata. Fuit et Iudaeae lacus medicus ante Christum. Plane Stygias paludes poeta tradidit mortem diluentes, sed et Thetis filium planxit. Quamquam si et Menander in Stygem mergit, moriendum erit nihilominus, ut ad Stygem uenias; apud inferos enim dicitur. 4. Quaenam et ubinam ista felicitas aquarum, quas nec Iohannes baptizator praeministrauit nec Christus ipse discipulis demonstrauit? Quod hoc Menandri balneum? Komiczne credo. Sed cur tam infrequens, tam occultum, quo paucissimi lauant? Suspectam enim faciam tantam raritatem securissimi atque tutissimi sacramenti, apud quod nec pro deo ipso mori lex est, cum contra omnes iam nationes ascendent in montem domini et in aedem dei Iacob mortem per martyrium quoque flagitantis, quam de Christo etiam suo egegit. Nec magiae tantum dabit quisquam, ut eximat mortem aut repastinet uitis modo uitam aetate renouata. Hoc enim ne Medeae quidem licuit in hominem, etsi licuit in ueruecem. 5. Translatus est Enoch et Helias nec mors eorum reperta est, dilata scilicet; ceterum morituri reseruantur, ut antichristum sanguine suo extinguant. Obiit et Johannes, quem in aduentum domini remansurum frustra fuerat spes. Fere enim haereses ad nostra examplea prosiliunt inde sumentes praesidia quo pugnant. Postremo compendium est: ubi sunt illi quos Menander ipse perfudit, quos in Stygem suam mersit? Apostoli perennes ueniant, asystent; uideat illos meus Thomas, audiat contrectet et creditidit. LI. 1. Opus autem mortis in medio est, discretio corporis animaeque. Sed quidam ad immortalitatem animae, quam quidem non a deo edocti infirme tuentur, ita argumentationes emendicant, uelint credi etiam post mortem quasdam animas adhaerere corporibus. 2. Ad hoc enim et Plato, etsi quas uult animas ad caelum statim expedit, in Politia tamen cuiusdam insepuiti cadauer opponit longo tempore sine ulla labe prae animae scilicet indiuiduitate seruatum. Ad hoc et Democritus creasa unguium et comarum in sepulturis aliquanti temporis denotat. 3. Porro et aeris qualitas corpori illi potuit tutela fuisse. Quid enim, si aridior aer et solum salsius? Quid, si et ipsius corporis substantia exsuccior? Quid, si et genus mortis ante iam corrupelae materias erogarat? Vngues autem cum exodia neruorum sint, merytoryczne neruis rozdzielczości porrectis prouectiores et cotidie deficiente carne expelli uidentur. Comae quoque alimenta de cerebro, quod aliquamdiu durare praestat secreta munitio. Denique in uiuentibus etiam pro cerebri ubertate uel affluit capillago uel deserit. Lekarze Habes. 4. Sed nec modicum quid animae subsidere in corpore est decessurum quandoque et ipsum, cum totam corporis scenam tempus aboleuerit. Et hoc enim in opini quorundam est; propterea nec ignibus funerandum aiunt parcentes superfluo animae. Alia est autem stosunek pietatis istius, non reliquiis animae adulatrix, sed surlitatis etiam corporis nomine auersatrix, quod et ipsum homo non utique mereatur poenali exitu impendi. 5. Ceterum anima indiuisibilis, ut immortalis, etiam mortem indiuisibilem exigit credi, non quasi immortali, sed quasi indiuisibili animae indiuisibiliter wypadekem. Diuidetur autem et mors, si et anima, superfluo scilicet animae quandoque morituro; to portio mortis cum animae fragment remanebit. 6. Nec ignoro aliquod esse uestigium opiniis istius. De meo didici. Scio feminam quandam uernaculam ecclesiae, forma et aetate integra functam, post unicum et breue matrimonium cum in path dormisset et morante adhuc sepultura interim oratione presbyteri componeretur, ad primum halitum orationis manus a lateribus dimotas in habitum supplicem conformasse rursumque condita tempo situi suo reddisse. 