Zgodnie z wagą Tajemnic przedstawionych w nabożeństwach, wszelkie ubrania, a także używane przy nich przybory, ustalone przez świętych i wielkich nauczycieli Kościoła, nabrały tajemniczych znaczeń. Bez wątpienia wszystkie te akcesoria powstały jednocześnie z ustanowieniem samych świętych obrzędów, jednak oczywiste jest, że z czasem ich liczba, w zależności od potrzeb i znaczenia, wzrosła w stosunku do oryginału.
Naczynia i inne akcesoria używane podczas Liturgii to: Patena, Kielich, Gwiazda, Welony, Antymeny, Włócznia, Warga, Kłamca, Kadzielnica i Lampy. A podczas służby hierarchicznej dodawane są do nich: Ripidy, Trikirsh i Dikiriy; ponadto: Ewangelia, Krzyż i Przybytek – które zawsze muszą znajdować się na tronie.
Patena, instalowana przez Apostołów jednocześnie z Kielichem, to płaski spodek na nodze, który służy do miażdżenia Ciała Chrystusa. W tajemniczym sensie oznacza to zarówno żłób przy narodzeniu Chrystusa, jak i trumnę przy Jego pogrzebie.
Kielich to kielich do świętego obrzędu Krwi Chrystusa, przedstawiający kielich, w którym pod postacią wina i wody. Zbawiciel, rozpuściwszy swoją Krew, ofiarował ją Apostołom podczas Ostatniej Wieczerzy.
Gwiazdka lub gwiazda to dwa łuki w kształcie krzyża, połączone wierzchołkami, rozsuwające się i zaginające na śrubie, na szczycie której wpisana jest gwiazda, przedstawiająca gwiazdę, która ukazała się Mędrcom podczas Narodzin Zbawiciela. Umieszcza się go na patenie nad Świętym Barankiem, także w taki sposób, aby nakładka poprzez bliskie zetknięcie się z Darami nie zrzuciła części otaczających Baranka. Jej wprowadzenie do szeregu przyborów liturgicznych przypisuje się św. Janowi Chryzostomowi.
Welony. Z trzech nakryć używanych podczas Liturgii, ta duża (czworokątna) nazywana jest powietrzem, ponieważ podobnie jak powietrze otaczające ziemię obejmuje i przykrywa Święte Dary i niczym powietrze przedstawia tchnienie Ducha Świętego. Znaczenie pozostałych dwóch osłon w kształcie krzyża wyjaśniono powyżej (jedna przedstawia pana, druga całun).
Antymeny. - To święty dywan lub szalik, który stale znajduje się na tronie i jest rozłożony pod Świętymi Darami. Pośrodku przedstawiony jest Zbawiciel leżący w grobie, a w rogach ewangeliści. Powodem powstania Antiminów były częste ataki pogan na prymitywne kościoły chrześcijańskie, a zniszczone trony na długi czas odebrały możliwość sprawowania Boskich nabożeństw; dlatego też, aby zastąpić prawną świętość tronu czymś innym, równoważnym, Święci Apostołowie postanowili ustanowić stoły ołtarzowe, które mają tę samą moc co trony, ale są wygodniejsze, ponieważ można je szybko usunąć ze cerkwi i ukryć. I chociaż z biegiem czasu pokój, jaki zapanował w Kościele chrześcijańskim, powstrzymał te ataki, establishment apostolski został zachowany na tej podstawie, że biskupi, zgodnie ze starożytnym prawem, byli zobowiązani wszędzie sami konsekrować kościoły i jednocześnie umieszczać je na ołtarzach św.
relikwie: a ponieważ ogrom ich diecezji i duża liczba wznoszonych kościołów nie pozwalały im dokładnie tego spełnić, postanowili ten osobisty udział władców w konsekracji zastąpić Antymensionami, umieszczając w każdej z nich część Świętych Relikwii i udzielając im mocy arcypasterskiego błogosławieństwa dla każdej cerkwi.
Włócznia to nóż obosieczny w kształcie płaskiej włóczni, służący do wyjmowania Świętego Baranka z prosphory i miażdżenia Go na kawałki. Przedstawia włócznię, którą przebito Zbawiciela na krzyżu, na pamiątkę tego kapłan, przebijając Baranka w proskomedii, mówi: Jeden z wojowników włócznią przebił Mu bok.
Warga – cienki kawałek gąbki z orzecha włoskiego, służący do wycierania naczyń sakralnych; aby zebrali w jedną całość wszystkie części znajdujące się w pobliżu Baranka na patenie i dla wygodniejszego wlania ich do kielicha. Przedstawia wargę, którą jeden z krzyżowców Chrystusa, napełniwszy się żółcią i odchodami, przyłożył do ust Zbawiciela, wykrzykując Jego Pragnienie!