7. Est et illa relatio apud nostros, in coemeterio corpus corpori iuxta collocando spatium accessui komunisse. Si et apud etniczny opowieść quid traditur, ubique deus potestatis suaesigna proponit, suis in solacium, extraneis in testimonium. Magis enim credam in testimonium ex deo factum quam ex ullis animae reliquiis, quae si inesent, alia quoque membra mouissent, et si manus tantum, sed non in causam orationis. Corpus etiam illud non modo fratri cessisset, uerum et alias mutacjae situs sibimet ipsi ridgeasset. 8. Certe undeunde sunt ista,signis potius et ostentis deputanda, naturam facere non possunt. Mors, si non semel tota est, non est; si quid animae remanserit, uita est; non magis uitae miscebitur mors quam diei et nox. LII. 1. Hoc igitur opus mortis: separatio carnis atque animae; seposita quaestione fatorum et fortuitorum bifariam distinxit humanusfectus, in ordinariam et extraordinariam formam, ordinariam quidem naturae deputans, placidae cuiusque mortis, extraordinariam uero praeter naturam iudicans, uiolenti cuiusque finis. 2. Qui autem primordia hominis nouimus, audenter determinamus mortem non ex natura secutam hominem, sed ex culpa, ne ipsa quidem naturali; facile autem usurpari naturae nomen in ea quae uidentur a natiuitate ex wypadekia adhaesisse. Nam si homo in mortem directo institutus fuisset, tunc demum mors naturae adscriberetur. Porro non in mortem institutum eum probat ipsa lex condicionali comminatione suspens et arbitrio hominis addicens mortis euentum. Denique si non deliquisset, nequaquam obisset. Ita non erit natura quod ex oblationis potestate accidit per uoluntatem, non ex instituti auctoritate per necessitatem. 3. Proinde etsi uarii exitus mortis, ut est multimoda condicio causarum, nullum ita dicimus lenem, ut non ui agatur. Ipsa illa stosunek operatrix mortis, simplex licet, uis est. Quid enim? Quae tantam animae et carnis societatem, tantam a conceptu concretionem sororum substantiarum diuellit ac dirimit. Nam etsi prae gaudio quis Spiritum exhalet, ut Chilon Spartanus, dum uictorem Olympiae filium amplectitur, etsi prae gloria, ut Clidemus Atheniensis, dum ob Historici styli praestantiam auro coronatur, etsi per somnium, ut Plato, etsi per risum, ut P. Krassus, multo uiolentior mors quae per alienagrasatur, quae animam per commoda expellit, quae tunc mori affert, cum iocundius uiuere est in exultatione in honore in requie in uoluptate. 4. Vis est et illa nauigiis, cum longe a Caphereis saxis, nullis depugnata turbinibus, nullis quassata decumanis, adulante flatu, labente cursu, laetante comitatu, intestino repente perculsu cum tota securitate desidunt. Non secus naufragia sunt uitae etiam spokojnielae mortis euentus. Nihilo refert integram abire corporis nauem an dissipatam, dum animae nauigatio euertatur. LIII. 1. Sed quo deinde anima nuda et explosa deuertit, sine dubio prosequemur ex ordine; prius tamen quod est loci huius explebimus, ne, quia uarios exitus mortis ediximus, oczekuj quis a nobis racjones singulorum medicis potius relinquendas, propriis arbitris omnium letalium rerum siue causarum et ipsarum corporalium codicionum. 2. Plane ad immortalitatem animae hic quoque protegendam in wspomnie mortis aliquid de eiuscemodi exitu interstruam, in quo paulatim ac minutatim anima dilabitur; habitum enim sustinens defectionis abducitur, dum absumi uidetur, et coniecturam praestat interitus de extraus temperatura. Tota autem in corpore et ex corpore est stosunek. Nam quisquis ille exitus mortis, sine dubio aut materiarum aut regionum aut uiarum uitalium euersio est: materiarum, ut fallis, ut sanguinis; regionum, ut cordis, ut iecoris; uiarum, ue uenarum, ut arteriarum. 3. Dum igitur haec ex propria quaque iniuriae causa uastantur in corpore ad usque ultimam euersionem et rescissionem uitalium, id est naturalium, finium situum officiorum, necessario et anima dilabentibus paulatim instrumentis et domiciliis et spatiis suis paulatim et ipsa migrare compulsa deducitur in deminutionis effigiem, non alio modo quam quo et aurigam ipsum quoque defecisse praesumitur, cum uires equorum defatigatio denegauit, quantum de dispostione destituti hominis, non de passionis ueritate. Perinde auriga corporis, Spiritus Animalis, deficiens uectaculi nomine, non suo deficyt, opere decedens, non uigore, actu elanguens, non statu, constiam, non substantiam decoquens, quia Comparere cessat, non quia esse. 4. Sic et Rapida quaeque mors, ut ceruicum messis, semel ac tanta ianuam pandens, ut ruinae uis semel omnia uitalia elidens, ut apoplexis, interior ruina, nullam animae moram praestat nec discessum eius in momenta discruciat, at ubi longa mors, prout deseritur anima, ita et deserit; non tamen cociditur hac facie, sed extrahitur, et dum extrahitur, postremitatem suam partem uideri facit. Non omnis autem pars statim et abscisa est, quia postera est, gdzie indziej niesklasyfikowany quia exigua est, statim et ipsa peritura est. Sequitur seriem suus finis et mediocritas trahitur a summa et reliquiae uniuersitati cohaerentes oczekujący ab illa, non derelinquuntur. Atque ita ausim dicere: totius ultimum totum est, quia, licet minus atque posterius sit, ipsius est. 5. Hinc denique euenit saepe animam in ipso diuortio potentius agitari sollicitiore obtutu, extraordinaria loquacitate, dum ex maiore sugestu iam in libero constituta per superfluum quod adhuc cunctatur in corpore enuntiat quae uidet, quae audyt, quae incipit nosse. Si enim corpus istud Platonica sententia caréer, ceterum apostolica dei templum, cum in Christo est, sed interim animam consepto suo obstruit et obscurat et concretione carnis infaecat, unde illi, uelut per corneum specular, przestarzały lux rerum est. 6. Procul dubio cum ui mortis exprimitur de concretione carnis et ipsa expresse colatur, certe de oppanso corporis erumpit in apertum ad meram et puram et suam lucem, statim semetipsam in wyprawa substantiae recognoscit et in diuinitatem ipsa libertate resipiscit, ut de somnio wyłania się ab imaginibus reklama mówi. Tunc et enuntiat et uidet, tunc exultat aut trepidat, prout paraturam deuorsorii sui senit, de ipsius statim angeli facie, euocatoris animarum, Mercurii poetarum. Liw. 1. Quo igitur deducetur anima, iam hinc reddimus. Omnes ferme philosophi, qui immortalitatem animae, qualiterqualiter uolunt, tamen uindicant, ut Pythagoras, ut Empedokles, ut Platon, quique aliquod illi tempus pobłażliwy ab overuse in conflagrationem uniuersitatis, ut Stoici, suas solas, id est sapientium, animas in supernis kolokant mansionibus. 2. Platon quidem non temere philosophorum animabus hoc praestat, sed eorum qui philosophiam scilicet exornauerint amore puerorum. Adeo etiam inter philosophos magnum habet priuilegium impuritas. Itaque apud illum in aetherem sublimantur animae sapientes, apud Arium in aerem, apud Stoicos sub lunam. 3. Quos quidem miror, quod imprudentes animas circa terram prosternant, cum illas a sapientibus multo Superioribus erudiri afirment. Vbi erit scholae regio in tanta dystansia deuersoriorum? Qua racjone discipulae ad magistras conuentabunt tanto discrimine nieobecni? Quis autem illis postumae eruditionis usus ac fructus iamiam conflagratione perituris? 