Do udzielania komunii wierzącym używa się kłamcy lub świętej łyżki z wizerunkiem krzyża na końcu rączki. Przedstawia szczypce, którymi Serafin, wziąwszy rozżarzony węgiel z ołtarza, przyłożył go do ust proroka Izajasza i w ten sposób oczyścił wszystkie jego grzechy.
Kadzielnica to metalowe naczynie z ruchomą pokrywą, na łańcuszkach, do którego wkłada się rozżarzone węgle i wlewa pachnące kadzidło. Palenie kadzideł na cześć Boskości zostało wprowadzone od czasów starożytnych; dlatego okadzanie kadzielnicą przed ikonami i innymi przedmiotami sakralnymi wyraża cześć dla nich ze strony celebransów; a palenie kadzidła przez obecnych oznacza łaskę Ducha Świętego nad nimi i daje im właściwy obraz ich modlitw do Boga, który powinien być aromatem duchowej woni.
Kiedy organizowaliśmy obrzęd uwielbienia dla pierwszej na ziemi wzniesionej przez człowieka cerkwi Imienia Bożego – Przybytku Świadectwa – wówczas wśród jej świętych naczyń, wskazanych Mojżeszowi przez samego Boga, na wzór nieba należało zbudować złotą lampę. „Zrób lampę ze złota, czysto rzeźbioną” – powiedział Bóg – „i uczyń jej siedem świateł, i ustaw światła, a będą świecić z jednej strony. Zobacz i uczyń według obrazu, który ci się ukazał na górze”. Odtąd zapalanie oliwy w lampach lub świec w lampach stało się nieodzowną częścią kultu, jako wyraz czci i miłości do Boga oraz duchowego triumfu modlących się. Salomon więc wzniósł w Jerozolimie wspaniałą cerkiew i umieścił dziesięć drogocennych lamp w sanktuarium przed wejściem do Miejsca Najświętszego. W Święto Namiotów, szczególnie uroczyste i radosne wśród Żydów, oświetlili cerkiew i ołtarz wieloma lampami, podobnie jak później, obchodząc święto Odnowy Cerkwi, wokół odnowionego ołtarza umieścili liczne lampy.
Kościół nowotestamentowy, spadkobierca pobożnych obrzędów Starego Testamentu, niemal od samego początku swego istnienia wprowadził do kultu używanie lamp. Wiadomo, że już za Apostołów odprawiano nabożeństwa przy wielu świecach, a tych używano nie tyle z potrzeby w naturalnym świetle, ile po to, aby ukazać światło Chrystusa, które oświecało świat pogrążony w ciemnościach, gdyż sam Chrystus porównał swoje nauczanie do światła świecącego w ciemności lub do lampy umieszczonej na świeczniku, aby wchodzący mogli ujrzeć światło.
„Nigdy nie odprawiamy nabożeństw bez lamp” – mówi Tertulian – „ale nie używamy ich do rozpraszania ciemności nocy, gdyż naszą liturgię sprawujemy w świetle dziennym, ale po to, aby za ich pośrednictwem przedstawić Chrystusa, niestworzone Światło, bez którego błądzilibyśmy w ciemnościach nawet w południe”. Niezależnie od tego opłakana sytuacja pierwotnego Kościoła w pierwszych trzech wiekach naszej ery zmusiła chrześcijan z konieczności do uciekania się do materialnego oświetlenia miejsc modlitwy. Czujnie obserwowani i okrutnie prześladowani przez pogan w swoich domach, musieli odchodzić w celu oddawania czci w ukrytych i odosobnionych miejscach, a mianowicie: w lochach i jaskiniach, gdzie jedynie sztuczne światło mogło zastąpić ich brak światła dziennego. W rzymskich katakumbach (kamieniołomach), z których część przetrwała do dziś w formie, w jakiej znajdowały się w czasach pierwotnego Kościoła, do dziś zachowały się ślady oświetlenia, jakiego używali pionierzy chrześcijan podczas swoich nabożeństw.
Znajduje się tu wiele lamp dwojakiego rodzaju: niektóre, jak można się domyślić po ich kształcie, umieszczono prawdopodobnie w małych niszach lub na ryzalitach ścian, znajdujących się w różnych odległościach na całej długości korytarza prowadzącego do katakumb; a inne, jak można zauważyć, zawieszono nad grobami męczenników, gdzie odprawiano nabożeństwa. Większość z nich to gliny, ale są też brązowe, a nawet srebrne. Ich typową postacią jest statek, powszechnie używany symbol ówczesnego Kościoła; na zewnątrz część z nich pokryta jest różnorodną dekoracją użytkową, przedstawiającą także symbole, np. gołębicę, baranka, rybę (symbol apostolstwa), gałązkę palmową, wieniec itp. Na niektórych znajdują się pierwsze litery imienia Zbawiciela I.X.