4. Reliquas animas ad inferos deiciunt. Hos Plato uelut gremium terrae opis w Phaedone, quo omnes labes mundialium sordium confluendo et ibi desidendo exhalent et quasi caeno immunditiarum suarum Grossiorem haustum et priuatum illic aerem stipent. LV. 1. Nobis inferi non nuda cauositas nec subdiualis aliqua mundi sentina creduntur, sed in fossa terrae et in alto uastitas et in ipsis uisceribus eius abstrusa profunditas, siquidem Christo in corde terrae triduum mortis legimus expunctum, id est in recesu intimo et interno et in ipsa terra operto et intra ipsam clauso et inferioribus adhuc abyssis superstructo. 2. Quodsi Christus deus, quia et homo, mortuus secundum scripturas et sepultus secundum easdem, huic quoque legi satisfecit forma humanae mortis apud inferos functus, nec ante ascendit in sublimiora caelorum quam ascendit in inferiora terrarum, ut illic patriarchas et profetas compotes sui faceret, habes et regionalem inferum subterraneam credere et illos cubito pellere qui satis superbe non putent animas fidelium inferis dignas, serui super dominum et discipuli super magistrum, aspernati, si forte, w Abrahae sinu requireandae resurrectionis solacium capere. 3. „Sed in hoc”, inquiunt, „Christus inferos adiit, ne nos adiremus. Ceterum quod discrimen etniczne orum et Christianorum, si caréer mortuis idem?” Quo ergo animam exhalabis in caelum Christo illic adhuc sedente ad dexteram patris, nondum dei iussu per tubam archangeli audyto, nondum illis quos domini aduentus in saeculo inuenerit, obuiam ei ereptis in aerem, cum his qui mortui in Christo primi resurgent? Nulli patet caelum terra adhuc salua, ne dixerim clausa. Cum transakcjae enim mundi reserabuntur regna caelorum. 4. Sed in aethere dormitio nostra cum puerariis Platonis aut in aere cum Ario aut circa lunam cum Endymionibus Stoicorum? Immo, inquis, in paradiso, quo iam tunc et patriarchae et prorokae dodatki dominicae resurrectionis ab inferis migrauerint. Et quomodo Iohanni in Spiritu Paradisi Regio Reuelata, quae subicitur ołtarzi, nullas alias animas apud se praeter martyrum ostendit? Quomodo Perpetua, fortissima martyr, sub die passionis in reuelatione paradisi solos illic martyras uidit, nisi quia nullis romphaea paradisi ianitrix cedit nisi qui in Christo decesserint, non in Adam? 5. Noua mors pro deo et extraordinaria pro Christo alio et priuato excipitur hospitio. Agnosce itaque Differentiam etniczni et fidelis in morte, si pro deo occumbas, ut paracletus monet, non in mollibus febribus et in lectulis, sed in martyriis, si crucem tuam tollas et sequaris dominum, ut ipse praecepit. Tota paradisi clauis tuus sanguis est. Habes etiam de paradiso a nobis libellum, quo constituimus omnem animam apud inferos sequestrari in diem domini. LVI. 1. Występuje disceptatio, an hoc ab ekscesu statim fiat, quasdam animas aliqua współczynnik detineat hic interim, etiam receptas liceat postea ab inferis ex arbitrio uel ex imperio interuenire. 2. Nec harum enim reviewum suasoriae desunt. Creditum est insepultos non ad inferos redigi quam iusta perceperint, secundum Homericum Patroclum funus in somniis de Achille flagitantem, quod non alias adire portas inferum posset arcentibus eum longe animabus sepultorum. Nouimus autem praeter poeticae iura pietatis quoque Homericae industriam. Tanto magis enim curam sepulturae collocauit, quanto etiam moram eius iniuriosam animabus incusauit, simul et ne quis defunctum domi detinens ipse amplius cum illo maceretur enormitate solacii dolore nutriti. Ita querellas animae insepultae ad utrumque confinxit, ut instantia funeris et honor corporum seruetur et memoria affuum temperetur. 3. Ceterum quam uanum, ut anima corporis iusta sustineat, quasi płynny ex illis ad inferos auehat? Multo uanius, si iniuria deputabitur animae cessatio sepulturae, quam pro gratia deberet amplecti. Vtique enim tardius ad inferos abstrahi malet, quae nec mori uoluit: amabit impium heredem, per quem adhuc pascitur luce. Aut si qua pro certo iniuria est tardius sub terram detrudi, titulus autem iniuriae cessatio est sepulturae, perquam iniquum eam iniuria affici, cui non imputabitur cessatio sepulturae ad proximos scilicet pertinens. 4. Aiunt et immatura morte praeuentas eo usque uagari istic, didec reliquatio compleatur aetatum, quacum peruixissent, si non intempestiue obissent. Porro aut constituta sunt tempora unicuique, et constituta praeripi posse non credam, aut si constituta sunt quidem, dei tamen uoluntäte uel aliqua potestate mutilantur, frustra mutilantur, si iam impleri sustinentur, aut si non sunt constituta, nulla erit reliquatio temporum non constitutorum. 5. Adhuc addam: ecce obiit uerbi gratia infans sub uberum czcionka, puta nunc puer inuestis, puta uesticeps, qui tamen octoginta annos uicturus fuisset. Hos praereptos ut anima eius hic post mortem transigat, quale est? Aetatem enim non potest capere sine corpore, quia per corpora operantur aetates. Nostri autem illud quoque recogitent, corpora eadem recepturas in resurrectione animas in quibus discesserunt. 6. Idem ergo sperabuntur et corporum modi et eaedem aetates, quae corporum modos faciunt. Quo ergo pacto potest infantis anima hic transigere praerepta tempora, ut octogenaria resurgat in corpore mensis unius? Aut si hic necesse erit ea tempora impleri quae fuerant destinata, num et ordinem uitae, quem sortita sunt tempora pariter cum illis hic destinatum, pariter hic anima decurrent, ut et studeat ab infantia pueritiae delegata et militet ab adulescentia iuuentae excitata et censeat iuuenta senectae ponderata, et fenus exprimat et agrum pileat, nauiget litiget nubat laboret aegritudines obeat et quaecumque illam cum temporibus manebant tristia ac laeta? 7. Sed haec sine corpore quomodo transigentur? Życie sine uita? Sed uacua erunt tempora solo decursu adimplenda. Quid ergo prohibet apud inferos ea impleri, ubi perinde nullus est usus illorum? Ita dicimus omnem animam quaqua aetate decesserit, in ea stare ad eum diem usque, quo Perfectum illud repromittitur ad angelicae plenitudinis mensuram temperatum. 8. Proinde extorres inferum habebuntur quas ui ereptas arbitrantur, praecipue per atrocites suppliciorum, crucis dico et securis et gladii et ferae; nec isti porro exitus uiolenti quos iustitia decernit, uiolentiae uindex. Et ideo, inquies, scelestae quaeque animae inferis exulant. Alterum ergo constituas, compello, aut bonos aut malos inferos: si malos placet, etiam praecipitari illuc animae pessimae debent; si bonos, cur idem animas immaturas et innuptas et pro condicione aetatis puras et innocuas interim indignas inferis iudicas? LVII. 1. Aut Optimal est hic retineri secundum ahoros aut pessimum secundum biaeothanatos, ut ipsis iam uocabulis utar quibus auctrix opinięum istarum magia sonat, Ostanes et Typhon et Dardanus et Damigeron et Nectabis et Berenice. 2. Publica iam liteteratura est quae animas etiam iusta aetate sopitas, etiam proba morte disiunctas, etiam instanta humatione dispunctas euocaturam se ab inferum incolatu pollicetur. Quid ergo dicemus mag? Quod omnes paene, fallaciam. Sed stosunek fallaciae solos non fugit Christianos, qui Spiritalia nequitiae, non quidem socia conscientia, sed inimica scientia nouimus, gdzie indziej niesklasyfikowany inuitatoria operaci, sed expugnatoria dominatione tractamus multiformem luem mentis humanae, totius erroris artificem, salutis pariter animaeque uastatorem; sic etiam magiae, secundae scilicet idololatriae, in qua se daemones perinde mortuos fingunt, quemadmodum in illa deos. Quidni? cum et dii mortui. 3. Itaque inuocantur quidem ahori et biaeothanati sub illo fidei argumento, quod credibile uideatur eas potissimum animas ad uim et iniuriam facere quas per uim et iniuriam saeuus et immaturus finis extorsit, quasi ad uicem offensae. 4. Sed daemones operantur sub ostentu Earum, et hi uel maxime qui in ipsis tunc fuerunt, cum aduiuerent, quique illas in huiusmodi impegerant exitus. Nam et suggessimus nullum paene hominem carere daemonio, et pluribus notum est daemoniorum quoque opera et immaturas et atroces effici mortes, quas incursibus deputant. 5. Hanc quoque fallaciam Spiritus nequam sub personis defunctorum deliteescentis, nisi fallor, etiam rebus probamus, cum in exorcismis interdum aliquem se ex parentibus hominis suifirmat, interdum gladiatorem uel bestiarium, sicut et alibi deum, nihil magis curans quam hoc ipsum requirere quod praedicamus, ne facile credamus animas uniuersas ad inferos redigi, ut et iudicii et resurrectionis fidem turbent. Et tamen ille daemon, postquam okolicznościoweokołouenire temptauit, instantia diuinae gratiae uictus id quod in uero est inuitus confitetur. 6. Sic et in illa alia specie magiae, quae iam quiescentes animas euellere ab inferis creditur et conspectui exhibere, non alia fallaciae uis est: operatior plane, quia et phantasma praestatur, quia et corpus affingitur; nec magnum illi externales oculos criscribere, cui interiorem mentis aciem excaecare perfacile est. 7. Corpora denique uidebantur Pharaoni et Aegyptiis magicarum uirgarum dracones; sed Mosei ueritas mendacium deuorat. Multa utique et aduersus apostolos Simon et Elymas magi; Sed plaga caecitatis de praestigiis non fuit. Quid noui aemulatio ueritatis a Spiritu immundo? Ecce hodie eiusdem Simonis haeretici tanta praesumptio se artis extollit, ut etiam prorokarum animas ab inferis mouere se spondeant. 8. Et credo, quia mendacio possunt; nec enim pythonico tunc Spiritui minus licuit animam Samuelis effingere post deum mortuos consulente Saule. Absit alioquin, ut animam cuiuslibet sancti, nedum prorokae, a daemonio credamus ekstraktam, edocti quod ipse satanas transfiguretur in angelum lucis, nedum in hominem lucis, etiam deum se asseueraturus in finesignaque portentosiora editurus ad euertendos, si fieri possit, electros. Dubitauit, si forte, tunc proroka se dei asseuerare et utique Sauli, in quo iam ipse morabatur, 9. ne putes alium fuisse qui phantasma administrabat, alium qui commendabat, sed eundem Spiritum et in pseudoprophetide et in apostata facile mentiri quod fecerat credi, per quem Sauli thesaurus illic erat ubi et cor ipsius, ubi scilicet deus non erat. Et ideo per quem uisurum se credidit uidit, quia per quem uidit et credidit. 10. Si et de nocturnis imaginibus opponitur saepe non frustra mortuos uisos (nam et Nasamonas propria oracula apud parentum sepulcra mansitando captare, ut Heraclides scribit uel Nymphodorus uel Herodotus, et Celtas apud uirorum fortium busta eadem de causa abnoctare, ut Nicander potwierdza), non magis mortuos uere patimur in somnis quam uiuos, sed eadem racjonalne mortuos qua et uiuos et omnia quae uidentur. Non enim quia uidentur uera sunt, sed quia adimplentur. Fides somniorum de Effectu, non de conspectu renuntiatur. 11. Nulli autem animae omnino inferos patere satis dominus in argumento illo pauperis requiescentis et diuitis inemiscentis ex persona Abrahae sanxit, non posse inde relegari renuntiatorem dispositionis infernae, quod uel tunc licere potuisset, ut Moysi et profetis crederetur. 12. Sed etsi quasdam reuocauit in corpora dei uirtus in documenta iuris sui, non idcirco komunikujebitur fidei et audaciae magorum et fallaciae somniorum et licentiae poetarum. Atquin in resurrectionis egzemplis, cum dei uirtus siue per proroka siue per Christum siue per apostolos in corpora animas repraesentat, solida et contrectabili et satiata ueritate praeiudicatum est hanc esse formam ueritatis, ut omnem mortuorum Exhibitionem incorporalem praestrigias judices. LVIII. 1. Omnis ergo ariima penes inferos? inkwizycja Velis ac nolis, et supplicia iam illic et friria: habes pauperem et diuitem. Et quia distuli nescio quid ad hanc partem, iam oportune in clausula reddam. 2. Cur enim non putes animam et puniri et foueri in inferis interim sub requireatione utriusque iudicii in quadam usurpatione et candida eius? Quia saluum debet esse, inquis, in iudicio diuino negotium suum sine ulla praelibatione sententiae; tum quia et carnis opperienda est restitutio ut consortis operarum atque mercedum. 3. Quid ergo fiet in tempore isto? Dormiemus? At enim animae nec in uiuentibus dormiunt; corporum enim est somnus, quorum et ipsa mors cum speculo suo somno. Aut nihil uis agi illic, quo uniuersa humanitas trahitur, quo spes omnis sequestratur? Delibari putas iudicium an incipi? Praecipitari i praeministrari? Jestem uero quam iniquissimum otium apud inferos, si et nocentibus adhuc illic bene est et niewinnyibus nondum! Quid amplius uis esse post, mortem confusa spe et incerta oczekiwanie ludentem an uitae recensum iam et ordynacjam iudicii inhorrentem? 4. Semper autem requireat anima corpus, ut doleat aut gaudeat? Nonne et de suo sufficit sibi ad utrumque titulum passionis? Quotiens inlaeso corpore anima sola momenttur bile ira taedio plerumque nec sibi noto? Quotiens item corpore aflikto furtiuum sibi anima gaudium exquirit et a corporis tunc importuna societate secedit? 5. Mentior, si non de ipsis cruciatibus corporis et gloriari et gaudere sola consueit. Respice ad Mucii animam, cum dexteram suam ignibus soluit; respice ad Zenonis, cum illam Dionysii tormenta praetereunt. Morsus ferarum ozdobaa sunt iuuentutis, ut w Cyro ursi cicatrices. Adeo nouit et apud inferos anima et gaudere et dolere sine carne, quia et in carne et inlaesa si uelit dolet et laesa si uelit gaudet. Hoc si ex arbitrio suo in uita, quanto magis ex iudicio dei post mortem? 6. Sed nec omnia opera [optima] cum carnis ministerio anima partitur; nam et solos cogitatus et nudas uoluntates censura diuina persequitur. Qui uiderit ad concupiscendum, iam Adulterauit in corde. Ergo uel propter haec congruentissimum est animam, licet non requireata carne, puniri, quod non sociata carne commisit. Sic et ob cogitatus pios et beniuolos, in quibus carne non eguit, sine carne recreabitur. 7. Quid nunc, si et in carnalibus before est quae concipit, quae disponit, quae mandat, quae impellit? Et si quando inuita, before tamen tractat quod per corpus actura est; nunquam denique conscientia posterior erit facto. Ita huic quoque ordini competit eam priorem pensare mercedes cui priori debeantur. 8. In summa, cum carcerem illum, quem euangelium demonstrat, inferos intellegimus et nouissimum quadrantem modicum quoque delictum mora resurrectionis illic luendum interpretamur, nemo dubitabit animam aliquid pensare penes inferos salua resurrectionis plenitudine per carnem quoque. Hoc etiam paracletus częstych poleceń, si qui sermones eius ex agnitione promissorum charismatum admiserit. 9. Ad omnem, ut arbitror, ​​​​humanam super anima opiniiem ex doctrina fidei congressi iustae dumtaxat ac necessariae curiositati satisfecimus; enormi autem et otiosae tantum déerit discere quantum libuerit inquirere. Może zainteresuje Cię: